Wspólny apel ponad 40 organizacji pacjenckich skierowany do Minister Zdrowia dotyczy zapewnienia rzeczywistego, równego i terminowego dostępu do programów lekowych dla wszystkich pacjentów spełniających kryteria kwalifikacji. Dokument obejmuje organizacje reprezentujące pacjentów z różnych obszarów terapeutycznych – od chorób rzadkich, przez neurologiczne i kardiologiczne, po onkologiczne. Jak wskazano w apelu, „o rozpoczęciu leczenia powinny decydować wyłącznie wskazania kliniczne pacjenta, a nie limity kontraktowe czy brak płynności finansowej ośrodka”.

Autorzy apelu odwołują się do analiz przeprowadzonych przez Fundację MY Pacjenci i firmę EconMed, które pokazują, że dostęp do programów lekowych nie jest w praktyce równy. Zależy od miejsca zamieszkania, możliwości organizacyjnych i sytuacji finansowej ośrodka, a nie wyłącznie od stanu zdrowia pacjenta.

Konsekwencje tego modelu są powtarzalne w różnych obszarach terapeutycznych. Pacjenci czekają na leczenie w długich, często nieformalnych kolejkach, nie mają dostępu do pełnej informacji o możliwościach terapii, a ośrodki – obawiając się konsekwencji finansowych – ograniczają liczbę włączanych chorych, mimo że spełniają oni kryteria kliniczne.

W efekcie programy lekowe, które w założeniu mają zapewniać dostęp do nowoczesnych terapii, nie są dostępne dla wszystkich pacjentów spełniających kryteria kwalifikacji. W apelu wskazano, że są one przez pacjentów oceniane jako jedne z najbardziej skutecznych i często przełomowych, a jednocześnie w praktyce pozostają poza zasięgiem części osób wymagających leczenia.

Autorzy dokumentu podkreślają, że „refundacja, w różnych jej formach, która nie przekłada się na realny dostęp do terapii, pozostaje jedynie deklaracją – nie realną pomocą”.

 

Istotnym elementem apelu jest próba uporządkowania przyczyn obecnej sytuacji. Organizacje pacjentów podkreślają, że problem nie wynika z niekontrolowanego wzrostu kosztów. Przeciwnie – programy lekowe należą do najlepiej monitorowanych obszarów systemu, a zwiększenie liczby pacjentów nie prowadzi do przekroczenia ustawowego limitu wydatków na refundację, który pozostaje na poziomie 17% budżetu.

W tej perspektywie ograniczenia w dostępie mają charakter systemowy. Jak wskazano w apelu, dotyczą one zarówno organizacji procesu leczenia, jak i zasad finansowania świadczeń oraz praktyki kontraktowania i rozliczania programów lekowych. Formalna dostępność terapii nie oznacza, że system jest przygotowany na objęcie leczeniem wszystkich pacjentów spełniających kryteria kwalifikacji.

Szczególne znaczenie ma sposób finansowania całego procesu leczenia. Programy lekowe obejmują nie tylko sam lek, ale również diagnostykę kwalifikującą, wizyty, konsultacje, hospitalizacje oraz monitorowanie terapii. W apelu zwrócono uwagę, że to właśnie świadczenia towarzyszące często stanowią realną barierę w dostępie do leczenia, jeśli nie są odpowiednio wycenione lub finansowane w sposób stabilny i przewidywalny.

 

Z perspektywy pacjentów oznacza to opóźnienia w rozpoczęciu terapii, pogłębianie nierówności regionalnych i ryzyko, że leczenie w ogóle nie zostanie wdrożone. W przypadku chorób ciężkich i postępujących czas ma znaczenie kliniczne – wpływa na przebieg choroby, ryzyko powikłań i rokowanie.

Autorzy apelu zwracają uwagę, że szybkie rozpoczęcie leczenia pozwala nie tylko ograniczyć skutki choroby, ale także umożliwia powrót do życia rodzinnego i zawodowego. Jednocześnie zmniejsza ryzyko hospitalizacji i długoterminowych kosztów dla systemu ochrony zdrowia.

W obecnym modelu część tych korzyści zostaje utracona. System formalnie oferuje dostęp do terapii, ale nie gwarantuje jej w praktyce, co prowadzi do sytuacji, w której pacjenci spełniający kryteria medyczne nie otrzymują leczenia w odpowiednim czasie.

Apel organizacji pacjenckich nie ogranicza się do diagnozy. Zawiera również konkretne propozycje zmian, które mają uporządkować system i przywrócić jego podstawową funkcję.

Najważniejszy postulat dotyczy zagwarantowania realnego dostępu do programów lekowych wszystkim pacjentom spełniającym kryteria kwalifikacji. W praktyce oznacza to odejście od sytuacji, w której o włączeniu do programu decydują limity kontraktowe lub kondycja finansowa ośrodka.

Kolejne propozycje odnoszą się do pełnego finansowania całego procesu leczenia, zapewnienia stabilności rozliczeń oraz wyrównania dostępu w skali kraju. Organizacje wskazują również na potrzebę uproszczenia ścieżki kwalifikacji – m.in. poprzez wprowadzenie „Karty Diagnostyki i Leczenia w Programie Lekowym”, wzorowanej na karcie DILO – oraz stworzenia systemu informacji, który umożliwi pacjentom realne dotarcie do dostępnych terapii.

Wśród propozycji pojawia się także koncepcja wprowadzenia dodatkowej kategorii dostępności refundacyjnej, która pozwoliłaby części terapii – zwłaszcza doustnych i podskórnych – funkcjonować poza programami lekowymi, w warunkach ambulatoryjnych. Takie rozwiązanie mogłoby odciążyć szpitale i zwiększyć dostępność leczenia.

Apel kończy się oczekiwaniem, które w gruncie rzeczy dotyczy całego modelu systemu ochrony zdrowia: zapewnienia równego i terminowego dostępu do leczenia wszystkim pacjentom, niezależnie od miejsca zamieszkania i sytuacji organizacyjnej placówki.

Programy lekowe pozostają jednym z kluczowych narzędzi udostępniania nowoczesnych terapii w polskim systemie ochrony zdrowia, zapewniając uporządkowane i kontrolowane finansowanie leczenia. Jednocześnie – jak wskazują autorzy apelu – w obecnym modelu nie zawsze przekłada się to na jednolity dostęp do terapii w skali całego kraju.

W tym kontekście zwrócono uwagę na potrzebę ograniczenia barier organizacyjnych i finansowych, które wpływają na dostęp do leczenia, tak aby decyzje o kwalifikacji pacjentów mogły być podejmowane w oparciu o kryteria kliniczne.

APEL