Medicalpress

O możliwościach terapii biologicznych, wpływie łuszczycy na codzienne życie oraz barierach w dostępie do leczenia serwis Zdrowie PAP porozmawiał z prof. dr hab. n. med. Joanną Narbutt z Kliniki Dermatologii, Dermatologii Dziecięcej i Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Jak bardzo zmieniło się leczenie łuszczycy w ostatnich kilkunastu latach?

Zmiana jest ogromna. Wcześniej leczenie opierało się przede wszystkim na preparatach miejscowych, fototerapii oraz klasycznych lekach ogólnych, takich jak metotreksat czy cyklosporyna. Te metody nadal mają swoje miejsce i u wielu pacjentów są skuteczne. Nie u wszystkich pozwalają jednak uzyskać odpowiednią kontrolę choroby, a ich stosowanie może być ograniczone przez przeciwwskazania lub działania niepożądane.

Przełom przyniosły terapie biologiczne. W Polsce od kilkunastu lat istnieje program lekowy, do którego sukcesywnie włączano kolejne leki. Mamy dziś szeroki wybór terapii o różnych mechanizmach działania. Pozwala to dobierać leczenie z uwzględnieniem obrazu choroby, schorzeń współistniejących, wcześniejszych niepowodzeń terapii i jej bezpieczeństwa.

Co oznacza dla pacjenta skuteczne leczenie biologiczne? Czy możemy mówić o wyleczeniu łuszczycy?

Nie możemy utożsamiać ustąpienia objawów z trwałym wyleczeniem. Łuszczyca pozostaje chorobą przewlekłą. Leczenie biologiczne nie zmienia podłoża genetycznego, ani nie usuwa predyspozycji do zachorowania. Działa natomiast na wybrane elementy mechanizmów immunologicznych odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego.

Dzięki temu nawet u pacjentów z najcięższymi postaciami choroby możemy uzyskać całkowitą remisję kliniczną. Oznacza to, że pacjent nadal choruje na łuszczycę, ale nie ma widocznych objawów skórnych. Oczywiście odpowiedź na leczenie jest indywidualna i nie u każdego uzyskujemy taki sam efekt.

Z perspektywy chorego to ogromna różnica. Poprawiają się jakość życia oraz możliwości funkcjonowania w pracy, w domu i w relacjach społecznych. Jeszcze pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku pacjenci z najcięższą łuszczycą byli często hospitalizowani, a część z powodu niezdolności do pracy przechodziła na renty. Dziś odpowiednio dobrana terapia może pozwolić im wrócić do aktywnego życia.

Dlaczego łuszczycy nie powinniśmy oceniać wyłącznie przez pryzmat zmian na skórze?

Łuszczyca jest chorobą zapalną o znaczeniu ogólnoustrojowym. U części pacjentów rozwija się łuszczycowe zapalenie stawów, które nieleczone może prowadzić do trwałych uszkodzeń i niepełnosprawności. Dlatego nie możemy pomijać objawów ze strony stawów.

Łuszczycy częściej towarzyszą także otyłość, zaburzenia gospodarki lipidowej, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca typu 2. Pacjent wymaga więc szerszej oceny niż samo badanie skóry.

Niektóre terapie pozwalają leczyć zarówno łuszczycę, jak i łuszczycowe zapalenie stawów. Nie oznacza to jednak, że leczenie biologiczne zastępuje opiekę nad wszystkimi chorobami współistniejącymi. Każda z nich wymaga odpowiedniego rozpoznania i postępowania.

Które obciążenia związane z chorobą mogą umykać podczas oceny stanu pacjenta?

Bardzo istotny jest świąd. Może zaburzać sen i utrudniać codzienne funkcjonowanie. Trzeba pytać również o ból i o to, gdzie występują zmiany. Sama rozległość zajętej skóry nie pokazuje całego ciężaru choroby – znaczenie mają także szczególne lokalizacje oraz wpływ objawów na życie pacjenta.

Nie możemy pomijać zdrowia psychicznego. Przewlekły przebieg choroby i stygmatyzacja sprzyjają stanom lękowym, obniżonemu nastrojowi i depresji. Zdarzają się również myśli samobójcze. To pokazuje, jak poważne mogą być konsekwencje choroby i dlaczego ocena pacjenta nie powinna kończyć się na zmianach skórnych.

Ważne jest zatem nie tylko to, co widzimy podczas badania, lecz także to, co chory mówi o swoim samopoczuciu, śnie, pracy i kontaktach z innymi.

Kiedy pacjent powinien być rozpatrywany jako kandydat do leczenia biologicznego?

Kwalifikacja odbywa się zgodnie z kryteriami programu lekowego. Uwzględniają one nasilenie choroby oraz warunki dotyczące wcześniejszego leczenia, jego nieskuteczności, nietolerancji lub przeciwwskazań.

Trzeba uczciwie powiedzieć, że u wielu pacjentów leczenie konwencjonalne jest skuteczne. Jeżeli jednak nie uzyskujemy odpowiedniej kontroli choroby albo pojawiają się działania niepożądane, powinniśmy ocenić dalsze możliwości terapii, w tym leczenie biologiczne. Pacjent powinien wiedzieć, że takie możliwości istnieją i gdzie może uzyskać ocenę pod kątem kwalifikacji do programu.

Skoro nowoczesne leki są refundowane, dlaczego nadal mówimy o barierach w dostępie?

Trzeba rozróżnić dostępność samych terapii od możliwości sprawnego rozpoczęcia i prowadzenia leczenia w konkretnym ośrodku. Wybór leków, wiedza lekarzy i świadomość choroby bardzo się poprawiły. Nadal jednak pozostają problemy administracyjno-finansowe.

Program lekowy wymaga pracy całego zespołu. To nie tylko podanie czy wydanie leku, ale również kwalifikacja, diagnostyka, monitorowanie skuteczności i bezpieczeństwa, dokumentacja oraz sprawozdawczość. Wszystkie te czynności wymagają czasu, personelu i odpowiedniego finansowania.

Dlatego formalna refundacja nie zawsze przekłada się na możliwość natychmiastowego rozpoczęcia terapii. Aby pacjenci mogli rzeczywiście korzystać z postępu medycyny, ośrodki muszą mieć warunki do prowadzenia leczenia i przyjmowania kolejnych chorych.

Jakie znaczenie ma organizacja leczenia z perspektywy samego pacjenta?

Dla pacjenta liczy się to, czy może znaleźć ośrodek prowadzący terapię, jak długo czeka na jej rozpoczęcie i ile razy musi do niego dojeżdżać. Leczenie trzeba pogodzić z pracą i obowiązkami rodzinnymi, dlatego również te kwestie wpływają na rzeczywistą dostępność opieki.

Ważne jest, aby droga od rozpoznania niewystarczającej skuteczności dotychczasowego leczenia do oceny w ośrodku była możliwie sprawna. Podobnie jak zapewnienie ciągłości opieki osobom, które już korzystają z terapii.

Co powinno być kolejnym krokiem w poprawie opieki nad osobami z łuszczycą?

Powinniśmy zadbać o to, aby możliwości terapeutyczne przekładały się na rzeczywistą pomoc dla pacjentów. Potrzebne są sprawna organizacja opieki, odpowiednie warunki pracy zespołów prowadzących program i ograniczanie obciążeń administracyjnych.

Sytuacja nie jest idealna, ale postęp jest bardzo duży. Jest też dialog między środowiskiem dermatologów a Narodowym Funduszem Zdrowia, co daje nadzieję na dalszą poprawę. Najważniejsze, aby pacjent, który potrzebuje leczenia i spełnia kryteria kwalifikacji, mógł rozpocząć je bez nieuzasadnionej zwłoki i pozostawać pod właściwą opieką.

Źródło: PAP MediaRoom

– Wydłużaniu życia dzięki postępowi medycyny nie zawsze towarzyszy równie szybkie wydłużanie okresu życia bez niepełnosprawności. To wyzwanie, którym polski system ochrony zdrowia musi się zająć – ocenia gen broni prof. Grzegorz Gielerak z WIM-PIB. Kluczem do tego ma być większa koncentracja na profilaktyce.

Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, w 2025 roku przeciętne trwanie życia noworodka (wskaźnik oznaczający, ile średnio lat przeżyłyby noworodki urodzone w danym roku, gdyby wzorzec umieralności według wieku nie zmienił się do końca trwania ich życia) wyniosło 75,37 roku w przypadku mężczyzn i 83,48 roku w przypadku kobiet. To odpowiednio o 0,4 i 0,2 roku dłużej niż w 2024 roku. Dla porównania w 1960 roku przeciętna długość życia mężczyzn wyniosła ok. 65 lat, natomiast kobiet prawie 71 lat. W ciągu ostatnich niemal czterech dekad średnia co do zasady rosła. W latach 1991–2019 oczekiwana długość życia w momencie urodzenia wzrosła o 8,2 roku w przypadku mężczyzn oraz o 6,7 roku w przypadku kobiet. Jedynym momentem, w którym spadła o odpowiednio 2,3 i 2,1 roku, była pandemia COVID-19 (2020–2021).

– Wydłużenie czasu życia, jakie obserwujemy na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci w Europie i większości krajów świata, związane z postępem medycyny, wiąże się nieuchronnie również z pytaniem drugim, jakim jest życie w zdrowiu. Dzisiaj widzimy wyraźnie, że tak jak dość łatwo wprowadzenie technologii związanych np. z leczeniem ostrych zespołów wieńcowych spowodowało wydłużenie czasu życia w Polsce na przestrzeni ostatnich 30 lat, tak znacznie trudniej się mierzyć z poprawą jakości życia, czyli tzw. życiem z zachowaną sprawnością – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria gen. broni prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie.

Dystans do krajów starej Unii

Jak podaje GUS, w 2024 roku (najświeższe raportowane przez urząd dane) trwanie życia w zdrowiu w momencie urodzenia wyniosło 61,62 roku dla mężczyzn i 65,32 roku dla kobiet. Oznacza to wzrost o 0,3 roku dla mężczyzn i o 0,7 roku dla kobiet w stosunku do 2023 roku, kiedy to liczby te wynosiły odpowiednio 61,3 oraz 64,6.

– W przypadku Polski mamy tutaj niestety wskaźniki, które pokazują nasz dystans do tego, co prezentują sobą dane pochodzące z krajów tzw. starej Unii: życie w niepełnosprawności mężczyzn na poziomie 13 lat, w przypadku kobiet aż 17, gdzie średnia unijna mówi o około dziewięciu latach. To pokazuje, że mamy do wykonania dużą pracę – zaznacza prof. Grzegorz Gielerak. – Życie w sprawności jest zasobem populacyjnym państwa. I teraz pytanie, czy państwo ambitnie podchodzi do tego, aby ten zasób był możliwie najpełniejszy i budował szeroko rozumianą strategię, w tym również siłę ekonomiczną i strategię bezpieczeństwa państwa, czy jednak chcemy oddać to pole naturze ze wszystkimi tego negatywnymi skutkami, które poniesiemy jako państwo tak w obszarze ekonomicznym, jak i w obszarze bezpieczeństwa.

Główne przyczyny utraty sprawności

W raporcie Lalonde’a (kanadyjski minister zdrowia i opieki społecznej w latach 1972–1977) z 1974 roku czytamy, że za stan zdrowia każdego człowieka w największej mierze odpowiada styl życia. Wskazywane przez niego czynniki pogarszające trwanie życia w zdrowiu właściwie nie zmieniły się do dziś. To m.in. otyłość, niewłaściwa dieta czy zaniechanie aktywności fizycznej. Podobne obszary ryzyka definiują współcześnie również polscy lekarze.

– Czynnikami, które w największym stopniu odpowiadają za poczucie niepełnosprawności, są szeroko rozumiane, definiowane potocznie, bóle krzyża, ale również depresja, poczucie lęku. To jest również otyłość. Jeżeli spojrzymy natomiast na dwa czynniki, które mają największe znaczenie jako czynniki przyczynowe, to są nimi nieprawidłowa glikemia oraz otyłość i nadwaga. Poza tym mamy proste wytyczne, nieskomplikowane, niedrogie, dotyczące tego, w którym kierunku jako państwo powinniśmy w tym względzie zmierzać – wskazuje dyrektor WIM-PIB w Warszawie.

Wydatki na profilaktykę a bezpieczeństwo

Jak dodaje, dyskusja na temat tego, jak wygląda długość życia w niepełnosprawności, jest okazją do tego, by zrewidować podejście do nakładów przeznaczanych w Polsce na działania profilaktyczne. Według danych Eurostatu w 2023 roku wydatki na profilaktykę stanowiły w Polsce 1,7 proc. bieżących wydatków na opiekę zdrowotną, wobec 3,7 proc. średnio w UE.

– Czy godzimy się na to, aby państwo wydawało pieniądze głównie na politykę obronną – przypomnę, że to jest aż 4,8 proc. PKB – w sytuacji, kiedy na profilaktykę wydajemy tylko 1,7 proc. budżetu zdrowotnego [cały budżet na publiczną ochronę zdrowia to zgodnie z tzw. ustawą nakładową 6,8 proc. PKB sprzed dwóch lat w bieżącym roku i 7 proc. w przyszłym – red.]. Zestawiając te dwie wartości ze sobą, powiem tak: kupujemy sprzęt, zbroimy się, ale miejmy świadomość, że za kilka–kilkanaście lat nie będziemy dysponować potencjałem ludzkim, który ten sprzęt będzie w stanie wykorzystać i obsłużyć – podkreśla dyrektor WIM-PIB.

Z raportu „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania”, opracowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, wynika, że w 2025 roku 64 proc. mężczyzn w Polsce w wieku powyżej 20 lat miało zbyt wysoką masę ciała (BMI wyższe niż 25), a u 15 proc. występowała otyłość (BMI przekraczał wartość 30). Co istotne, już w grupie 20–39 lat ponad połowa mężczyzn miała zbyt wysoką masę ciała (45 proc. wykazywało nadwagę, a 8 proc. otyłość).

– Jeżeli mielibyśmy efektywnie zmienić podejście do profilaktyki w Polsce, powinniśmy zacząć od nakładów, ale też i od tego, że musi ona być prowadzona na każdym poziomie. Ona nie może się sprowadzać wyłącznie do reklam, do informowania o tym, że coś jest zdrowe, czy nie. Musi stać się stylem życia, również dzieci i młodzieży, i to musi dziać się w szkole – wskazuje gen. Grzegorz Gielerak. – To dotyczy również armii, która jest bardzo zainteresowana tym, aby mieć zdrowych 20-latków, a potem ten potencjał jedynie wzmacniać. Elementem, który może pozytywnie wpłynąć na tę kwestię, jest np. nauka o starzeniu się. To jest rzecz bardzo popularna na Zachodzie.

Profilaktyka dla dwudziestolatków i edukacja

Większość młodych dorosłych może od maja 2025 roku skorzystać z rządowego programu profilaktycznego Moje Zdrowie. Jest kierowany do osób, które ukończyły 20 lat. W ramach tego programu można wykonać badania pozwalające wcześnie zidentyfikować obecność czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, m.in. lipidogram, oznaczenie poziomu glukozy czy lipoproteiny (a).

Z danych Centrum e-Zdrowia na 8 listopada br. wynika, że ankietę kwalifikującą do skorzystania z programu wypełniło nieco ponad 19 proc. uprawnionych. Wskaźnik dla grup wiekowych 20–29 i 30–39 wyniósł odpowiednio 19,63 proc. i 19,2 proc. Te dwie grupy nie były objęte wcześniej działającym rządowym programem „Profilaktyka 40 plus”. Najwyższy wskaźnik (21,26 proc.) jest wśród osób w przedziale wiekowym 70–79 lat. Statystyki wskazują, że częściej z programu korzystają kobiety niż panowie – ich udział w liczbie ankiet wynosi prawie 62 proc.

– Proste, wykonywane powszechnie badania mogą istotnie wpłynąć na populacyjną poprawę w tym zakresie. To wszystko ma szansę się zmienić pod warunkiem odpowiednich nakładów, ale też i edukacji, zarówno w społeczeństwie, jak i wśród personelu medycznego w kontekście nauki na temat starzenia się. Personel medyczny, aby być właściwie przygotowany do budowania potencjału zdrowotnego w zakresie skrócenia czasu życia w niepełnosprawności, przede wszystkim musi dysponować narzędziami w postaci stosownych programów medycznych – podsumowuje ekspert.

Źródło: Newseria

Cukrzyca należy do najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. Jej konsekwencje wykraczają daleko poza indywidualną sytuację chorego – wpływają na funkcjonowanie rodzin, aktywność zawodową pacjentów i wydatki systemu ochrony zdrowia. Szczególnie dużym problemem pozostaje cukrzyca typu 2, która może rozwijać się przez 7–10 lat, nie dając żadnych charakterystycznych objawów. Szacuje się, że co najmniej 30 proc. osób z cukrzycą w Polsce nie wie o swojej chorobie, a niemal połowa pacjentów w chwili rozpoznania ma już powikłania. Listopad, a zwłaszcza przypadający 14 listopada Światowy Dzień Cukrzycy, to dobra okazja, by zwrócić uwagę zarówno na profilaktykę i wczesną diagnostykę, jak i na potrzeby osób żyjących z chorobą.

Cukrzyca to nie tylko problem medyczny, ale również istotne wyzwanie społeczne
i ekonomiczne. Rozwijające się latami powikłania mogą prowadzić do utraty wzroku, niewydolności nerek, chorób sercowo-naczyniowych, udarów mózgu czy amputacji kończyn. Oznaczają pogorszenie jakości życia, ograniczenie samodzielności, a niekiedy także wyłączenie z aktywności zawodowej. Wczesne rozpoznanie choroby, właściwie dobrane leczenie i skuteczne monitorowanie glikemii pozwalają ograniczać ryzyko tych konsekwencji.

Jak podkreślają eksperci, współczesna diabetologia coraz wyraźniej odchodzi
od koncentrowania się wyłącznie na obniżaniu poziomu glukozy. Dziś celem leczenia jest również ochrona serca, nerek i innych narządów oraz zapobieganie powikłaniom. Istotną rolę odgrywają w tym nowoczesne terapie farmakologiczne, technologie monitorowania glikemii oraz edukacja pacjentów.

Cukrzyca to choroba wymagająca codziennego zaangażowania, systematycznej kontroli
i podejmowania wielu decyzji dotyczących zdrowia. Współczesna diabetologia dysponuje coraz większą liczbą narzędzi, które pomagają pacjentom skuteczniej kontrolować glikemię
i poprawiają komfort życia. Jednak nie wszyscy mają do nich równy dostęp. Wyzwaniem wciąż pozostaje zapewnienie możliwości korzystania z nowoczesnego leczenia i technologii bez względu na miejsce zamieszkania, wiek czy sytuację finansową pacjenta.

– Jednym z naszych najważniejszych postulatów jest zapewnienie osobom z cukrzycą równego dostępu do nowoczesnych terapii i technologii, w tym systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy i pomp insulinowych. Dostęp do tych rozwiązań nie powinien zależeć od wieku, miejsca zamieszkania ani możliwości finansowych pacjenta,
a podejmowane decyzje powinny uwzględniać indywidualne potrzeby chorych, również te wynikające ze stopnia zaawansowania choroby. Równie ważna jest edukacja, która powinna towarzyszyć osobie z cukrzycą przez cały proces leczenia, a tak naprawdę przez całe życie
z chorobą. Nie może być jednorazową poradą udzieloną w momencie diagnozy. Cukrzyca zmienia się wraz z wiekiem i dojrzewaniem pacjenta, zmieniają się też jego potrzeby
i wyzwania związane z codziennym funkcjonowaniem z chorobą. Dlatego tak ważne jest, aby pacjent miał stały dostęp do wiedzy i wsparcia, które pozwolą mu świadomie i skutecznie zarządzać cukrzycą na kolejnych etapach życia. Jako Polskie Stowarzyszenie Diabetyków konsekwentnie reprezentujemy głos pacjentów – zgłaszamy postulaty, kierujemy wnioski do instytucji publicznych i podejmujemy rozmowy z decydentami, aby nasze potrzeby były dostrzegane i uwzględniane w rozwiązaniach systemowych. Ważnym elementem tych działań jest również współpraca z towarzystwami naukowymi. Łączy nas wspólny cel: poprawa jakości opieki i zapewnienie osobom z cukrzycą dostępu do leczenia odpowiadającego ich potrzebom, dającego szansę na dłuższe życie bez powikłań. Pracujemy nad tym przez cały rok, a listopad jest dodatkową okazją, by przypominać o wyzwaniach, z jakimi mierzą się osoby z cukrzycą
– podkreśla Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Nowoczesne leczenie to nie wszystko. Potrzebna jest edukacja

Dostęp do technologii i skutecznych terapii powinien iść w parze z edukacją. Pacjent musi być niejako menadżerem swojej choroby – wiedzieć, jak kontrolować cukrzycę: interpretować wyniki pomiarów, reagować na zmiany poziomu glukozy, a w efekcie zapobiegać powikłaniom. Istotną rolę odgrywa w tym profesjonalna edukacja diabetologiczna, w tym dostęp do porady edukacyjnej.

– Cukrzyca jest chorobą, w której pacjent odgrywa niezwykle ważną rolę w codziennym procesie leczenia. Nawet najlepsza terapia nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, jeśli chory nie będzie rozumiał swojej choroby i nie będzie wiedział, jak postępować w różnych codziennych  sytuacjach. Dlatego edukacja diabetologiczna powinna być integralną częścią opieki nad pacjentem, a nie jednorazowym działaniem podejmowanym w momencie diagnozy. Potrzebujemy rozwiązań, które zapewnią chorym stały dostęp do wiedzy, wsparcia
i profesjonalnej porady edukacyjnej. To inwestycja w lepszą kontrolę choroby i ograniczanie ryzyka jej powikłań
– mówi prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, przewodnicząca Sekcji Diabetologii Społecznej i Edukacji Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Ważnym obszarem wymagającym dalszych działań pozostaje również profilaktyka i leczenie zespołu stopy cukrzycowej. Mimo wieloletniego nagłaśniania tego problemu nadal nie udało się wdrożyć kompleksowych rozwiązań systemowych, które zapewniałyby pacjentom odpowiednią opiekę. Wczesne rozpoznawanie zmian, dostęp do specjalistów i właściwego leczenia mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia ryzyka poważnych konsekwencji, w tym amputacji.

„Zdarzało mi się zasypiać na planie”. Historia Michała Pieli pokazuje, jak łatwo przeoczyć objawy

O tym, jak ważne jest reagowanie na sygnały wysyłane przez organizm i regularne badania, przypomina również historia aktora Michała Pieli, który dowiedział się o chorobie w 2018 roku. Mimo rodzinnych obciążeń początkowo nie łączył niepokojących objawów z cukrzycą.

– Diagnozę usłyszałem w 2018 roku, choć sygnały ostrzegawcze pojawiały się znacznie wcześniej. Dziś wiem, jak ważne jest, żeby nie lekceważyć takich objawów jak przewlekłe zmęczenie, senność czy wzmożone pragnienie. Życie z cukrzycą wymaga jednak czegoś więcej niż samego przyjmowania leków. Trzeba poznać swoją chorobę, nauczyć się obserwować organizm i rozumieć, jak codzienne wybory wpływają na poziom glukozy. Sam dużo czytałem, oglądałem materiały edukacyjne, korzystałem również z doświadczeń innych osób chorujących na cukrzycę. Bardzo pomocne okazało się dla mnie także ciągłe monitorowanie stężenia glukozy, dzięki któremu mogłem lepiej poznać reakcje organizmu na różne produkty i sytuacje.

Nie zawsze łatwo jest jednak utrzymać wszystkie zalecenia w codziennym życiu. Praca aktora wiąże się z podróżami, nieregularnymi godzinami i trudnościami z zachowaniem stałych pór posiłków. Dlatego musiałem wypracować własne sposoby radzenia sobie z tymi wyzwaniami – jem mniejsze porcje, ale częściej, staram się mieć przy sobie coś do jedzenia i pamiętam
o regularnym nawadnianiu. Zrozumiałem, że w cukrzycy ważna jest systematyczność, ale też wiedza i umiejętność dostosowania codziennych nawyków do własnego trybu życia. Nie można odkładać dbania o siebie na później. Zachęcam wszystkich, szczególnie osoby,
w których rodzinach występowała cukrzyca, do regularnych badań i reagowania na pierwsze niepokojące sygnały –
apeluje Michał Piela, aktor.

Jego historia przypomina, że nie warto czekać na nasilone objawy. Regularne badania poziomu glukozy we krwi, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka i obciążeniem rodzinnym, mogą pomóc we wczesnym wykryciu zaburzeń gospodarki węglowodanowej i rozpoczęciu leczenia.

Wśród wyzwań wymagających dalszych działań pozostają m.in. zapewnienie pacjentom równego dostępu do nowoczesnych technologii i terapii, doprecyzowanie zasad korzystania z pomp insulinowych po ukończeniu 26. roku życia oraz ograniczenie barier w dostępie do wybranych metod leczenia cukrzycy typu 2. Ważne jest także uwzględnianie potrzeb osób w wieku produkcyjnym, które nie zawsze mogą korzystać z rozwiązań adresowanych do seniorów.

Cukrzyca wymaga długofalowego podejścia, obejmującego profilaktykę, wczesną diagnostykę, dostęp do skutecznego leczenia, edukację i dobrze zorganizowaną opiekę. Listopadowe działania edukacyjne przypominają o znaczeniu tych kwestii, ale potrzeby osób żyjących z cukrzycą powinny być uwzględniane przez cały rok.

Źródło: inf pras

Pomoc osobom z cukrzycą typu 2 w rzucaniu palenia powinna obejmować nie tylko leczenie uzależnienia, ale też kontrolę glikemii, masy ciała i stosowanych leków – zaleca międzynarodowy zespół 35 ekspertów. Pierwszą autorką zaleceń jest badaczka PAN, dr hab. n. med. Magdalena Walicka.

Rzucenie palenia zmniejsza ryzyko powikłań cukrzycy typu 2, m.in. zawału serca, udaru niedokrwiennego mózgu i nefropatii cukrzycowej, czyli uszkodzenia nerek. Jednak w pierwszych tygodniach abstynencji mogą wystąpić przejściowe zmiany metaboliczne wymagające uwagi lekarza.

Dlatego pomoc w rzucaniu palenia nie powinna ograniczać się do jednorazowej porady, lecz stanowić część leczenia cukrzycy – przekonują autorzy międzynarodowych zaleceń opublikowanych w „Diabetes Research and Clinical Practice”. Dokument opracowała grupa DiaSmokeFree, skupiająca 35 ekspertów z 13 krajów, w tym naukowców z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN w Warszawie. Pierwszą autorką publikacji jest dr hab. n. med. Magdalena Walicka.

To pierwszy międzynarodowy konsensus poświęcony szczegółowo zaprzestaniu palenia przez osoby z cukrzycą typu 2.

Nauka w Polsce: Jak duża jest skala palenia tytoniu wśród osób z cukrzycą typu 2? Czy mamy dane dotyczące Polski?

Magdalena Walicka: Palenie tytoniu u osób z cukrzycą typu 2 stanowi poważne wyzwanie kliniczne. W ostatnich 30 latach w populacji ogólnej odsetek palaczy wyraźnie się zmniejszył – z 23,2 do 17,3 proc., podczas gdy wśród osób z cukrzycą spadł jedynie z 16,8 do 15,4 proc. Wynika to z analizy autorstwa Fan i wsp. (2013), opartej na danych amerykańskiego systemu monitorowania czynników ryzyka behawioralnego BRFSS (Behavioral Risk Factor Surveillance System). Badanie to oceniało wieloletnie trendy dotyczące częstości palenia tytoniu i prób rzucenia nałogu wśród dorosłych mieszkańców USA z rozpoznaną cukrzycą oraz bez niej. Częstość palenia różni się również w zależności od płci – wśród mężczyzn z cukrzycą wynosi średnio 37,1 proc., a wśród kobiet 7,5 proc. Pacjenci z cukrzycą palą też więcej papierosów, a ich metabolizm nikotyny jest o 40–42 proc. szybszy, co nasila uzależnienie biologiczne i utrudnia zerwanie z nałogiem.

Jeśli chodzi o Polskę, nie dysponujemy aktualnymi, ogólnopolskimi danymi dotyczącymi częstości palenia wśród osób z cukrzycą typu 2. Szacuje się natomiast, że w całej dorosłej populacji Polski pali około 6,9–7,6 mln osób.

Problemem jest również ograniczony dostęp do profesjonalnego wsparcia. W jednym z badań przeprowadzonych w podstawowej opiece zdrowotnej zaledwie 33,7 proc. osób palących otrzymało od lekarza poradę dotyczącą zaprzestania palenia, choć 68,4 proc. zapytano o palenie. Nie mamy natomiast dokładnych danych o tym, ilu pacjentów z cukrzycą korzysta z poradni antynikotynowych lub farmakoterapii wspomagającej rzucanie palenia.

Nauka w Polsce: Co dzieje się w organizmie osoby z cukrzycą typu 2 po zaprzestaniu palenia?

M.W.: Przede wszystkim ustaje narażenie na toksyczne produkty spalania tytoniu, które przyczyniają się do stresu oksydacyjnego, uszkodzenia naczyń i przewlekłego stanu zapalnego. Sprzyja to poprawie funkcjonowania układu krążenia i może korzystnie wpływać na metabolizm.

Nauka w Polsce: Czy rzucenie palenia może przejściowo utrudnić kontrolowanie cukrzycy?

M.W.: W pierwszych tygodniach mogą wystąpić przejściowe trudności w kontrolowaniu glikemii – jej większa zmienność lub podwyższone stężenie glukozy we krwi. Może to wynikać ze zwiększonego apetytu, przyrostu masy ciała, zmian aktywności fizycznej i stresu związanego z odstawieniem nikotyny.

W badaniach retrospektywnych u osób utrzymujących abstynencję przez co najmniej rok obserwowano średni wzrost HbA1c o 0,21 punktu procentowego i przyrost masy ciała o około 4,7 kg. Nie powinno to jednak zniechęcać do rzucenia palenia, ponieważ długofalowe korzyści zdrowotne przeważają nad przejściowymi trudnościami metabolicznymi.

Nauka w Polsce: Czy zaprzestanie palenia wpływa również na działanie przyjmowanych leków?

M.W.: Po zaprzestaniu palenia mogą zmieniać się stężenia niektórych leków w organizmie. Składniki dymu tytoniowego wpływają bowiem na aktywność enzymów odpowiedzialnych za ich metabolizm. Gdy ekspozycja na dym ustaje, działanie tych enzymów stopniowo się zmienia.

Dlatego w pierwszych tygodniach warto częściej kontrolować glikemię, masę ciała i ciśnienie tętnicze. U części pacjentów konieczna może być modyfikacja leczenia, ale decyzja powinna zawsze wynikać z indywidualnej oceny klinicznej.

Nauka w Polsce: Które leki wymagają szczególnej uwagi?

M.W.: Przede wszystkim leki przeciwcukrzycowe, których metabolizm zmienia się po zaprzestaniu palenia – m.in. flozyny, pioglitazon, metformina, linagliptyna. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci przyjmujący je w terapii łączonej z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika. Zmiana ich metabolizmu może bowiem nasilić efekt hipoglikemizujący i wywołać niedocukrzenie. Nie oznacza to, że u wszystkich pacjentów należy automatycznie zmieniać dawki. Konieczne jest monitorowanie ich stanu i dostosowywanie leczenia do rzeczywistych potrzeb.

Nauka w Polsce: Dlaczego wareniklina jest lekiem pierwszego wyboru w zaleceniach DiaSmokeFree?

M.W.: Wynika to zarówno z jej skuteczności, jak i dostępności badań klinicznych przeprowadzonych bezpośrednio wśród osób z cukrzycą typu 2. Wareniklina zmniejsza głód nikotynowy i objawy odstawienia, a jednocześnie ogranicza satysfakcję z palenia papierosów.

W jednym z badań po roku abstynencję utrzymywało 18,7 proc. pacjentów stosujących wareniklinę wobec 5,3 proc. w grupie placebo. Badania wskazują również na korzystny profil bezpieczeństwa metabolicznego i sercowo-naczyniowego tego leku.

W przypadku nikotynowej terapii zastępczej i bupropionu dane dotyczące skuteczności bezpośrednio u osób z cukrzycą są bardziej ograniczone.

Nauka w Polsce: Co nowe zalecenia zmieniają w praktyce polskiego diabetologa i lekarza POZ?

M.W.: Zalecenia DiaSmokeFree oznaczają zmianę podejścia do leczenia uzależnienia od tytoniu. Zamiast jednorazowej porady proponują zaplanowany proces obejmujący ocenę uzależnienia, rozmowę motywującą, farmakoterapię, wsparcie behawioralne i regularne kontrole, m.in. w drugim i czwartym tygodniu po zaprzestaniu palenia.

Nauka w Polsce: Jakie są największe bariery we wdrażaniu tych zaleceń w Polsce?

M.W.: W Polsce największą barierą jest niedostępność preferowanych leków. Wareniklina od lat nie jest dostępna na polskim rynku, a dostęp do bupropionu zarejestrowanego w leczeniu uzależnienia od nikotyny jest skrajnie ograniczony. Lekarze muszą więc korzystać z nikotynowej terapii zastępczej lub cytyzyny, dla której brakuje badań przeprowadzonych bezpośrednio u osób z cukrzycą typu 2.

Problemem są również koszty, ponieważ preparaty wspomagające rzucanie palenia nie podlegają refundacji, oraz niedostatecznie rozwinięta sieć poradni antynikotynowych, do których można kierować pacjentów. Dochodzą do tego krótki czas wizyt, brak sprawnych systemów kierowania do specjalistów i niewystarczające przygotowanie personelu.

Mimo tych ograniczeń można już teraz wdrożyć podstawowy standard: pytać pacjenta o palenie podczas każdej wizyty, proponować konkretną formę pomocy, wyznaczać termin kontroli i informować o możliwości skorzystania z Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym.

Nauka w Polsce: Jak autorzy zaleceń oceniają rolę e-papierosów i innych produktów nikotynowych?

M.W.: Przede wszystkim należy jasno podkreślić, że tradycyjne papierosy, podgrzewacze tytoniu, e-papierosy i woreczki nikotynowe są szkodliwe dla zdrowia. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te produkty wiążą się z takim samym poziomem ryzyka.

Autorzy DiaSmokeFree nie rekomendują e-papierosów jako standardowej metody leczenia uzależnienia od tytoniu u osób z cukrzycą typu 2. Brakuje bowiem wystarczających długoterminowych badań dotyczących ich wpływu na zdrowie w tej grupie pacjentów.

Nauka w Polsce: W jakich sytuacjach dopuszcza się zatem strategię redukcji szkód, czyli ograniczania negatywnych skutków zdrowotnych palenia, gdy całkowite zerwanie z nałogiem nie jest na razie możliwe?

M.W.: Autorzy zaleceń dopuszczają rozważenie e-papierosów w ramach indywidualnej strategii redukcji szkód u pacjentów, którzy nie są w stanie lub nie chcą zaprzestać palenia za pomocą metod o udowodnionej skuteczności albo wielokrotnie wracają do nałogu. Takie rozwiązanie traktowane jest jako pomostowe (czyli przejściowy etap na drodze do całkowitego zaprzestania palenia, a docelowo także używania e-papierosów – przyp. red. Nauki w Polsce), a nie równoważne z całkowitym zaprzestaniem palenia.

Badania w populacji ogólnej wskazują, że e-papierosy z nikotyną mogą zwiększać szanse na zaprzestanie palenia w porównaniu z nikotynową terapią zastępczą. Nie wiemy jednak, jaki jest ich długoterminowy wpływ na parametry metaboliczne i powikłania cukrzycy.

Całkowite zaprzestanie palenia pozostaje nadrzędnym celem leczenia.

Nauka w Polsce: Jaką rolę w leczeniu uzależnienia od tytoniu u osób z cukrzycą powinni odgrywać psycholodzy i terapeuci uzależnień?

M.W.: Ich rola jest bardzo ważna, ponieważ leczenie uzależnienia nie sprowadza się do przepisania leku. Psycholodzy i terapeuci pomagają rozpoznawać bariery w rzucaniu palenia, takie jak lęk przed przyrostem masy ciała, stres czy obawa przed nawrotem. Mogą prowadzić interwencje oparte na wywiadzie motywującym i terapii poznawczo-behawioralnej.

W jednym z badań przytoczonych w konsensusie tylko 13,3 proc. diabetologów uważało się za w pełni kompetentnych do wspierania pacjentów w rzucaniu palenia. Dlatego potrzebna jest współpraca lekarzy, psychologów, terapeutów uzależnień, pielęgniarek i edukatorów diabetologicznych.

Lekarz może inicjować leczenie i nadzorować farmakoterapię, a odpowiednio przeszkoleni specjaliści prowadzić wsparcie behawioralne. Zaleca się co najmniej trzy sesje trwające ponad 20 minut, najlepiej połączone z farmakoterapią. W Polsce część tych zadań mogłyby przejąć pielęgniarki i edukatorzy diabetologiczni.

Dziękuję za rozmowę.

Źródło: Nauka w Polsce

Sytuacja ekonomiczna i jakość snu mają większe znaczenie dla poczucia samotności wśród polskich seniorów niż wiek. Główny wpływ na to, czy seniorzy w Polsce czują się młodsi niż wynika z ich metryki, ma zdrowie. Wśród polskich seniorów obserwuje się narastające rozwarstwienie ekonomiczne – to tylko kilka wniosków płynących z najnowszej edycji raportu Fundacji SenorApp „Ocena potrzeb w zakresie wsparcia dla Seniorów w Polsce”.

Cyfryzacja, życie społeczne, zdrowie i jakość życia – to obszary zainteresowania badania, które stało się punktem wyjścia do przygotowania VI edycji raportu „Ocena potrzeb w zakresie wsparcia dla Seniorów w Polsce”. Podczas konferencji inaugurującej najnowszą edycje publikacji, która odbyła się w środę 28 października w Warszawie, eksperci z różnych dziedzin analizowali wnioski płynące z raportu i zastanawiali się w jaki sposób społeczeństwo i osoby oraz instytucje kreujące politykę senioralną mogą wesprzeć polskich seniorów.

 – Dziękuję, że niestrudzenie ciągle realizujecie wiele projektów, które są projektami nowatorskimi, powiedziałabym dość cyfrowymi, w odpowiedzi na tę wielką potrzebę drugiego człowieka. A szczególnie to, o czym rozmawiamy ostatnio i co nas bardzo interesuje, kwestia jak wykorzystać nowe technologie do wspierania osób starszych w opiece – zwróciła się do organizatorów i uczestników konferencji Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz.

Cyfryzacja – czy seniorzy czują się bezpiecznie w sieci?

Pierwszym tematem dyskusji panelistów była cyfryzacja. Jak wynika z raportu, polscy seniorzy czują się względnie bezpieczni w sieci. Co ciekawe, na poczucie bezpieczeństwa wpływu nie ma np. wiek, ale już zasobność portfela jak najbardziej. Im lepsza sytuacja materialna seniora, tym subiektywnie większe poczucie bezpieczeństwa w sieci. We wszystkich badanych grupach wiekowych, seniorzy chętnie korzystają z Internetu. Online „praktycznie cały czas” jest ok. 67–70% osób w każdej grupie wiekowej, także po 80. roku życia.

– Internet jest dla seniorów nie tylko miejscem komunikacji, ale narzędziem załatwiania podstawowych spraw życiowych: finansów, zakupów, kontaktu z innymi, pozyskiwania informacji i korzystania z nowych technologii. Wysoki deklarowany poziom poczucia bezpieczeństwa seniorów w Internecie nie powinien być utożsamiany z wysokim poziomem faktycznych kompetencji w zakresie cyberbezpieczeństwa. Szczególnie istotna jest grupa osób, które nie potrafią jednoznacznie ocenić swojego bezpieczeństwa. Może to oznaczać potrzebę wzmacniania nie tylko wiedzy, ale przede wszystkim umiejętności rozpoznawania sytuacji ryzykownych i podejmowania właściwej decyzji – skomentowała nadkomisarz Magdalena Niemotko, ekspert ds. polityki społecznej w Wydziale Międzynarodowej Współpracy Policji Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości.

W dobie dynamicznego rozwoju sztucznej inteligencji, seniorzy zostali zapytani także o to, czy wolą obsługę przez drugiego człowieka czy przez system/aplikację. Chociaż najczęściej wskazywali na chęć kontaktu z drugim człowiekiem (46,4%), to są otwarci również na obsługę z wykorzystaniem AI, jednak to zależy od rodzaju załatwianej sprawy.

– Wyniki sugerują potrzebę modelu hybrydowego, w którym technologie i AI upraszczają codzienne czynności, ale nie zastępują człowieka tam, gdzie potrzebny jest kontakt, rozmowa i indywidualne wsparcie. Zasadne jest więc włączanie technologii, w tym AI w usługi na rzecz seniorów, ale przy zachowaniu zasady „human in the loop”, technologia ma bowiem zawsze służyć człowiekowi – skomentowała Mariola Jóźwiak-Węclewska, główny specjalista w Wydziale Innowacyjnych Polityk Publicznych Departamentu Badań i Innowacji Ministerstwa Cyfryzacji.

Życie społeczne – skąd bierze się samotność i jak powszechne jest to zjawisko?

Głównym zagadnieniem omawianym w odniesieniu do życia społecznego była kwestia poczucia samotności wśród polskich seniorów. Co ciekawe, najsilniejsza zależność, która jest obserwowana już od kilku edycji badania, wynika z treści życia. Im bardziej wypełnione życie seniora różnymi zajęciami, tym mniejsze deklarowane poczucie samotności. Podobnie ważną korelację zaobserwowano pomiędzy poczuciem samotności a jakością snu. Odsetek seniorów deklarujących poczucie samotności jest aż 6-krotnie niższy wśród osób, które regularnie dobrze się wysypiają i czują się wypoczęci.

W trakcie debaty Łukasz Salwarowski, Prezes Stowarzyszenia MANKO i redaktor naczelny Głosu Seniora, zwrócił uwagę na fakt, że dość powszechnym zjawiskiem jest deklarowane poczucie samotności wśród seniorów, którzy żyją w małżeństwie. – W skali ogólnopolskiej to jest 2 miliony. Czyli 2 miliony osób w Polsce, żyje w związku, w małżeństwie i czuje się samotna! To bardzo głęboka myśl dla nas wszystkich.

Podobne wnioski płyną z badania SeniorApp. Chociaż bardzo często wskazuje się, że mieszkanie w pojedynkę jest kluczowym czynnikiem ryzyka samotności, to zależność ta nie jest aż tak silna, jak można byłoby oczekiwać. Wśród seniorów mieszkających w pojedynkę (ok. 30% badanych) ok. 45% deklaruje poczucie samotności, wśród osób mieszkających z kimś ten wskaźnik wynosi 26%.

Ciekawostką jest fakt, że wiek nie ma niemal zupełnie znaczenia dla tego, czy czujemy się bardziej samotni. Najmłodsi seniorzy (w wieku 55–65 lat) są najbardziej samotni nawet częściej (35%) niż osoby w wieku 66–80 lat (24–26%). Wyraźnie więcej samotnych jest dopiero po 80. roku życia. Jednak czynnikiem, który wpływa na to poczucie jest płeć. Znacznie częściej z samotnością mierzą się mężczyźni – blisko 1/3 badanych panów deklaruje wysoki i umiarkowanie wysoki poziom samotności. W przypadku kobiet takich odpowiedzi udzieliło mniej niż 1/5 badanych.

Jak zauważa Konrad Schroeder, psycholog społeczny i właściciel marki Moc dla Seniora. – Ten negatywny trend koreluje z globalnymi doniesieniami naukowymi m.in. na łamach „Nature Communications”, gdzie dowiedziono, że izolacja skraca życie w zdrowiu psychicznym mężczyzn aż o 5,8 roku. W obliczu tych danych kluczową rekomendacją dla instytucji wspierających staje się tworzenie celowanych klubów aktywizacji dla starszych mężczyzn, a dla samych seniorów – odważne przełamywanie samotności.

Zdrowie – kluczowy czynnik w codziennym funkcjonowaniu

Niezmiennie od lat kluczowym wyzwaniem związanym ze stanem zdrowia seniorów jest wielochorobowość. Sześć na dziesięć osób po 55. roku życia choruje na więcej niż jedną chorobę przewlekłą. To właśnie ten wskaźnik, a nie wiek, decyduje o tym, jak senior ocenia swoje zdrowie. Co ciekawe, mężczyźni częściej deklarowali dobry i bardzo dobry stan zdrowia (łącznie 47,1% wskazań) niż kobiety (43,4%). Jednocześnie odsetek wskazań „źle” i „bardzo źle” również wyższy był w grupie mężczyzn (14,6%) niż kobiet (11%), wśród których dominowały wskazania „przeciętnie” (45,6%).

W związku z wielochorobowością, istotnym problemem jest także przyjmowanie różnych leków i interakcje między nimi. W trakcie debaty uwagę zwróciła na to m.in. prof. Dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska. – W tej chwili praktycznie rzecz biorąc nie mamy możliwości popatrzenia na to, co pacjent przyjmuje. W systemie, który jest, niestety nie mamy wglądu w leki przepisane przez innych lekarzy. (…) Warto zweryfikować i uważam, że każdy z nas lekarzy, bez względu na specjalizację, powinien popatrzeć bardzo szeroko na pacjenta pod względem leków, jakie przyjmuje.

Jak zauważyła Gabriela Kwestarz-Byczysko, Prezes Zarządu DOZ Fundacja dbam o zdrowie, pacjenci w Polsce sami mają możliwość skonsultowania listy przyjmowanych leków ze specjalistą farmacji np. w aptece. Co więcej istnieje specjalna infolinia umożliwiająca przeprowadzenie ze specjalistą konsultacją o przyjmowanych lekach pod numerem 42 200 60 50. – Jest to telefon ogólnopolski. Od poniedziałku do soboty seniorzy mogą porozmawiać z drugim seniorem, a dużo dzisiaj o samotności tu mówimy, który wypełni czasami tę pustkę bycia samemu w domu czy braku rozmówcy. A dodatkowo w każdą środę prowadzimy przez 4 godziny rozmowy z farmaceutą, który może spokojnie, bez obawy, że ktoś tam w kolejce z tyłu w aptece czeka, porozmawiać o przyjmowanych lekach.

Oprócz kwestii związanych z chorobami, Fundacja SeniorApp bada także podejście seniorów do profilaktyki. Na przestrzeni kolejnych edycji badania nie zmienia się ich nastawienie do szczepień ochronnych. Wciąż jest to grupa, która deklaruje duże zaufanie do szczepień i otwartość na ich przyjmowanie. Warunkiem jest jednak bezpłatny dostęp – 88,5% ankietowanych odpowiedziało, że ich zdaniem szczepienia ochronne dla seniorów powinny być bezpłatne. Jak skomentował prof. Dr hab. n. med. Ernest Kuchar, praktyka pokazuje, że to znacząco zwiększa skłonność seniorów do korzystania z tej formy profilaktyki. – Od kiedy szczepionki przeciw RSV i półpaścowi trafiły na listę 65, liczba szczepień przeciwko półpaścowi wzrosła z ok. 15 tys. w 2024 r. do ponad 177 tys. w 2025 r., a przeciw RSV w sezonie 2025/26 zaszczepiło się ponad 600 tys. osób.

Młody jak polski senior – jakość życia

Polscy seniorzy na ogół deklarują, że czują się młodziej, niż wynika to z metryki. Taką odpowiedź wskazało 63% badanych. Kluczowe znaczenie w odpowiedzi na to pytanie miał jednak stan zdrowia. Wśród tych, którzy cieszą się dobrym zdrowiem młodziej czuje się 84% osób, przy złym stanie zdrowia odsetek wskazań dla tej odpowiedzi spada do jedynie 35%. W podziale na poszczególne grupy wiekowe tylko w grupie respondentów po 80. roku życia odsetek wskazań „czuję się na tyle lat ile mam” był wyższy (50,6%) niż „czuję się młodziej niż mój rzeczywisty wiek” (44,2%).

O tym, że kluczowe znaczenie na jakość życia seniorów ma zdrowie, świadczą także wyniki odpowiedzi na pytanie o to, czego najbardziej obawiają się polscy seniorzy myśląc o swojej starości. Aż 7 na 10 badanych obawia się chorób oraz niedołężności, a niemal co drugi bycia ciężarem dla bliskich. Wiele osób (40,2%) wskazywało także na strach przed utratą pamięci.

Co ciekawe, stosunkowo niewiele osób wskazało wśród obaw na złe warunki życia i biedę. Jednocześnie raport SeniorApp wskazuje, że sytuacja ekonomiczna seniorów w Polsce charakteryzują się coraz większym rozwarstwieniem, co przekłada się także na jakość ich życia. Pogorszenie sytuacji ekonomicznej w ostatnim roku zgłosiło aż 52% osób w złej sytuacji i tylko 2% najzamożniejszych. Z kolei poprawę odczuło aż 41% najzamożniejszych i jedynie 9% najuboższych.

Wszystkie te elementy mają wpływ na codzienne samopoczucie i dobrostan psychiczny. W trakcie debaty eksperci zwrócili uwagę na potrzebę zwiększenia zainteresowania właśnie tym obszarem i to nie tylko z perspektywy systemowej. – Potrafimy bardzo łatwo ocenić, kiedy komuś coś dolega fizycznie. Tu kuleje, tu pojawia się grymas na twarzy, widzimy, że coś dolega. (…) Możemy też być sprawni fizycznie, a niekoniecznie odczuwać dobrostan psychiczny. I odwrotnie, ten brak dobrostanu psychicznego może prowadzić do tego, że brakuje nam chęci, zapału i wigoru i też odbija się na zdrowiu fizycznym – zauważyła Anna Bielawska-Jutrzenka, zastępca Dyrektora Departamentu Pomocy Społecznej w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

– Za naszych bliskich jesteśmy odpowiedzialni. Pomoc społeczna ma tę odpowiedzialność uzupełniać, ale nie może jej całkowicie przejmować (…). Chciałbym, żeby każdy starszy człowiek, kiedy powie, że nie chce być ciężarem, usłyszał od nas: „jesteś dla nas ważny”, „możesz na nas liczyć”. Ale potem, żeby naprawdę mógł na nas liczyć – powiedział Maciej Klimek, Członek Rady ds. Polityki Senioralnej przy Prezesie Rady Ministrów i kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wojkowicach.

O raporcie

Fundacja SeniorApp prowadzi badania wśród seniorów od 2021 r. Ankieta ma charakter ogólnopolski i trafia do ok. 1500-2000 osób, a dobór próby jest losowo-kwotowy. Uzyskane dzięki ankietom wyniki służą do przygotowania raportu „Ocena potrzeb w zakresie wsparcia dla Seniorów w Polsce”. W tym roku Fundacja SeniorApp wydała już VI edycję publikacji.

Patronaty honorowe nad tegoroczną edycją raportu objęli: Minister Cyfryzacji, wicepremier Krzysztof Gawkowski, Prezes Okręgowej Rady Lekarskiej w Warszawie, Główny Inspektorat Sanitarny, Marszałek Województwa Łódzkiego Joanna Skrzydlewska, Krajowa Izba Fizjoterapeutów, Wojewoda Łódzki Dorota Ryl, Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik, Główny Urząd Statystyczny, Warszawska Rada Seniorów i Stowarzyszenie Fundamenty Długowieczności. Partnerami raportu są DOZ Fundacja dbam o zdrowie, GSK, Moc dla Seniora, SiDLY.

Z kolei konferencji, która odbyła się 28 października patronatu honorowego udzielili: Ministerstwo Cyfryzacji, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz, Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy Rafał Trzaskowski, Prezydent Miasta Łodzi Hanna Zdanowska, Ambasada Królestwa Danii, Marszałek Województwa Łódzkiego Joanna Skrzydlewska, Krajowa Izba Fizjoterapeutów, Wojewoda Łódzki Dorota Ryl, Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik, Główny Urząd Statystyczny, Warszawska Rada Seniorów i Stowarzyszenie Fundamenty Długowieczności.

Patronami medialnymi publikacji i wydarzenia są: Serwis Samorządowy PAP, Portal 60+, Głos Seniora, Super Senior, My60+, Ogólnopolska Karta Seniora, Silver TV, Podlaski Senior, Krajowa Izba Domów Opieki, TechnoSenior, MedicalPress, Forum 4 Czerwca, Art. Of Training, Krajowa Izba Managerów Opieki Senioralnej, Pion.pl, Instytut Dobrostanu i Rozwoju.

Źródło: Fundacja SeniorApp

Wraz z początkiem sezonu jesienno-zimowego w całej Polsce ruszyły bezpłatne szczepienia przeciw COVID-19 na sezon 2026/2027. Szczepienie jest dostępne dla osób od 12. roku życia, a szczególnie rekomendowane osobom w wieku 60 lat i starszym oraz osobom narażonym na zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu choroby. Szczepienie jest bezpłatne i nie wymaga e-skierowania. Osoby dorosłe mogą się zaszczepić w placówce podstawowej opieki zdrowotnej lub w aptece.

Obecnie w Polsce działa już ponad 2,8 tys. aptecznych punktów szczepień.

– Farmaceuci odgrywają kluczową rolę w ochronie pacjentów przed COVID-19 i nadal zależy nam na tym, aby dostęp do szczepień był jak najłatwiejszy. Wraz z początkiem sezonu infekcji dróg oddechowych szczególnie ważne jest, aby osoby narażone na zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu choroby zadbały o odpowiednią ochronę – mówi dr n. farm. Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej.

Początek jesieni przyniósł ponowny wzrost aktywności koronawirusa w Polsce. Według Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) na początku października wzrosła liczba przypadków COVID-19, szczególnie wśród dzieci i osób młodych.

Jednak liczba szczepień przeciw COVID-19 w Polsce pozostaje w tym sezonie na bardzo niskim poziomie. Do 11 października 2026 roku odnotowano zaledwie 67,5 tys. szczepień, czyli ponad dwukrotnie mniej niż w analogicznym okresie 2025 roku i znacznie mniej niż szczepień przeciw grypie, których w obecnym sezonie wykonano już ponad 1,1 mln. Jednocześnie COVID-19 nadal jest przyczyną hospitalizacji, szczególnie wśród osób starszych i osób z chorobami współistniejącymi.

COVID-19 nadal może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u osób starszych i osób z chorobami współistniejącymi. Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia szczepienie jest rekomendowane osobom w wieku 60 lat i starszym, osobom z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością, kobietom w ciąży, mieszkańcom placówek opieki długoterminowej oraz pracownikom ochrony zdrowia.

Osoby, którym zaleca się szczepienia zarówno przeciw grypie, jak i COVID-19, mogą przyjąć je podczas jednej wizyty. Zgodnie z rekomendacjami ekspertów koadministracja obu szczepień jest zalecanym rozwiązaniem i pozwala ograniczyć liczbę wizyt potrzebnych do uzyskania ochrony przed obiema infekcjami.

– Osoby, u których jest to wskazane, mogą podczas jednej wizyty przyjąć szczepienie przeciw COVID-19 oraz przeciw grypie – jest to bezpieczny i wygodny sposób ochrony przed obiema infekcjami. Ponieważ e-skierowanie nie jest wymagane, zachęcam osoby z grup ryzyka, aby skontaktowały się z najbliższą apteką realizującą szczepienia, porozmawiały z farmaceutą o swoich potrzebach w zakresie profilaktyki i umówiły termin szczepienia – mówi dr n. farm. Mikołaj Konstanty.

Osoby, które mają wątpliwości dotyczące szczepienia przeciw COVID-19, mogą się skonsultować z farmaceutą lub innym pracownikiem ochrony zdrowia. Najbliższą aptekę wykonującą szczepienia można znaleźć na stronie pacjent.gov.pl/zaszczep-sie-w-aptece, a następnie skontaktować się z wybraną placówką w celu umówienia terminu. Część aptek umożliwia również rezerwację terminu online, m.in. za pośrednictwem serwisu GdziePoLek.pl. Warto również pomóc starszym członkom rodziny lub osobom wymagającym opieki w umówieniu się na szczepienie.

Źródło: Newseria

39 proc. dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21 proc. choruje na otyłość. Nieco ponad 32 proc. zmaga się z nadciśnieniem tętniczym, natomiast niemal 900 tys. osób żyje z nierozpoznaną, a więc nieleczoną cukrzycą – to tylko niektóre z danych z ostatniego ogólnopolskiego badania epidemiologicznego WOBASZ3. Eksperci podkreślają, że kluczem do wydłużenia życia w lepszym zdrowiu jest profilaktyka, której Polacy wciąż nie poświęcają należytej uwagi.

– Długowieczność jest gałęzią medycyny, dlatego że fundamentalnym celem dla systemu ochrony zdrowia jest zabezpieczenie długiego życia w zdrowiu. Zatem proces, który wynika z genezy medycyny, dzisiaj zostaje uzbrojony w zupełnie nowe narzędzia i metody, które pozwalają nam mieć dużo więcej wiedzy na temat potencjału do długiego życia w zdrowiu każdego z nas. Jednocześnie pojawia się wiele nowych narzędzi, które pozwalają nam zmniejszyć ryzyko zachorowania na wiele chorób, zakaźnych i niezakaźnych, które w sposób naturalny dają szansę na utrzymanie dobrostanu w długiej linii naszego życia – mówi agencji Newseria dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka, rektor Uczelni Łazarskiego.

W 2025 roku przeciętne trwanie życia mężczyzn w Polsce wyniosło 75,4 roku w porównaniu do 72,6 roku w 2020 roku i 69,7 roku w 2000 roku. W przypadku kobiet wskaźnik ten jest wyższy – w ubiegłym roku wyniósł 82,5 roku (80,7 roku w 2020 roku i 78 lat w 2000 roku). Tak wynika z ostatnich danych GUS.

– Dowody naukowe jednoznacznie wskazują, że największy wpływ na uzysk zdrowotny, czyli wydłużenie życia i ograniczenie ryzyk, miały przede wszystkim szczepienia. W tej materii niewiele się zmienia. Wciąż uznajemy je za metodę, która pozwala ochronić nas przed zagrożeniami istotnie skracającymi życie, rodzącymi ryzyko przedwczesnej śmierci – podkreśla dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka.

Na łamach czasopisma „The Lancet” w 2024 roku opublikowano analizę 50 lat globalnych programów szczepień. Badacze oszacowali, że w latach 1974–2024 uratowały one ok. 154 mln osób, w tym 101 mln niemowląt. Na każde uratowane ludzkie istnienie przypadało średnio 66 lat życia w pełnym zdrowiu.

– Innymi rozwiązaniami są na pewno immunoterapie czy terapie genowe. Wszystkie technologie, które adresują przyczynę rozwoju choroby, zwiększają szansę na to, aby w sposób skuteczny, jednoznaczny się z nią zmierzyć, a tym samym dać szansę na to, aby funkcjonować w stanie bez choroby, a nie w stanie choroby przewlekłej – wyjaśnia rektor Uczelni Łazarskiego.

Z danych Eurostatu wynika, że w 2024 roku 35,3 proc. mieszkańców Unii Europejskiej zgłosiło, że ​​cierpi na przewlekłą chorobę lub problem zdrowotny. W Polsce odsetek ten wyniósł 35,1 proc. Największy odsetek odnotowano w Finlandii (56 proc.), a najniższy we Włoszech (17 proc.). Te spore różnice nie muszą wynikać z faktycznego stanu zdrowia obywateli, ale z ich świadomości zdrowotnej i częstotliwości badań.

– Wiele nowego musi się wydarzyć w systemie ochrony zdrowia, jego organizacji, ale i finansowania, żebyśmy przestawili go z paradygmatu leczenia choroby na paradygmat zachowania zdrowia – uważa dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka. – Promocja zdrowia, profilaktyki, wczesnej diagnostyki, która ma nie służyć wykryciu choroby, ale potwierdzeniu zdrowia – to są zupełnie nowe atrybuty systemu ochrony zdrowia, które będą zmuszały regulatorów do tego, aby przebudować katalog świadczeń gwarantowanych w ramach ubezpieczenia, ale również organizację pracy systemu ochrony zdrowia.

Jak podkreśla, w nowym modelu do troski o zdrowie obywateli powinny być zaangażowanie nie tylko zasoby sektora ochrony zdrowia, ale również wielu innych dziedzin, m.in. edukacji, sportu, kultury, infrastruktury czy mediów, które będą promować profilaktykę w społeczeństwie.

Prawie dziewięciu na 10 Polaków dba o swoje zdrowie, jednak co trzeci robi to poza gabinetem lekarskim. Działania prozdrowotne bez profilaktyki medycznej podejmuje 39 proc. mężczyzn i 25 proc. kobiet. Najczęstszym powodem niewykonywania badań są dobre samopoczucie i brak potrzeby. To wnioski z raportu „Wellbeing po polsku – jak naprawdę dbamy o siebie? Profilaktyka w liczbach 2026” PMR Market Experts by Hume’s Institute.

– W profilaktyce musi się zmienić bardzo wiele, przede wszystkim podejście Polaków. Dzisiaj system ubezpieczenia zdrowotnego oferuje powszechny dostęp do badań profilaktycznych finansowanych ze środków publicznych bez żadnych ograniczeń. Mimo że często mówimy o kryzysie i reglamentowaniu dostępu do wielu świadczeń medycyny naprawczej, to w odniesieniu do profilaktyki tego limitowania nie ma. Borykamy się z postawą samego Polaka i samej Polki, którzy bardzo często przez nieuwagę, brak wiedzy czy zabieganie rezygnują z tego, co jest fundamentem zachowania dobrej kondycji zdrowotnej – podkreśla rektor Uczelni Łazarskiego.

Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi m.in. profilaktykę raka piersi i szyjki macicy, badania przesiewowe raka jelita grubego, profilaktykę chorób odtytoniowych i gruźlicy. Od 5 maja 2025 roku działa również program Moje Zdrowie, czyli bezpłatny bilans zdrowia dostępny dla ubezpieczonych osób od 20. roku życia, bez górnej granicy wieku. 14 września br. Kancelaria Premiera za pośrednictwem mediów społecznościowych poinformowała, że z programu do tej pory skorzystało 3,6 mln osób.

– Pozostaje pytanie, co zrobić, aby Polakom się chciało, aby byli świadomi tego, jaką inwestycją w przyszłość, bezpieczeństwo, również finansowe, jest ich decyzja o udziale w badaniach profilaktycznych – wskazuje dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka. – Do skutecznej profilaktyki potrzeba przede wszystkim świadomego i zaangażowanego obywatela. Być może brakuje nam narzędzi albo one są jeszcze niewystarczające, ponieważ dopiero teraz uruchamiamy chociażby lekcje o zdrowiu w edukacji powszechnej.

Zdaniem ekspertki duża jest tu rola personelu medycznego, ale i w tym zakresie potrzebne są zmiany, np. w modelu kształcenia.

– Przywykliśmy do koncentrowania się lekarza na diagnozie i leczeniu. Tymczasem każdy profesjonalista medyczny powinien być osobą, która w pierwszej kolejności promuje zdrowy styl życia i aktywność profilaktyczną – wyjaśnia rektor Uczelni Łazarskiego. – Aby rola lekarzy mogła w tym systemie zostać wykorzystana w pełni, muszą oni mieć dodatkowe narzędzia, które pozwalają im zareagować na tlący się problem dużo szybciej niż dotychczas oraz zaopiekować się na przykład pacjentem z nadwagą wchodzącą w stan otyłości nie wtedy, kiedy będzie miał on już powikłania cukrzycy czy chorób układu krążenia, tylko wtedy, kiedy choroba daje swoje pierwsze symptomy albo nawet jeszcze działa w ukryciu.

Źrodło: Newseria

Obchodzony 15 października Światowy Dzień Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego przypomina o znaczeniu specjalistycznego żywienia dla pacjentów, którzy ze względu na stan zdrowia nie są w stanie pokryć swoich potrzeb żywieniowych tradycyjną dietą. Odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie na tego typu produkty stanowią inwestycje zwiększające ich dostępność. Jednym z takich przedsięwzięć było uruchomienie w Nutricia Zakłady Produkcyjne w Opolu nowego wydziału żywienia dojelitowego. Dzięki inwestycji o wartości 230 mln zł zakład zyskał możliwość produkcji preparatów do żywienia dojelitowego, wspierając bezpieczeństwo dostaw dla pacjentów w Polsce i na kilkudziesięciu rynkach na świecie.

Zwiększa się dostępność żywienia dojelitowego. Produkty z Polski trafiają do pacjentów z całego świata

Niedożywienie związane z chorobą pozostaje jednym z istotnych, choć wciąż niedostatecznie dostrzeganych wyzwań współczesnej medycyny. Może dotyczyć pacjentów na różnych etapach leczenia, w tym osób zmagających się z chorobami nowotworowymi, neurologicznymi czy przewlekłymi. Jednocześnie wiedza na temat żywienia medycznego pozostaje ograniczona. Choć 75% Polaków słyszało o tym pojęciu, tylko 16% deklaruje, że dokładnie wie, co ono oznacza, a zaledwie 26% prawidłowo kojarzy je z żywieniem dojelitowym lub pozajelitowym. Tymczasem dla wielu pacjentów żywienie medyczne stanowi istotny element procesu leczenia i rekonwalescencji. Odpowiednio dobrane żywienie medyczne stanowi ważny element kompleksowej opieki nad pacjentem, wspierając organizm w sytuacjach, gdy tradycyjna dieta nie jest wystarczająca do pokrycia jego potrzeb żywieniowych.

Rosnące zapotrzebowanie na tego typu rozwiązania oznacza także konieczność budowania odpowiedniego zaplecza produkcyjnego i kompetencyjnego, które pozwoli zapewnić pacjentom ciągły dostęp do specjalistycznych produktów żywieniowych.

Po roku działalności, nowy wydział żywienia dojelitowego w Nutricia Zakłady Produkcyjne w Opolu potwierdza swoją kluczową rolę w strukturach DANONE. Zakład rozwinął swoje kompetencje w zakresie produkcji żywienia medycznego, odpowiadając na rosnące zapotrzebowanie na rynku polskim i międzynarodowym. Osiągnięcia te stanowią element szerszego rozwoju jednego z najnowocześniejszych zakładów produkcyjnych Nutricia w Europie.

Fabryka w Opolu, kluczowe centrum ekspertyzy

Od wielu lat fabryka stanowi ważny element polskiego systemu bezpieczeństwa żywnościowego, produkując żywność dla zdrowych niemowląt oraz żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, w tym produkty przeznaczone dla dzieci z alergiami pokarmowymi. Dzięki rozbudowie, zakres działalności został poszerzony o specjalistyczne produkty żywienia dojelitowego dla pacjentów, którzy z różnych powodów nie są w stanie przyjmować pokarmów drogą doustną w sposób zapewniający odpowiednią ilość energii i składników odżywczych, na przykład po udarze, w okresie rekonwalescencji lub w wyniku różnych schorzeń wymagających specjalistycznego wsparcia żywieniowego. Żywienie medyczne, zawsze zalecane przez lekarza, powinno stanowić integralny element opieki nad pacjentem.

– Zakład w Opolu to istotne ogniwo naszej sieci produkcyjnej. Wydział żywienia dojelitowego powstał w ramach wartej 230 mln zł inwestycji, dzięki której staliśmy się jedyną na firmą na rynku żywienia dojelitowego, której produkty powstają w Polsce. Obecnie trafiają one m.in. na kluczowe rynki takie jak Polska, Włochy, Niemcy czy Wielka Brytania. To pokazuje nie tylko skalę naszej działalności, ale również zaufanie, jakim darzone są rozwiązania rozwijane w Opolu, zarówno pod względem jakości, jak i zdolności do odpowiadania na rosnące potrzeby pacjentów. To bardzo ważne, bo ze względu na starzejące się społeczeństwo i częstotliwość występowania chorób przewlekłych, rośnie zapotrzebowanie na żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – tłumaczy Martyna Malczewska-Malak, Dyrektorka Zarządzająca Nutricia Polska.

Rozwój portfolio i ekspertyza wspierające potrzeby pacjentów

Jednym z najważniejszych efektów pierwszego roku działalności nowego wydziału był dalszy rozwój portfolio żywienia medycznego. Dzięki wiedzy i doświadczeniu zespołów oraz rozbudowie możliwości zakładu, Nutricia Polska mogła poszerzyć zakres rozwiązań produkowanych lokalnie w Opolu, dostępnych dla pacjentów wymagających specjalistycznego wsparcia żywieniowego. Rozszerzenie możliwości produkcyjnych pozwala firmie oferować szerszy zakres rozwiązań żywieniowych dostosowanych do różnych schorzeń oraz indywidualnych potrzeb pacjentów.

Prowadzenie tak zaawansowanej produkcji jest możliwe dzięki nieustannemu rozwojowi nowych kompetencji oraz specjalistycznej wiedzy eksperckiej. Obecnie zespół nadal rozwija zdobyte doświadczenie, wspierając dalszy wzrost i rozwój produkcji żywienia medycznego w Opolu.

– Uruchomienie tak zaawansowanej technologicznie linii produkcyjnej wiązało się z intensywnym przygotowaniem zespołu – od specjalistycznych szkoleń po budowę nowych kompetencji w obszarze zarządzania procesami aseptycznymi. Dziś dysponujemy zespołem, który nie tylko skutecznie operuje na najwyższym poziomie technologicznym, ale również aktywnie identyfikuje obszary do dalszej optymalizacji i doskonalenia procesów. Wysoką jakość naszych produktów potwierdza Medal Europejski dla linii Nutrison, wyróżnienie przyznawane przez Business Centre Club. To nie tylko wyróżnienie jakości produktu, ale także potwierdzenie, że kierunek rozwoju żywienia medycznego, na który stawiamy, odpowiada na kluczowe wyzwania współczesnej opieki zdrowotnej. Coraz większą rolę odgrywa tu indywidualizacja wsparcia żywieniowego oraz ścisła współpraca z ekspertami medycznymi, którą konsekwentnie rozwijamy – mówi Agnieszka Selak-Taboł, Dyrektorka Przemysłowa SN Polska.

Zaangażowanie w rozwój nauki i lokalnej społeczności

Nutricia Zakłady Produkcyjne w Opolu aktywnie angażuje się w rozwój lokalnej społeczności oraz współpracę ze środowiskiem naukowym. Firma wspiera m.in. uczelnie wyższe, w tym Politechnikę Opolską oraz Uniwersytet Opolski, oferując studentom możliwość odbywania staży oraz wspierając działalność kół naukowych.

Jednym z przykładów tej współpracy było przekazanie nowoczesnego sprzętu laboratoryjnego Politechnice Opolskiej, który wspiera kształcenie przyszłych specjalistów. Nutricia Zakłady Produkcyjne angażuje się również w inicjatywy promujące naukę i rozwój młodych talentów – jest m.in. sponsorem konkursu Młodych Chemików w Opolu oraz partnerem wydarzeń takich jak Dni Kariery czy targi pracy.  Równolegle firma wspiera ważne inicjatywy społeczne i kulturalne w regionie, w tym charytatywny Bieg Żonkila, Festiwal Książki oraz opolskie Juwenalia, budując trwałe relacje z lokalną społecznością.

Nowy wydział żywienia dojelitowego w Opolu wchodzi w kolejny etap rozwoju, kontynuując dynamiczny wzrost i wzmacniając swoją rolę w europejskich strukturach Nutricia. Dalsze inwestycje w rozwój technologii, kompetencji zespołu oraz portfolio produktów będą wspierać rosnące znaczenie żywienia medycznego w nowoczesnej opiece zdrowotnej.

Źródło: inf pras

Otyłość u dzieci staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego, a coraz młodszy wiek pacjentów zmusza ekspertów do poszukiwania skutecznych i bezpiecznych metod leczenia. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała pierwsze wytyczne dotyczące postępowania z otyłością u dzieci poniżej 10. roku życia. Dokument wskazuje na konieczność kompleksowej zmiany nawyków żywieniowych, zwiększenia aktywności fizycznej i zaangażowania całej rodziny w proces terapeutyczny. Jednocześnie WHO nie rekomenduje farmakoterapii ani chirurgii bariatrycznej w tej grupie wiekowej, zwracając uwagę na niedostatek badań dotyczących ich długoterminowego bezpieczeństwa. Nowe zalecenia pokazują również, jak wiele pozostaje do zrobienia, aby leczenie otyłości dziecięcej było dostępne, skuteczne i wolne od stygmatyzacji.

Otyłość coraz częściej dotyka dzieci już w pierwszych latach życia. To problem, którego konsekwencje wykraczają daleko poza nadmierną masę ciała i mogą wpływać na zdrowie metaboliczne, rozwój fizyczny oraz funkcjonowanie psychiczne dziecka. Jednocześnie leczenie otyłości u najmłodszych pozostaje jednym z trudniejszych obszarów współczesnej medycyny. Organizm dziecka intensywnie się rozwija, a interwencje terapeutyczne muszą uwzględniać nie tylko redukcję ryzyka zdrowotnego, ale również prawidłowy wzrost i dojrzewanie.

W odpowiedzi na narastającą skalę problemu Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała 7 października 2026 roku pierwsze kompleksowe wytyczne dotyczące zintegrowanego leczenia otyłości u dzieci w wieku od 29. dnia życia do ukończenia 10 lat. Osobny dokument poświęcono młodzieży w wieku od 10 do 19 lat. Zalecenia mają pomóc państwom i placówkom medycznym w organizowaniu opieki, która uwzględnia potrzeby zdrowotne dzieci i ich rodzin, a jednocześnie opiera się na dostępnych dowodach naukowych.

Najważniejszy wniosek płynący z nowych rekomendacji jest jednoznaczny. W przypadku najmłodszych pacjentów podstawą leczenia powinny pozostawać odpowiednio zaplanowane interwencje żywieniowe, aktywność fizyczna, zmiana codziennych nawyków oraz wsparcie rodziców i opiekunów. WHO nie rekomenduje rutynowego stosowania leków przeciwotyłościowych ani chirurgii bariatrycznej u dzieci poniżej 10. roku życia.

Nie oznacza to jednak, że otyłość dziecięca jest problemem, który można rozwiązać wyłącznie poprzez ograniczenie słodyczy czy zachęcanie dziecka do większej ilości ruchu. Przeciwnie, nowe wytyczne wskazują na potrzebę kompleksowego podejścia, w którym interwencje medyczne, psychologiczne i środowiskowe wzajemnie się uzupełniają.

Jednym z kluczowych elementów terapii jest sposób żywienia. WHO zaleca, aby u dzieci powyżej drugiego roku życia interwencje dietetyczne były planowane przez osoby posiadające odpowiednie kompetencje w zakresie żywienia, we współpracy z rodzicami. Plan powinien uwzględniać wiek, potrzeby rozwojowe, stan zdrowia, preferencje żywieniowe oraz warunki społeczne i kulturowe rodziny.

Dostępne badania nie pozwalają wskazać jednego modelu żywienia, który byłby zdecydowanie skuteczniejszy od pozostałych. To ważna informacja w czasach, gdy popularność zdobywają kolejne diety i programy redukcji masy ciała, często reklamowane jako uniwersalne rozwiązania. W przypadku dzieci priorytetem nie powinno być szybkie odchudzanie, lecz trwała poprawa sposobu odżywiania bez narażania organizmu na niedobory pokarmowe czy zaburzenia rozwoju.

Podobne podejście dotyczy aktywności fizycznej. Zamiast narzucania intensywnych treningów WHO zwraca uwagę na potrzebę dostosowania ruchu do możliwości i zainteresowań dziecka. Szczególnie istotne mogą być aktywności oparte na zabawie, niewymagające rywalizacji i pozwalające budować pozytywne doświadczenia związane z ruchem. Dla dziecka z otyłością, które może doświadczać ograniczeń sprawności lub negatywnych komentarzy ze strony rówieśników, ma to szczególne znaczenie.

W nowych wytycznych dużo miejsca poświęcono również interwencjom behawioralnym, czyli metodom wspierającym stopniową zmianę codziennych zachowań. Obejmują one między innymi wspólne wyznaczanie realistycznych celów, modyfikowanie domowego otoczenia sprzyjającego nadmiernemu jedzeniu oraz wzmacnianie korzystnych nawyków.

W tym kontekście WHO wyraźnie podkreśla rolę rodziny. Dziecko, szczególnie kilkuletnie, nie podejmuje samodzielnie większości decyzji dotyczących zakupów spożywczych, przygotowywania posiłków, organizacji dnia czy sposobu spędzania wolnego czasu. Oczekiwanie, że samo zmieni swoje zachowania, bez odpowiedniego wsparcia najbliższego otoczenia, jest więc mało realistyczne.

WHO dopuszcza także wykorzystanie wybranych narzędzi cyfrowych, takich jak aplikacje wspierające aktywność fizyczną czy interaktywne gry ruchowe, u dzieci powyżej drugiego roku życia. Mają one jednak pełnić funkcję uzupełniającą, a nie zastępować rzeczywisty ruch, kontakt z opiekunami czy bezpośrednią opiekę medyczną. Organizacja zwraca uwagę na negatywne konsekwencje nadmiernego czasu spędzanego przed ekranami, szczególnie gdy przekracza on dwie godziny dziennie w czasie wolnym.

Jednym z najbardziej znaczących elementów nowych zaleceń jest ostrożne podejście do farmakoterapii. W ostatnich latach leczenie otyłości u dorosłych przeszło ogromną transformację dzięki rozwojowi nowoczesnych leków, w tym preparatów oddziałujących na układ inkretynowy. Ich skuteczność wywołała dyskusję o możliwościach stosowania podobnych terapii w coraz młodszych grupach pacjentów.

WHO wskazuje jednak, że nie można automatycznie przenosić wyników badań przeprowadzonych u dorosłych i nastolatków na dzieci w wieku przedszkolnym czy wczesnoszkolnym. U dzieci poniżej szóstego roku życia brakuje badań oceniających farmakologiczne leczenie otyłości, natomiast w grupie od sześciu do dziewięciu lat dostępne dane dotyczą przede wszystkim metforminy, stosowanej głównie w leczeniu cukrzycy.

Największą niewiadomą pozostaje długoterminowy wpływ leków na rozwijający się organizm, w tym wzrastanie, dojrzewanie i zdrowie psychiczne. W przypadku chirurgii bariatrycznej oraz urządzeń wspomagających redukcję masy ciała brak odpowiednich badań w tej grupie wiekowej dodatkowo uniemożliwia wiarygodną ocenę bilansu korzyści i ryzyka.

Warto podkreślić, że brak rekomendacji dla najmłodszych dzieci nie oznacza odrzucenia farmakoterapii jako metody leczenia otyłości w ogóle. WHO przyjęła odrębne podejście do młodzieży, u której w określonych sytuacjach klinicznych można rozważać bardziej intensywne metody terapii pod opieką wyspecjalizowanego zespołu. Różnica ta pokazuje, jak istotne jest dostosowanie leczenia do wieku i etapu rozwoju pacjenta.

Nowe wytyczne ujawniają poważną lukę w wiedzy medycznej. Mimo rosnącej liczby dzieci z otyłością nadal brakuje wysokiej jakości badań dotyczących skuteczności poszczególnych interwencji u najmłodszych pacjentów. Część dostępnych analiz opiera się na niewielkich grupach, krótkim okresie obserwacji lub danych pochodzących od starszych dzieci i nastolatków.

Wytyczne WHO zwracają uwagę na konieczność uwzględnienia nierówności społecznych i ekonomicznych. Leczenie otyłości dziecięcej nie może być uzależnione wyłącznie od zasobności portfela rodziców, ich poziomu wiedzy zdrowotnej czy miejsca zamieszkania.

Z perspektywy systemu ochrony zdrowia oznacza to potrzebę rozwijania opieki, w której lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, dietetyk, psycholog i inni specjaliści mogą współpracować w ramach spójnej ścieżki terapeutycznej. Szczególnego znaczenia nabiera wczesne rozpoznawanie problemu, odpowiednia ocena rozwoju dziecka oraz zapewnienie rodzinie długoterminowego wsparcia.

W praktyce skuteczna terapia powinna koncentrować się na poprawie zdrowia, sprawności i codziennego funkcjonowania, a nie wyłącznie na liczbie kilogramów. U rosnącego dziecka sukces terapeutyczny nie zawsze musi oznaczać szybką redukcję masy ciała. W zależności od wieku i sytuacji klinicznej korzystnym efektem może być także spowolnienie przyrostu masy ciała przy zachowaniu prawidłowego wzrastania.

Nowe wytyczne WHO są czymś więcej niż zbiorem zaleceń dotyczących żywienia i aktywności fizycznej. Stanowią próbę uporządkowania podejścia do choroby, której znaczenie przez wiele lat było niedoceniane, szczególnie w najmłodszych grupach wiekowych.

Najważniejsza zmiana powinna dotyczyć nie tylko sposobu leczenia, ale również postrzegania samej choroby. Otyłość u dziecka nie jest kwestią braku silnej woli ani problemem, z którego zawsze można po prostu wyrosnąć. Jest przewlekłą chorobą wymagającą odpowiedniej diagnostyki, indywidualnego postępowania i długofalowej opieki.

WHO zapowiada aktualizowanie zaleceń wraz z pojawianiem się nowych dowodów naukowych. Do tego czasu najważniejszym zadaniem pozostaje zapewnienie dzieciom i ich rodzinom dostępu do bezpiecznego, kompleksowego leczenia, które nie będzie sprowadzało się do nakazu jedzenia mniej i ruszania się więcej.

Źródło: WHO, Guidelines on the integrated management of obesity in children, 7 października 2026 r.

Pacjenci z wieloma chorobami przewlekłymi są bardziej narażeni na zakażenia i ich ciężki przebieg. Infekcja może zaburzyć kontrolę cukrzycy, zaostrzyć astmę lub POChP, a niekiedy doprowadzić do hospitalizacji. Wbrew częstym obawom wielochorobowość nie jest argumentem przeciw szczepieniom. Zdaniem ekspertów to właśnie tacy pacjenci szczególnie potrzebują ochrony przed infekcjami.

– Im więcej pacjent ma chorób przewlekłych i im gorszy jest jego ogólny stan zdrowia, tym większa jest jego podatność na infekcje. Wiele osób myśli jednak, że skoro ma tak dużo chorób i przyjmuje kilkanaście leków, to jest zbyt chory, żeby się zaszczepić. Jest dokładnie odwrotnie. Im więcej chorób współistniejących, tym większa potrzeba szczepień, ponieważ odporność takiego pacjenta jest słabsza – mówi agencji Newseria prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak, diabetolog i internista, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.

Wielochorobowość, czyli współwystępowanie u jednej osoby co najmniej dwóch chorób przewlekłych, jest wyzwaniem zarówno dla pacjentów, jak i systemu opieki zdrowotnej. Wymaga ciągłej i skoordynowanej opieki, najczęściej prowadzonej przez lekarza POZ. Z międzynarodowego badania PaRIS, przeprowadzonego przez OECD, wynika, że 82 proc. osób w wieku co najmniej 45 lat korzystających z podstawowej opieki zdrowotnej ma przynajmniej jedną chorobę przewlekłą, a 54 proc. – co najmniej dwie. Pacjenci z wielochorobowością gorzej oceniają jakość swojego życia i przyjmują wiele leków, co utrudnia im codzienne stosowanie się do zaleceń terapeutycznych.

W Polsce skala problemu wyraźnie rośnie wraz z wiekiem. Według badania PolSenior2 wielochorobowość dotyczy ok. 70 proc. osób w wieku 60–64 lat i 90 proc. osób 90-letnich. Mediana liczby chorób przewlekłych wynosiła trzy. Ponad połowa osób po 60. roku życia przyjmowała co najmniej pięć leków dziennie, a 12 proc. – co najmniej 10.

– U pacjentów z chorobami przewlekłymi, w tym z cukrzycą, infekcje mogą mieć cięższy przebieg. Szczepienia nie zawsze całkowicie zapobiegają zakażeniu, ale jeśli do niego dojdzie, mogą złagodzić przebieg choroby – dodaje Monika Kaczmarek, prezes Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

– Każda infekcja może zaburzyć stan równowagi, który udało się osiągnąć u pacjenta z chorobą przewlekłą. Dobrze widać to w przypadku cukrzycy. Gorączka, ból i stres związane z zakażeniem powodują wzrost poziomu glukozy i utrudniają kontrolę choroby. W ostrym okresie choroby część pacjentów z cukrzycą wymaga hospitalizacji. Bardzo dotkliwy może być półpasiec, ponieważ towarzyszący mu ból nerwowy niekiedy utrzymuje się przez kilka miesięcy. Jedyną skuteczną profilaktyką są szczepienia. W przypadku półpaśca mamy obserwacje 11-letnie. Wynika z nich, że 90 proc. pacjentów zaszczepionych na półpaśca nie rozwija choroby przez 11 lat, więc jest to bardzo duża skuteczność – wyjaśnia prof. Leszek Czupryniak.

Ryzyko związane z infekcją zależy nie tylko od liczby chorób przewlekłych, lecz także od tego, jakie schorzenia występują jednocześnie. Z badania opublikowanego w 2026 roku w czasopiśmie „Age and Ageing” wynika, że wśród osób starszych wielochorobowość zwiększa ryzyko hospitalizacji z powodu zakażeń dolnych dróg oddechowych oraz ponownego przyjęcia do szpitala z dowolnej przyczyny w ciągu 30 dni. Z hospitalizacjami z powodu takich infekcji szczególnie wiązało się współwystępowanie chorób kardiometabolicznych, m.in. niewydolności serca i cukrzycy.

– Chorzy na przewlekłe choroby układu oddechowego są zdecydowanie bardziej narażeni na cięższy przebieg infekcji, które u osób zdrowych mogą mieć łagodny charakter. U pacjentów, u których stan zapalny obejmuje już górne lub dolne drogi oddechowe, odporność miejscowa jest osłabiona. Z tego powodu infekcje przebiegają ciężej i częściej prowadzą do niekorzystnych konsekwencji – podkreśla dr hab. n. med. Aleksandra Kucharczyk z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Rzadkich Wojskowego Instytutu Medycznego.

Infekcje dróg oddechowych należą do najczęstszych przyczyn zaostrzeń astmy i POChP. Mogą nasilać duszność, kaszel i ograniczenie przepływu powietrza, a w cięższych przypadkach prowadzić do hospitalizacji. Opublikowany w 2026 roku przegląd badań ECDC wskazuje na związek między przewlekłymi chorobami płuc, zwłaszcza POChP, a ryzykiem ciężkiego przebiegu zakażenia RSV u dorosłych.

– Szczepienia są ważnym elementem prawidłowego postępowania u pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, przede wszystkim z astmą i POChP. Uwzględniają je zarówno wytyczne GINA dotyczące leczenia astmy, jak i zalecenia GOLD odnoszące się do POChP. Lekarze powinni o nich pamiętać i zalecać je pacjentom – podkreśla dr hab. Aleksandra Kucharczyk.

Zakres zalecanej profilaktyki zależy nie tylko od wieku pacjenta, lecz także od jego chorób, przyjmowanych leków i dotychczas wykonanych szczepień. Kalendarz szczepień dorosłych opracowany przez ekspertów uwzględnia zalecenia dostosowane m.in. do potrzeb osób z cukrzycą, przewlekłymi chorobami serca, płuc, nerek i wątroby oraz zaburzeniami odporności. Dlatego też decyzja o szczepieniach powinna być poprzedzona oceną całego stanu zdrowia pacjenta, a nie każdej choroby oddzielnie.

– Pacjenci obciążeni chorobami przewlekłymi to grupa, którą w szczególny sposób obejmujemy opieką. Częściej trafiają do szpitala i zgłaszają się do lekarza z powodu zaostrzenia choroby. Dlatego tak ważne jest sprawdzanie ich statusu szczepień, choć podczas wizyty nie zawsze wystarcza na to czasu. Pomocne byłyby automatyczne przypomnienia, dzisiaj sztuczna inteligencja może podpowiadać lekarzowi, którego pacjenta należy zakwalifikować do szczepienia. Każda wizyta, również rutynowa, może być jednak dobrą okazją, żeby poruszyć temat profilaktyki, w tym szczepień – mówi dr n. med. Justyna Tymińska z Wydziału Medycznego Uczelni Łazarskiego, członkini zarządu Oddziału Mazowieckiego Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej.

Źródło: Newseria

Czy kolejki, które znamy ze szpitali i poradni specjalistycznych pojawią się także w podstawowej opiece zdrowotnej? To ryzyko staje się coraz bardziej konkretne. NFZ nakłada limity na świadczenia, część wykonanych badań i opieki koordynowanej nadal czeka na rozliczenie, a nowe zasady jakości przewidują możliwość obniżania finansowania placówek. Porozumienie Zielonogórskie rozpoczyna kampanię #POZbezBarier żeby pokazać, co te decyzje oznaczają dla społeczności lokalnych.

W ostatnich latach podstawowa opieka zdrowotna dostała nowe możliwości by stać się stabilnym fundamentem systemu ochrony zdrowia w Polsce. Pacjent może wykonać w swojej przychodni więcej badań a w ramach opieki koordynowanej skorzystać z dodatkowej diagnostyki i konsultacji specjalistycznych. Szczególne znaczenie ma to dla osób z chorobami przewlekłymi, które wymagają regularnych badań i kontroli.

Podstawowa opieka limitowana

Problem pojawia się wtedy, gdy potrzeby pacjentów są większe niż budżet przyznany placówce przez NFZ. Fundusz określa kwoty na badania i opiekę koordynowaną a od przychodni oczekuje rozłożenia ich na kolejne miesiące. Pacjent nadal potrzebuje badania, ale po wykorzystaniu dostępnych środków jego wykonanie może zostać przesunięte. W ten sposób limit zaczyna tworzyć kolejkę.

„Opieka koordynowana miała skrócić pacjentowi drogę do diagnostyki i specjalisty. Tymczasem NFZ wyznacza placówkom określony budżet i oczekuje, że wystarczy on na cały rok. Jeśli potrzeby pacjentów są większe, przychodnia staje przed wyborem: wykonać potrzebne badania ponad limit, nie wiedząc, czy NFZ za nie zapłaci, albo przesunąć je w czasie. A to oznacza kolejkę. Choroba przecież nie poczeka, aż pojawią się pieniądze na kolejne świadczenia” – mówi Joanna Zabielska-Cieciuch, specjalistka medycyny rodzinnej, ekspertka Federacji Porozumienie Zielonogórskiegórskie.

Świadczenia wykonane – niezapłacone

Druga bariera to zapłata za świadczenia, które już zostały wykonane. W pierwszym półroczu 2026 roku placówki POZ wykonały świadczenia opieki koordynowanej o wartości 511,4 mln zł. 63,2 mln zł pozostawało niezapłacone. Do tego dochodziło 15,7 mln zł za badania diagnostyczne w POZ. Łącznie to blisko 79 mln zł za opiekę, którą pacjenci już otrzymali.

„Nie chodzi o pieniądze dla przychodni, ale o to, czy będziemy mogli dalej zapewniać pacjentom badania, konsultacje i diagnostykę blisko domu. Nie można rozwijać opieki a jednocześnie pozostawiać placówki bez zapłaty za prawidłowo wykonane świadczenia” – podkreśla Tomasz Zieliński, wiceprezes Porozumienia Zielonogórskiego.

NFZ stawia na sankcje

Kolejną barierą mogą być nowe zasady oceny jakości w POZ. Porozumienie Zielonogórskie popiera mierzenie jakości i porównywanie wyników placówek. Problemem nie są więc same wskaźniki, ale sposób w jaki NFZ chce powiązać je z finansowaniem. Nieosiągnięcie określonego poziomu części wskaźników może skutkować obniżeniem stawki otrzymywanej przez placówkę na opiekę nad wszystkimi pacjentami.

Zdaniem Federacji kierunek powinien być odwrotny, zgodny z obowiązującym prawem: jakość należy mierzyć a dobre wyniki premiować. Takie podejście zachęca placówki do poprawy opieki zamiast ograniczać ich budżet, z którego finansowane są świadczenia dla pacjentów.

„Jeśli chcemy poprawiać jakość, premiujmy dobre wyniki. Wskaźniki powinny pomagać poprawiać opiekę, a nie prowadzić do obniżania finansowania z powodów, na które lekarz czy przychodnia nie mają wpływu” – przekonuje Tomasz Zieliński, specjalista medycyny rodzinnej, wiceprezes Federacji Porozumienie Zielonogórskie.

W centrum zdrowia społeczeństwa

Dlatego Porozumienie Zielonogórskie rozpoczyna kampanię „Podstawowa opieka zdrowotna bez barier”. Federacja będzie pokazywać konkretne przykłady z regionów i konsekwencje obecnych zasad dla pacjentów. Postulaty są proste: zapłata za wykonaną opiekę, finansowanie, które nie prowadzi do kolejek, oraz premiowanie jakości zamiast obniżania finansowania.

Bo jeśli podstawowa opieka zdrowotna ma przejmować coraz więcej zadań, być stabilnym fundamentem systemu, to bariery należy usuwać a nie tworzyć kolejne. Każda bariera dla podstawowej opieki zdrowotnej jest barierą dla zdrowia społeczeństwa.

Źródło: inf pras

Starzenie się społeczeństwa wymaga od systemu ochrony zdrowia zmiany podejścia. Profilaktyka powinna zaczynać się, zanim pojawią się pierwsze problemy zdrowotne, a jej celem ma być jak najdłuższe zachowanie sprawności i niezależności osób starszych oraz przewlekle chorych – uznali eksperci podczas dyskusji o roli żywienia, aktywności fizycznej i społecznej w zachowaniu samodzielności seniorów.

Takiego podejścia oczekują również sami Polacy. Z przedstawionego na konferencji badania Maison & Partners na zlecenie Fresenius Kabi Polska wynika, że 80 proc. respondentów uważa, iż zapobieganie utracie sprawności należy rozpoczynać odpowiednio wcześnie, zaś 83 proc. wskazuje utratę samodzielności jako jedno z największych wyzwań związanych ze starzeniem.

Eksperci podczas dyskusji podkreślili, że w starzejącym się społeczeństwie celem opieki nie może być jedynie leczenie chorób, ale również jak najdłuższe zachowanie sprawności i niezależności.

Beata Małecka-Libera, senator RP i przewodnicząca senackiej komisji zdrowia, zauważyła, że seniorzy nie są jednorodną grupą. „Potrzeby aktywnej osoby po sześćdziesiątce mogą znacząco różnić się od potrzeb 80- czy 90-latka” – wskazała.

Jej zdaniem nowa generacja osób starszych chce żyć na własnych warunkach, tymczasem wciąż brakuje różnorodnych form zatrudnienia, mieszkalnictwa i profilaktyki odpowiadających jej potrzebom. Polityczka zapowiedziała prace nad ustawą, wprowadzającą m.in. koordynatorów dla osób starszych i podkreśliła znaczenie edukacji zdrowotnej oraz partnerskiego traktowania seniorów.

Według prof. dr hab. n. med. Krzysztofa J. Filipiaka, rektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, jednym z największych, a zarazem słabo rozpoznawanych zagrożeń jest sarkopenia – postępująca utrata masy i siły mięśniowej.

Ekspert zwrócił uwagę, powołując się na badania, że aż 79 proc. Polaków nigdy nie spotkało się z tym pojęciem, a tylko 4 proc. deklaruje, że wie, co ono oznacza. Tymczasem 15 proc. badanych ocenia, że większość seniorów w ich otoczeniu ma duże trudności z poruszaniem się i codziennymi czynnościami.

Według prof. Filipiaka sarkopenia i szerzej zespół kruchości należą do tzw. geriatrycznych olbrzymów. Starzenie się społeczeństwa oznacza zatem konieczność przygotowania całego systemu.

„W tym sensie wszyscy stajemy się w pewnym stopniu geriatrami – niezależnie od specjalizacji musimy rozumieć potrzeby starszego pacjenta, jego wielochorobowość, ryzyko utraty sprawności oraz znaczenie właściwego odżywienia” – powiedział.

Dodał, że szczególna rola przypadnie lekarzom POZ, którzy powinni wcześnie rozpoznawać ryzyko utraty sprawności i problemy ze stanem odżywienia.

Prof. dr hab. n. med. Jacek Sobocki, kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej i Żywienia Klinicznego CMKP w SPSK im. prof. W. Orłowskiego CMKP oraz wiceprezes Towarzystwa Chirurgów Polskich, wyjaśnił, że sarkopenia wiąże się przede wszystkim z niedostateczną podażą białka i zbyt małą aktywnością.

„W chorobie przewlekłej zapotrzebowanie na białko wzrasta, a pogorszenie stanu odżywienia prowadzi do utraty mięśni. Dla mnie istotą operacji chirurgicznej nie jest wycięcie, a wyleczenie” – zaznaczył, wskazując na znaczenie prehabilitacji.

Wyjaśnił, że obejmuje ona poprawę odżywiania, zwiększenie aktywności, wsparcie psychiczne i rezygnację z nałogów przed operacją, chemioterapią lub innym ciężkim leczeniem. „Pozwala skrócić terapię, zwiększyć jej efektywność i ograniczyć ryzyko powikłań” – dodał.

Według specjalisty utratę mięśni można zauważyć w codziennych sytuacjach: gdy coraz trudniej wstać z krzesła, wejść po schodach, dojść do sklepu czy przynieść zakupy.

„Takim wskaźnikiem może być też zjawisko, że nie jestem w stanie przynieść zakupów ze sklepu albo ograniczam ilość zakupów” – zauważył prof. Sobocki.

Jego zdaniem takich zmian nie należy automatycznie przypisywać starzeniu. „Niedożywienia i sarkopenii nie powinno się traktować jako nieuniknionej konsekwencji wieku lub choroby. Potrzebna jest za to wczesna ocena lekarska, interwencja żywieniowa i ruch dostosowany do możliwości pacjenta” – zalecił specjalista.

Agnieszka Dolna z Fundacji Onkologicznej Alivia podkreśliła, że szczególnie istotne jest to w przypadku osób przewlekle chorych i pacjentów onkologicznych.

Wskazała, że pacjenci często nie wiedzą o znaczeniu rehabilitacji, prehabilitacji i właściwego żywienia przed leczeniem, w jego trakcie oraz po zakończeniu terapii.

„Ważne, aby pacjent i jego bliscy mieli świadomość, że pogorszenie stanu odżywienia wymaga reakcji” – podkreśliła Agnieszka Dolna.

Dodała, że odpowiednio wcześnie przekazana wiedza o wsparciu żywieniowym może mieć realny wpływ na jakość życia i możliwość pozostania we własnym środowisku.

Dr Anna Zmarzły, kierownik Ośrodka Żywienia Klinicznego, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu, Wydział Medyczny Politechniki Wrocławskiej, przypomniała, że niedożywienie może dotyczyć także osób z nadwagą i otyłością.

„Każda niezamierzona utrata masy ciała tworzy ryzyko żywieniowe. Jeżeli jest tego więcej niż 10 proc. w krótkim okresie, to już mamy niedożywienie. A jest ono chorobą ogólnoustrojową, wpływającą m.in. na mózg, układ krążenia, przewód pokarmowy, mięśnie, kości i skórę. Do tego pogarsza przebieg innych schorzeń, wydłuża hospitalizację i zwiększa ryzyko zakażeń, niegojących się ran, reoperacji oraz szeregu innych powikłań” – wyjaśniła.

Zwróciła uwagę na aspekt ekonomiczny, przywołując publikacje wskazujące, że leczenie konsekwencji niedożywienia w krajach rozwiniętych pochłania od 7 do 14 proc. nakładów na ochronę zdrowia.

„Nam się opłaca leczyć niedożywienie na etapie rozpoznania ryzyka żywieniowego” – podkreśliła dr Zmarzły.

Dodała, że bez właściwego wsparcia żywieniowego trudniej też odbudowywać mięśnie nawet przy rehabilitacji, dlatego żywienie powinno być integralną częścią profilaktyki, terapii i powrotu do sprawności.

Dr Anna Zmarzły, podobnie jak pozostali uczestnicy dyskusji, zgodziła się, że samodzielność seniora należy chronić, zanim zacznie jej brakować. Odpowiednie żywienie, ruch, kontakty społeczne, profilaktyka, wczesne wykrywanie niedożywienia i sarkopenii oraz właściwa opieka medyczna wzajemnie się uzupełniają.

Eksperci podkreślili, że celem jest przede wszystkim możliwie długie życie w sprawności i na własnych warunkach.

Źródło: PAP MediaRoom  

Ograniczenie spożycia produktów pochodzenia zwierzęcego może zmniejszać ryzyko chorób przewlekłych i niektórych zakażeń, presję na środowisko i użycie antybiotyków w hodowli. Dlatego dieta powinna stać się ważniejszym elementem międzynarodowej koncepcji One Health – przekonują polscy naukowcy.

Autorzy z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (UMP) przedstawili swoją argumentację na łamach „Frontiers in Environmental Science”.

One Health, czyli Jedno Zdrowie, to koncepcja, która zaczęła się formować na początku XXI w., a dziś rozwijają ją wspólnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Program Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP) oraz Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (WOAH).

Opiera się na założeniu, że zdrowie ludzi jest ściśle związane ze zdrowiem zwierząt i stanem środowiska, dlatego problemy takie jak choroby odzwierzęce, oporność drobnoustrojów na leki czy degradacja ekosystemów powinny być rozpatrywane łącznie.

Do tej pory właśnie te zagadnienia znajdowały się w centrum koncepcji. Zdaniem polskich naukowców zbyt mało uwagi poświęcano temu, co je łączy, czyli produkcji żywności.

– W naszej pracy proponujemy włączenie w ramy One Health diety roślinnej, bo może ona jednocześnie realizować niemal wszystkie jej cele: wspierać zdrowie ludzi i dobrostan zwierząt oraz ograniczać antybiotykooporność, ryzyko chorób odzwierzęcych i presję na środowisko – wyjaśniła w rozmowie z PAP Anna Choręziak ze Szkoły Doktorskiej UMP, główna autorka publikacji.

Jak dodała, nie chodzi jedynie o znany od dawna związek diety z chorobami sercowo-naczyniowymi, cukrzycą i otyłością. Zależności zaczynają się bowiem już na etapie produkcji żywności.

Na przykład w hodowlach przemysłowych wiele zwierząt przebywa na niewielkiej przestrzeni. – Lochy czy kury przetrzymywane są w tak ciasnych klatkach, że nie mogą się obrócić. Przewlekły stres, złe warunki i liczne rany mogą osłabiać ich odporność, przez co stają się bardziej podatne na zakażenia – wyjaśniła Anna Choręziak.

Ryzyko rozprzestrzeniania zakażeń zwiększa też kontakt pracowników z dużą liczbą zwierząt, przenoszenie drobnoustrojów między hodowlą a środowiskiem przez dzikie ptaki, gryzonie i owady oraz transport zwierząt na duże odległości. Jak zaznaczyli badacze z UMP, o skali problemu świadczy fakt, że ok. 75 proc. chorób zakaźnych człowieka, które pojawiły się w ostatnich dekadach, ma pochodzenie odzwierzęce.

Z intensywną produkcją zwierzęcą wiąże się też duże zużycie antybiotyków. Według danych przytaczanych przez autorów odpowiada ona za niemal trzy czwarte ich globalnego wykorzystania i sprzyja powstawaniu antybiotykooporności.

Kolejną kwestią jest to, że produkcja mięsa ma ogromny wpływ na klimat oraz zasoby ziemi i wody. Najbardziej widocznym przykładem jest czerwone mięso. – Średni ślad wodny produkcji kilograma wołowiny to ok. 15,4 tys. litrów, a kilograma soczewicy tylko 1,25 tys. litrów – powiedziała badaczka.

Zmniejszenie zapotrzebowania na mięso mogłoby też ograniczyć presję na wycinkę lasów i degradację innych ekosystemów naturalnych. Obecnie ponad 75 proc. światowej produkcji soi przeznacza się na paszę dla zwierząt, podczas gdy jedynie ok. 6 proc. trafia bezpośrednio na nasze talerze. Ograniczenie hodowli zwierząt zmniejszyłoby więc zapotrzebowanie zarówno na grunty wykorzystywane jako pastwiska, jak i na tereny przeznaczane pod uprawę roślin paszowych. Autorka zwróciła też uwagę na duży ślad węglowy hodowli przeżuwaczy, związany m.in. z emisją metanu podczas trawienia. Nieco niższe są emisje z produkcji jaj, nabiału i wieprzowiny, jednak nadal pozostają wyższe niż w przypadku strączków i innych produktów roślinnych.

– Z kolei kury należą do najliczniej hodowanych zwierząt na świecie, dlatego ich łączny wpływ środowiskowy także pozostaje bardzo duży. I nie należy pomijać ryb – tu presja dotyczy ekosystemów wodnych, wykorzystania paszy w akwakulturze oraz ryzyka rozprzestrzeniania się chorób – przypomniała.

Jak podkreśliła, nie oznacza to, że jedynym rozwiązaniem jest przejście całego społeczeństwa na weganizm.

– Nie ma takiej konieczności. Dla części osób dieta wegańska może być dobrym wyborem. Ważne by była prawidłowo zbilansowana, wtedy może być stosowana różnym wieku i na różnych etapach życia, w tym przez kobiety w ciąży i karmiące, dzieci, osoby starsze czy sportowców. Jednak równie ważnym kierunkiem jest po prostu ograniczanie spożycia produktów odzwierzęcych i zwiększanie udziału żywności roślinnej w diecie – powiedziała.

– Światowe rekomendacje mówią, że spożycie 300-600 g mięsa tygodniowo jest wystarczające, tymczasem w Europie zjadamy go nawet 1,5 kg, czyli 2,5 razy więcej. A badania wskazują, że zmniejszenie o połowę udziału produktów odzwierzęcych w diecie może ograniczyć związane z nią emisje gazów cieplarnianych o 30-50 proc. – dodała.

Taka zmiana przynosi korzyści również zdrowiu, kluczowe jest jednak, czym zastępujemy mięso, nabiał i jaja. Udowodniono, że dobrze skomponowane diety roślinne obniżają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów, a także sprzyjają utrzymaniu prawidłowej masy ciała, ciśnienia tętniczego, stężenia glukozy i profilu lipidowego.

Sama etykieta „roślinny” nie gwarantuje jednak, że produkt jest zdrowy. Podstawą jadłospisu powinny być rośliny strączkowe, warzywa, owoce, pełne ziarna, orzechy i nasiona, a także odpowiednie zbilansowanie witamin B12 i D, wapnia, żelaza, jodu, cynku i kwasów omega-3.

– Jeśli naszym głównym wyborem będą bezmięsne produkty wysokoprzetworzone albo po prostu wykluczymy odzwierzęce źródła białka i nie zastąpimy ich odpowiednimi źródłami roślinnymi, nie będzie to zdrowa ani zbilansowana dieta – wytłumaczyła badaczka.

Poza tym, jak dodała, trzeba mieć świadomość, że żywność roślinna także może prowadzić do wylesiania, nadmiernego zużywania wody i utraty bioróżnorodności. Ostateczny efekt zależy bowiem nie tylko od rodzaju produktu, ale też miejsca i sposobu jego wytwarzania.

Dlatego autorzy nie chcą przerzucać całej odpowiedzialności za zmianę systemu żywnościowego na konsumentów. Uważają, że potrzebne są zmiany w oficjalnych zaleceniach żywieniowych i żywieniu zbiorowym, edukacja, wsparcie rolników w produkcji roślin wysokobiałkowych oraz inwestycje w nowe źródła białka i technologie, w tym mięso hodowane komórkowo.

Zmiany te nie muszą wyglądać tak samo w każdym kraju. Powinny uwzględniać lokalną produkcję żywności, jej ceny, dostępność oraz tradycje kulinarne.

– Najważniejsza zmiana polega na tym, by przestać traktować sposób żywienia wyłącznie jako prywatną sprawę konsumenta. Jeżeli system żywnościowy wpływa jednocześnie na choroby przewlekłe i zakaźne, antybiotykooporność, klimat, wodę, bioróżnorodność oraz dobrostan zwierząt, to polityka żywieniowa staje się także polityką zdrowotną – podsumował współautor pracy prof. Piotr Rzymski.

Źródło: Nauka w Polsce