Medicalpress

Polskie Towarzystwo Lipidologiczne opublikowało nowe wytyczne diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych na 2026 rok. Dokument, przygotowany we współpracy z 14 innymi towarzystwami naukowymi, wprowadza istotne zmiany w podejściu do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego i wyboru terapii. Eksperci wskazują trzy równorzędne cele leczenia, podkreślają znaczenie lipoproteiny(a) i zalecają wcześniejsze stosowanie terapii skojarzonej u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Za tymi zmianami stoi potrzeba skuteczniejszego zapobiegania zawałom serca, udarom mózgu i innym powikłaniom miażdżycy.

Zaburzenia lipidowe należą do najczęściej występujących problemów zdrowotnych w Polsce, a jednocześnie przez długi czas mogą nie powodować żadnych zauważalnych dolegliwości. Pacjent z podwyższonym stężeniem cholesterolu może czuć się dobrze, pozostawać aktywny zawodowo i nie mieć świadomości, że w jego tętnicach stopniowo rozwija się miażdżyca. Niekiedy pierwszym wyraźnym sygnałem problemu staje się dopiero zawał serca lub udar mózgu.

Skala zjawiska jest ogromna. Według danych przywoływanych przez ekspertów Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego nieprawidłowe stężenia lipidów mogą dotyczyć nawet 60–70 proc. dorosłych Polaków. Problemem pozostaje nie tylko niewystarczająca wykrywalność zaburzeń, ale również nieskuteczne osiąganie celów terapeutycznych u osób, które już otrzymują leczenie.

Nowe wytyczne diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych PTL 2026 są odpowiedzią na te wyzwania. Dokument powstał przy udziale 15 towarzystw naukowych i uwzględnia najnowszą wiedzę dotyczącą profilaktyki, diagnostyki oraz farmakoterapii. W porównaniu z poprzednimi zaleceniami znacznie szerzej omawia postępowanie w różnych grupach pacjentów, w tym u osób z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek, schorzeniami wątroby czy chorobami nowotworowymi.

Jedną z najważniejszych zmian jest odejście od oceny skuteczności leczenia wyłącznie na podstawie stężenia cholesterolu LDL. Chociaż pozostaje on podstawowym parametrem wykorzystywanym w diagnostyce i monitorowaniu terapii, nowe wytyczne wskazują na trzy równorzędne cele terapeutyczne: LDL-C, cholesterol nie-HDL oraz apolipoproteinę B, określaną jako apoB.

Standardowy lipidogram dostarcza ważnych informacji, ale nie zawsze w pełni odzwierciedla liczbę i charakter cząstek lipoprotein odpowiedzialnych za rozwój miażdżycy. Cholesterol nie-HDL obejmuje cholesterol transportowany przez wszystkie lipoproteiny o potencjale miażdżycorodnym. Z kolei apoB jest białkiem obecnym w cząstkach lipoprotein aterogennych, dlatego jego oznaczenie pozwala lepiej ocenić ich liczbę.

Rozbieżności między stężeniem LDL-C a apoB mogą mieć szczególne znaczenie u pacjentów z otyłością, cukrzycą, insulinoopornością czy podwyższonym stężeniem triglicerydów. U takich osób wynik LDL-C nie zawsze oddaje pełne obciążenie organizmu cząstkami sprzyjającymi rozwojowi miażdżycy. Uwzględnienie dodatkowych parametrów może więc pomóc w dokładniejszej ocenie ryzyka i skuteczności leczenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent powinien automatycznie wykonywać wszystkie dostępne badania. Ich dobór musi uwzględniać sytuację kliniczną, kategorię ryzyka sercowo-naczyniowego oraz to, czy uzyskany wynik rzeczywiście wpłynie na dalsze postępowanie.

Istotne miejsce w nowych zaleceniach zajmuje również lipoproteina(a), czyli Lp(a). Jest to cząstka o właściwościach miażdżycorodnych, której podwyższone stężenie stanowi niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W przeciwieństwie do wielu innych parametrów lipidowych jej stężenie jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie.

Z tego powodu osoba prowadząca zdrowy tryb życia, utrzymująca prawidłową masę ciała i niemająca istotnych nieprawidłowości w standardowym lipidogramie nadal może mieć podwyższone ryzyko sercowo-naczyniowe związane z wysokim stężeniem Lp(a). Problem jest szczególnie istotny w rodzinach, w których zawały serca lub udary mózgu występowały w młodym wieku.

Eksperci od kilku lat zwracają uwagę na potrzebę szerszego wykorzystania oznaczeń Lp(a), w tym wykonania takiego badania przynajmniej raz w dorosłym życiu. Wynik może dostarczyć informacji, których nie da się uzyskać na podstawie samego cholesterolu LDL, a u wybranych pacjentów uzasadniać bardziej intensywne postępowanie profilaktyczne.

Kolejnym ważnym kierunkiem zmian jest wcześniejsze rozpoczynanie skutecznej farmakoterapii. Tradycyjny model leczenia często zakładał stopniowe zwiększanie dawki jednego leku, a dopiero w przypadku nieosiągnięcia odpowiedniego stężenia cholesterolu dołączanie kolejnych preparatów. Taka strategia może jednak oznaczać, że pacjent przez wiele miesięcy pozostaje poza celem terapeutycznym.

Nowe wytyczne mocniej akcentują możliwość natychmiastowego zastosowania terapii skojarzonej u pacjentów, u których jest to uzasadnione poziomem ryzyka i koniecznym zakresem redukcji stężenia lipidów. Podstawą leczenia pozostają statyny, ale coraz większe znaczenie ma ich łączenie z ezetymibem, a w określonych sytuacjach również z innymi lekami hipolipemizującymi.

Wytyczne zwracają również uwagę na ryzyko rezydualne, czyli zagrożenie sercowo-naczyniowe utrzymujące się pomimo zastosowanego leczenia i osiągnięcia części celów terapeutycznych. Może ono wynikać między innymi z podwyższonego stężenia triglicerydów, lipoproteiny(a), zaburzeń metabolicznych czy współistniejącego stanu zapalnego.

Wśród zagadnień omawianych w nowych wytycznych znalazły się również szczególne grupy pacjentów. Dotyczy to między innymi dzieci z zaburzeniami lipidowymi, osób z hipercholesterolemią rodzinną, pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, schorzeniami wątroby oraz osób poddawanych leczeniu onkologicznemu.

Rozwój farmakoterapii nie zmniejsza znaczenia metod niefarmakologicznych. Odpowiednio zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie spożycia alkoholu, zaprzestanie palenia tytoniu i utrzymywanie prawidłowej masy ciała pozostają podstawowymi elementami profilaktyki sercowo-naczyniowej. W przypadku pacjentów wymagających leków powinny jednak uzupełniać farmakoterapię, a nie zastępować ją wbrew wskazaniom medycznym.

Największym wyzwaniem może okazać się przeniesienie nowych zaleceń do codziennej praktyki. Nawet najbardziej szczegółowe wytyczne nie poprawią wyników leczenia, jeśli pacjenci nie będą wykonywać badań, lekarze nie będą mieli możliwości odpowiednio szybko intensyfikować terapii, a osoby już leczone nie będą regularnie kontrolować osiąganych wartości lipidowych.

Szczególna odpowiedzialność spoczywa na podstawowej opiece zdrowotnej. To właśnie lekarze rodzinni mają możliwość wczesnego wykrywania zaburzeń lipidowych, identyfikowania osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym i monitorowania długoterminowego leczenia. W wielu przypadkach skuteczna interwencja może rozpocząć się jeszcze zanim pacjent trafi do poradni kardiologicznej.

Nowe wytyczne PTL 2026 pokazują, że współczesne leczenie zaburzeń lipidowych staje się coraz bardziej precyzyjne i zindywidualizowane. Sama informacja o podwyższonym cholesterolu nie wystarcza już do pełnej oceny zagrożenia. Liczy się rodzaj zaburzeń, obecność dodatkowych czynników ryzyka, charakterystyka pacjenta oraz czas potrzebny do osiągnięcia odpowiedniego efektu terapeutycznego.

Źródło: PTL

Codziennie sprawdzamy dziesiątki liczb – godzinę, temperaturę, kurs euro czy poziom baterii w telefonie. A czy wiemy, jaki mamy poziom cholesterolu? Zbyt wysoki cholesterol ma około 21 mln Polaków, czyli nawet 60-70% dorosłej populacji, a przez długi czas może on nie dawać żadnych objawów. 28 września rusza ogólnopolska kampania edukacyjna „Cholesterol. Poznaj swoje liczby”, która zachęca: zbadaj cholesterol, poznaj swój cholesterol LDL i sprawdź, co ta liczba mówi o Twoim zdrowiu.

Kampania jest realizowana w ramach Koalicji Liga Walki z Cholesterolem przez Polskie Towarzystwo Lipidologiczne oraz Fundację TO SIĘ LECZY. Jej celem jest zachęcenie Polaków do kontrolowania poziomu cholesterolu i poznania swojego LDL-C, który podwyższony odpowiada za proces miażdżycy. Równie istotnym zadaniem jest zwrócenie uwagi na inne ważne czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, które nierzadko towarzyszą podwyższonemu cholesterolowi.

W Polsce i Europie choroby sercowo-naczyniowe pozostają główną przyczyną zgonów (aż 160 tys. rocznie). Jednym z kluczowych modyfikowalnych czynników ich rozwoju są zaburzenia lipidowe. Najnowsze wyniki programu „Moje Zdrowie” wskazują, że 50% Polaków nigdy nie zbadało swojego cholesterolu, a z tych, którzy to zrobili, aż 18% ma poziom LDL-C ponad 190 mg/dl – leczy się tylko 22%. Najnowszy bilans zdrowia Polaków WOBASZ3 także pokazuje, że hipercholesterolemia dotyczy prawie 60 proc. Polaków i od 20 lat pozostaje ona jednym z najpowszechniejszych czynników ryzyka. Dlatego znajomość własnego poziomu cholesterolu – przede wszystkim LDL-C – jest ważnym elementem profilaktyki.

– Zbyt wysokie stężenie cholesterolu LDL przez lata może nie dawać żadnych objawów, a jednocześnie prowadzić do rozwoju miażdżycy i zwiększać ryzyko zawału, udaru czy choroby tętnic obwodowych. Niestety znajomość swojego stężenia cholesterolu z ostatnich 12 miesięcy zna tylko co 8. Polak. Dlatego tak ważne jest, aby poznać swoje stężenie LDL-C i nie czekać z badaniem na pierwszy sygnał choroby, której skutecznie potrafimy zapobiegać. Szczególnie, że obecnie, biorąc pod uwagę leczenie niefarmakologiczne, zmianę stylu życia oraz leki, potrafimy bardzo skutecznie radzić sobie z zaburzeniami lipidowymi. Pamiętajmy jednocześnie, że jeśli chcemy z sukcesem zapobiegać miażdżycy, musimy pamiętać też o innych składowych profilu lipidowego – nie-HDL, triglicerydach czy lipoproteinie(a) – o co zawsze powinniśmy także zapytać swojego lekarza.  – podkreśla prof. Maciej Banach, prezes Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, przewodniczący Międzynarodowego Panelu Ekspertów Lipidowych (ILEP).

Poznaj swój cholesterol

Kampania „Cholesterol. Poznaj swoje liczby” stawia cholesterol w centrum uwagi, ponieważ z zaburzeniami lipidowymi zmaga się dwóch na trzech mieszkańców naszego kraju. Mogą one długo pozostawać niezauważone, a ich wczesne wykrycie pozwala odpowiednio wcześnie podjąć działania prewencyjne. Warto znać nie tylko poziom LDL-C, którego wartość docelowa zależy od indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego, ale także inne składowe profilu lipidowego i wiedzieć za co odpowiadają i co sami możemy zrobić by je poprawić.

– Z rozmów z pacjentami widzimy także, że problemem nie zawsze jest samo wykonanie badania. Czasem wynik trafia do szuflady, bo nie wiemy co oznacza, czy powinniśmy się nim przejmować i co zrobić dalej. Chcemy, żeby ta kampania pomagała przejść od samej liczby do świadomego działania. Zbadać cholesterol, poznać swój wynik, zrozumieć go i – jeśli jest taka potrzeba – wspólnie z lekarzem zdecydować o dalszym postępowaniu. Profilaktyka zaczyna się od wiedzy o własnym zdrowiu – mówi Marek Kustosz, prezes Fundacji TO SIĘ LECZY.

Cholesterol jest jednocześnie częścią większej układanki. Ciśnienie tętnicze, poziom glukozy czy nadmierna masa ciała nie funkcjonują w oderwaniu od niego. Poszczególne czynniki ryzyka mogą współwystępować i zwiększać swoje niekorzystne oddziaływanie, a przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości. Nierozpoznane i nieleczone stopniowo zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy oraz poważnych chorób i zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak choroba wieńcowa, zawał serca, udar mózgu, czy choroba tętnic obwodowych.

Cholesterol i trzy inne liczby, które należy znać

Pierwsze pytanie brzmi: jaki jest mój poziom cholesterolu? Warto znać nie tylko cholesterol całkowity, ale przede wszystkim poziom LDL-C, a także nie-HDL-C, który przedstawia masę wszystkich cząsteczek lipidowych odpowiedzialnych za proces miażdżycy. Wartość docelowa zależy od indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego. U osób zdrowych norma stężenia LDL wynosi poniżej 3,0 mmol/l (115 mg/dl). Kampania będzie zachęcała także, by każdy z nas sam sprawdził swoje ryzyko sercowo-naczyniowe.  Jest to bardzo łatwe dzięki powszechnie dostępnym online kalkulatorom ryzyka SCORE2. Wówczas dowiemy się, że możemy mieć ryzyko umiarkowane, wysokie czy bardzo wysokie, a wówczas stężenie LDL powinno wynosić odpowiednio <100, 70 czy 55 mg/dl.  

Polska zaświeci przykładem

W ramach kampanii 29 września, w Światowy Dzień Serca, podświetlone zostaną charakterystyczne budynki i obiekty użyteczności publicznej w różnych częściach Polski. W ten sposób miasta i instytucje włączą się w akcję, przypominając mieszkańcom o znaczeniu profilaktyki i regularnych badaniach. O liczbach, które naprawdę mają znaczenie, przypominać będą m.in. Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie, Enea Stadion w Poznaniu, Fontanna Neptuna w Gdańsku, Opera i Filharmonia Podlaska w Białymstoku, Kładka o. Bernatka w Krakowie, Pałac Kultury i Nauki oraz most Śląsko-Dąbrowski w Warszawie, Plac Litewski w Lublinie i Spodek w Katowicach.

Polska kampania częścią europejskiej inicjatywy

Termin rozpoczęcia kampanii nie jest przypadkowy. Jej start zbiega się ze Światowym Dniem Serca oraz Europejskim Tygodniem Badań Przesiewowych (EU Screening Week), organizowanym w ramach europejskiej inicjatywy Know Your Numbers powiązanej z EU Safe Hearts Plan. Wspólnym celem tych działań jest zwiększanie świadomości czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz zachęcanie do profilaktyki, regularnych badań i wczesnego wykrywania zagrożeń dla zdrowia. EU Safe Hearts Plan, zaprezentowany przez Komisję Europejską w grudniu 2025 r., jest pierwszym kompleksowym unijnym planem dotyczącym zdrowia sercowo-naczyniowego.

A zatem, czy znasz swój cholesterol by zadbać o swoje zdrowie tu i teraz?

Więcej informacji będzie dostępnych na stronie kampanii od 28 września www.cholesterol.poznajswojeliczby.pl

Po aktualności związane z wydarzeniami w ramach kampanii zapraszamy na profil FB Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego: https://www.facebook.com/PTLipid oraz Fundacji TO SIĘ LECZY: https://www.facebook.com/ToSieLeczy

Żródło: inf pras