Perfumy, dym i środki czystości. Jak zapachy wiążą się z migreną?
Opublikowane 19 maja 2026
Dla części osób z migreną zapach świeżych perfum, detergentów czy dym papierosowy nie są neutralnym elementem codzienności. W trakcie napadu migreny lub tuż przed nim mogą być odbierane jako wyjątkowo intensywne, drażniące albo wręcz trudne do zniesienia. U niektórych pacjentów określone wonie bywają także wskazywane jako czynnik poprzedzający lub wyzwalający ból głowy.
Zjawisko to określane jest mianem osmofobii – nadwrażliwości lub awersji wobec zapachów związanych z migreną. Nie chodzi wyłącznie o silniejsze odczuwanie woni. Charakterystyczne jest również to, że zapachy normalnie odbierane jako neutralne lub przyjemne mogą podczas napadu stać się nieprzyjemne i nasilać dyskomfort. W części publikacji pojęcie to pojawia się obok hiperosmii, czyli zwiększonej wrażliwości węchowej, choć oba zjawiska nie są tożsame.
Choć częściej mówi się o nadwrażliwości na światło czy dźwięki, reakcja na zapachy nie należy do rzadkości. Z opublikowanego w 2025 roku przeglądu systematycznego i metaanalizy obejmujących 58 badań z udziałem ponad 22 tys. pacjentów wynika, że niemal połowa osób z migreną doświadcza osmofobii. Ponad 40 proc. wskazuje natomiast konkretne zapachy jako potencjalny czynnik wyzwalający napad.
Perfumy najczęściej wskazywanym czynnikiem
Najczęściej zgłaszanym czynnikiem zapachowym były perfumy – wskazało je 65 proc. pacjentów zgłaszających zapach jako wyzwalacz migreny. Dym tytoniowy lub inne rodzaje dymu wymieniało 36,3 proc., a środki czystości, wybielacze i chemiczne zapachy – 29 proc. Badacze zauważają, że choć określone substancje zapachowe są często wskazywane przez pacjentów, mechanizmy odpowiedzialne za tę zależność pozostają nie do końca poznane.
Metaanaliza wykazała również, że osoby doświadczające osmofobii częściej zgłaszały inne objawy sensoryczne związane z migreną. Dotyczyło to przede wszystkim nadwrażliwości na światło (fotofobii), nudności oraz aury migrenowej. Nie stwierdzono natomiast wyraźnego związku z nadwrażliwością na dźwięki.
Czy reakcja na zapachy może pomóc w rozpoznaniu migreny?
Autorzy pracy zwracają uwagę na możliwe znaczenie diagnostyczne tego objawu. Migrena nadal bywa mylona z bólem zatokowym, zwłaszcza gdy pacjent zgłasza jednocześnie uczucie zatkania nosa, wyciek wydzieliny czy uczucie rozpierania w obrębie twarzy. Tymczasem – jak przypominają badacze – wcześniejsze analizy wskazywały, że wielu pacjentów przekonanych o zatokowym charakterze bólu głowy w rzeczywistości spełnia kryteria rozpoznania migreny.
W ocenie autorów pytanie o reakcję na zapachy może stanowić dodatkowy element wywiadu lekarskiego, szczególnie u pacjentów zgłaszających nawracające bóle głowy o niejednoznacznym charakterze. Jednocześnie podkreślają oni, że rzeczywista częstość występowania osmofobii może być trudna do precyzyjnego oszacowania. Do analizy włączano badania różniące się definicją objawu, a większość danych pochodziła z deklaracji pacjentów, bez zastosowania obiektywnych testów oceniających funkcję węchu.
Badacze wskazują również na potrzebę dalszych analiz dotyczących mechanizmów neurologicznych łączących migrenę z reakcją na zapachy. Jedna z hipotez zakłada udział połączeń między układem trójdzielnym odpowiedzialnym za przewodzenie bodźców bólowych a korą węchową, jednak zależności te nie zostały dotychczas jednoznacznie wyjaśnione.
Indywidualne czynniki wyzwalające mają znaczenie
U części pacjentów identyfikacja zapachów nasilających dolegliwości staje się elementem codziennego radzenia sobie z chorobą. Specjaliści zajmujący się migreną zwracają uwagę, że pomocne może być obserwowanie indywidualnych czynników wyzwalających napad – np. poprzez prowadzenie dzienniczka migrenowego – oraz ograniczanie ekspozycji na konkretne bodźce zapachowe, jeśli pacjent zauważa powtarzalną zależność. W praktyce może to oznaczać wybór bezzapachowych środków czystości lub kosmetyków, częstsze wietrzenie pomieszczeń czy unikanie szczególnie drażniących zapachów w okresach zwiększonej podatności na napady.
Źródło: Briggs EE, Shah AH, Nguyen SA i wsp. Osmophobia in Patients With Migraine: A Systematic Review and Meta-Analysis, 2025, DOI: 10.1002/wjo2.70069
Autor:
Redakcja MedicalPress