Medicalpress
Starość jest czymś, czego większość z nas osobiście doświadczy. Ponieważ żyjemy w społeczeństwie, które szybko się starzeje, lekarz każdej specjalizacji powinien być również przeszkolony w zakresie geriatrii – uważają specjaliści uczestniczący w debacie w Okręgowej Izbie Lekarskiej w Warszawie, dotyczącej tego problemu. Jej uczestnicy poznali także 10 „Złotych zasad opieki senioralnej”.
Debata „Czy każdy lekarz powinien być geriatrą? Etyka w opiece senioralnej” poświęcona opiece nad seniorami odbyła się 21 stycznia br. w Okręgowej Izbie Lekarskiej im. prof. Jana Nielubowicza (OIL) w Warszawie. Otwierając debatę, dr Artur Drobniak, prezes Okręgowej Rady Lekarskiej w Warszawie podkreślił, że wiele osób starszych wymaga skoordynowanej opieki z różnych dziedzin medycyny oraz wsparcia społecznego, zwłaszcza że liczba seniorów w Polsce stale rośnie i według prognoz do roku 2050 sięgnie 40 proc. populacji.

„Czy jako kraj, jako społeczeństwo, jesteśmy gotowi na opiekę nad starzejącym się społeczeństwem? Geriatrów w Polsce mamy bardzo mało, odsetek to około 0,6 lekarza tej specjalności na 10 tysięcy seniorów w naszym kraju, czyli cztery, pięć razy mniej niż w innych krajach Unii Europejskiej” – powiedział prezes Drobniak. Dodał, że Izba Lekarska chce rozpocząć publiczną debatę nad potrzebami osób starszych w naszym kraju i doprowadzić do sytuacji, w której edukacja na temat opieki nad pacjentem w wieku senioralnym wejdzie jako obowiązek kształcenia ustawicznego w różnych specjalnościach lekarskich.

Dr Agnieszka Skoczylas, pełnomocnik OIL w Warszawie ds. opieki senioralnej i geriatrii oraz ordynator Oddziału Geriatryczno-Internistycznego Szpitala Wolskiego w Warszawie przypomniała, że większość seniorów w Polsce to kobiety, ponieważ średnia długość życia mężczyzn w Polsce jest znacznie krótsza od średniej życia kobiet.

„Każdy lekarz powinien być geriatrą, ale samą geriatrię jako specjalizację należy wspierać, ponieważ ktoś musi tym szkoleniem kierować. Musi to być szeroko wyszkolony specjalista, nie tylko w zakresie chorób wewnętrznych. Kiedy zapytamy przeciętnego seniora, czy czegoś potrzebuje, odpowie, że nie, bo chce być jak najdłużej samodzielny. Ale ta samodzielność wymaga włożenia pracy ze strony młodszych ludzi” – powiedziała dr Skoczylas.

Dr Skoczylas podkreśliła, że starość nie jest „popularna”, ale jest czymś, czego większość z nas doświadczy, a w Polsce nie ma jednolitego systemu opieki nad osobami starszymi.

Podczas debaty zaprezentowanych zostało 10 „Złotych zasad opieki senioralnej”. Polegają one na: okazywaniu szacunku osobom starszym, zrozumieniu ich ograniczeń, zadbaniu o podstawowe potrzeby, aktywizacji społecznej, dopytywaniu o potrzeby, obserwowaniu zmiany zachowań, wczesnym reagowaniu, konsultacji z lekarzem podawanych suplementów i leków, organizacji opieki oraz odejścia w spokoju i godności.

Magdalena Rutkiewicz, prezeska zarządu Fundacji Projekt Starsi, podkreśliła, że wobec osób starszych najczęściej stosowana jest przemoc psychiczna oraz zaniedbanie.

„W najlżejszej formie jest to niezrozumienie potrzeb osób starszych, w najbardziej dotkliwej jest to opuszczenie lub nieutrzymywanie kontaktów ze starszymi rodzicami. O ile w wypadku rodziców, którzy nie wywiązują się z opieki nad małoletnimi dziećmi grożą im sankcje prawne, o tyle w wypadku braku opieki nad starszymi rodzicami jest to bardzo skomplikowane, ponieważ powstaje pytanie: „Czy mamy prawo zmuszać ludzi do tego, by opiekowali się swoimi rodzicami?” – powiedziała Rutkiewicz.

Prof. Olga Sitarz, ekspertka z zakresu prawa karnego i sprawiedliwości naprawczej z Uniwersytetu Śląskiego, podniosła problem, czy zaniedbanie wobec osoby starszej jest formą przemocy.

„Jakie jest miejsce prawa karnego w przeciwdziałaniu zaniedbania praw osób starszych? W wypadku zaniedbania, nierealizowania praw senioralnych – czy możemy mówić, że jest to forma przemocy, znęcania się? Na ten temat nie powinni wypowiadać się tylko karniści. To my jako społeczeństwo, powinniśmy zdecydować, co można uznać za zarzut, wobec kogo należy ten zarzut formułować i jak miałaby wyglądać odpowiedzialność” – powiedziała prof. Sitarz.

Psycholożka Maja Kuźmicz, kierowniczka Niebieskiej Linii, Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego powiedziała, że osoba starsza pozostawiona bez zaspokojenia podstawowych potrzeb jak jedzenie, picie, lekarstwa, staje się często osobą stojącą w obliczu zagrożenia zdrowia i życia.

„Jeżeli byśmy patrzyli na taką sytuację jako na zaniedbanie z powodu braku czasu, to kto będzie podnosił odpowiedzialność? Jeżeli nie będziemy nadawać odpowiedniej wagi temu zaniedbaniu wobec osób starszych, to te osoby będą cierpiały lub odchodziły z powodu tego zaniedbania, to kto miał obowiązek taką osobą się zająć” – pytała Maja Kuźmicz.

Debata zainaugurowała cykl spotkań realizowanych w ramach tegorocznej odsłony kampanii #WspólneŚwięta, zainicjowanej przez Komisję Młodych Lekarzy OIL w roku 2018. W kwietniu planowana jest debata, która będzie poświęcona aspektom prawnym związanym z opieką nad seniorami, a we wrześniu kolejne spotkanie na temat kształcenia medyków w kierunku opieki nad osobami starszymi.

Okręgowa Izba Lekarska im. prof. Jana Nielubowicza jest największym samorządem lekarskim w Polsce, zrzesza ponad 37 tys. lekarzy.

źródło: PAP MediaRoom

Rozszerzenie kompetencji farmaceutów i włączenie ich do zespołów terapeutycznych, ściślejsza kontrola jakości oraz ilości przyjmowanych leków, prowadzące między innymi do zmniejszenia liczby hospitalizacji, a zatem kosztów dla systemu – takie reformy systemu opieki senioralnej, wzorowane na rozwiązaniach z USA, z powodzeniem wdrażają już teraz wybrane samorządy w Polsce. Impulsem do działania są oczywiste trendy demograficzne: do 2035 roku odsetek osób w wieku 60+ i 65+ ma wzrosnąć do niemal 27 proc.

Proces adaptacji amerykańskich rozwiązań systemowych na rzecz całościowej, interdyscyplinarnej opieki nad osobami starszymi prowadzi w naszym kraju Polskie Towarzystwo Opieki Farmaceutycznej (PTOF). Jak przekonuje dr hab. n. med. Agnieszka Neumann-Podczaska, prof. Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu i prezes PTOF, inicjatywa ta ma już konkretne sukcesy.

„To przede wszystkim kwestia edukacji i budowy świadomości tak decydentów, jak i całego społeczeństwa, co do konieczności stworzenia nowej jakości opieki nad seniorami – czy to w ich własnych domach, czy też w dedykowanych temu zadaniu instytucjach. Model ten już od roku jest realizowany przez nasze Towarzystwo we współpracy z samorządami w wybranych instytucjach opieki długoterminowej w całej Polsce” – przekonuje prof. Agnieszka Neumann-Podczaska.

Prezes PTOF jest również absolwentką Programu Fulbrighta – największej platformy wymiany naukowej i kulturowej Stanów Zjednoczonych założonej w 1946 roku. Wśród absolwentów i absolwentek programu Fulbrighta na świecie znajduje się m.in. 62 laureatów Nagrody Nobla i 89 laureatów nagrody Pulitzera. Jednym z jego celów jest promocja relacji między USA i Polską, dzięki długofalowej współpracy na rzecz rozwoju nauki i kultury.

„Jako uczestniczka tego wyjątkowego programu dostrzegam wielką wartość transferu najlepszych rozwiązań ze Stanów Zjednoczonych do Europy, w tym Polski, w obszarze profesjonalnej i kompleksowej opieki nad seniorami. Powinna ona, tak jak za oceanem, opierać się na interdyscyplinarności, maksymalnej dostępności do innowacyjnych leków oraz terapii, a także partnerskim dialogu pomiędzy pacjentem a lekarzem i farmaceutą w kwestii optymalnego leczenia farmakologicznego” – dodaje prezes PTOF.

Podobnego zdania jest Tomasz Michałek, dyrektor biura zarządu Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”. W jego opinii, efektywny system opieki nad osobami starszymi w Polsce opierać się musi na trzech, głównych filarach: edukacji, koordynacji działań między instytucjami publicznymi oraz optymalnym wykorzystaniu dostępnych zasobów – wiedzy, ekspertów, kompetencji.

„Tak naprawdę przez większość swojego życia musimy przygotowywać się do starości, a tę świadomość warto zacząć budować już na poziomie kształcenia podstawowego. Poprzez koordynację rozumiem ścisłą współpracę poszczególnych instytucji publicznych, rządowych i samorządowych, w celu poprawy jakości życia oraz leczenia rosnącej liczby osób starszych. W tym kontekście cieszymy się, że wreszcie zostało powołane stanowisko ministra ds. polityki senioralnej, odpowiedzialnego za koordynację polityki społecznej i zdrowotnej” – mówi Tomasz Michałek.

Ekspert dodaje jednak, że fundamentalne znaczenie dla obecnych i przyszłych seniorów ma filar trzeci projektowanego systemu, czyli wykorzystanie dostępnych zasobów.

„Doskonałym przykładem są na pewno farmaceuci, którzy, posiadając bardzo wysokie kompetencje, nie powinni wyłącznie wydawać leków w aptece. Są oni predysponowani, aby wyjść do ludzi: ich domów czy publicznych ośrodków opiekuńczych, chociażby w celu pomocy w przeglądzie leków i lepszym dopasowaniu konkretnych rozwiązań dla indywidualnego pacjenta” – tłumaczy przedstawiciel Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.

Włączenie farmaceuty jako eksperta od farmakoterapii do zespołu terapeutycznego w celu poprawy jakości opieki i stworzenia standardów długoterminowej opieki nad seniorami w Polsce to także rekomendacja ekspertów American Society of Consultant Pharmacists (ASCP), międzynarodowego stowarzyszenia farmaceutów-konsultantów pracujących z pacjentami w podeszłym wieku. Przedstawiciele organizacji odbywają właśnie oficjalną wizytę na zaproszenie prof. Agnieszki Neumann-Podczaskiej uczestnicząc w licznych spotkaniach z samorządowcami, organizacjami pozarządowymi i dyrektorami placówek opieki długoterminowej organizowanymi przez PTOF.

„Trend demograficzny z zachodnich społeczeństwach jest jasny: odsetek osób w wieku powyżej 65 lat w ciągu najbliższych dekad zwiększy się z ok. 15 – 18 proc. obecnie do ponad 25 proc. W związku z tym czekają nas olbrzymie zmiany w strukturze wieku, ale to także zainicjuje pojawianie się nowych leków i terapii dedykowanych osobom starszym” – ocenia Chad Worz, Executive Director and Chief Executive Officer, ASCP. Jego zdaniem to farmaceuci są przede wszystkim dedykowani do pracy z takimi pacjentami i pomagania w zapewnieniu optymalnej farmakoterapii.

„Obecnie w Stanach Zjednoczonych koncentrujemy się na podkreślaniu roli właśnie farmaceutów, nie tylko w zakresie zapewniania bezpieczeństwa i wsparcia pacjentów, ale także prewencji oraz pomocy w uniknięciu hospitalizacji czy poważnego incydentu zdrowotnego. Przybywamy do Polski, aby podzielić się naszym 55-letnim doświadczeniem w opracowywaniu najlepszych rozwiązań w całościowej opiece nad seniorami w oparciu właśnie o wiedzę i kompetencje farmaceutów” – dodaje przedstawiciel ASCP.

Jak mówi prof. Agnieszka Neumann-Podczaska trwające od roku działania oparte na amerykańskich wzorcach przynoszą nad Wisłą pierwsze efekty.

„Pacjenci zaczynają widzieć farmaceutę w innym świetle i przyzwyczajać się do myśli, że to właściwa osoba, by rozwiać ich wątpliwości dotyczące farmakoterapii. Przy tym czują się zaopiekowani, niepozostawieni sami sobie w leczeniu, które często budzi dużo lęku, obaw i emocji. Z kolei dyrektorzy i personel instytucji opieki długoterminowej podkreślają korzyści płynące z interdyscyplinarnej współpracy specjalistów, którzy patrzą całościowo na opiekę. Tworzymy też w Polsce system wsparcia opiekunów osób starszych – jest to ogólnopolski cykl warsztatów pod nazwą Senior Cafe, w ramach których zespól specjalistów wspiera i edukuje opiekunów” – podkreśla ekspertka.

Senior Cafe pod patronatem Marszałka województwa mazowieckiego gościł 14 września na terenie Szpitala Miejskiego im. Św. Trójcy w Płocku. Wydarzenie miało charakter międzypokoleniowy i zgromadziło liczne grono obecnych i przyszłych opiekunów seniorów – zarówno młodzież, jak i osoby starsze.

Idea współpracy interdyscyplinarnej w opiece senioralnej to temat poruszany szeroko również na poziomie europejskim. Odpowiadając na potrzeby polskiego rynku opieki senioralnej i w celu wzmocnienia współpracy bilateralnej BUSINESS FRANCE, agencja rządu francuskiego przy Ambasadzie Francji w Polsce, zaprosiła prof. Neumann-Podczaską do udziału w 16 edycji Silver Eco & Ageing Well International Festival. Festiwal ten, organizowany w ramach rządowego programu Export Begins in France, jest największym tego typu wydarzeniem w Europie, które zgromadziło w dniach 16-17 września w Cannes (Francja) kluczowych uczestników ekosystemu opieki senioralnej wokół networkingu oraz sześciu kongresów międzynarodowych.

Polskie Towarzystwo Opieki Farmaceutycznej zostało powołane niemal dokładnie rok temu – 19 września 2023 roku. Głównym celem stowarzyszenia jest rozwój opieki farmaceutycznej jako świadczenia zdrowotnego oraz jej upowszechnienie w społeczeństwie. Ponadto, zadaniem Towarzystwa jest podnoszenie świadomości o zaletach, jakie dla społeczeństwa mogą nieść usługi opieki farmaceutycznej.

Źródło: PAP

W 2060 roku Polska będzie jednym z najstarszych krajów w Europie – nie jest na to przygotowana. Sytuacja opieki długoterminowej jest trudna i wymaga konstruktywnego podejścia do wprowadzenia zmian – podkreśla Anna Kaptacz, prezes Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Opieki Paliatywnej.
W Polsce sukcesywnie rośnie liczba seniorów 80+. Według danych raportu Caritas „Seniorzy obecni?” – w 2020 roku osoby 80+ stanowiły 4,4 proc. społeczeństwa. Wedle szacunków w 2030 roku będzie to około 6 proc. a w 2040 roku już, 9,5 proc. 

Mamy problem z opieką długoterminową 

Wiele osób starszych wraz z wiekem nabywa schorzeń, ma kłopoty z poruszaniem się, samodzielnym funkcjonowaniem i wymaga opieki – niestety polski system zdrowia i pomocy społecznej ma problem z jej zapewnieniem. Brakuje specjalistycznych ośrodków opieki długoterminowej; potrzebne są nie tylko całodobowe placówki, ale także dzienne domy opieki na wzór domów seniora.

Problem leży ponadto w brakach kadrowych, nie ma dostatecznej ilości wykwalifikowanego personelu. Polski senior nie może liczyć na kompleksową opiekę, bo brakuje lekarzy geriatrów. Nie można zapominać i o kwestii finansowej i niskim finansowaniu opieki długoterminowej, która wynosi zaledwie 0,5 proc. PKB gdy europejska średnia to 1,6 proc.  

– „Sytuacja opieki długoterminowej jest trudna i wymaga konstruktywnego podejścia do wprowadzenia zmian w sektorze ochrony zdrowia i pomocy społecznej oraz współpracy tych dwóch sektorów” – mówi Anna Kaptacz, prezes Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Opieki Paliatywnej. 

W opinii Kaptacz, należy zwiększyć finansowanie pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej oraz stworzyć sprzyjające warunki do rozwoju Zakładów Opiekuńczo – Leczniczych i Zakładów Opiekuńczo – Pielęgnacyjnych. 

Jak wynika z „Mapy potrzeb zdrowotnych na lata 2022 – 2026” resortu zdrowia, w 2019 roku liczba osób, jaka skorzystała ze świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w obszarze opieki długoterminowej finansowanej z NFZ – wyniosła 110 tys. Seniorzy do opieki długoterminowej najczęściej trafiają wskutek przebytego udaru (18 proc.) i choroby Alzheimera (15 proc.). 

– „NFZ finansuje trzy formy opieki: opiekę stacjonarną całodobową, opiekę w domu pacjenta (deinstytucjonalizacja) i poradnię opieki paliatywnej, ale nie ma finansowania i takiej woli, żeby finansować istniejące oddziały dziennej opieki paliatywnej” – wskazuje prezes Kaptacz i dodaje: – „A to bardzo pożądana forma opieki, która przez długi czas utrzymuje osoby starsze i chore w dobrej formie fizycznej, psychicznej i społeczno – duchowej, pozwalającej na samodzielność osób starszych i ich dobrą kondycję zdrowotną” – podsumowuje. 

Opieka senioralna wciąż opiera się na rodzinie 

Polski system opieki senioralnej wciąż opiera się na rodzinie – niestety wraz z procesem starzenia się społeczeństwa, rola rodziny może ulec zmniejszeniu. Jak pokazują badania, liczba potencjalnych opiekunów systematycznie się zmniejsza.
 
Od listopada 2023 roku zostały wprowadzone w ramach usług opiekuńczych usługi sąsiedzkie, których zadaniem jest odciążyć rodziny. Projekt skierowany jest do osób po 60 – tym roku życia, mających problemy z samodzielnym funkcjonowaniem wskutek stanu zdrowia, które m.in. mieszkają z bliskimi, którzy nie są w stanie się nimi opiekować. Niestety projekt wciąż jest w fazie wdrażania.  

– „Usługi sąsiedzkie w wielu powiatach nie zostały jeszcze uruchomione, albo w bardzo ograniczony sposób” – wyjaśnia Anna Kaptacz, prezes Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Opieki Paliatywnej, dodając, że w związku z tym nie można go jeszcze ocenić. 

Dobra zmiana nielimitowania świadczeń 

Anna Kaptacz, prezes Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Opieki Paliatywnej podkreśla, że w opiece paliatywnej dokonano dobrej zmiany dotyczącej nielimitowania świadczeń, co może wpłynąć na zmniejszenie kolejek do tej formy opieki. Wiele jest jednak do zrobienia. 

red. Katarzyna Redmerska
redakcja Medicalpress