Medicalpress
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia podpisał nowe zarządzenie zmieniające zasady zawierania i realizacji umów w podstawowej opiece zdrowotnej. Dokument wprowadza m.in. kwartalną premię motywacyjną w opiece koordynowanej, ryczałt dla koordynatorów w pierwszym okresie realizacji świadczeń oraz nowy sposób naliczania stawek za ich pracę. Zmiany obowiązują z mocą od 1 stycznia 2026 r.
Informacja o rzekomym przyznaniu pielęgniarkom prawa do wystawiania zwolnień lekarskich wywołała w ostatnich dniach duże poruszenie w środowisku medycznym i w mediach społecznościowych. Pojawiły się skrajne komentarze, od entuzjastycznych zapowiedzi „rewolucji w systemie” po krytyczne głosy o przekraczaniu kompetencji zawodowych. Tymczasem, jak jednoznacznie podkreśla Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych, nowelizacja ustawy podpisana przez Prezydenta RP nie dotyczy zwolnień lekarskich, lecz zupełnie innego obszaru orzecznictwa.

7 stycznia 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Wbrew obiegowym opiniom nie wprowadza ona zmian w zakresie e ZLA ani nie przyznaje pielęgniarkom uprawnień do orzekania o czasowej niezdolności do pracy. Dotyczy natomiast rozszerzenia kompetencji wybranych zawodów medycznych w obszarze orzecznictwa, w tym pielęgniarek.

Kluczowa zmiana została wprowadzona do ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej. Do art. 4 ust. 1 dodano pkt 6a, który przyznaje pielęgniarkom prawo do orzekania o niezdolności do samodzielnej egzystencji, o której mowa w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jest to kompetencja o dużym znaczeniu systemowym, ponieważ orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi podstawę do uzyskania określonych świadczeń i form wsparcia.

Ustawodawca precyzyjnie określa przesłanki wydania takiego orzeczenia. Niezdolność do samodzielnej egzystencji stwierdza się w przypadku naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie jest to więc decyzja uznaniowa ani administracyjna, lecz orzeczenie oparte na stanie zdrowia pacjenta i jasno określonych kryteriach medycznych.

NRPiP podkreśla również, że nowe kompetencje nie będą realizowane w sposób dowolny. Mają być wykonywane przy zachowaniu ustawowych kwalifikacji oraz nadzoru, co ma gwarantować bezpieczeństwo pacjentów i spójność systemu orzeczniczego. Jest to istotne w kontekście obaw części środowiska, że rozszerzanie uprawnień zawodowych może prowadzić do chaosu kompetencyjnego.

Ważnym elementem komunikatu samorządu jest także kwestia terminu wejścia w życie zmian. Przepisy przyznające pielęgniarkom nowe uprawnienia zaczną obowiązywać 13 kwietnia 2026 r., czyli po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw. Do tego czasu pielęgniarki funkcjonują w ramach dotychczasowych regulacji.

Najwięcej nieporozumień narosło wokół zwolnień lekarskich. Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych jednoznacznie dementuje doniesienia, jakoby nowelizacja dawała pielęgniarkom prawo do wystawiania e ZLA. Jak podkreśla samorząd: „Nowe regulacje stanowią rozszerzenie kompetencji zawodowych pielęgniarek w zakresie orzecznictwa, a nie w zakresie orzecznictwa czasowej niezdolności do pracy”. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie, ponieważ orzekanie o niezdolności do samodzielnej egzystencji i orzekanie o czasowej niezdolności do pracy to dwa odrębne obszary prawne i medyczne.

Jednocześnie NRPiP nie ukrywa, że temat zwolnień lekarskich pozostaje przedmiotem dalszych działań. Samorząd informuje, że podejmuje starania na rzecz umożliwienia pielęgniarkom w przyszłości wystawiania zaświadczeń o niezdolności do pracy. Nie jest to jednak element obecnie podpisanej nowelizacji, lecz potencjalny kierunek kolejnych zmian legislacyjnych.

Cała sytuacja pokazuje, jak łatwo w przestrzeni publicznej rodzą się uproszczenia i jak dużą rolę odgrywa precyzyjna komunikacja wokół zmian w ochronie zdrowia. Nowe kompetencje pielęgniarek w zakresie orzecznictwa mogą realnie wzmocnić ich rolę w systemie opieki nad pacjentami wymagającymi stałej pomocy, ale nie oznaczają przejęcia uprawnień lekarzy w obszarze zwolnień lekarskich. Rozdzielenie tych dwóch kwestii wydaje się kluczowe dla merytorycznej debaty o przyszłości zawodów medycznych w Polsce.

Źródło: NRPiP

W czerwcu 2025 roku Międzynarodowa Rada Pielęgniarek (International Council of Nurses, ICN) ogłosiła zaktualizowane definicje pojęć „pielęgniarka” i „pielęgniarstwo”. To odpowiedź na głębokie transformacje w ochronie zdrowia, większą złożoność zadań pielęgniarek i położnych oraz potrzebę uwzględnienia różnych kontekstów kulturowych i systemowych. Oficjalne tłumaczenie definicji przygotowane przez tłumacza przysięgłego zostało zlecone przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych (NRPiP) i jest już udostępnione środowisku zawodowemu w Polsce.
Według ICN pielęgniarka to profesjonalistka z wykształceniem naukowym, kompetencjami technicznymi i etycznymi. Jej praktyka opiera się na dowodach naukowych, standardach, kodeksie etycznym i regulacjach zawodowych. Pielęgniarka promuje zdrowie, zapobiega chorobom, chroni bezpieczeństwo pacjentów, łagodzi cierpienie, wspiera powrót do zdrowia oraz zachowuje godność chorego przez całe życie, również w okresie terminalnym. Działa samodzielnie i interdyscyplinarnie, zarządza usługami i systemami opieki zdrowotnej, prowadzi badania, edukuje, inicjuje innowacje i wspiera kształtowanie polityki zdrowotnej .

Pielęgniarstwo według nowych wytycznych to zawód stojący na straży prawa każdego człowieka do najwyższego możliwego poziomu zdrowia. Praktyka pielęgniarska opiera się na współpracy z pacjentem, bezpiecznych i kulturowo odpowiednich interakcjach oraz wartościach takich jak sprawiedliwość społeczna, współczucie i odpowiedzialność za przyszłość ludzkości. Obejmuje nie tylko opiekę kliniczną, lecz także zarządzanie opieką zdrowotną, promocję zdrowia publicznego i zapewnienie ciągłości leczenia .

Jak powstawały te definicje?

Dokumenty zostały opracowane przez międzynarodowy panel ekspertów w procesie trwającym rok, z zastosowaniem metody Delphi i szerokich konsultacji z organizacjami z całego świata. Projekt zyskał jednogłośną aprobatę Rady Narodowych Reprezentantów (CNR) podczas kongresu ICN w Helsinkach. Podkreślono, że definicje nie są jedynie semanticznymi zmianami, ale strategicznym narzędziem wzmacniania widoczności, autonomii i wpływu zawodu pielęgniarki .

Co to oznacza dla Polski?

Oficjalne tłumaczenie przygotowane przez NRPiP umożliwia polskim pielęgniarkom i organizacjom wdrożenie nowych definicji w praktyce zawodowej, regulacjach, edukacji i polityce zdrowotnej. To moment decydujący dla kształcenia, standaryzacji praktyki, a także dialogu o roli pielęgniarki w nowoczesnych systemach opieki. Definicje dają narzędzie do argumentowania konieczności wyższych kompetencji, rozszerzonego zakresu praktyki i większych zasobów dla zawodu.

Zaktualizowanie definicji pielęgniarki i pielęgniarstwa przez ICN to kamień milowy w umacnianiu zawodu pielęgniarki – zarówno globalnie, jak i w Polsce. Nowe definicje potwierdzają, że pielęgniarka to liderka systemu, badaczka, edukatorka i rzeczniczka pacjentów oraz że pielęgniarstwo to zaawansowany, wiedzo‑i kompetencyjnie oparty zawód. Wdrożenie definicji w polskim kontekście otwiera drogę do większego usankcjonowania roli pielęgniarek, lepszych standardów, autonomii zawodowej i wpływu na politykę zdrowotną.

Źródło: Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych