Medicalpress

Osiem na dziesięć pacjentek z rakiem piersi w wieku 75 lat i więcej objętych pilotażowym badaniem w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie, uzyskało wynik wskazujący na potrzebę pogłębionej oceny geriatrycznej. To wyraźny sygnał, że tradycyjne podejście do kwalifikacji i leczenia starszych pacjentów onkologicznych, wymaga uzupełnienia o kompleksową ocenę ich stanu zdrowia, sprawności i samodzielności.

– Skala wyzwania jest ogromna – w Polsce ponad co czwarte nowe rozpoznanie nowotworu złośliwego dotyczy osoby, która ukończyła 75 lat – mówią onkolodzy Narodowego Instytutu Onkologii.   

Zespół NIO nie tylko dostrzega tę potrzebę, ale już wdraża konkretne rozwiązania. W ciągu roku, do pionierskiego projektu ONKOger, włączono 305 pacjentek z rakiem piersi, z których każda przeszła ocenę geriatryczną i kardiologiczną. Doświadczenia Instytutu staną się punktem wyjścia do ogólnopolskiej debaty o przyszłości opieki nad starszymi pacjentami podczas I Ogólnopolskiej Konferencji „Starszy Pacjent w onkologii – decyzje kliniczne w erze terapii personalizowanej”, która odbędzie się 21 listopada 2026 roku w Warszawie.

Starzejące się społeczeństwo zmienia oblicze onkologii

Dane epidemiologiczne jednoznacznie wskazują na rosnące znaczenie opieki onkologicznej nad osobami starszymi. Według najnowszego raportu Krajowego Rejestru Nowotworów za rok 2023, w Polsce odnotowano 192 922 nowe zachorowania na nowotwory złośliwe. Aż 122 427 z nich (63,5%) dotyczyło osób w wieku co najmniej 65 lat, natomiast 51 317 przypadków (26,6%) rozpoznano u osób, które ukończyły 75 lat.

Oznacza to, że ponad jedna czwarta wszystkich nowych rozpoznań nowotworów złośliwych dotyczy pacjentów w wieku 75 lat i starszych co wiąże się z występowaniem chorób współtowarzyszących u wielu pacjentów. Jednocześnie postęp medycyny sprawia, że coraz większa liczba starszych chorych może być kwalifikowana do zaawansowanych metod terapii przeciwnowotworowej. Wymaga to jednak odpowiednich narzędzi pozwalających określić nie tylko potencjalne korzyści z leczenia, ale także związane z nim ryzyko.

– W dobie starzejącego się społeczeństwa i dynamicznego rozwoju terapii celowanych coraz wyraźniej widać, że skuteczna onkologia nie może być uniwersalna, musi być dopasowana. Dopasowanie w przypadku pacjentów starszych, oznacza coś więcej niż tylko wybór leku. Oznacza zmianę sposobu myślenia o leczeniu jako procesie uwzględniającym całego człowieka. – wyjaśnia dr n. med. Aleksandra Konieczna, onkolog kliniczna z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Narodowego Instytutu Onkologii i przewodnicząca komitetu naukowego konferencji „Starszy Pacjent w onkologii – decyzje kliniczne w erze terapii personalizowanej”.

ONKOger – 305 pacjentek objętych nowym modelem opieki

Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie jako pierwszy ośrodek w Polsce utworzył w Klinice Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Pododdział Onkologii Geriatrycznej dla pacjentek z rakiem piersi.

Jego powstanie i włączenie oceny geriatrycznej do procesu kwalifikacji do leczenia stanowią istotny krok w rozwoju tej dziedziny medycyny w Polsce.

W ramach projektu ONKOger opracowywany został i wdrażany jest zintegrowany model opieki nad pacjentkami w wieku 75+ z rozpoznaniem raka piersi.

W ciągu roku do projektu włączono 305 pacjentek. Każda z nich przeszła zarówno ocenę geriatryczną, jak i kardiologiczną. To najważniejszy dotychczasowy rezultat obrazujący skalę pracy zespołu i praktyczne zastosowanie nowego modelu opieki.

Obok diagnostyki i oceny zaawansowania nowotworu analizowane są sprawność i samodzielność pacjentki, jej stan funkcjonalny, choroby współistniejące, przyjmowane leki oraz kondycja układu sercowo-naczyniowego. Istotne znaczenie mają również funkcjonowanie poznawcze, stan psychiczny i sytuacja społeczna. Uzyskane informacje są wykorzystywane przy ustalaniu indywidualnego planu postępowania, a także przy przygotowaniu pacjentki do poszczególnych etapów terapii.

– To rozwiązanie ma charakter pionierski – nie tylko w skali Instytutu, ale także kraju. Zakłada ścisłą współpracę wielospecjalistycznego zespołu, w którym decyzje terapeutyczne podejmowane są wspólnie przez onkologów, geriatrów, chirurgów, radioterapeutów, kardiologów i innych ekspertów. Takie podejście pozwala uwzględnić pełne spektrum czynników wpływających na proces leczenia – od chorób współistniejących, przez ryzyko powikłań, aż po indywidualne cele terapeutyczne pacjenta – wyjaśnia prof. Zbigniew Nowecki, kierownik Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej NIO.

Ważnym obszarem pracy zespołu jest także przygotowanie starszych pacjentek do leczenia chirurgicznego. Ocena przedoperacyjna pozwala rozpoznawać czynniki zwiększające ryzyko powikłań, wskazywać obszary wymagające dodatkowej interwencji i odpowiednio planować opiekę okołooperacyjną.

Wyniki pilotażu pokazują skalę potrzeb

Podstawą rozwoju modelu onkogeriatrycznego w NIO były między innymi doświadczenia wcześniejszego pilotażu, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Nowotwory Journal of Oncology.

Jednym z narzędzi wykorzystywanych przez ekspertów do oceny stanu zdrowia starszych pacjentów onkologicznych jest skala VES-13 (Vulnerable Elders Survey). To krótki kwestionariusz obejmujący 13 pytań dotyczących wieku, samooceny stanu zdrowia, sprawności fizycznej i samodzielności w codziennym życiu. Pacjent otrzymuje punkty m.in. za ograniczenia w poruszaniu się, trudności z wykonywaniem codziennych czynności czy konieczność korzystania z pomocy innych osób. Wiek również wpływa na punktację. Łącznie można uzyskać od 0 do 10 punktów – im wyższy wynik, tym większe ryzyko pogorszenia stanu zdrowia i utraty samodzielności. Uzyskanie co najmniej 3 punktów jest sygnałem, że pacjent powinien zostać poddany pogłębionej ocenie geriatrycznej. Nie oznacza to jednak automatycznie przeciwwskazania do leczenia onkologicznego.

W pilotażu przeprowadzonym w NIO spośród 832 pacjentek omówionych na konsylium raka piersi 138 (16,6%) miało co najmniej 75 lat i aż 109 z nich, czyli 79%, uzyskało w skali VES-13 wynik co najmniej 3 punktów. Oznacza to, że niemal osiem na dziesięć starszych pacjentek zostało zakwalifikowanych do grupy wymagającej pogłębionej oceny geriatrycznej. Wynik ten pokazuje, jak istotne jest uwzględnianie ogólnej kondycji zdrowotnej i sprawności pacjenta przy planowaniu leczenia przeciwnowotworowego, zamiast podejmowania decyzji wyłącznie na podstawie wieku metrykalnego.

Wyniki pilotażu pokazały, że wśród starszych pacjentek z rakiem piersi znacząca część wymaga bardziej szczegółowej diagnostyki geriatrycznej przed podjęciem ostatecznych decyzji terapeutycznych. Standardowa ocena onkologiczna może bowiem nie ujawniać wszystkich problemów wpływających na przebieg terapii, tolerancję leczenia i możliwość zachowania samodzielności.

– Onkologia geriatryczna nie polega na ograniczaniu leczenia, ale na jego precyzyjnym dopasowaniu – tak, aby było skuteczne, ale też bezpieczne i adekwatne do możliwości organizmu pacjenta. Nie chodzi o to, „czy leczyć”, ale „jak leczyć”, aby osiągnąć maksymalną skuteczność przy możliwie najmniejszym obciążeniu organizmu – dodaje dr n. med. Katarzyna Broczek, geriatra z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej NIO.

Doświadczenia pilotażu oraz pierwszego roku realizacji projektu ONKOger dostarczają praktycznej wiedzy o potrzebach starszych pacjentek i możliwościach organizowania dla nich kompleksowej opieki. Stanowią również podstawę do dyskusji nad szerszym wykorzystaniem tego modelu w innych obszarach onkologii.

Od doświadczeń klinicznych do ogólnopolskiej debaty

Rozwinięciem działań podejmowanych przez Instytut jest I Ogólnopolska Konferencja „Starszy Pacjent w onkologii – decyzje kliniczne w erze terapii personalizowanej”, która odbędzie się 21 listopada 2026 roku w Centrum Edukacyjno-Konferencyjnym NIO w Warszawie.

Wydarzenie zostało pomyślane jako platforma wymiany wiedzy i doświadczeń specjalistów zajmujących się leczeniem nowotworów u osób starszych. W programie znalazły się zarówno zagadnienia dotyczące podstaw onkologii geriatrycznej i stosowania narzędzi oceny pacjenta w codziennej praktyce klinicznej, jak i kwestie związane z kwalifikacją do nowoczesnych metod leczenia.

Istotną część konferencji poświęcono możliwościom wykorzystania terapii ukierunkowanych molekularnie, koniugatów przeciwciało–lek (ADC) oraz immunoterapii w populacji osób starszych. Eksperci omówią również wybrane problemy kliniczne, które wymagają szczególnej uwagi przy planowaniu i prowadzeniu leczenia przeciwnowotworowego.

– Szczególną wartością tej konferencji jest jej wyraźnie interdyscyplinarny charakter. Współczesna onkologia geriatryczna nie może ograniczać się wyłącznie do samego leczenia nowotworu. U pacjentów w wieku podeszłym decyzje terapeutyczne bardzo często wymagają uwzględnienia chorób współistniejących oraz ich wpływu na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Dlatego w programie znalazły się również zagadnienia z zakresu kardiologii, pulmonologii, nefrologii, leczenia bólu czy zaburzeń metabolicznych. Tylko takie całościowe spojrzenie pozwala prowadzić terapię naprawdę dopasowaną do potrzeb starszego pacjenta – uzupełnia dr Aleksandra Konieczna.

Ważnym elementem konferencji będą analizy przypadków klinicznych, umożliwiające skonfrontowanie zaleceń i wyników badań z decyzjami podejmowanymi w codziennej praktyce. Takie podejście pozwoli wskazać zarówno rozwiązania możliwe do zastosowania już dziś, jak i obszary wymagające dalszych badań, rozwoju kompetencji oraz zmian organizacyjnych.

Czy polski system jest gotowy na onkologię geriatryczną?

Jednym z najważniejszych punktów programu będzie debata ekspertów poświęcona gotowości polskiego systemu ochrony zdrowia do wdrażania standardów onkologii geriatrycznej.

Dyskusja będzie dotyczyć między innymi możliwości upowszechniania kompleksowej oceny geriatrycznej, organizacji współpracy między specjalistami, przygotowania kadr medycznych oraz tworzenia rozwiązań zapewniających ciągłość opieki.

Doświadczenia NIO wskazują, że rozwój onkologii geriatrycznej wymaga nie tylko odpowiednich procedur medycznych, ale również zmian organizacyjnych pozwalających na skuteczne wykorzystanie wiedzy specjalistów różnych dziedzin.

Jednocześnie rosnąca liczba starszych pacjentów onkologicznych sprawia, że wypracowanie takiego modelu staje się jednym z istotnych zadań stojących przed polską ochroną zdrowia.

– Rozwój onkologii geriatrycznej jest nieunikniony i potrzebny – wynika zarówno z danych demograficznych, jak i z postępu medycyny. Pytanie nie brzmi już, czy ten obszar będzie się rozwijał, ale jak szybko i w jakim kierunku. Narodowy Instytut Onkologii, poprzez wdrażane rozwiązania i organizację pierwszej ogólnopolskiej konferencji w tym zakresie, wyraźnie zaznacza w tym procesie swoją rolę. To krok w stronę systemu, który lepiej rozumie potrzeby pacjentów, trafniej odpowiada na wyzwania kliniczne i skuteczniej wykorzystuje możliwości współczesnej medycyny. A przede wszystkim systemu, w którym każdy pacjent, niezależnie od wieku, pozostaje w centrum decyzji terapeutycznych.– podsumowuje dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii – PIB.

Więcej informacji o projekcie ONKOger: https://nio.gov.pl/nowy-standard-opieki-onkologicznej

Informacje o konferencji znajdują się tu –  https://onkogeriatria.pl  

źródło: NIO PIB