To miało się nigdy nie wydarzyć. Lekarz pogotowia, który zostaje uderzony przez pacjenta. Pielęgniarka, której grożono śmiercią. Ratownik medyczny szarpany na klatce schodowej w czasie próby reanimacji. Brutalna codzienność? Niestety, tak. Z roku na rok rośnie liczba ataków na osoby, które na co dzień udzielają świadczeń zdrowotnych. Coraz więcej skarg trafia też do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, a agresja — słowna i fizyczna — nasila się szczególnie w sytuacjach nagłych, gdzie presja czasu, emocje i brak zrozumienia potrafią eksplodować w nieprzewidywalny sposób.

14 lipca 2025 roku Prokurator Generalny wydał nowe wytyczne, które mają nie tylko ujednolicić, ale i przyspieszyć reakcje organów ścigania w przypadku przemocy wobec medyków. To nie była decyzja oderwana od rzeczywistości. Wcześniejsze spotkania z przedstawicielami Naczelnej Rady Lekarskiej oraz Prokuratury Krajowej jasno pokazały, że dotychczasowe podejście nie nadążało za skalą problemu. „W ocenie autorów dokumentu dotychczasowe wytyczne nie odpowiadały w pełni na wyzwania wynikające z rosnącej liczby napaści. Część regulacji uległa też dezaktualizacji.”

Nowe zalecenia przewidują szereg konkretnych działań. Ich celem jest „sprawna i jednolita reakcja organów ścigania, nieuchronność kary dla sprawców przestępstw wobec medyków, wykorzystania dostępnych narzędzi prawnych, w tym przyspieszonego trybu postępowania.” To jasny sygnał: państwo nie będzie już przyglądać się biernie, gdy lekarz staje się ofiarą.

Wytyczne liczą 13 punktów. Wśród nich znalazły się m.in. „obowiązek niezwłocznego podjęcia czynności w przypadku informacji o przestępstwie wobec medyków, rozważenie zastosowania środków zapobiegawczych wobec sprawców, możliwość orzekania środków kompensacyjnych (np. zadośćuczynienia czy przeprosin), rozpoznawanie takich spraw w trybie przyspieszonym, wnioskowanie o podanie wyroku do publicznej wiadomości, monitorowanie tych spraw na poziomie Prokuratury Krajowej i coroczne raportowanie o ich przebiegu.”

Kluczowe w tych zaleceniach jest również przypomnienie o statusie prawnym medyków. „W dokumencie podkreślono, że osoby udzielające świadczeń zdrowotnych korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.” W praktyce oznacza to, że napaść na lekarza, pielęgniarkę czy ratownika może być kwalifikowana m.in. z art. 222, 223, 224 lub 226 Kodeksu karnego, a także — przy spełnieniu przesłanek — jako czyn o charakterze chuligańskim.

Szczególną ostrożność prokuratorzy mają wykazywać przy informowaniu mediów. Powinni brać pod uwagę „nie tylko interes społeczny i prewencyjny, ale także dobra osobiste pokrzywdzonych”. Komunikaty muszą jasno wskazywać, że osoby wykonujące zawody medyczne „podlegają szczególnej ochronie prawnej”.

Dla środowisk medycznych to ważny krok — choć zapewne nie ostatni. Agresja wobec medyków przestała być incydentalna. Stała się społecznym problemem, który trzeba rozwiązywać systemowo. Wytyczne Prokuratora Generalnego mogą stać się punktem zwrotnym — pod warunkiem, że będą skutecznie egzekwowane. Tylko wtedy osoby, które ratują życie, przestaną się bać o swoje.

Źródło: RPO

Brutalne napaści, groźby karalne, znieważenia, fizyczne ataki – z takim zestawem realnych zagrożeń mierzą się dziś osoby, których zawód polega na ratowaniu życia. Nie są to odosobnione incydenty, lecz zjawisko na tyle częste, że wymagało systemowej odpowiedzi.

W odpowiedzi na rosnącą liczbę takich przestępstw, Prokurator Generalny Adam Bodnar wydał 14 lipca 2025 r. nowe „Wytyczne w sprawie prowadzenia postępowań o przestępstwa popełniane na szkodę osób udzielających świadczeń zdrowotnych, pierwszej pomocy, czynności ratunkowych, a także innych osób wykonujących obowiązki służbowe i zawodowe, które na mocy przepisów szczególnych korzystają z ochrony przewidzianej w kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.”

Wytyczne mają charakter nie tylko porządkujący dotychczasową praktykę, ale i deklaratywny – pokazują, że państwo nie pozostaje obojętne wobec eskalacji przemocy wobec lekarzy, ratowników, pielęgniarek i innych pracowników ochrony zdrowia. „Informacje o przypadkach napaści na osoby podejmujące czynności ratownicze lub udzielające świadczeń zdrowotnych wielokrotnie bulwersowały opinię publiczną wzbudzając poczucie zagrożenia oraz przekonanie o bezsilności organów ścigania.”

Jak wskazano w komunikacie, przygotowanie dokumentu poprzedziła analiza 432 postępowań przygotowawczych prowadzonych w 2024 roku. Przeanalizowano m.in. kwalifikacje prawne czynów, sprawność i skuteczność działań prokuratorskich oraz zapadłe wyroki. „Ich treść oparta została także na wynikach konsultacji prokuratorów ze środowiskiem ratowników medycznych oraz z przedstawicielami Naczelnej Izby Lekarskiej.”

W ocenie Prokuratora Generalnego „obowiązujące instrumenty prawne w obszarze prawa karnego dają podstawę do podjęcia sprawnej i skutecznej reakcji ze strony prokuratorów, w celu wykrycia i pociągnięcia do odpowiedzialności karnej sprawców przestępstw skierowanych wobec osób udzielających świadczeń medycznych.” Zadaniem prokuratury jest więc pełne wykorzystanie tych narzędzi – z profesjonalizmem i zaangażowaniem.

Wytyczne nakazują, by każdorazowo po uzyskaniu informacji o możliwym przestępstwie wobec osób udzielających świadczeń zdrowotnych, prokurator niezwłocznie podjął działania z urzędu w celu jej weryfikacji, a w razie potwierdzenia – wszczął postępowanie przygotowawcze. Szczególny nacisk położono na ścisłą współpracę z policją, tak by zapewnić „przepływ informacji o wszczęciu postępowań dotyczących przestępstw popełnionych na szkodę osób udzielających świadczeń zdrowotnych, a także o wydaniu postanowień o przedstawieniu zarzutów.”

Wytyczne podkreślają wagę szybkiej reakcji już na wstępnym etapie postępowania, tak aby „zapobiec popełnieniu przez [podejrzanych] kolejnych, ciężkich przestępstw”. Wskazano również na możliwość rozpoznania takich spraw w trybie przyśpieszonym oraz na konieczność oceny, czy dane przestępstwo miało „charakter chuligański”.

Prokurator Generalny zwraca także uwagę na obowiązek podejmowania działań zabezpieczających prawa pokrzywdzonych. To m.in. wnioski o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia lub nawiązki – przy czym „wnioskowane kwoty powinny realnie odzwierciedlać wysokość szkody wyrządzonej przestępstwem, a także w pełni uwzględniać charakter krzywdy doznanej w wyniku przestępstwa.” W uzasadnionych przypadkach prokuratorzy powinni wnosić także o obowiązek przeproszenia pokrzywdzonych.

Nie zabrakło również postulatów o charakterze prewencyjnym. Wytyczne zachęcają do składania wniosków o podanie wyroków skazujących do publicznej wiadomości – „Ma to być wyraźny sygnał dla społeczeństwa, że agresja wobec osób niosących pomoc medyczną spotka się z nieuchronną karą.”

Z dokumentu wynika także, że dotąd prokuratorzy rzadko wnosili środki odwoławcze od wyroków. Nowe regulacje obligują referentów i ich przełożonych do „pogłębionej oceny adekwatności orzeczonych kar oraz środków kompensacyjnych i karnych w relacji do okoliczności przestępstwa”.

Zgodnie z Wytycznymi, Departament Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Krajowej ma przygotowywać coroczne sprawozdania z realizacji tych spraw. Od dnia ogłoszenia nowego dokumentu tracą moc wytyczne z 2018 roku.

To nie tylko formalna zmiana – to także deklaracja, że państwo stoi po stronie tych, którzy codziennie walczą o ludzkie życie. Czy jednak za tą deklaracją pójdą konkretne działania i czy rzeczywiście wpłynie to na poczucie bezpieczeństwa medyków? Tego dopiero się dowiemy.

Źródło: www.gov.pl