Każdego roku na świecie, zakażenia pokarmowe są przyczyną śmierci około 446 000 dzieci poniżej 5. roku życia. W szczególności dotyczy to ludności zamieszkujących kraje rozwijające się z regionów Afryki Subsaharyjskiej oraz Azji Południowej. Brak skutecznych szczepionek oraz rosnące wyzwania związane z leczeniem infekcji sprawiają, że naukowcy poszukują nowych rozwiązań.

Jedną z osób, które podejmują to wyzwanie, jest dr hab. inż. Anna Jarząb – stypendystka 25. edycji programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, której badania mogą przyczynić się do przełomu w profilaktyce i leczeniu chorób zakaźnych. Równolegle badaczka przygląda się gorączce jako naturalnemu mechanizmowi obronnemu organizmu, sprawdzając, czy jej tłumienie nie osłabia walki naszego organizmu z groźnymi patogenami. To nowe spojrzenie – łączące rozwój szczepionek wspomagających rozwój układu immunologicznego z lepszym zrozumieniem roli podwyższonej temperatury w trakcie gorączki – może zmienić sposób, w jaki podchodzimy do infekcji i ich leczenia.

Globalny problem bez skutecznej ochrony

Czerwonka bakteryjna pozostaje jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności związanej z zakażeniami pokarmowymi na świecie. W niektórych regionach nawet do 50% zgonów z powodu zakażeń układu pokarmowego u dzieci można przypisać właśnie tej chorobie.

Zakażenie najczęściej przenosi się przez skażoną żywność, wodę lub bezpośredni kontakt, co sprawia, że szczególnie narażone są osoby zamieszkujące obszary o niskim standardzie sanitarnym. Problem dotyczy jednak również podróżnych – w Polsce zakażenia często odnotowuje się u osób wracających z regionów tropikalnych. Ponadto, zakażenia te są również niebezpieczne dla żołnierzy przebywających na misjach, co ma ogromne znaczenie w dobie ogromnego kryzysu militarnego, jakiego aktualnie doświadczamy.

Mimo skali zagrożenia, do dziś nie opracowano szczepionki chroniącej przed zakażeniem Shigella, co oznacza pilną potrzebę rozwoju nowych strategii terapeutycznych i profilaktycznych.

Badania na styku immunologii i nowoczesnych technologii

Dr hab. inż. Anna Jarząb od lat bada mechanizmy odpowiedzi immunologicznej, łącząc doświadczenie z zakresu mikrobiologii, biochemii i proteomiki. Jej praca koncentruje się na badaniach mających na celu zwalczanie i zapobieganie chorobom zakaźnym. Interesują ją zagadnienia związane ze swoistą i nieswoistą odpowiedzią układu immunologicznego. W szczególności są to mechanizmy związane z wydzielaniem swoistych przeciwciał rozpoznających patogeny, a także mechanizmy związane z obroną organizmu indukowaną podczas rozwoju gorączki infekcyjnej. Jednym z pytań naukowych, które dr hab. inż. Anna Jarząb stawia w swoich badaniach jest to, jak organizm rozpoznaje patogeny oraz jak można wzmocnić ochronę organizmu za pomocą odpowiednio zaprojektowanych szczepionek.

Jednym z kluczowych kierunków jej badań jest opracowanie szczepionki peptydowej przeciwko czerwonce bakteryjnej, opartej na epitopie białka OmpC. Celem jest stworzenie preparatu, który skutecznie pobudzi układ odpornościowy do produkcji przeciwciał neutralizujących bakterie.

Gorączka pod lupą polskiej badaczki

Choć leki przeciwgorączkowe często przynoszą ulgę podczas infekcji, ich częste stosowanie może ograniczać naturalne, korzystne reakcje organizmu, w efekcie czego nie są uruchamiane procesy, które normalnie wspierałyby walkę z infekcją i wzmacniały odporność.

Dr hab. inż. Anna Jarząb analizuje rolę gorączki jako naturalnego mechanizmu obronnego organizmu. Sprawdza, w jaki sposób podwyższona temperatura wpływa na denaturację białek bakteryjnych i czy może wspierać naturalną eliminację patogenów. Jest to szczególnie istotne, ponieważ coraz częściej leki przeciwgorączkowe są stosowane profilaktycznie, a zdaniem wielu naukowców sięgamy po nie zbyt pochopnie.

Podwyższona temperatura ciała nie jest jedynie uciążliwym objawem — odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Gorączka aktywuje i „trenuje” mechanizmy immunologiczne. Aby organizm zachował odpowiedni poziom gotowości do walki z infekcjami, układ odpornościowy musi być regularnie stymulowany, a jednym z naturalnych bodźców jest właśnie gorączka. Warto pamiętać, że sama gorączka nie jest chorobą, lecz reakcją organizmu na obecność czynnika patogennego.

Badania naukowe donoszą, że infekcje podczas, których pacjenci rozwijają wysokie temperatury ciała z reguły mijają szybciej, niż infekcje u pacjentów, którzy nie gorączkują[3]. Ponadto podwyższone temperatury ciała sprawiają, że nasz układ immunologiczny działa sprawniej, a specjalistyczne komórki immunologiczne, takie jak na przykład limfocyty są w stanie szybciej dotrzeć do miejsca zapalenia.

Nowe spojrzenie na leczenie infekcji

Badania dr hab. inż. Anny Jarząb mogą znacząco wpłynąć na przyszłość medycyny. Po pierwsze rozwój skutecznej szczepionki przeciwko Shigella mógłby ograniczyć liczbę zachorowań i uratować tysiące istnień ludzkich. Po drugie – lepsze zrozumienie roli gorączki może zmienić podejście do leczenia infekcji.

Dziś gorączka często jest rutynowo obniżana, jednak wyniki badań sugerują, że może ona pełnić istotną funkcję wspierającą odporność organizmu. Odpowiednie wykorzystanie tego mechanizmu mogłoby zwiększyć skuteczność terapii i ograniczyć nadmierne stosowanie leków.

Międzynarodowy Dzień Immunologii przypomina, że poznanie działania układu odpornościowego to fundament nowoczesnej medycyny. Badania takie jak te prowadzone przez dr hab. inż. Annę Jarząb dowodzą, że innowacyjne podejścia mogą nie tylko poprawić leczenie, ale także przygotować nas na przyszłe wyzwania epidemiologiczne.

O stypendystce programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki  

Dr hab. inż. Anna Jarząb jest immunolożką, biochemiczką i protemiczką, której kariera naukowa rozpoczęła się na Politechnice Wrocławskiej, gdzie w latach 2004–2009 studiowała biotechnologię ze specjalnością biotechnologia molekularna i biokataliza. Następnie w latach 2009–2014 odbyła studia doktoranckie w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu, gdzie opracowała platformę do projektowania nowoczesnych szczepionek peptydowych oraz prototyp szczepionki przeciwko czerwonce bakteryjnej. W latach 2015–2022 realizowała staż podoktorski na Politechnice w Monachium (TUM) w ramach stypendium Fundacji Alexandra von Humboldta. W tym czasie współtworzyła projekt Meltome Atlas – proteomiczną bazę danych do termicznego profilowania tysięcy białek pochodzących z różnych organizmów modelowych. Od 2022 roku kieruje zespołem badawczym w IITD PAN we Wrocławiu.

Jej dorobek obejmuje ponad 20 publikacji w renomowanych czasopismach naukowych, patenty oraz liczne granty krajowe i międzynarodowe, m.in. NCN, NCBR oraz Fundacji Alexandra von Humboldta. Jest laureatką wielu prestiżowych nagród, w tym Nagrody Naukowej „Polityki”, a jej działalność naukowa koncentruje się na proteomice, biotechnologii oraz projektowaniu szczepionek i narzędzi diagnostycznych.

Źródło: Komunikat Prasowy

Zakażenia układu oddechowego, w tym wywoływane przez koronawirusy, pozostają jednym z kluczowych wyzwań współczesnej medycyny. Jak się okazuje, nawet u 40 proc. pacjentów dwa lata po przebyciu COVID-19 utrzymują się zmiany w płucach. Skala i długofalowe konsekwencje infekcji wirusowych sprawiają, że coraz większego znaczenia nabierają badania podstawowe, pozwalające zrozumieć mechanizmy działania patogenów. Prace w tym obszarze prowadzi dr hab. Aleksandra Milewska, stypendystka programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, badaczka zajmująca się wirusami atakującymi drogi oddechowe, w szczególności koronawirusami.

Koronawirusy wyróżniają się zdolnością do szybkiej ewolucji oraz zakażania różnych gatunków, co czyni je szczególnie trudnym przeciwnikiem dla współczesnej medycyny. Kluczowe znaczenie ma zrozumienie, w jaki sposób wirusy wnikają do komórek oraz jakie mechanizmy pozwalają im omijać naturalne bariery ochronne organizmu.

W swoich badaniach dr hab. Aleksandra Milewska wykorzystuje model HAE (Human Airway Epithelium) – laboratoryjnie odtworzony nabłonek dróg oddechowych człowieka. W przeciwieństwie do standardowych linii komórkowych, model ten pozwala na bardziej realistyczne odwzorowanie warunków panujących w ludzkim organizmie. Dzięki temu możliwe jest dokładniejsze badanie zachowania wirusów, takich jak SARS-CoV-2, ludzkie koronawirusy HCoV-NL63 i HCoV-HKU1 czy wirus ptasiej grypy H5N1.

Fundament dla przyszłych terapii

Choć badania prowadzone przez dr hab. Aleksandrę Milewską mają charakter podstawowy, ich znaczenie dla rozwoju medycyny jest kluczowe. To właśnie dzięki nim możliwe jest poznanie mechanizmów zakażeń, które stanowią fundament do opracowywania skutecznych leków i szczepionek.

W ramach swojej pracy badaczka współtworzyła rozwiązania objęte patentami, dotyczące m.in. związków chemicznych zdolnych do hamowania infekcji wirusowych oraz przeciwciał skierowanych przeciwko białkom wirusowym. W przyszłości mogą one znaleźć zastosowanie w terapii chorób takich jak COVID-19 czy grypa.

Zajmuję się badaniami podstawowymi, które pozwalają zrozumieć, jak wirusy działają na poziomie komórkowym – jak wnikają do komórek, namnażają się i omijają mechanizmy obronne organizmu. To wiedza, bez której nie byłoby możliwe opracowanie skutecznych terapii i szczepionek – podkreśla dr hab. Aleksandra Milewska.

Badania nad wirusami oddechowymi mają znaczenie nie tylko w kontekście obecnych zagrożeń, ale również przyszłych epidemii. Historia pokazuje, że nowe koronawirusy pojawiają się cyklicznie – średnio co dekadę.

Dr hab. Aleksandra Milewska uczestniczy w międzynarodowym projekcie DURABLE, którego celem jest budowanie sieci laboratoriów gotowych na szybkie reagowanie w przypadku nowych zagrożeń wirusowych. Takie inicjatywy zwiększają globalną zdolność do monitorowania i ograniczania rozprzestrzeniania się patogenów.

Moja praca to inwestycja w przyszłość – poprzez dokładne poznanie działania wirusów chcemy tworzyć narzędzia, które pomogą chronić zdrowie i życie ludzi w obliczu kolejnych pandemii – mówi badaczka.

W Światowy Dzień Oddechu badania takie jak te prowadzone przez dr hab. Aleksandrę Milewską przypominają, jak istotne jest poznanie procesów zachodzących w układzie oddechowym – od poziomu pojedynczych komórek po funkcjonowanie całego organizmu. Lepsze zrozumienie mechanizmów zakażeń wirusowych to nie tylko szansa na skuteczniejsze leczenie, ale także klucz do budowania odporności systemów ochrony zdrowia na przyszłe wyzwania.

O stypendystce programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki  

Dr hab. Aleksandra Milewska jest biotechnolożką i wirusolożką związaną z Uniwersytetem Jagiellońskim, gdzie prowadzi badania nad wirusami atakującymi drogi oddechowe, w szczególności koronawirusami. Jej prace koncentrują się na zrozumieniu mechanizmów wczesnego etapu zakażenia – tego, w jaki sposób wirusy wnikają do komórek i wykorzystują mechanizmy gospodarza do namnażania się.

Dorobek naukowy badaczki obejmuje liczne publikacje w międzynarodowych czasopismach, patenty dotyczące inhibitorów wirusowych oraz przeciwciał, a także realizację projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki i Unię Europejską. Uczestniczy również w międzynarodowym projekcie DURABLE, którego celem jest budowanie sieci laboratoriów przygotowanych na przyszłe zagrożenia epidemiczne.

Badania dr hab. Aleksandry Milewskiej mają kluczowe znaczenie dla lepszego zrozumienia biologii wirusów oraz rozwoju nowych strategii przeciwdziałania infekcjom. Stanowią istotny fundament dla opracowywania skuteczniejszych terapii i narzędzi diagnostycznych, a także wzmacniają gotowość systemów ochrony zdrowia na przyszłe wyzwania epidemiologiczne.

O programie L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki  

Celem programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki prowadzonego w Polsce od 2001 roku jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. Partnerami programu są Polski Komitet do spraw UNESCO, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Akademia Nauk oraz UNGC Network Poland. Do 2025 roku w Polsce wyróżniono 137 naukowczyń. Wyboru, co roku dokonuje Jury pod przewodnictwem prof. Ewy Łojkowskiej. 

Polska jest jednym ze 118 krajów, w których co roku przyznawane są stypendia dla utalentowanych naukowczyń. Program Dla Kobiet i Nauki jest częścią globalnej inicjatywy For Women in Science, która powstała dzięki partnerstwu L’Oréal i UNESCO. Międzynarodowa nagroda przyznawana jest co roku w Paryżu w ramach For Women in Science Week pięciu laureatkom, których odkrycia dostarczają odpowiedzi na kluczowe problemy ludzkości.

Źródło: Komunikat Prasowy

11 lutego świętujemy Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce. To dobry moment, by przyjrzeć się wyzwaniom, które wciąż stoją przed badaczkami na drodze rozwoju zawodowego. Choć kobiety stanowią już niemal połowę kadry akademickiej w Polsce, ich potencjał nadal nie jest w pełni wykorzystywany. Raport przygotowany na zlecenie organizatorów programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki – opracowany przez prof. dr hab. Nataszę Kosakowską-Berezecką oraz dr hab. Magdalenę Żadkowską – pokazuje, że równość w nauce wciąż pozostaje projektem niedokończonym.

Wnioski płynące z raportu „Efekt nagrody: widoczność lekarstwem na znikanie” wskazują, że problemem nie jest brak kompetencji, lecz mechanizmy systemowe, które stopniowo ograniczają obecność kobiet w nauce.

Doświadczenie nierównego traktowania ze względu na płeć w polskim środowisku akademickim znacznie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn – deklaruje je 36% badaczek wobec 9% badaczy. Połowa respondentek wskazuje również na przypadki naruszania zasad równości płci w miejscu pracy, podczas gdy wśród mężczyzn takie doświadczenia zgłasza 25%. Najczęściej wymieniane problemy obejmują nierówności płacowe, ograniczony dostęp do awansu, nadmierne obciążenie obowiązkami dydaktycznymi i administracyjnymi, pomijanie tytułów naukowych kobiet oraz deprecjonowanie ich kompetencji i osiągnięć.

Z badania wynika także, że kobiety częściej otrzymują większą liczbę zadań niż mężczyźni zatrudnieni na analogicznych stanowiskach i znajdujący się na podobnym etapie kariery naukowej (38% wobec 24%). Jednocześnie ponad połowa badaczek odczuwa presję podejmowania dodatkowych obowiązków w celu udowodnienia swojej wartości (51% wobec 31% mężczyzn).

Nierówności widoczne są również na kolejnych etapach kariery akademickiej. Choć kobiety stanowią ponad połowę osób ze stopniem doktora, w gronie profesorów jest ich jedynie 28%, a w obszarze STEM – niespełna 20%(OPI, 2023). Badania NCN z 2022 roku wskazują, że istotną rolę odgrywają bariery psychologiczne i kulturowe – brak wiary w powodzenie aplikacji grantowych deklaruje 59% badaczek, w porównaniu do 37% badaczy.

Autoprezentacja, samoocena i niewidzialne bariery w karierze naukowej kobiet

Raport zwraca uwagę także na istotne różnice w sposobie, w jaki naukowczynie prezentują swoje osiągnięcia. Kobiety rzadziej niż mężczyźni cytują własne publikacje – aż o 37% mniej (Ghiasi et al., 2016)[ używają o 12% mniej pozytywnych określeń w opisach swoich badań (Lerchenmueller et al., 2019) i rzadziej dzielą się swoimi pracami w mediach społecznościowych, takich jak Twitter.

Wyniki badania wskazują także wyraźne różnice między płciami w ocenie własnych szans na sukces grantowy. Kobiety częściej niż mężczyźni uznają swój dorobek naukowy i potencjał do pozyskania finansowania za niewystarczający.

Chociaż zainteresowanie kierowaniem projektami badawczymi jest podobne w obu grupach (65% kobiet wobec 67% mężczyzn), to mężczyźni częściej posiadają w tym zakresie rzeczywiste doświadczenie. Kobiety rzadziej decydują się na objęcie roli kierownika/czki projektów, głównie ze względu na niższą samoocenę i większe obciążenie obowiązkami rodzinnymi, podczas gdy mężczyźni częściej rezygnują z tej funkcji z powodu nadmiernych obowiązków administracyjnych. Wśród czynników zniechęcających do ubiegania się o granty, badaczki najczęściej wymieniają brak wiary w sukces (59% w porównaniu do 37% mężczyzn) oraz niską ocenę własnego dorobku naukowego (43% wobec 26%).

Różnice w autoprezentacji i samoocenie przekładają się na realne ograniczenia w widoczności dorobku naukowego, dostępie do kierowniczych funkcji w projektach oraz szansach na finansowanie i uznanie w środowisku akademickim.

Musimy nie tylko wspierać kobiety na ścieżce naukowej, ale też działać na rzecz zmiany systemowej w zakresie równości płci. W przeciwnym razie tracimy ogromny potencjał intelektualny, który mógłby przysłużyć się całemu społeczeństwu – komentowała prof. dr hab. Ewa Łojkowska, przewodnicząca jury programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Różnice w autoprezentacji i samoocenie nie są kwestią indywidualnych wyborów, lecz efektem funkcjonowania w systemie, który przez lata premiował określone style komunikowania osiągnięć. Jeśli nie zaczniemy ich uwzględniać w ocenie dorobku naukowego, będziemy nadal reprodukować nierówności, zamiast je niwelować – mówi dr hab. Magdalena Żadkowska, współautorka raportu.

Wnioski z raportu jednoznacznie wskazują , że pełne wykorzystanie potencjału kobiet w nauce wymaga nie tylko indywidualnego wsparcia, lecz przede wszystkim trwałych zmian systemowych, które zapewnią równe warunki rozwoju i widoczność dorobku naukowego.

Zgłoś się do programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Niech Twoje odkrycia kształtują przyszłość!

W świetle przedstawionych wyzwań inicjatywy wspierające kobiety w nauce stają się szczególnie istotne. Jedną z nich jest program L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Celem programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac, zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego.

Nabór do tegorocznej edycji trwa do 12 marca, więcej informacji na stronie: https://www.lorealdlakobietinauki.pl/dla-kandydatek/

 

Raport dostępny w wersji online na stronie

https://www.lorealdlakobietinauki.pl/raport-25-lat-dla-kobiet-w-nauce-efekt-nagrody/

Autorki badania

Profesora doktora habilitowana Natasza Kosakowska-Berezecka, kierowniczka Zakładu Psychologii Międzykulturowej i Rodzaju w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego. Naukowo zajmuje się procesami przeciwdziałającymi uprzedzeniom i dyskryminacji. Kierowniczka międzynarodowego konsorcjum badawczego Towards Gender Harmony gdzie wspólnie z 150-osobowym zespołem z całego świata bada współczesne stereotypy płci w ponad 60 krajach.

Doktora habilitowana Magdalena Żadkowska, profesora Uniwersytetu Gdańskiego, międzynarodowa ekspertka wdrażania rozwiązań równościowych w instytucjach akademickich, kierowniczka międzynarodowych projektów badawczych badających pary w różnych momentach turbulencji – zajmuje się codziennością życia rodzinnego w obliczu zmian związanych z między innymi z podziałem obowiązków domowych, rynkiem pracy i rodzicielstwem.

Obie Panie są współautorkami Planu Równości Płci w Uniwersytecie Gdańskim nagrodzonego w 2025 roku „EU Award for Gender Equality Champions”.

INFORMACJE O PROGRAMIE GLOBALNYM  L’Oréal-UNESCO For Women in Science 

Od 1998 roku Fundacja L’Oréal i UNESCO wspólnie działają na rzecz promowania kobiet w nauce poprzez tworzenie programów, które stawiają naukowczynie w centrum uwagi i wspierają ich osiągnięcia.

W ciągu 27 lat globalnego Programu L’Oréal-UNESCO For Women in Science wręczono stypendia ponad 4400 utalentowanym kobietom na całym świecie – w ramach 53 programów lokalnych, obecnych w ponad 140 krajach na świecie. Rocznie przyznawanych jest ponad 250 stypendiów. W prace zaangażowanych jest ponad 50 instytucji naukowych z całego świata i 500 współpracujących naukowców i naukowczyń. Poza lokalnymi programami stypendialnymi, każdego roku 5 kobiet otrzymuje nagrodę L’Oréal-UNESCO For Women in Science Award za wybitne osiągnięcia naukowe. Przez 27 lat nagrodzono 137 kobiet.  Dotychczas aż 7 laureatek globalnego programu L’Oréal-UNESCO For Women in Science Awards otrzymało Nagrody Nobla.

Wieloletnie działania prowadzone przez L’Oréal wspólnie z partnerami, pomagają wzmacniać równość płci w nauce, podkreślając pracę badawczą wybitnych naukowczyń, pomagając kobietom w rozwijaniu zdolności w kierunku przywództwa naukowego oraz inspirując kolejne pokolenia badaczek.