Osoby z grupy podwyższonego ryzyka zachorowania na raka płuca będą mogły bez skierowania wykonać bezpłatną niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej. Nowy ogólnopolski program finansowany przez NFZ rusza w październiku 2026 roku i jest skierowany przede wszystkim do obecnych i byłych palaczy. Pierwsze zapisy mają rozpocząć się w drugiej połowie miesiąca.

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN) z 2022 r., w Polsce odnotowuje się rocznie około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca, a niemal 26 tys. osób umiera z jego powodu. Prognozy medyczne wskazują, że do 2029 roku liczba nowych zachorowań może wzrosnąć nawet do 32,5 tys. rocznie.

Pierwsze zauważalne objawy raka płuca często pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium. Głównym wyzwaniem w walce z tą chorobą jest jej późne wykrywanie. Program bezpłatnych badań profilaktycznych ma na celu ułatwienie dostępu do nowoczesnych badań przesiewowych w kierunku raka płuca. Umożliwią one wykrycie zmian nowotworowych na wczesnym etapie zaawansowania oraz zwiększą szanse na całkowite wyleczenie. Pozwolą zmniejszyć śmiertelność z powodu raka płuca. 

Poważnym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu: nawet 85–90% zachorowań wiąże się z paleniem papierosów. Im dłuższy czas palenia i większa liczba wypalanych papierosów, tym wyższe ryzyko zgonu z powodu choroby.

Kiedy możesz skorzystać z programu

Z bezpłatnego badania niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) bez skierowania mogą skorzystać osoby znajdujące się w grupie podwyższonego ryzyka. Program jest finansowany przez NFZ 

Wskaźnik „paczkolat” oblicza się, mnożąc liczbę wypalanych paczek papierosów dziennie przez lata palenia. Przykład: jedna paczka (20 papierosów) dziennie przez 20 lat, to 20 paczkolat. Taki sam wynik daje palenie 2 paczek dziennie przez 10 lat.

Z programu mogą skorzystać osoby w wieku 50-74 lata, które spełniają określone kryteria dotyczące palenia papierosów lub innych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na raka płuca.

Możesz skorzystać z programu, jeżeli:

• masz historię palenia tytoniu, która wynosi minimum 20 paczkolat – jesteś obecnym lub byłym palaczem
• spełniasz dodatkowe kryteria – badanie NKTD wykonuje się co 12 miesięcy:
  • u osób w wieku 55–74 lat z konsumpcją tytoniu większą lub równą 20 paczkolat, z okresem abstynencji tytoniowej niedłuższym niż 15 lat 
  • u osób w wieku 50–54 lat z konsumpcją tytoniu większą lub równą 20 paczkolat, okresem abstynencji tytoniowej niedłuższym niż 15 lat, u których stwierdza się co najmniej jeden z czynników ryzyka:
    • co najmniej 2-letnia ekspozycja zawodowa na minimum jeden z czynników środowiskowych: krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, spaliny silników diesla, dym ze spalania węgla kamiennego, sadza,
    • ekspozycja na radon
    • indywidualna historia zachorowania na raka: w wywiadzie chłoniak, rak głowy i szyi, rak pęcherza moczowego,
    • rak płuca w wywiadzie u krewnych pierwszego stopnia
    • współistnienie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)

Badanie jest wykonywane również:

• co 12 miesięcy u osób w wieku 55–74 lat z konsumpcją tytoniu większą lub równą
  20 paczkolat, z okresem abstynencji tytoniowej niedłuższym niż 15 lat, które zakończyły leczenie raka płuca i 5-letni proces monitorowania po zakończonym leczeniu
• u osób, które otrzymały zalecenie kontrolnego badania NDTK w ramach programu badań przesiewowych raka płuca, według zaleceń lekarza.

Co obejmuje program

Ścieżka pacjenta w ramach programu profilaktyki onkologicznej obejmuje pełną opiekę diagnostyczną.

• Wizyta kwalifikująca: lekarz przeprowadza wywiad medyczny i ocenia, czy pacjent spełnia kryteria udziału w programie.
• Badanie NDTK: wykonanie niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej.
• Wizyta wynikowa: omówienie wyników z lekarzem oraz wydanie dalszych zaleceń.
• Kolejne badanie kontrolne NDTK: wykonywane w ramach długofalowego monitorowania stanu zdrowia pacjenta.

Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) to bezpieczna metoda diagnostyczna, w której dawka promieniowania jest znacznie niższa niż przy standardowej tomografii klatki piersiowej, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości obrazu.

Przed NDTK nie robisz badania krwi, nie musisz być na czczo. 
W wyniku badania NDTK dostaniesz standaryzowany opis istotnych klinicznie zmian stwierdzonych w płucach, śródpiersiu, sercu, naczyniach wieńcowych, ze szczególnym uwzględnieniem guzków płuca jako zmian mogących odpowiadać wczesnemu rakowi płuca.

Przeczytaj o programie w zakładce Profilaktyka: Program profilaktyki raka płuca.

Pierwsze zapisy na darmową tomografię klatki piersiowej ruszą w drugiej połowie października 2026 roku, po rozstrzygnięciu konkursów ogłoszonych przez NFZ i podpisaniu umów z realizatorami. Narodowy Fundusz Zdrowia rozpoczął nabór placówek medycznych, które będą realizować nowy program profilaktyczny w kierunku raka płuca. 

Źródło: pacjent.gov.pl