Główny Inspektor Sanitarny opublikował Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok, który określa zasady realizacji szczepień obowiązkowych i zalecanych w Polsce. Choć podstawowy podział szczepień pozostaje bez zmian, dokument zyskał nową strukturę i dodatkowe informacje, które mają ułatwić korzystanie z niego zarówno personelowi medycznemu, jak i pacjentom. Uwzględniono w nim między innymi szczepienia dzieci, dorosłych, kobiet w ciąży oraz osób szczególnie narażonych na zakażenia. Ważne miejsce zajmują również szczepienia wyrównawcze i profilaktyka RSV.

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z 28 października 2026 roku, opublikowany w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia, wyznacza zasady realizacji Programu Szczepień Ochronnych (PSO) w nadchodzącym roku. Dokument, powszechnie nazywany kalendarzem szczepień, jest jednym z podstawowych narzędzi organizacji profilaktyki chorób zakaźnych w Polsce. Określa nie tylko terminy podawania poszczególnych szczepionek, ale również schematy szczepień, odstępy między dawkami i zasady postępowania w szczególnych sytuacjach klinicznych.

W tegorocznej edycji postawiono przede wszystkim na uporządkowanie informacji i zwiększenie przejrzystości dokumentu. Zachowano dotychczasowy podział na szczepienia obowiązkowe i zalecane, jednak jego strukturę uzupełniono o rozwiązania ułatwiające odnalezienie informacji dotyczących konkretnych grup pacjentów.

Warto podkreślić, że zmiana sposobu prezentacji programu nie jest równoznaczna z wprowadzeniem nowych obowiązkowych szczepień. Z opublikowanej informacji wynika przede wszystkim, że zmodernizowano układ dokumentu i rozszerzono zakres wskazówek dotyczących realizacji profilaktyki.

Pierwsza część programu dotyczy szczepień obowiązkowych. Obejmuje dzieci i młodzież urodzone w Polsce, ale także osoby niezaszczepione zgodnie z polskim kalendarzem, które przebywają na terytorium kraju dłużej niż trzy miesiące. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy do systemu ochrony zdrowia trafiają dzieci z odmienną historią szczepień, wymagające indywidualnego ustalenia dalszego postępowania.

W przypadku najmłodszych dzieci, do ukończenia drugiego roku życia, przedstawiono dwa warianty realizacji szczepień. Pierwszy wykorzystuje szczepionkę pięcioskładnikową DTaP-IPV-Hib, natomiast drugi preparat sześcioskładnikowy DTaP-IPV-Hib-HBV, zapewniający dodatkowo ochronę przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Rozróżnienie tych schematów pozwala lepiej przedstawić możliwości realizacji programu z wykorzystaniem szczepionek skojarzonych.

Szczepienia obowiązkowe nie ograniczają się jednak wyłącznie do rutynowej profilaktyki dziecięcej. Program obejmuje również osoby, u których określone wskazania kliniczne lub epidemiologiczne uzasadniają konieczność uodpornienia. Uwzględnia ponadto postępowanie po potencjalnym narażeniu na zakażenie, w tym profilaktykę przeciwko wściekliźnie i tężcowi. W takich sytuacjach istotne jest nie tylko samo podanie szczepionki, ale także właściwa ocena ryzyka i odpowiednio szybkie wdrożenie postępowania.

Druga część dokumentu została poświęcona szczepieniom zalecanym i innym formom immunoprofilaktyki. Obejmuje ona znacznie szerszą grupę odbiorców niż wyłącznie dzieci i młodzież. Znalazły się w niej informacje dotyczące dorosłych, kobiet w ciąży, pracowników ochrony zdrowia oraz osób wykonujących zawody związane ze zwiększonym ryzykiem zakażenia.

To istotne rozróżnienie, ponieważ profilaktyka chorób zakaźnych nie kończy się wraz z osiągnięciem pełnoletności. Potrzeba ochrony może zmieniać się w kolejnych etapach życia, zależeć od stanu zdrowia, wykonywanej pracy czy planowanych podróży. Program uwzględnia również szczepienia przed wyjazdami do regionów, w których określone choroby zakaźne występują endemicznie.

Wśród zagadnień ujętych w PSO na 2027 rok znalazła się także bierna immunoprofilaktyka przeciwko RSV, czyli syncytialnemu wirusowi oddechowemu. W przeciwieństwie do klasycznego szczepienia, którego celem jest pobudzenie organizmu do wytworzenia własnej odpowiedzi immunologicznej, uodpornienie bierne polega na dostarczeniu gotowych przeciwciał. Uwzględnienie tej metody w programie pokazuje, że współczesna profilaktyka zakażeń obejmuje rozwiązania wykraczające poza tradycyjnie rozumiane szczepienia.

Ważną część dokumentu stanowią zasady szczepień wyrównawczych. Dotyczą one osób, które nie otrzymały poszczególnych dawek w przewidzianych terminach lub których historia szczepień jest niepełna. W praktyce jest to istotne zagadnienie dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i personelu punktów szczepień, ponieważ realizacja programu nie zawsze przebiega według standardowego harmonogramu.

Osobne informacje poświęcono także dzieciom urodzonym przedwcześnie, które wymagają szczególnej uwagi podczas planowania profilaktyki. Dokument zawiera ponadto wskazówki dotyczące szczepień przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi i półpaścowi.

Ułatwieniem dla personelu medycznego mają być trzy skrócone kalendarze. Pierwszy obejmuje szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży, drugi szczepienia zalecane w tej grupie wiekowej, natomiast trzeci przedstawia szczepienia zalecane dorosłym w podziale na grupy wiekowe. Dzięki temu najważniejsze informacje można znaleźć bez konieczności każdorazowego analizowania całego dokumentu.

Nowa struktura programu zwraca również uwagę na organizacyjny wymiar szczepień. Określa zasady ich przeprowadzania oraz uprawnienia osób wykonujących badania kwalifikacyjne i podających szczepionki. Jest to szczególnie ważne w systemie, w którym profilaktyka realizowana jest przez różne grupy zawodowe i w różnych miejscach udzielania świadczeń.

Zgodnie z informacjami Głównego Inspektoratu Sanitarnego szczepienia dostępne w Polsce pozwalają chronić dzieci i dorosłych przed 30 chorobami zakaźnymi i zakażeniami. Szczepienia przeciwko 13 z nich należą do obowiązkowych i obejmują dzieci, młodzież oraz określone grupy dorosłych.

Przygotowanie corocznego programu nie sprowadza się do aktualizacji dat i harmonogramów. Jego podstawą jest ocena sytuacji epidemiologicznej w Polsce i na świecie, a także analiza międzynarodowych zaleceń, w tym wytycznych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Dokument jest konsultowany z ekspertami Rady Sanitarno-Epidemiologicznej przy Głównym Inspektorze Sanitarnym oraz Zespołu ds. Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia. Możliwość zgłaszania uwag mają również organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i towarzystwa naukowe.

Opublikowanie Programu Szczepień Ochronnych na 2027 rok to zatem nie tylko formalne ogłoszenie harmonogramu na kolejny rok. To również przypomnienie, że skuteczna profilaktyka wymaga uwzględnienia różnych potrzeb zdrowotnych, właściwej kwalifikacji do szczepień i dostępu do czytelnych informacji. Dla pacjentów najważniejsze pozostaje zrozumienie, które szczepienia są obowiązkowe, jakie dodatkowe formy ochrony są zalecane w ich sytuacji oraz kiedy warto omówić indywidualny plan profilaktyki z personelem medycznym.

Pełny Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok jest dostępny w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia.

Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny, komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z 28 października 2026 r