Refundacja pomp insulinowych dla dorosłych coraz bliżej. Resort zdrowia odchodzi od kryterium wieku

Przez lata był to jeden z najczęściej podnoszonych postulatów środowiska diabetologicznego i organizacji pacjenckich. Pacjenci z cukrzycą typu 1, którzy korzystali z refundowanej pompy insulinowej do 26. roku życia, po przekroczeniu tej granicy wiekowej często stawali przed trudnym wyborem: samodzielnie sfinansować koszt nowoczesnego leczenia albo wrócić do wielokrotnych wstrzyknięć insuliny. Teraz Ministerstwo Zdrowia zapowiada zmianę, która może zakończyć ten wieloletni spór. Projekt rozporządzenia zakłada zniesienie limitu wieku i rozszerzenie refundacji osobistych pomp insulinowych na dorosłych pacjentów spełniających określone kryteria medyczne.

To jedna z najbardziej wyczekiwanych zmian w diabetologii ostatnich lat. Co istotne, oznacza również wyraźną zmianę stanowiska resortu zdrowia. Jeszcze w ubiegłym roku Ministerstwo Zdrowia przekonywało, że nie planuje rozszerzenia refundacji, argumentując swoją decyzję analizą dostępnych dowodów naukowych. Dziś priorytetem staje się ciągłość leczenia i potrzeby konkretnego pacjenta.

Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda uzasadnia proponowane rozwiązanie jasno: „O dostępności do terapii pompą insulinową powinny decydować przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek.”

To zdanie dobrze oddaje kierunek zmian zachodzących we współczesnej medycynie. Coraz częściej odchodzi się od sztywnych kryteriów administracyjnych na rzecz kwalifikacji opartych na wskazaniach klinicznych. W przypadku cukrzycy typu 1 wydaje się to szczególnie uzasadnione, ponieważ choroba nie zmienia swojego przebiegu w dniu 26. urodzin.

Projekt przewiduje, że refundacja obejmie osoby z cukrzycą typu 1 oraz typu 3 po ukończeniu 26. roku życia, jeżeli spełniają określone kryteria medyczne. Dotyczą one przede wszystkim kontynuacji leczenia pompą insulinową oraz sytuacji klinicznych świadczących o trudnej kontroli choroby, takich jak nawracające ciężkie hipoglikemie, hiperglikemie o brzasku, znaczna niestabilność glikemii czy obecność przewlekłych powikłań cukrzycy.

To oznacza, że refundacja nie będzie przysługiwała wszystkim dorosłym pacjentom, lecz tym, u których zastosowanie pompy jest medycznie uzasadnione.

Środowisko diabetologiczne od dawna przekonywało, że właśnie taki model powinien obowiązywać. Prof. Małgorzata Myśliwiec z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, reprezentująca Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, podkreśla: „To długo oczekiwana zmiana, która ma zapewnić ciągłość leczenia, poprawić kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej powikłań. Zniesienie limitu wieku w refundacji osobistych pomp insulinowych to ogromny przełom w leczeniu cukrzycy u osób dorosłych.”

Trudno nie zauważyć, że argument dotyczący ciągłości terapii powraca praktycznie we wszystkich wypowiedziach ekspertów. Dotychczas pacjenci korzystający z pompy przez wiele lat często byli zmuszeni do zmiany sposobu leczenia wyłącznie z powodów administracyjnych, mimo że nowoczesna insulinoterapia pozwalała im utrzymywać dobrą kontrolę glikemii.

Już wcześniej podobne stanowisko prezentował prof. Leszek Czupryniak z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. W rozmowie z NewsMed mówił: „W cukrzycy typu 1 zabiegamy o to, żeby pacjenci, którzy są na pompach insulinowych refundowanych do 26. roku życia, mieli możliwość kontynuacji refundacji po przekroczeniu tego wieku, bo dlaczego ktoś ma nagle tracić dobrą metodę leczenia?”

Dane przywoływane przez Ministerstwo Zdrowia pokazują, że efekty stosowania pomp insulinowych u młodszych pacjentów są bardzo dobre. Wskaźnik TIR, czyli odsetek czasu spędzanego przez chorego w docelowym zakresie glikemii, osiągnął w polskiej populacji 79,1 proc. To wynik wyższy od średniej europejskiej wynoszącej 73 proc.

Jak podkreśla prof. Małgorzata Myśliwiec, „Dotychczasowe wyniki pokazują, że warto inwestować w dostęp pacjentów do nowoczesnych metod leczenia. Rozszerzenie refundacji pozwoli dorosłym pacjentom kontynuować terapię zgodnie z najlepszymi praktykami, utrzymać dobrą kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej ostrych oraz późnych powikłań.”

O zmianę przepisów od lat apelowali nie tylko lekarze i organizacje pacjentów. W ubiegłym roku interweniował również Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując, że koszt zakupu pompy insulinowej liczony jest w tysiącach, a niekiedy nawet dziesiątkach tysięcy złotych. W swoim stanowisku RPO podkreślał, że „brak refundacji dla dorosłych pacjentów może prowadzić do nierówności w dostępie do nowoczesnych metod leczenia, czego skutkiem może być pogorszenie stanu zdrowia i zwiększone ryzyko powikłań”.

Jeszcze kilka miesięcy temu resort zdrowia odpowiadał jednak, że nie planuje zmian. W uzasadnieniu wskazywano, że „Decyzja ta została podjęta po wnikliwej analizie sprawy, w oparciu o brak dowodów naukowych na wyższą skuteczność i bezpieczeństwo leczenia przy użyciu pomp insulinowych. W przeważającej liczbie badań naukowych insulinoterapia przy użyciu pompy insulinowej charakteryzuje się porównywalną skutecznością i bezpieczeństwem do insulinoterapii metodą wielokrotnych wstrzyknięć”.

Dzisiejszy projekt pokazuje jednak, że w polityce zdrowotnej równie ważne jak wyniki badań klinicznych stają się organizacja opieki, komfort życia pacjentów oraz możliwość utrzymania dobrze funkcjonującego modelu leczenia przez kolejne lata. Dla osób żyjących z cukrzycą typu 1 pompa insulinowa nie jest bowiem jedynie nowoczesnym urządzeniem, ale narzędziem codziennego zarządzania przewlekłą chorobą.

Na razie propozycja pozostaje projektem. Ministerstwo Zdrowia zapowiada skierowanie rozporządzenia do 30-dniowych konsultacji publicznych i opiniowania. Jeśli nowe przepisy zostaną przyjęte w obecnym kształcie, po raz pierwszy o refundacji nowoczesnej insulinoterapii będzie decydował przede wszystkim stan zdrowia pacjenta, a nie data jego urodzenia.

Źródło: MZ, RPO