Rak nerki to nowotwór, który długo może nie dawać żadnych objawów — a mimo to każdego roku odbiera życie tysiącom osób. Z okazji Światowego Dnia Raka Nerki eksperci zrzeszeni w Polskiej Grupie Raka Nerki przypominają, jak kluczowa jest świadomość tej choroby, szybka diagnostyka i dostęp do nowoczesnych terapii. W materiale znajdziesz aktualne dane, obalenie popularnych mitów i komentarze specjalistów o tym, jak skutecznie leczyć – także w zaawansowanym stadium.

Rak nerki to jeden z bardziej podstępnych nowotworów – co roku w Polsce rozpoznaje się go u około 5 tys. osób, a aż połowa pacjentów w tym samym czasie z jego powodu umiera[1]. Najczęściej występuje on u mężczyzn po 45. oraz u kobiet między 55. a 74. rokiem życia¹, a dominującą postacią choroby jest rak nerkowokomórkowy (RCC), odpowiadający za 90 proc. przypadków[2].

Nowotwór we wczesnym stadium zaawansowania choroby często przebiega bezobjawowo. Objawy rozsiewu zależą od wielkości i lokalizacji przerzutów. Choć na etapie uogólnienia procesu nowotworowego standardowa metoda leczenia onkologicznego, jaką jest chemioterapia nie przynosi wymiernych efektów, chorzy mogą korzystać z nowoczesnych terapii ukierunkowanych molekularnie i/lub immunoterapii – dostępnych w Polsce w ramach programu lekowego B.10.

– Polscy pacjenci z rakiem nerki mają dostęp do szerokiego wachlarza nowoczesnych metod leczenia, w tym terapii ukierunkowanych molekularnie  i immunoterapii. Jednak nawet pomyślne zakończenie leczenia nie oznacza końca zmagania się z chorobą. Pacjenci wymagają bowiem regularnych kontroli – przez pierwsze trzy lata badania obrazowe wykonujemy co kilka miesięcy, a przez kolejne dwa lata raz w roku. Taki schemat pozwala na wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu i szybkie wdrożenie ponownego leczenia. Fakt ten pokazuje, że choroba ta jest niezwykle podstępna, dlatego tak ważne jest to, aby pacjenci i ich bliscy mieli dostęp do sprawdzonych, rzetelnych informacji, które mogą być realnym wsparciem w podejmowaniu świadomych decyzji zdrowotnych – tłumaczy dr hab. n. med. Jakub Żołnierek, specjalista w dziedzinie urologii i onkologii klinicznej, Prezes stowarzyszenia Polska Grupa Raka Nerki.

Budowanie świadomości na temat raka nerki to proces, który musi być systematycznie wspierany, zwłaszcza że, jak w przypadku wielu nowotworów, chorobie tej towarzyszy wiele błędnych przekonań. Do jednych z najczęściej powielanych należą:

Wielu osobom wydaje się, że rak nerki może występować wyłącznie w nerkach. To mit. Gdy nowotwór się rozprzestrzenia, może zaatakować inne narządy, takie jak płuca, kości, mózg czy nadnercza. Dostępne dane wskazują, że blisko 30 proc. chorych ma objawowe przerzuty już w momencie rozpoznania[3]. W takim przypadku nadal mówi się o raku nerki, ponieważ nie zmienia on swojego biologicznego charakteru. Mimo że pojawia się w innych miejscach ciała, pozostaje tym samym nowotworem i jest traktowany jak rak nerki, a nie jak rak płuca czy mózgu. Warto jednak pamiętać, że w obrębie nerki mogą rozwijać się również inne nowotwory. Przykładem jest, chociażby rak miedniczki nerkowej, chłoniaki czy mięsaki.

W przypadku raka nerki ograniczonego do narządu lub z niewielkim rozsiewem, podstawową metodą leczenia pozostaje zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu guza pierwotnego i ewentualnych  – nielicznych przerzutów. Natomiast w bardziej zaawansowanych stadiach choroby – zwłaszcza w sytuacji  obecności licznych  przerzutów – leczenie operacyjne nie przynosi oczekiwanych rezultatów. W takich przypadkach kluczową rolę odgrywa farmakoterapia polegająca na zastosowaniu immunoterapii jako jedynej metody postepowania lub w skojarzeniu z lekami ukierunkowanymi molekularnie. Taka strategia intensywnego leczenia systemowego nie tylko daje szansę na uzyskanie kontroli nad chorobą, ale także ma potwierdzony istotny wpływ na wydłużenie czasu przeżycia chorych. W badaniach klinicznych CheckMate-214 i ChekMat 9ER wykazało, że korzyści z, odpowiednio, terapii skojarzonej niwolumab z ipilimumabem lub kabozantynibu z niwolumabem  utrzymują się nawet po kilku latach obserwacji, co czyni je jednymi z najważniejszych osiągnięć  w leczeniu zaawansowanego raka nerki[4].

– W leczeniu zaawansowanego raka nerki dostępnych jest kilka skutecznych schematów immunoterapeutycznych, takich jak niwolumab w połączeniu z ipilimumabem, lenwatynib z pembrolizumabem czy kabozantynib z niwolumabem. W wybranych przypadkach warto rozważyć zastosowanie immunoterapii po wcześniejszym jej wykorzystaniu w połączeniu z leczeniem miejscowym, np.: radioterapią lub zabiegiem chirurgicznym. Kluczowe jest jednak indywidualne podejście do konkretnej sytuacji klinicznej chorego i odpowiednie zaplanowanie terapii – dodaje dr hab. n. med. Jakub Żołnierek.

Rak nerki nie występuje wyłącznie u osób starszych lub tych prowadzących niezdrowy tryb życia. Choć wiek, palenie tytoniu, otyłość i nadciśnienie zwiększają ryzyko zachorowania, nowotwór ten może wystąpić również u osób młodszych i dbających o swoje zdrowie. W Polsce rak nerki znajduje się na 9. miejscu wśród mężczyzn oraz 10. wśród kobiet na liście najczęściej występujących chorób onkologicznych[5]. Dlatego tak ważna jest świadomość konieczności regularnego wykonywania badań kontrolnych, takich jak ultrasonografia jamy brzusznej, zwłaszcza u osób po 50. roku życia, co pozwala na wczesne wykrycie zmian i zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Z okazji Światowego Dnia Raka Nerki warto przypomnieć, że nowotwór ten jest poważną chorobą, a jej wykrycie na wczesnym etapie rozwoju znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Kluczową rolę odgrywa podnoszenie świadomości społecznej oraz edukacja w zakresie czynników ryzyka zachorowania, wczesnych objawów choroby  i profilaktyki – działania te od lat z zaangażowaniem realizuje Stowarzyszenie Polska Grupa Raka Nerki. Wiedza, czujność i regularne badania mogą uratować życie.

 

PGRN jest stowarzyszeniem zrzeszającym klinicystów z dziedziny onkologii i urologii, którzy chcą leczyć swoich pacjentów zgodnie z najlepszymi i najnowszymi standardami i aktualną wiedzą medyczną.

Celem podejmowanych aktywności jest poprawa sytuacji tej grupy chorych poprzez edukację – zarówno pacjentów, jak i lekarzy, dotyczącą rekomendowanych w ramach polskich i zagranicznych wytycznych klinicznych ścieżek postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. https://pgrn.pl/o-pgrn/

 

Po czterech latach obserwacji, chorzy leczeni podwójną immunoterapią uzyskują trwałe korzyści kliniczne w porównaniu do samodzielnej chemioterapii, przy czym korzyść ta jest większa w podgrupach pacjentów o wysokich niezaspokojonych potrzebach terapeutycznych.

Wyniki czteroletniej obserwacji dotyczące pacjentów z ekspresją PD-L1 <1% na komórkach nowotworowych oraz histologią płaskonabłonkową są szczególnie zachęcające, ponieważ wskazują, że, terapia skojarzona nadal zmniejsza ryzyko zgonu o około 30%:

• PD-L1 <1%: Wśród chorych z ekspresją PD-L1 <1% na komórkach nowotworowych, odsetek OS wynosił 23% w przypadku chorych leczonych skojarzoną podwójną immunoterapią w porównaniu do 13% chorych otrzymujących samodzielną chemioterapią, co stanowi 34% zmniejszenie ryzyka zgonu (HR 0,66; 95% CI: 0,50 do 0,86).
• Histologia płaskonabłonkowa: Spośród chorych z histologią płaskonabłonkową, po czterech latach liczba pacjentów leczonych niwolumabem w skojarzeniu z ipilimumabem i chemioterapią była dwukrotnie większa od liczby chorych, otrzymujących samodzielną chemioterapię (odpowiednio 20% i 10%). W tej grupie, skojarzenie podwójnej immunoterapii zmniejszyło ryzyko zgonu o 36% w porównaniu z chemioterapią (HR 0,64; 95% CI: 0,48 do 0,84).

CheckMate – „9LA” to otwarte, międzynarodowe, wieloośrodkowe, randomizowane badanie fazy III oceniające lek niwolumab  (360 mg Q3W) plus lek ipilimumab (1 mg/kg Q6W) w skojarzeniu z chemioterapią (dwa cykle) w porównaniu z samodzielną chemioterapią (do czterech cykli, po których następuje opcjonalna terapia podtrzymująca pemetreksedem, jeśli jest ona wymagana) jako leczenie pierwszej linii u chorych  z przerzutowym niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NDRP), niezależnie od ekspresji PD-L1 i rozpoznania histologicznego. Chorzy w grupie eksperymentalnej (n=361) byli leczeni immunoterapią przez okres do dwóch lat lub do czasu progresji choroby, lub nieakceptowalnej toksyczności. Pacjenci w grupie kontrolnej (n=358) byli leczeni maksymalnie czterema cyklami chemioterapii z opcjonalnym leczeniem podtrzymującym pemetreksedem do momentu progresji choroby lub wystąpienia nieakceptowalnej toksyczności. Głównym punktem końcowym badania był czas przeżycia całkowitego (overall survival, OS) w populacji zgodnej z intencją leczenia (intent-to-treat, ITT). Drugorzędowe hierarchiczne punkty końcowe obejmowały czas przeżycia bez progresji choroby (PFS) i ogólny odsetek odpowiedzi (ORR), w badaniu oceniano również wskaźniki skuteczności według biomarkerów.

Rak płuca jest główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów na świecie. Wyróżnia się dwa główne rodzaje raka płuca – raka niedrobnokomórkowego i raka drobnokomórkowego. Niedrobnokomórkowy rak płuc (NDRP) jest najczęstszym rodzajem raka płuca, stanowiąc do 84% rozpoznań. Wskaźnik przeżycia od chwili rozpoznania różni się w zależności od stopnia zaawansowania nowotworu w momencie diagnozy i rodzaju nowotworu.

Plan posiedzenia Rady Przejrzystości Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w dniu 22 sierpnia 2022 r. zakłada m.in. przygotowanie stanowisk w sprawie oceny leków Opdivo (nivolumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego”, Yervoy (ipilimumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego” oraz Jardiance (empagliflozinum) we wskazaniu: cukrzyca typu 2.

1. Przygotowanie stanowisk w sprawie oceny leków:

• Tremfya (guselkumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie umiarkowanej i ciężkiej postaci łuszczycy plackowatej (ICD-10: L40.0)”.
• Opdivo (nivolumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego (ICD-10: C18 – C20)”.
• Yervoy (ipilimumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego (ICD-10: C18 – C20)”.
• Jardiance (empagliflozinum) we wskazaniu: cukrzyca typu 2, u pacjentów stosujących co najmniej jeden lek przeciwcukrzycowy, z niewystarczająco kontrolowaną cukrzycą oraz z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.
  

2. Przygotowanie stanowisk w sprawie zasadności wydawania zgody na refundację produktu leczniczego Ospolot (sultiam) we wskazaniach: padaczka, padaczka lekooporna, padaczka lekooporna w przebiegu zespołu Retta.

3. Przygotowanie stanowiska w sprawie zasadności wydawania zgody na refundację środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego Milupa Basic-P we wskazaniach: acyduria metylomalonowa, acyduria izowalerianowa, acyduria propionowa, acyduria glutarowa, cytrulinemia, deficyt CPS1, hiperamonemia typu II (deficyt OTC), choroba syropu klonowego, zespół Wolfa-Hirschhorna, zespół hipoglikemia-hiperamonemia.

źródło: AOTMiT

Plan posiedzenia Rady Przejrzystości Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w dniu 22 sierpnia 2022 r. zakłada m.in. przygotowanie stanowisk w sprawie oceny leków Opdivo (nivolumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego”, Yervoy (ipilimumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego” oraz Jardiance (empagliflozinum) we wskazaniu: cukrzyca typu 2.

1. Przygotowanie stanowisk w sprawie oceny leków:

• Tremfya (guselkumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie umiarkowanej i ciężkiej postaci łuszczycy plackowatej (ICD-10: L40.0)”.
• Opdivo (nivolumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego (ICD-10: C18 – C20)”.
• Yervoy (ipilimumabum) w ramach programu lekowego: „Leczenie chorych na zaawansowanego raka jelita grubego (ICD-10: C18 – C20)”.
• Jardiance (empagliflozinum) we wskazaniu: cukrzyca typu 2, u pacjentów stosujących co najmniej jeden lek przeciwcukrzycowy, z niewystarczająco kontrolowaną cukrzycą oraz z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.
  

2. Przygotowanie stanowisk w sprawie zasadności wydawania zgody na refundację produktu leczniczego Ospolot (sultiam) we wskazaniach: padaczka, padaczka lekooporna, padaczka lekooporna w przebiegu zespołu Retta.

3. Przygotowanie stanowiska w sprawie zasadności wydawania zgody na refundację środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego Milupa Basic-P we wskazaniach: acyduria metylomalonowa, acyduria izowalerianowa, acyduria propionowa, acyduria glutarowa, cytrulinemia, deficyt CPS1, hiperamonemia typu II (deficyt OTC), choroba syropu klonowego, zespół Wolfa-Hirschhorna, zespół hipoglikemia-hiperamonemia.

źródło: AOTMiT