otyłość – Medicalpress

Powtarzające się chudnięcie i ponowne przybieranie na wadze może prowadzić nie tylko do utraty i odzyskiwania tkanki tłuszczowej. Osoby doświadczające znacznych wahań masy ciała straciły w ciągu czterech lat niemal czterokrotnie więcej mięśni uda niż uczestnicy utrzymujący względnie stabilną wagę – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie „Radiology”. Naukowcy podkreślają, że podczas odchudzania konieczne jest zwracanie uwagi nie tylko na liczbę kilogramów, ale również na zachowanie zdrowej masy mięśniowej.

Badacze z University of California, San Francisco przeanalizowali dane 1433 osób w średnim i starszym wieku uczestniczących w Osteoarthritis Initiative – wieloletnim projekcie obejmującym osoby chorujące na chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego lub zagrożone jej rozwojem.

W czasie czteroletniej obserwacji część uczestników utrzymywała stosunkowo stabilną masę ciała. U innych dochodziło do powtarzających się spadków i wzrostów wagi, określanych jako cykle masy ciała lub potocznie efekt jo-jo.

Co istotne, analizą objęto osoby, których masa ciała po czterech latach nie różniła się istotnie od wartości początkowej. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić, czy sam przebieg zmian masy ciała ma znaczenie, nawet jeżeli ostateczny wynik na wadze pozostaje podobny.

Rezonans magnetyczny pokazał zmiany niewidoczne na wadze

Do oceny składu ciała wykorzystano obrazy rezonansu magnetycznego ud. Badacze, przy użyciu narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, mierzyli objętość mięśni uda, ilość tłuszczu znajdującego się pomiędzy włóknami mięśniowymi oraz grubość tkanki tłuszczowej w okolicy kolana.

Analizowano obrazy wykonane na początku badania i po 48 miesiącach. W obliczeniach uwzględniono między innymi wiek, płeć, początkową wartość wskaźnika BMI, aktywność fizyczną, sposób odżywiania oraz inne czynniki zdrowotne.

Wyniki wykazały wyraźną różnicę pomiędzy obiema grupami. Osoby doświadczające cyklicznych zmian masy ciała straciły średnio około 3,7 proc. objętości mięśni uda. Wśród uczestników utrzymujących stabilną wagę spadek wyniósł około 1 proc.

Oznacza to, że w grupie z efektem jo-jo utrata mięśni była niemal czterokrotnie większa, mimo że po czterech latach uczestnicy obu grup ważyli mniej więcej tyle samo co na początku obserwacji.

Badanie nie wykazało natomiast istotnych różnic pomiędzy grupami pod względem zmian proporcji tłuszczu śródmięśniowego. Grubość tkanki tłuszczowej w okolicy kolana zwiększyła się w obu grupach, ale także w tym przypadku nie stwierdzono istotnej różnicy związanej z wahaniami wagi.

Utracone mięśnie nie zostały odbudowane

– Kiedy masa ciała uczestników wielokrotnie spadała i rosła, tracili oni wraz z tłuszczem ogromne ilości mięśni, których później nie odzyskiwali (tłum. red.) – powiedział prof. Thomas Link z UCSF, kierujący badaniem.

Jak podkreślił, wyniki pokazują, że ochrona mięśni podczas redukcji masy ciała ma znaczenie dla ogólnego stanu zdrowia.

W jednym z opisanych przez UCSF przykładów 62-letni uczestnik stracił w ciągu czterech lat 16 proc. objętości mięśni uda, mimo że jego BMI zmniejszyło się jedynie o 1,6 proc. Zmiana widoczna w badaniu rezonansu magnetycznego była więc znacznie większa, niż mogłaby sugerować sama masa ciała.

Autorzy zwracają uwagę, że taka utrata mięśni może mieć znaczenie dla sprawności, mobilności oraz zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego, szczególnie u osób w średnim i starszym wieku.

Nie tylko liczba kilogramów

Zdaniem naukowców wyniki pokazują ograniczenia oceny skuteczności odchudzania wyłącznie na podstawie masy ciała lub BMI.

Osoba może po okresie chudnięcia i ponownego przybierania na wadze wrócić do punktu wyjścia pod względem liczby kilogramów, ale jej skład ciała może być inny. Część utraconej tkanki mięśniowej może nie zostać odbudowana, podczas gdy masa tłuszczowa powróci.

– Musimy lepiej zrozumieć, jak utrata masy ciała wpływa na organizm w sposób, którego nie pokazuje liczba na wadze (tłum. red.) – powiedział prof. Link.

Jak dodał, redukcja tkanki tłuszczowej jest tylko jednym z elementów szerszej układanki obejmującej także wpływ odchudzania na mięśnie, kości, stawy i rozwój choroby zwyrodnieniowej.

Co wyniki oznaczają w kontekście leków GLP-1?

Autorzy odnoszą wyniki do coraz powszechniejszego stosowania leków wspomagających redukcję masy ciała, w tym agonistów receptora GLP-1. Podkreślają, że wraz ze wzrostem liczby osób rozpoczynających i przerywających takie leczenie coraz większego znaczenia nabierze pytanie o wpływ kolejnych zmian masy ciała na skład organizmu.

Badania nie przeprowadzono jednak wśród osób przyjmujących leki GLP-1. Nie pozwala ono zatem ocenić, czy stosowanie, odstawianie lub ponowne włączanie tych preparatów prowadzi do podobnej utraty mięśni.

Wyników nie należy również interpretować jako dowodu, że leczenie farmakologiczne otyłości jest przyczyną zaniku masy mięśniowej. Badanie dotyczyło związku pomiędzy powtarzającymi się zmianami wagi a zmianami objętości mięśni, niezależnie od sposobu, w jaki uczestnicy tracili lub odzyskiwali kilogramy.

Zdaniem badaczy obserwacje te wskazują jednak, że w czasie skutecznego leczenia otyłości warto monitorować nie tylko spadek masy ciała, ale także skład organizmu i zachowanie tkanki mięśniowej.

Jak chronić mięśnie podczas odchudzania?

Publikacja nie była badaniem interwencyjnym i nie oceniano w niej konkretnych sposobów zapobiegania utracie mięśni. Nie można więc na jej podstawie wskazać jednego programu ćwiczeń ani sposobu żywienia, który gwarantowałby zachowanie masy mięśniowej.

Wyniki wspierają jednak potrzebę prowadzenia dalszych badań nad rolą treningu oporowego, odpowiedniej podaży białka i stopniowej redukcji masy ciała. Szczególnie ważne może być to u osób starszych oraz pacjentów narażonych na sarkopenię, czyli postępującą utratę masy, siły i sprawności mięśni.

Badanie nie dowodzi związku przyczynowego

Autorzy zaznaczają, że analiza miała charakter obserwacyjny. Wykazała związek pomiędzy wahaniami masy ciała a większą utratą mięśni, ale nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że to efekt jo-jo bezpośrednio spowodował obserwowane zmiany.

Uczestnikami były ponadto osoby chorujące na chorobę zwyrodnieniową kolana lub zagrożone jej rozwojem. Wyniki nie muszą więc w pełni odpowiadać zmianom zachodzącym w całej populacji.

Oceniano przede wszystkim objętość mięśni uda widoczną w badaniu rezonansu magnetycznego. Badanie nie pozwala bezpośrednio określić, w jakim stopniu zmiany te przełożyły się na siłę mięśni, sprawność fizyczną lub ryzyko upadków.

Mimo tych ograniczeń autorzy uważają, że utrzymanie masy mięśniowej powinno stać się ważnym elementem oceny bezpieczeństwa i skuteczności leczenia otyłości.

– Wraz z rosnącym wykorzystaniem skutecznych terapii redukujących masę ciała musimy zastanowić się, jak wszystkie te elementy łączą się ze sobą (tłum. red.) – podsumował prof. Link.