Zapalenie płuc częściej rozwija się po ekstubacji niż podczas wentylacji mechanicznej
Opublikowane 06 czerwca 2026
Zapalenie płuc rozwijające się po usunięciu rurki intubacyjnej może być częstszym powikłaniem pooperacyjnym, niż dotychczas sądzono. Takie wnioski płyną z badania przeprowadzonego przez naukowców z Hiroshima University, którzy przeanalizowali dane ponad 31 tys. pacjentów poddanych planowym operacjom w znieczuleniu ogólnym. Autorzy zwracają uwagę, że tzw. zapalenie płuc po ekstubacji (post-extubation pneumonia, PEP) występowało znacznie częściej niż klasyczne zapalenie płuc związane z wentylacją mechaniczną (ventilator-associated pneumonia, VAP), a jego rozwój może być związany z zaburzeniami połykania pojawiającymi się po usunięciu rurki intubacyjnej.
Intubacja i wentylacja mechaniczna są standardowym elementem wielu zabiegów chirurgicznych wykonywanych w znieczuleniu ogólnym. Po zakończeniu operacji rurka intubacyjna jest usuwana, a pacjent wraca do samodzielnego oddychania. U części chorych okres ten może jednak wiązać się z przejściowymi zaburzeniami połykania. Jeśli pokarm, płyny lub ślina przedostaną się do dróg oddechowych zamiast do przełyku, może dojść do aspiracji i rozwoju zapalenia płuc wymagającego leczenia.
Choć problem dysfagii po ekstubacji jest opisywany w literaturze medycznej od lat, autorzy nowego badania wskazują, że związane z nią zapalenie płuc wciąż nie jest powszechnie traktowane jako odrębna jednostka kliniczna. Najczęściej zaliczane jest do szeroko rozumianych powikłań pooperacyjnych lub szpitalnych zakażeń układu oddechowego.
Naukowcy z Hiroshima University Hospital postanowili sprawdzić, jak często takie powikłanie występuje w praktyce klinicznej, jakie są jego czynniki ryzyka oraz czym różni się od VAP, czyli zapalenia płuc rozwijającego się podczas trwania wentylacji mechanicznej.
Do analizy włączono 31 828 pacjentów poddanych planowym operacjom w znieczuleniu ogólnym w latach 2016–2023. Wykluczono osoby operowane w trybie nagłym oraz pacjentów, dla których brakowało części danych klinicznych.
W badanej grupie u 212 pacjentów rozpoznano zapalenie płuc po ekstubacji, co odpowiadało częstości 0,67 proc. Dla porównania, zapalenie płuc związane z wentylacją mechaniczną rozwinęło się u 27 osób.
Autorzy podkreślają, że oba schorzenia mają odmienny mechanizm powstawania. VAP jest zakażeniem rozwijającym się podczas trwającej wentylacji mechanicznej i wiąże się przede wszystkim z kolonizacją dróg oddechowych przez drobnoustroje. Z kolei PEP pojawia się już po usunięciu rurki intubacyjnej, a jego rozwój może być związany przede wszystkim z zaburzeniami połykania i osłabieniem naturalnych mechanizmów chroniących drogi oddechowe przed aspiracją.
Kto jest najbardziej narażony?
Analiza pozwoliła również zidentyfikować czynniki związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju zapalenia płuc po ekstubacji.
Pacjenci, u których wystąpiło PEP, byli średnio starsi od osób bez tego powikłania. Mężczyźni mieli o około 65 proc. wyższe ryzyko rozwoju choroby niż kobiety. Istotnym czynnikiem ryzyka okazała się również niska masa ciała. Osoby z BMI poniżej 18,5 częściej rozwijały zapalenie płuc po ekstubacji niż pacjenci z prawidłową masą ciała.
Znaczenie miały także stan świadomości oraz sprawność funkcjonalna oceniana przy pomocy wskaźników codziennego funkcjonowania. Wyższe ryzyko obserwowano u osób z zaburzeniami świadomości oraz ograniczoną samodzielnością.
Badacze zwracają uwagę, że zwiększone ryzyko nie dotyczyło wyłącznie określonych typów zabiegów. Choć wcześniej szczególną uwagę poświęcano operacjom w obrębie głowy i szyi, obecne badanie wykazało związek między PEP a szerokim zakresem procedur chirurgicznych, obejmujących m.in. operacje przewodu pokarmowego, układu oddechowego, układu sercowo-naczyniowego, klatki piersiowej, układu nerwowego oraz zabiegi w obrębie głowy i szyi.
Interesującym wynikiem było natomiast to, że palenie tytoniu nie okazało się niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju PEP.
Największe ryzyko w ciągu dwóch tygodni po operacji
Analiza czasu wystąpienia powikłania wykazała, że okres bezpośrednio po ekstubacji ma szczególne znaczenie kliniczne.
Około 80 proc. przypadków zapalenia płuc po ekstubacji rozwinęło się w ciągu pierwszego tygodnia od usunięcia rurki intubacyjnej, a blisko 93 proc. wszystkich przypadków wystąpiło w ciągu dwóch tygodni od zabiegu.
Zdaniem autorów wskazuje to na istnienie szczególnie wrażliwego okresu pooperacyjnego, w którym zaburzenia połykania mogą zwiększać ryzyko aspiracji i późniejszych powikłań oddechowych.
Jak podkreśla Junko Hirayama z Hiroshima University Hospital, szczególnie niepokojące jest to, że pacjenci trafiają do szpitala z nadzieją na poprawę stanu zdrowia dzięki operacji, a następnie doświadczają dodatkowych powikłań wpływających na przebieg rekonwalescencji i jakość życia.
Autorzy zwracają uwagę, że identyfikacja pacjentów obciążonych największym ryzykiem może mieć znaczenie dla profilaktyki. W publikacji wskazano m.in. na potencjalną rolę przesiewowej oceny zaburzeń połykania, rehabilitacji połykania, odpowiedniej higieny jamy ustnej oraz wielodyscyplinarnej opieki obejmującej lekarzy, pielęgniarki, dietetyków, stomatologów, higienistki stomatologiczne i specjalistów rehabilitacji.
W ostatnich latach coraz większe zainteresowanie budzą również metody oceny funkcji połykania, takie jak pomiar siły języka, badania ultrasonograficzne czy testy oceniające skuteczność odruchu kaszlowego.
Autorzy podkreślają, że choć VAP i szpitalne zapalenie płuc posiadają obecnie dobrze opisane definicje oraz strategie profilaktyczne, podobne podejście w odniesieniu do zapalenia płuc po ekstubacji dopiero się rozwija. Ich zdaniem uznanie PEP za odrębną jednostkę kliniczną może ułatwić identyfikację pacjentów zagrożonych tym powikłaniem oraz rozwój ukierunkowanych działań profilaktycznych.
Badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Scientific Reports”.
Źródło: Hirayama J. i wsp. Risk factors for postextubation pneumonia using diagnosis procedure combination and claims data in Japan. Scientific Reports, 2026. DOI: 10.1038/s41598-026-44666-3.
Autor:
Redakcja MedicalPress