Medicalpress

Już 10 mln Polaków ma 60 lat lub więcej, a to aż 26,6 proc. całej populacji naszego kraju. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa rośnie również liczba osób żyjących z wieloma chorobami przewlekłymi, a wraz z nią skala wielolekowości. Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia aż jedna trzecia Polaków po 65. roku życia przyjmuje co najmniej pięć leków dziennie. Im bardziej złożona terapia, tym większe ryzyko interakcji i działań niepożądanych. Bezpieczeństwo lekowe seniorów staje się więc jednym z istotnych wyzwań dla polskiego systemu ochrony zdrowia.

Starzenie się społeczeństwa nie jest już odległą perspektywą, ale procesem, który wyraźnie zmienia funkcjonowanie polskiej ochrony zdrowia. Według Głównego Urzędu Statystycznego, udział seniorów w populacji systematycznie rośnie i będzie rósł. Jeszcze w 2012 roku było to 20,9 proc., a dziś to prawie pięć procent więcej. Zmiana struktury demograficznej oznacza również zmianę potrzeb zdrowotnych. Wraz z wiekiem rośnie prawdopodobieństwo występowania kilku chorób przewlekłych jednocześnie, a ich leczenie często wymaga stosowania wielu preparatów. Senior może korzystać z pomocy kilku specjalistów, otrzymywać różne recepty, a dodatkowo samodzielnie sięgać po leki dostępne bez recepty czy suplementy. W efekcie lista przyjmowanych preparatów może szybko się wydłużać, a pełna ocena farmakoterapii pacjenta staje się coraz bardziej złożona.

Pięć leków to już polipragmazja

Skalę problemu dobrze pokazują dane NFZ. Według Funduszu jedna trzecia Polaków po 65. roku życia przyjmuje co najmniej pięć leków dziennie. Jednoczesne stosowanie wielu preparatów, określane jako polipragmazja, zwiększa ryzyko wystąpienia niepożądanych interakcji i powikłań. Nie chodzi przy tym wyłącznie o sytuację, w której dwa leki wzajemnie wpływają na swoje działanie. Przy wielu preparatach rośnie również ryzyko powielania substancji czynnych, błędów w dawkowaniu czy nieprawidłowego stosowania leków. Dla starszego pacjenta konsekwencje mogą być szczególnie dotkliwe, zwłaszcza gdy dodatkowo występują zaburzenia funkcji nerek lub wątroby, problemy z pamięcią czy trudności z samodzielnym przestrzeganiem zaleceń.

Problem bezpieczeństwa farmakoterapii nie jest przy tym charakterystyczny wyłącznie dla Polski. Światowa Organizacja Zdrowia w swoim opracowaniu Medication without harm z 2024 roku wskazuje, że szkody związane z lekami i terapiami odpowiadają za niemal połowę wszystkich możliwych do uniknięcia szkód w opiece medycznej. WHO podkreśla jednocześnie, że szczególnej uwagi wymagają grupy pacjentów narażone na polifarmację i złożone schematy leczenia.

Bezpieczeństwo lekowe to także codzienne życie seniora

Ryzyko nie zaczyna się jednak dopiero w szpitalu czy gabinecie lekarskim. Dla seniora bezpieczeństwo farmakoterapii jest również kwestią codziennego funkcjonowania. Im więcej preparatów znajduje się na liście pacjenta, tym trudniej zapamiętać godziny przyjmowania poszczególnych dawek i zasady ich stosowania. Dodatkowym wyzwaniem jest zmieniająca się terapia: kolejna konsultacja, nowa recepta czy lek przepisany przez innego specjalistę mogą oznaczać konieczność ponownego uporządkowania całego schematu leczenia.

Ważne jest również to, że pacjent nie zawsze traktuje preparaty dostępne bez recepty czy suplementy jako element swojej farmakoterapii. Tymczasem dla oceny bezpieczeństwa leczenia znaczenie może mieć cała lista przyjmowanych substancji. Z perspektywy osób starszych kluczowe staje się więc nie tylko to, czy lek został właściwie przepisany, ale również czy pacjent ma dostęp do jasnej informacji o całej swojej terapii.

Potrzebny jest pełny obraz farmakoterapii

Wraz ze wzrostem liczby seniorów rośnie znaczenie rozwiązań, które pozwalają spojrzeć na farmakoterapię pacjenta całościowo. Dla lekarza czy farmaceuty istotna jest nie tylko pojedyncza recepta, ale pełna lista stosowanych preparatów, ich dawek i potencjalnych zależności. To szczególnie ważne w sytuacji, gdy pacjent pozostaje pod opieką kilku specjalistów. Każdy z nich może dysponować inną częścią informacji o leczeniu, podczas gdy ryzyko interakcji dotyczy całego zestawu przyjmowanych leków.

Dlatego coraz większego znaczenia nabierają przeglądy lekowe i narzędzia, które mogą wspierać personel medyczny w analizowaniu farmakoterapii. Oferuje to m.in. Medbase, które został wyróżniony podczas konkursu MCSC od Instytutu Matki i Dziecka, gdzie przeprowadził owocny pilotaż.

Bezpieczeństwo lekowe będzie coraz ważniejsze

Demografia sprawia, że problem nie zniknie, a wręcz przeciwnie, ponieważ wraz z dalszym starzeniem się społeczeństwa zwiększać się będzie liczba osób wymagających leczenia kilku chorób jednocześnie. Odpowiedzią nie może być wyłącznie zwiększenie liczby przepisywanych leków. Potrzebne jest również skuteczne zarządzanie farmakoterapią: edukacja pacjentów, współpraca lekarzy i farmaceutów, regularne przeglądy lekowe oraz rozwiązania pozwalające sprawnie analizować informacje o stosowanych preparatach. Dla starzejącej się Polski bezpieczeństwo lekowe seniorów staje się nie dodatkiem do skutecznego leczenia, ale jednym z warunków jego powodzenia.

Źródło: inf pras