Medycyna laboratoryjna nie tylko wspiera proces leczenia, ale odgrywa również kluczową rolę w profilaktyce oraz wczesnym wykrywaniu chorób cywilizacyjnych. – Dzisiejsza precyzja badań laboratoryjnych pozwala z dużą dokładnością i wysokim prawdopodobieństwem określić szczegóły dotyczące naszego stanu zdrowia – podkreśla Artur Gabrysiak, manager medycyny laboratoryjnej American Heart of Poland. Wiele z tych badań można wykonać bezpłatnie – w ramach świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Współczesne laboratoria wykonują szereg badań przesiewowych, umożliwiających wczesne wykrycie schorzeń dotykających milionów Polaków – m.in. chorób układu krążenia, takich jak nadciśnienie, miażdżyca czy niewydolność serca, a także cukrzycy i otyłości. Regularne wykonywanie badań ma istotne znaczenie, ponieważ pozwala na rozpoznanie chorób na wczesnym etapie, co znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i powrót do normalnego życia.

Podstawowe badania – ważne informacje o zdrowiu

W ramach programu „Moje Zdrowie”, wspierającego profilaktykę zdrowotną, oferowane są m.in. badania laboratoryjne, które umożliwiają wykrycie problemów zdrowotnych, zanim staną się realnym zagrożeniem dla pacjenta. Mogą z niego skorzystać osoby, które ukończyły 20 lat. – W ramach tych działań proponowane są m.in. oznaczenia poziomu glukozy (diagnostyka cukrzycy), morfologia (wykrywanie zaburzeń krwi, także nowotworowych), lipidogram – czyli cholesterol całkowity i jego frakcje (przewidywanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych), a także oznaczenie kreatyniny, pozwalające na ocenę funkcji nerek – wymienia Artur Gabrysiak, manager medycyny laboratoryjnej American Heart of Poland. Jak dodaje, dzięki diagnostyce laboratoryjnej możliwe jest nie tylko szybkie rozpoczęcie leczenia, ale często także skuteczne zahamowanie rozwoju choroby.

Co warto wiedzieć o pobieraniu krwi?

Współczesna medycyna laboratoryjna to także odpowiednie procedury dotyczące pobierania próbek do konkretnych badań. Dziś krew pobiera się przy użyciu systemów próżniowych, które zwiększają komfort i bezpieczeństwo zarówno dla pacjenta, jak i personelu medycznego. – To rozwiązania, które sprawiają, że pobranie jest szybkie, komfortowe i bezpieczne, a próbki są od razu przygotowane do konkretnego badania – tłumaczy Artur Gabrysiak. Nie trzeba już „przelewać” krwi między probówkami, co zmniejsza ryzyko błędów, a wyniki uzyskane w ten sposób są bardziej wiarygodne.

– Warto również rozwiać kilka mitów – dziś nie ma potrzeby zaciskania i „pompowania” pięścią przed pobraniem krwi ani zginania ręki po – dodaje ekspert American Heart of Poland.

Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?

Aby wyniki badań były wiarygodne i precyzyjne, warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach przygotowania. Przede wszystkim przed niektórymi badaniami, takimi jak oznaczenie poziomu glukozy czy lipidogram, ważne jest, aby być na czczo – nie spożywać jedzenia ani innych napojów poza wodą przez około 8-12 godzin. Przed badaniem warto również ograniczyć intensywny wysiłek fizyczny, ponieważ może on wpływać na wyniki. Stres może zaburzać parametry krwi, dlatego warto podejść do badania w stanie wypoczęcia i relaksu. Na co najmniej godzinę przed pobraniem krwi nie wolno palić papierosów, gdyż nikotyna może zafałszować wyniki. Niezależnie od tego, należy kontynuować przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza, chyba że otrzymasz inne instrukcje. Ponadto warto poinformować personel medyczny o przyjmowanych lekach i ewentualnych przewlekłych schorzeniach, które mogą mieć wpływ na badania. Przynajmniej dobę przed badaniem nie należy spożywać alkoholu, który może wpłynąć na wyniki. Przestrzeganie tych zasad pomaga uzyskać dokładne i miarodajne wyniki, które są podstawą do postawienia właściwej diagnozy i wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Profilaktyczne badania laboratoryjne monitorują nasze zdrowie

Częstotliwość wykonywania badań laboratoryjnych zależy od wielu czynników, takich jak wiek, stan zdrowia, historia chorób w rodzinie oraz styl życia. Ogólnie zaleca się, by zdrowi dorośli wykonywali podstawowe badania profilaktyczne, takie jak morfologia, poziom glukozy czy lipidogram, przynajmniej raz w roku. W przypadku osób po 40. roku życia lub mających czynniki ryzyka (np. nadciśnienie, otyłość, palenie papierosów, choroby sercowo-naczyniowe w rodzinie) badania mogą być wskazane częściej i rozszerzone o dodatkowe testy, np. oceniające funkcję nerek czy tarczycy. Dla osób z przewlekłymi schorzeniami lekarz ustala indywidualny harmonogram badań, który może obejmować kontrole nawet co kilka miesięcy.

 

Niedobór żelaza i niedokrwistość z niedoboru żelaza mogą dotyczyć każdego. To powszechne schorzenia, występujące na całym świecie i dotykające zarówno mężczyzn, jak i kobiety, osoby młode, jak i starsze.¹ Niedobór żelaza jest najbardziej rozpowszechniony wśród kobiet w okresie przedmenopauzalnym, wśród kobiet w ciąży oraz dzieci w wieku poniżej 5 lat.² W Europie niedobór żelaza dotyka do 33% kobiet w okresie przedmenopauzalnym, do 77% kobiet w ciąży oraz do 48% dzieci.²

Żelazo jest niezbędne do produkcji czerwonych krwinek oraz zapewnienia sprawnego funkcjonowania serca i mięśni szkieletowych.³ Odgrywa również istotną rolę w zwalczaniu infekcji i chorób,⁴ utrzymaniu odpowiedniego poziomu energii,⁵ prawidłowym funkcjonowaniu mózgu.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza występuje, gdy poziom żelaza zmagazynowanego w organizmie jest tak niski, że organizm nie jest już w stanie wytworzyć wystarczającej ilości hemoglobiny do budowania zdrowych czerwonych krwinek.⁶ Hemoglobina to białko znajdujące się wewnątrz czerwonych krwinek, które przenosi tlen do tkanek i narządów w całym organizmie.

Mimo poważnych konsekwencji i dużej częstości występowania niedoboru żelaza,⁷ schorzenie to jest wciąż zbyt rzadko rozpoznawane. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ich zdrowie i samopoczucie jest zagrożone.^8-9

 

Objawy niedoboru żelaza i niedokrwistości z niedoboru żelaza są trudne do sprecyzowania, mogą przyjmować różną postać i być związane z wieloma innymi schorzeniami.¹⁰ Do objawów niedoboru żelaza zaliczamy: powtarzające się bóle głowy¹¹, uczucie zmęczenia psychicznego, drażliwość, zawroty głowy, szybką utratę koncentracji^1,11-12 bolesne, białe zmiany wewnątrz jamy ustnej lub czerwone, łuszczące się pęknięcia po jednej lub obu stronach jamy ustnej.^12-13 Obserwuje się także kompulsywne, powtarzające się żucie lodu¹⁴, pragnienie jedzenia substancji niejadalnych, takich jak ziemia^13-14, większą niż zwykle liczbę infekcji, takich jak kaszel czy przeziębienia.¹³ Inne objawy to uczucie zmęczenia fizycznego^11-12, zimne ręce i/lub stopy^12-13, wypadanie włosów kępkami lub w większej ilości¹⁵, problemy ze słuchem¹⁰, ból na powierzchni języka^13,16, bladość, najbardziej widoczna na twarzy, paznokciach, wewnątrz jamy ustnej i po wewnętrznej stronie powiek^11-12. Mogą wystąpić trudności w oddychaniu¹, łatwo pękające i łamiące się paznokcie^1,12-13, potrzeba poruszania nogami nawet podczas odpoczynku¹¹, niewyjaśnione plamy krwi pod skórą.¹

 

Standardowa diagnostyka pod kątem niedokrwistości obejmuje morfologię krwi. Jednak, w celu wykrycia niedoboru żelaza, konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań diagnostycznych.¹⁷ Ferrytyna w surowicy jest uznawana za jeden z najdokładniejszych parametrów w diagnozowaniu niedoboru żelaza¹⁷ i badanie jej poziomu zalecane jest przez Światową Organizację Zdrowia.¹⁸ Ale poziom ferrytyny w surowicy, może się zmienić pod wpływem takich chorób jak grypa, a tym samym, w celu postawienia prawidłowej diagnozy może być konieczne sprawdzenie dodatkowych parametrów.¹⁸ Należą do nich: TSAT lub wysycenie transferyny w surowicy¹⁸, całkowita ilość żelaza w surowicy krwi¹⁹,  TIBC – czyli całkowita zdolność wiązania żelaza.²⁰

 

 

NIE LEKCEWAŻ NIEDOBORU ŻELAZA

 

1. Barton JC, et al. BMC Blood Disord. 2010;10:9. doi:10.1186/1471-2326-10-9.; 2. Strona internetowa: https://www.takeironseriously.com/pl/zwieksz-swiadomosc/o-nas dostęp w dniu 7 listopada 2022; 3. Auerbach M, Adamson JW Am J Hematol. 2016;91(1):31-38.; 4. Fernando B, et al. World J Gastroenterol. 2009 Oct 7; 15(37): 4638-4643.; 5. Favrat B., et al. PLoS One 9(4): e94217. eCollection 2014; 6. Trost LB, et al. J Am Acad Dermatol. 2006;54(5):824-44.; 7. Silber MH, et al. Mayo Clin Proc. 2013;88(9): 977-986.; 8. Brigham D, Beard J Crit RevFood Sci Nutr. 1996;36(1040-8398):747-763.; 9. Jankowska E, et al. Eur Heart J. 2010;31(15):1872-80.; 10. Schieffer KM, et al. JAMA Otolaryngol Neck Surg. 2017;(800).; 11. Pavord S, et al. BJH 2020; 188: 819-30; 12. Api O, et al. Turk J Obstet Gynecol 2015;12:173-8.; 13. Beard JL. J Nutr 2001;131:568-80.; 14. Lumish RA, et al. The Journal of Nutrition 2014;114(10):1533-9.; 15. Kantor J. Journal of Investigative Dermatology 2003;121(5): 985-8.; 16. Osaki T, et al. Am J Med Sci 1999;318(5):324-9.; 17. Milman N. Ann Hematol. 2008;87(12):949–959.; 18. World Health Organization. WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations.;2020.; 19. Centre for Disease Control. Iron-Status Indicators: National Report on Biochemical Indicators of Diet and Nutrition in the U.S. Population 1999-2002. Available online: https://www.cdc.gov/nutritionreport/pdf/nr_ch3.pdf. Date accessed: September 2020.; 20. Soldin P et al. Clin Chim Acta. 2004 April ; 342(0): 211–217.

Niedobór żelaza i niedokrwistość z niedoboru żelaza mogą dotyczyć każdego. To powszechne schorzenia, występujące na całym świecie i dotykające zarówno mężczyzn, jak i kobiety, osoby młode, jak i starsze.¹ Niedobór żelaza jest najbardziej rozpowszechniony wśród kobiet w okresie przedmenopauzalnym, wśród kobiet w ciąży oraz dzieci w wieku poniżej 5 lat.² W Europie niedobór żelaza dotyka do 33% kobiet w okresie przedmenopauzalnym, do 77% kobiet w ciąży oraz do 48% dzieci.²

Żelazo jest niezbędne do produkcji czerwonych krwinek oraz zapewnienia sprawnego funkcjonowania serca i mięśni szkieletowych.³ Odgrywa również istotną rolę w zwalczaniu infekcji i chorób,⁴ utrzymaniu odpowiedniego poziomu energii,⁵ prawidłowym funkcjonowaniu mózgu.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza występuje, gdy poziom żelaza zmagazynowanego w organizmie jest tak niski, że organizm nie jest już w stanie wytworzyć wystarczającej ilości hemoglobiny do budowania zdrowych czerwonych krwinek.⁶ Hemoglobina to białko znajdujące się wewnątrz czerwonych krwinek, które przenosi tlen do tkanek i narządów w całym organizmie.

Mimo poważnych konsekwencji i dużej częstości występowania niedoboru żelaza,⁷ schorzenie to jest wciąż zbyt rzadko rozpoznawane. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ich zdrowie i samopoczucie jest zagrożone.^8-9

 

Objawy niedoboru żelaza i niedokrwistości z niedoboru żelaza są trudne do sprecyzowania, mogą przyjmować różną postać i być związane z wieloma innymi schorzeniami.¹⁰ Do objawów niedoboru żelaza zaliczamy: powtarzające się bóle głowy¹¹, uczucie zmęczenia psychicznego, drażliwość, zawroty głowy, szybką utratę koncentracji^1,11-12 bolesne, białe zmiany wewnątrz jamy ustnej lub czerwone, łuszczące się pęknięcia po jednej lub obu stronach jamy ustnej.^12-13 Obserwuje się także kompulsywne, powtarzające się żucie lodu¹⁴, pragnienie jedzenia substancji niejadalnych, takich jak ziemia^13-14, większą niż zwykle liczbę infekcji, takich jak kaszel czy przeziębienia.¹³ Inne objawy to uczucie zmęczenia fizycznego^11-12, zimne ręce i/lub stopy^12-13, wypadanie włosów kępkami lub w większej ilości¹⁵, problemy ze słuchem¹⁰, ból na powierzchni języka^13,16, bladość, najbardziej widoczna na twarzy, paznokciach, wewnątrz jamy ustnej i po wewnętrznej stronie powiek^11-12. Mogą wystąpić trudności w oddychaniu¹, łatwo pękające i łamiące się paznokcie^1,12-13, potrzeba poruszania nogami nawet podczas odpoczynku¹¹, niewyjaśnione plamy krwi pod skórą.¹

 

Standardowa diagnostyka pod kątem niedokrwistości obejmuje morfologię krwi. Jednak, w celu wykrycia niedoboru żelaza, konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań diagnostycznych.¹⁷ Ferrytyna w surowicy jest uznawana za jeden z najdokładniejszych parametrów w diagnozowaniu niedoboru żelaza¹⁷ i badanie jej poziomu zalecane jest przez Światową Organizację Zdrowia.¹⁸ Ale poziom ferrytyny w surowicy, może się zmienić pod wpływem takich chorób jak grypa, a tym samym, w celu postawienia prawidłowej diagnozy może być konieczne sprawdzenie dodatkowych parametrów.¹⁸ Należą do nich: TSAT lub wysycenie transferyny w surowicy¹⁸, całkowita ilość żelaza w surowicy krwi¹⁹,  TIBC – czyli całkowita zdolność wiązania żelaza.²⁰

 

 

NIE LEKCEWAŻ NIEDOBORU ŻELAZA

 

1. Barton JC, et al. BMC Blood Disord. 2010;10:9. doi:10.1186/1471-2326-10-9.; 2. Strona internetowa: https://www.takeironseriously.com/pl/zwieksz-swiadomosc/o-nas dostęp w dniu 7 listopada 2022; 3. Auerbach M, Adamson JW Am J Hematol. 2016;91(1):31-38.; 4. Fernando B, et al. World J Gastroenterol. 2009 Oct 7; 15(37): 4638-4643.; 5. Favrat B., et al. PLoS One 9(4): e94217. eCollection 2014; 6. Trost LB, et al. J Am Acad Dermatol. 2006;54(5):824-44.; 7. Silber MH, et al. Mayo Clin Proc. 2013;88(9): 977-986.; 8. Brigham D, Beard J Crit RevFood Sci Nutr. 1996;36(1040-8398):747-763.; 9. Jankowska E, et al. Eur Heart J. 2010;31(15):1872-80.; 10. Schieffer KM, et al. JAMA Otolaryngol Neck Surg. 2017;(800).; 11. Pavord S, et al. BJH 2020; 188: 819-30; 12. Api O, et al. Turk J Obstet Gynecol 2015;12:173-8.; 13. Beard JL. J Nutr 2001;131:568-80.; 14. Lumish RA, et al. The Journal of Nutrition 2014;114(10):1533-9.; 15. Kantor J. Journal of Investigative Dermatology 2003;121(5): 985-8.; 16. Osaki T, et al. Am J Med Sci 1999;318(5):324-9.; 17. Milman N. Ann Hematol. 2008;87(12):949–959.; 18. World Health Organization. WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations.;2020.; 19. Centre for Disease Control. Iron-Status Indicators: National Report on Biochemical Indicators of Diet and Nutrition in the U.S. Population 1999-2002. Available online: https://www.cdc.gov/nutritionreport/pdf/nr_ch3.pdf. Date accessed: September 2020.; 20. Soldin P et al. Clin Chim Acta. 2004 April ; 342(0): 211–217.