Od 1 stycznia 2024 r. wszedł w życie zakaz sprzedaży napojów energetycznych dzieciom i młodzieży do 18 roku życia. Dlaczego nie są one polecane dzieciom i młodzieży? Wyjaśnia to dr Alicji Ponder z Katedry Żywności Funkcjonalnej i Ekologicznej Instytutu Nauk o Żywieniu Człowieka SGGW.

Napoje energetyzujące są to napoje funkcjonalne. Oznacza to, że poza główną rolą nawodnienia, pełnią również inne funkcje w organizmie.

Napoje energetyczne zawierają substancje bioaktywne, takie jak: kofeina, tauryna, inozytol, guarana, glukuronolakton i l-karnityna. Substancje te, a w szczególności wysoka zawartość kofeiny, zmniejszają uczucie zmęczenia podczas wzmożonego wysiłku fizycznego i psychicznego. W ostatnich latach obserwuje u konsumentów się wzrost zainteresowania napojami energetycznym. Choć rynek ten nadal stanowi najmniejszy procent w produkcji napojów bezalkoholowych, cieszy się dużą popularnością nie tylko wśród konsumentów, ale także specjalistów od żywienia w tym także naukowców z SGGW. Choć produkty te przeznaczone są dla określonej grupy osób, coraz częściej sięgają po nie młodzi ludzie, studenci, którzy nie zawsze potrzebują stosowania tego typu napojów w swojej diecie. Dlatego istotna byłaby edukacja osób w różnych grupach wiekowych na temat spożycia tego typu napojów.

Spożycie napojów energetyzujących w Polsce z roku na rok stale rosło. Od 2012 roku możemy obserwować systematyczny wzrost spożycia tych produktów. W związku z zauważalnym wzrostem spożycia, napoje energetyczne są one coraz częstszą przyczyną dyskusji i obiektem badania naukowców z zakresu żywienia. Wynika to z zagrożeń, które mogą mieć wpływ na zdrowie ludzi spożywających tego typu napoje.

Pierwszym powodem, dlaczego powinno się zwrócić szczególną uwagę podczas spożywania napojów energetyzujących jest to, że cukier jest jednym z głównych składników tych napojów. Regularne spożywanie napojów słodzonych cukrem może w dużej mierze przyczyniać się do przyrostu masy ciała, a co za tym idzie do występowania nadwagi i otyłości. Choroby te stanowią poważny problem XXI wieku każdej grupy wiekowej. Konsekwencją wysokiego spożycia może być zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych.

Kolejnym problemem jest wysoka dawka kofeiny występująca w napojach energetycznych. Uważa się, że kofeina może pozytywnie wpływać na kontrolę masy ciała, jednak w połączeniu z sacharozą zwiększa ryzyko występowania nadwagi i otyłości, poprzez zwiększenie utleniania węglowodanów oraz hamowanie utleniania tłuszczów. Kolejne ryzyko związane z obecnością kofeiny w tego typu napojach, jest możliwość spożycia tych produktów przez dzieci poniżej 16 roku życia. Kofeina może mieć bardzo silny wpływ na organizm dziecka. Może powodować silny ból brzucha, nudności, nerwowość, pobudzenie i bezsenność. Kobiety w ciąży są również bardziej wrażliwe na wysokie dawki kofeinę. Kofeina przenika przez barierę łożyskową i może utrudniać przepływ krwi do łożyska i hamować transport składników odżywczych do płodu. Może to przyczynić się do narodzin dziecka z niższą masą urodzeniową, przedwczesnym porodem, a nawet poronieniem. Wpływ napojów energetyzujących na pracę układu krążenia również jest niepokojący. Napoje z dużą zawartością kofeiny nie są zalecane dla osób z chorobami układu krążenia. Niektóre badania naukowe dowodzą, że spożywanie wysokiej ilości kofeiny może przyczyniać się do zaostrzenia chorób układu krążenia, ponieważ może przyczyniać się do wzrostu ciśnienia krwi i może zwiększać ryzyko zawału mięśnia sercowego.

Najwięcej napojów energetyzujących spożywają młodych ludzi w wieku 19-25 lat, którzy często łączą te napoje z alkoholem. Ten połączenie może prowadzić do poważnych negatywnych skutków zdrowotnych. Napoje energetyczne, poprzez swoje stymulujące działanie, mają odwrotny wpływ na organizm od alkoholu, zmniejszając jego działanie uspokajające, dezorientujące i wywołując mylące poczucie bycia trzeźwym. To prowadzi do jeszcze większego spożycia alkoholu, powodując zwiększone ryzyko zatrucia. Osoby spożywające tego typu mieszanki mają trzykrotnie większe prawdopodobieństwo zatrucia alkoholem i czterokrotnie wyższe ryzyko prowadzenia pojazdu mechanicznego, które wynika z błędnej oceny trzeźwości.

Naukowcy przebadali 25 napojów energetycznych pod kątem zawartości w nich kofeiny. Analiza badanych próbek napojów energetycznych wykazała różnorodność dodawanych substancji. Było to ponad 70 różnych substancji. Zawartość kofeiny w badanych napojach wahała się między 28,944 mg/100 ml do 37,162 mg/100 ml. Deklarowana przez producenta zawartość kofeiny to 32 mg/100 ml. W większości próbek stwierdzono wyższą zawartość kofeiny niż deklarował producent.

Napoje energetyczne zwiększają wydolność organizmu i zapobiegają zmęczeniu. Natomiast efekt ten jest krótkotrwały. Nadużywanie tego typu napojów może prowadzić do wielu nieodwracalnych procesów w organizmie człowieka, szczególnie dziecka. Niepokojący był brak kontroli nad spożyciem tych napojów, ze względu na powszechną ich dostępność na rynku.

dr Alicja Ponder

Istnieją skuteczne sposoby, które warto wypróbować, by poczuć się lepiej. Poznaj 5 najlepszych zasad walki z tym trudnym przeciwnikiem!

1. Przyjmij leki przeciwbólowe w odpowiednim momencie

Większość osób zmagających się z migreną dobrze wie, kiedy nadchodzi atak. Jeśli ból nie jest bardzo silny, często wystarczy zażycie jednego z dostępnych bez recepty leków przeciwbólowych, zawierających ibuprofen czy paracetamol. Dawkę leku dobrze skonsultować z lekarzem lub farmaceutą – nie powinniśmy przyjmować większej liczby tabletek niż mówi ulotka, nawet jeśli nie czujemy poprawy. 

Od niedawna w aptekach można otrzymać lek bez recepty, który wcześniej dostępny był jedynie z przepisu lekarza. Wskazaniem do jego stosowania jest doraźne leczenie bólu głowy związanego właśnie z ostrymi napadami migreny z aurą lub bez aury. Przed przyjęciem leku, warto skonsultować to z farmaceutą.

2. Zadbaj o dietę „antymigrenową”

To, co spożywamy, może odgrywać ważną rolę w wywoływaniu ataków migreny – niektóre substancje zawarte w pokarmach, m.in. tyramina czy kofeina, są znanymi czynnikami wyzwalającymi objawy u wielu Pacjentów. Produkty bogate w tyraminę to np. wędliny, sery dojrzewające, marynowane śledzie czy wędzone ryby, a kofeinę znajdziemy w kawie, mocnej herbacie albo napojach energetycznych. Do tzw. wyzwalaczy migreny zaliczyć można też alkohol, kakao, czekoladę i słodziki zawierające aspartam. W zapobieganiu ataków ważne jest regularne spożywanie posiłków i dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu.

3. Mniej stresu

Bardzo często winowajcą bólu głowy jest właśnie stres. Chociaż nie da się całkowicie wyeliminować go z naszego życia warto nauczyć się, jak sobie z nim radzić. Pomóc mogą spacer na świeżym powietrzu, masaże, aromaterapia czy ciepła, relaksująca kąpiel. 

4. Metody mamy i babci, czyli zioła

Jak złagodzić nieprzyjemne objawy bólu głowy? Na przykład sięgając po niektóre zioła, dawniej obecne w każdej domowej apteczce. Skuteczne może okazać się picie naparów przygotowanych w formie herbaty, m.in. z imbiru (hamującego mdłości i wymioty), rumianku (doskonałego na stres i pobudzenie) czy melisy (która rozluźnia i uspokaja). Relaksująco działa też olejek lawendowy. 

5. Odpoczynek dobry na wszystko!

Gdy czujemy, że zbliża się atak migreny, przerwijmy pracę, którą właśnie wykonujemy – zwłaszcza jeśli jest to praca fizyczna. Postarajmy się znaleźć miejsce, w którym będziemy mogli chociaż na chwilę się położyć, zasłońmy okna i zgaśmy światło. Zadbajmy o ciszę – wyłączmy telewizor i radio, wyciszmy telefon. Skupmy się na swoim oddechu: weźmy głęboki wdech i wykonajmy powolny wydech, a potem powtórzmy tę czynność kilka razy. Jeśli mamy taką możliwość, spróbujmy zasnąć.

 

Napięciowy ból głowy oraz migrena zaliczane są do bólów samoistnych, które skutecznie mogą utrudniać normalne funkcjonowanie. To, co odróżnia migrenę od „zwykłego” bólu głowy, to przede wszystkim występowanie dodatkowych objawów – zwiększonej wrażliwości na światło, dźwięki czy zapachy. W jej przebiegu zazwyczaj pojawiają się nudności, zawroty głowy, zaburzenia nastroju, a czasem nawet zaburzenia widzenia. U niektórych osób przed wystąpieniem ataku migreny pojawia się charakterystyczna aura, która jest wynikiem skurczu naczyń krwionośnych – najczęściej objawia się poprzez całkowicie odwracalne problemy ze wzrokiem, czuciem lub mową. Z migreną zmaga się już blisko 8 milionów Polaków.