Wskaźnik Alivia Oncoindex, obliczony na podstawie zapisów obowiązującego od 1 października obwieszczenia refundacyjnego, jest najwyższy w historii i wynosi 49 punktów. Chorzy na raka jajnika, dróg żółciowych oraz nowotwory układu chłonnego właśnie zyskują możliwość skorzystania z nowych i długo wyczekiwanych opcji leczenia. Istnieje jednak poważne zagrożenie, że problemy finansowe NFZ wpłyną negatywnie na realną dostępność terapii, a dla wielu pacjentów refundacja pozostanie czysto teoretyczna.

Alivia Oncoindex to wskaźnik, który pokazuje poziom refundacji terapii onkologicznych zarejestrowanych w ostatnich 15 latach i rekomendowanych w leczeniu najbardziej śmiertelnych nowotworów przez Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ESMO). Aktualnie jego wartość, w stosunku do lipca 2024, wzrosła o jeden punkt i wynosi obecnie 49 na 100 możliwych punktów. To dobra wiadomość dla pacjentów. Podobnie jak fakty, że po październikowej aktualizacji 44 terapie (32%) są refundowane w zgodzie z rekomendacjami ESMO. Niestety nadal 43 ze 139 terapii (31%) nie jest w Polsce refundowanych, a 52 substancje (37%) są refundowane z ograniczeniami niemającymi podstaw w aktualnej wiedzy medycznej.

Ministerstwo Zdrowia podjęło decyzję o włączeniu do refundacji, w leczeniu pierwszej linii  pacjentów z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym gruczolakorakiem dróg żółciowych, immunoterapii w skojarzeniu w chemioterapią. To dobra wiadomość dla osób takich jak pani Iwona Domurad z Pruszkowa, która nie będzie już musiała płacić za swoje leczenie 18 tys. zł miesięcznie:

Ponadto pacjentki chore na raka jajnika zyskają dodatkową opcję dzięki rozszerzeniu wskazań refundacyjnych, a pacjenci hematoonkologiczni nowe terapie w kilku wskazaniach:

– Oncoindex bazujący na rekomendacjach ESMO w obszarze hematologii pozostał niezmieniony. Jednak od 1 października Ministerstwo Zdrowia istotnie wzbogaciło możliwości terapii chorych na nowotwory układu chłonnego. Na tym dobre informacje dla naszych pacjentów się nie kończą, bo pierwsze przeciwciało bispecyficzne pojawi się też IV linii terapii chorych na szpiczaka plazmocytowego. Środowisko hematologów bardzo cieszą te decyzje, szczególnie, że są one zbieżne z listą potrzeb TOP 10 HEMATO 2024 wskazaną przez ekspertów Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów. – mówi prof. Krzysztof Giannopoulos z Zakładu Hematoonkologii Doświadczalnej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, komentując zmiany na październikowej liście refundacyjnej. 

Wzrost wskaźnika Oncoindex cieszy, jednak problemy finansowe NFZ mogą negatywnie wpłynąć na realną dostępność leczenia.  

Od początku roku obserwujemy znaczne opóźnienia we wdrażaniu nowych programów lekowych. Przykładem jest program leczenia pacjentek chorych na raka szyjki macicy, który ogłoszono w kwietniu, a mimo to niektóre pacjentki nadal nie mają do niego realnego dostępu. W województwach mazowieckim i pomorskim nie wyłoniono nawet podmiotów, które będą go realizowały. 

Nikt nie ma już wątpliwości, że taka sytuacja jest pokłosiem problemów finansowych NFZ.  Prognozy opublikowane w raporcie “Luka finansowa systemu ochrony zdrowia w Polsce” wskazują, że w latach 2025-2027 może zabraknąć nawet 159,5 mld złotych. To z kolei wywołuje głębokie obawy dotyczące kwalifikacji nowych pacjentów do obowiązujących programów oraz dostępu do świadczeń onkologicznych w ogóle. 

– Pomimo sukcesu, jakim jest rekordowa liczba leków przeciwnowotworowych na listach refundacyjnych, luka finansowa NFZ stanowi znaczące wyzwanie. Dyrektorzy szpitali obawiają się problemów z rozliczaniem świadczeń ponadlimitowych, co może prowadzić do dalszych ograniczeń, chociażby programów lekowych. Słyszymy o przesuwaniu wizyt planowych, pilnych oraz związanych z kontynuacją już podjętego leczenia z IV kwartału na rok 2025. Nie dotyczy to jeszcze, na szczęście, wizyt u onkologa, ale przecież chorzy na raka potrzebują konsultacji u innych specjalistów. W ich przypadku czas ma naprawdę ogromne znaczenie –  wskazuje Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektora Onkofundacji Alivia.

Decyzje Ministerstwa Zdrowia obwieszczone na kwietniowej liście refundacyjnej nie wpłynęły na zmianę wskaźnika Oncoindex. Wciąż ponad 30% terapii lekowych w nowotworach o najwyższej śmiertelności nie jest refundowanych dla polskich pacjentów. Należy podkreślić, że w przypadku ponad połowy z nich firmy farmaceutyczne nie złożyły wniosków o finansowanie. 

• Dla pacjentów i ich rodzin, brak dostępu do konkretnych, nierefundowanych terapii to ich indywidualne tragedie. W przypadku takich leków jest jeszcze Procedura Ratunkowego Dostępu do Technologii Lekowych (RDTL), ale nie zabezpiecza wielu sytuacji, ponieważ dotyczy pacjentów, dla których wyczerpano już wszystkie możliwości leczenia i jest wykorzystywana tylko w wybranych ośrodkach. Obecny model faworyzuje większe i bardziej jednorodne grupy pacjentów względem tych, którzy potrzebują bardziej zindywidualizowanych planów leczenia. Wobec rozwoju medycyny personalizowanej ten problem będzie się pogłębiał i wymagał nowego podejścia do procesów refundacyjnych – wskazuje Joanna Frątczak-Kazana, Wicedyrektorka Onkofundacji Alivia.

• Na nowej liście refundacyjnej znalazł się schemat ibrutynib z wenetoklaksem dla chorych na przewlekłą białaczkę limfocytową – w pełni doustny, który może być podawany ambulatoryjnie. Przy tej okazji warto wrócić do kwestii optymalizacji dostępu do leczenia. W Polsce mamy około 50 ośrodków hematologicznych, które mają programy lekowe, ale nie wykorzystujemy w pełni ponad 80 ośrodków Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS). Przesunięcie części pacjentów do AOS poprawi też funkcjonowanie ośrodków wysokospecjalistycznych, udostępniając zasoby dla chorych, którzy wymagają hospitalizacji.

• Chcielibyśmy doczekać czasów, kiedy zbiórki na finansowanie leków przeciwnowotworowych nie będą już potrzebne, a pacjenci nie będą musieli decydować, czy zapłacić za lek, czy opłacić rachunki – podsumowuje Joanna Frątczak-Kazana.