Ponad połowa polskich dzieci z cukrzycą typu 1 dowiaduje się o chorobie w stanie bezpośredniego zagrożenia życia – walcząc w szpitalu z ciężką kwasicą ketonową – wynika z najnowszego raportu Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Publikacja pt. „Wielki problem małych i dużych Polaków. Ogólnopolski program wczesnego wykrywania cukrzycy typu 1 jako inwestycja w przyszłość” ukazała się z okazji obchodzonego w listopadzie Miesiąca Świadomości Cukrzycy. Przebiega on pod hasłem „Świadomość i wczesna diagnoza cukrzycy”.

Problem późnego wykrywania cukrzycy typu 1 nie dotyczy wyłącznie najmłodszych – dorośli z tą samą chorobą przez lata bywają błędnie leczeni na inne schorzenie.

Dlatego polscy specjaliści wraz z organizacjami pacjentów przygotowali plan wczesnego wykrywania cukrzycy typu 1 zarówno u dzieci, jak i u dorosłych.

Cukrzyca typu 1 różni się od cukrzycy typu 2 przede wszystkim tym, że jest to choroba autoimmunologiczna, która rozwija się w wyniku stopniowego niszczenia komórek trzustki produkujących insulinę przez własny układ odporności pacjenta. Z czasem prowadzi to do całkowitego niedoboru tego hormonu. Dlatego leczenie pacjentów z tym typem cukrzycy polega na podawaniu insuliny, podczas gdy w cukrzycy typu 2 terapię zaczyna się od leków doustnych. Rozwój tego schorzenia ma z kolei silny związek z otyłością, która sprzyja pojawieniu się oporności tkanek na insulinę (insulinooporność). W tym wypadku, mimo tego, że insulina jest produkowana, tkanki nie reagują odpowiednio na jej obecność i nie przetwarzają odpowiednio glukozy.

Liczba chorych na cukrzycę typu 1 jest mniejsza niż chorych na cukrzycę typu 2; schorzenie to pojawia się przeważnie w dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym.

Prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków Monika Kaczmarek, cytowana w informacji prasowej przesłanej PAP, wskazała, że nierozpoznana i nieleczona cukrzyca typu 1 niesie ze sobą zagrożenie dla zdrowia i życia. Ukryty przebieg pierwszych stadiów tej choroby sprawia, że rozpoznanie następuje zazwyczaj dopiero wtedy, gdy dochodzi do wystąpienia ciężkiej kwasicy ketonowej (ostre powikłanie zagrażające życiu) i gwałtownego załamania stanu zdrowia.

Przykładem może być 7-letni Staś, u którego doszło do utraty przytomności, a jego objawy zinterpretowano jako napad padaczkowy. Przez kolejne miesiące dziecko żyło z błędną diagnozą, podczas gdy choroba niszczyła jego organizm. Gdy pojawiło się ogromne pragnienie i skrajne osłabienie, Staś trafił do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), a podczas wizyty okazało się, że poziom glukozy we krwi sięgał u chłopca 600 mg/dl (podczas gdy prawidłowo powinien wynosić na czczo 70-99 mg/dl). Dziecko podłączono do dożylnej pompy podającej insulinę. W ocenie lekarzy od śpiączki i zgonu dzieliło go zaledwie kilka godzin.

Z kolei u Huberta Godziątkowskiego, prezesa Polskiego Towarzystwa Chorób Atopowych, który trafił na SOR z silnymi bólami w klatce piersiowej i wysoką glikemią (poziom glukozę we krwi), rozpoznano cukrzycę typu 2 i przepisano mu leki doustne. Niewłaściwe leczenie trwało aż trzy lata, co doprowadziło do spadku wagi – o 12 kg w cztery dni, wysokiego poziomu trójglicerydów oraz zagrożenia sepsą. Dopiero gdy pacjent sam wykonał badania w kierunku cukrzycy typu 1, okazało się, że od początku cierpiał na to schorzenie.

Odpowiedzią na opóźnienia diagnostyczne ma być – według ekspertów – plan na wczesne wykrywanie choroby. Będzie on opierał się na dwóch ścieżkach: populacyjnej u dzieci oraz celowanej w ramach Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) zarówno u młodzieży, jak i u dorosłych.

Powszechny screening dzieci mógłby zostać włączony do bilansu 6-latka, wykonywanego podczas rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego – wyjaśnili specjaliści w informacji prasowej. Eliminowałoby to konieczność tworzenia nowej infrastruktury medycznej. Jest to świadczenie gwarantowane z zakresu POZ.

Rutynowe pobieranie krwi w czasie badania bilansowego wystarczyłoby rozszerzyć o prosty test z suchej kropli krwi na specjalnej bibule filtracyjnej. Pozwoliłoby to wykryć obecność autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1 bez konieczności dodatkowego kłucia dziecka i bez obciążania logistycznego placówek POZ i ich personelu.

„Ścieżka populacyjna, czyli bilans 6-latka, opiera się na wykorzystaniu istniejącej już infrastruktury ochrony zdrowia, co eliminuje konieczność budowania nowych kanałów logistycznych” – oceniła prof. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego oraz wiceprzewodnicząca Sekcji Pediatrycznej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Z kolei ścieżka celowana w ramach Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) byłaby skierowana do dzieci i dorosłych z grup ryzyka oraz pacjentów z niejednoznacznymi objawami.

„Wpisuje się to w najnowsze zalecenia Unii Europejskiej zawarte w planie kardiologicznym Safe Hearts Plan oraz w rekomendacjach Komisji Europejskiej dotyczących kardiologicznych bilansów zdrowia, w których powiązano diagnostykę sercowo-naczyniową z wczesnym wykrywaniem zaburzeń metabolicznych i cukrzycy typu 1” – wyjaśniła prof. Myśliwiec. Dodała, że taka integracja zapobiega powikłaniom naczyniowym i pozwala uniknąć błędów diagnostycznych na szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR).

Ponadto wczesne wykrycie procesu autoimmunologicznego daje pacjentom szansę na zastosowanie innowacyjnego leczenia, które chroni komórki trzustki i opóźnia konieczność podawania insuliny.

„Nowoczesne badanie kliniczne, prowadzone w Polsce dla pacjentów od 3. roku życia w stadium pierwszym cukrzycy typu 1 oraz w ramach tzw. wyjątku szpitalnego w stadium drugim i trzecim choroby, pokazało, że terapia komórkami T-regulatorowymi (limfocytami T-reg) może wydłużyć okres remisji w stadium trzecim cukrzycy” – podkreśliła prof. Myśliwiec. Jak wskazała, terapia ta wykorzystuje własne komórki pacjenta, które działają jak „strażnicy” hamujący proces autoimmunologiczny. Także zastosowanie metod niefarmakologicznych (w tym zmiany stylu życia), ograniczenie spożycia żywności wysoko przetworzonej oraz suplementacja witaminy D mogą dodatkowo wydłużyć okres bezobjawowy o miesiące, a nawet lata, podkreśliła specjalistka.

W unijnej polityce zdrowotnej zwraca się również uwagę, że wczesny screening (badania przesiewowe) daje pacjentom wiedzę o chorobie oraz czas na przygotowanie się do życia z nią.

We Włoszech już we wrześniu 2023 r. wprowadzono ogólnokrajowe badania przeciwciał w kierunku cukrzycy typu 1 i celiakii u dzieci w wieku 1–17 lat. Okazało się, że  wprowadzenie tego rozwiązania ogranicza ostre hospitalizacje z powodu cukrzycy typu 1 i znacznie zmniejsza koszty systemowe. Ponadto dane zbierane w tym programie posłużą rozwojowi terapii spowalniających lub hamujących chorobę.

W opinii specjalistów wprowadzając badanie przesiewowe, pozwalające wcześnie wykrywać cukrzycę typu 1, Polska ma szansę stać się jednym z europejskich liderów w tym obszarze.

Podwaliny pod propozycję systemowego rozwiązania dał sukces polskiego pilotażu w ramach europejskiego programu naukowego EDENT1FI (Europeanaction for the Diagnosis of Early Non-clinical Type 1 diabetes For disease Interception). Badania realizowane w Warszawie i Katowicach były nakierowane na identyfikację autoprzeciwciał w fazie przedobjawowej cukrzycy typu 1. Okazało się, że były one obecne u 0,44-0,47 proc. przebadanych dzieci. Co kluczowe, żaden ze zdiagnozowanych w programie małych pacjentów nie trafił do szpitala w stanie ciężkiej kwasicy ketonowej, a część dzieci w stadium 2 choroby zakwalifikowano już do innowacyjnego leczenia teplizumabem.

Wyniki tego pilotażu stanowią praktyczny dowód, że ogólnokrajowe wdrożenie badań przesiewowych jest nie tylko możliwe, ale przede wszystkim skutecznie chroni zdrowie i życie najmłodszych – ocenili eksperci.

Zwrócili uwagę, że wprowadzenie powszechnych badań przesiewowych jest też uzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia. Podczas gdy koszt jednego testu bibułkowego wynosi ok. 65 zł, pojedyncza hospitalizacja dziecka z ciężką kwasicą ketonową kosztuje budżet państwa niemal 7,5 tysiąca zł.

Zdaniem specjalistów idealnym źródłem finansowania programu mogą być środki tzw. podatku cukrowego. Przeznaczenie ułamka procenta zysków z tej opłaty pozwoliłoby w pełni sfinansować profilaktykę, zamieniając wydatki na leczenie powikłań w skuteczną inwestycję w zdrowie Polaków – podsumowali. (PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Obecnie mamy skuteczne leczenie na większość przewlekłych chorób skóry; w wielu z nich można uzyskać długotrwałą remisję – powiedziała PAP prof. Irena Walecka, kierownik Kliniki Dermatologii i Dermatologii CMKP w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA w Warszawie.

Zarówno klinika, jak i rektor Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP) objęli naukowym patronatem ogólnopolską konferencję edukacyjno-profilaktyczną dla pacjentów pt. „Skin Support Forum Pacjentów 2026”, która odbyła się w sobotę 24 października w Warszawie. Organizuje ją AMICUS Fundacja Łuszczycy i ŁZS.

Konferencja skierowana była do osób zmagających się z przewlekłymi, zapalnymi i autoimmunologicznymi chorobami skóry, w tym z łuszczycą, atopowym zapaleniem skóry (AZS), hidradenitis suppurativa (HS, kiedyś trądzik odwrócony), bielactwem, łysieniem plackowatym, przewlekłym wypryskiem dłoni oraz świerzbiączką guzkową – jak również do ich rodzin i opiekunów.

– Celem tego spotkania jest m.in. uświadomienie wszystkim naszym pacjentom dermatologicznym, że choroba skóry z reguły nie dotyczy jedynie skóry, ale całego organizmu. W związku z tym mogą się u nich rozwijać lub już się rozwinęły, różne choroby współistniejące, takie jak choroby układu krążenia czy choroby metaboliczne – powiedziała PAP prof. Irena Walecka, kierownik Kliniki Dermatologii CMKP w Warszawie.

Podkreśliła, że organizatorzy konferencji chcą dotrzeć do osób z chorobami skóry z przekazem, że obecnie istnieje dla nich skuteczne leczenie. – Większości z tych schorzeń nie można jeszcze wyleczyć, ale można uzyskać remisje, czyli ustąpienie objawów chorobowych. W chorobach takich jak bielactwo czy łysienie plackowate nierzadko udaje się uzyskać całkowitą repigmentację czy całkowity odrost włosów na długi czas – tłumaczyła prof. Walecka.

Dodała, że takie choroby, jak łuszczyca czy hidradenitis suppurativa, mają uwarunkowania genetyczne i nie ma na dziś możliwości trwałego wyleczenia pacjentów. – Mamy natomiast skuteczne leki, w tym terapie biologiczne i inhibitory JAK (inhibitory kinaz janusowych – przyp. PAP), które pozwalają osiągnąć komfort całkowicie czystej skóry, tj. bez zmian chorobowych – powiedziała dermatolożka. Wyjaśniła, że leki te działają przeciwzapalnie w sposób celowany na wybrany element procesu immunologicznego.

– Pacjenci powinni wiedzieć, że są takie terapie i że warto do skutku szukać pomocy u specjalistów i walczyć o swoje zdrowie. Jest dużo ośrodków, które leczą przewlekłe choroby skóry, a NFZ to finansuje – czasem z mniejszymi, czy większymi problemami, ale jednak finansuje – oceniła prof. Walecka.

Wskazała, że podczas sobotniej konferencji w CMKP w Warszawie pacjenci będą mogli nie tylko posłuchać wykładów na temat poszczególnych chorób skóry oraz problemów, jakie im towarzyszą, ale również skorzystać z konsultacji kardiologicznych, dermatologicznych (w tym badania dermatoskopowego) oraz konsultacji z psychiatrą lub psychologiem.

– Większość naszych pacjentów czuje się stygmatyzowana z powodu choroby skóry. Dlatego w czasie konferencji będą mogli skorzystać z krótkiej konsultacji psychologicznej. A jeśli lekarz psychiatra bądź psycholog, uznają, że pacjent wymaga szerszej pomocy, będą go kierować do odpowiedniej jednostki – wyjaśniła prof. Walecka.

Źródło: Nauka w Polsce

Medycyna powinna uwzględniać to, że każda z płci może inaczej reagować na choroby i leki; ale przez dekady ignorowała kobiety – powiedziała PAP dr Kinga Szydłowska z Instytutu Nenckiego PAN. Dodała, że różnice między mężczyznami i kobietami widać już na poziomie komórkowym.

Medycyna powinna uwzględniać to, że każda z płci może inaczej reagować na choroby i leki; ale przez dekady ignorowała kobiety – powiedziała PAP dr Kinga Szydłowska z Instytutu Nenckiego PAN. Dodała, że różnice między mężczyznami i kobietami widać już na poziomie komórkowym. 

Dr Kinga Szydłowska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego Polskiej Akademii Nauk specjalizuje się w neurobiologii molekularnej. Przez lata badała udary mózgu, padaczkę i prowadziła badania przedkliniczne w Toronto Western Hospital. Obecnie w Instytucie Nenckiego PAN bada wpływ wzbogacenia środowiska (bodźców kognitywnych, ruchowych i społecznych) na mózg zwierząt. 

Jak opowiadała w rozmowie z PAP, dopiero w latach 90. XX w. amerykańskie agencje ds. badań nad lekami wydały pierwsze zalecenia, aby badania nowych leków obejmowały obie płcie. 

– Wcześniej przez dziesięciolecia traktowano organizm mężczyzny jako domyślny standard, zgodnie z którym opracowuje się terapie, a kobiety uważano za jego mniejszą wersję. Tymczasem wiele chorób przebiega u kobiet inaczej, także powszechnie stosowane leki w takiej samej dawce mogą różnie działać u kobiet i mężczyzn – zwróciła uwagę naukowczyni.

Zdaniem dr Szydłowskiej lekceważenie kobiet przez medycynę to pokłosie tragicznych wydarzeń wywołanych stosowaniem leku talidomid. – W latach 50. XX w. zapisywano go m.in. kobietom w ciąży na nudności. Jednak po kilku latach okazało się, że wywoływał on bardzo silne zaburzenia rozwojowe i doprowadził do ok. 90 tys. poronień, a ponad 15 tys. dzieci urodziło się z poważnymi wadami wrodzonymi – przypomniała badaczka.

Dodała, że w środowisku medycznym przypadek tego farmaceutyku wywołał przerażenie. – Doprowadziło to do zaprzestania badania jakichkolwiek leków na kobietach, a zwłaszcza na kobietach w ciąży i karmiących, by uniknąć ryzyka wystąpienia powikłań w rozwoju dziecka – powiedziała dr Szydłowska.

Jednak, jak zaznaczyła, nawet po rozpoczęciu badań na kobietach, dane kobiet i mężczyzn analizowano zbiorczo – w ponad 80 proc. badań podawano je bez rozróżnienia na płeć. – Kiedy po jakimś czasie przeanalizowano te wyniki w podziale na grupy kobiet i mężczyzn, okazało się, że u kobiet w porównaniu z mężczyznami występują duże różnice w parametrach farmakokinetyki leków – czyli jak szybko i jakie stężenie lek osiąga w organizmie, w jakich tkankach jest obecny i jak szybko jest usuwany. W efekcie dla wielu leków dawki ustalone dla kobiet były zbyt wysokie – powiedziała dr Szydłowska.

Jak podkreśliła, kobiety i mężczyźni różnią się nie tylko hormonami albo narządami płciowymi, różnice występują także na poziomie fizjologicznym. – U kobiet inaczej może przebiegać oczyszczanie organizmu z pewnych substancji przez nerki lub wątrobę. Żołądek kobiet wolniej opróżnia się z treści pokarmowej, różnice pojawiają się również w zawartości wody i tkanki mięśniowej w organizmie. A to wpływa na czas utrzymywania się w ciele leku oraz jego metabolizm – powiedziała.

W skrajnych przypadkach lek był usuwany z organizmu mężczyzn po dwóch godzinach, a u kobiet znajdował się 48 godzin. – Pod koniec lat 90. i na początku lat 2000 dziesięć leków stosowanych w leczeniu różnych chorób zostało czasowo wycofanych z rynku z powodu poważnych efektów ubocznych u kobiet.

To na przykład zolpiden – lek stosowany w psychiatrii, nasenny i uspokajający. Kobiety przyjmujące takie same dawki jak mężczyźni wolniej metabolizowały i wydalały lek nasenny, przez co rano miały trudności z wybudzaniem, a ich funkcje poznawcze i sprawność psychoruchowa były upośledzone. To z kolei utrudniało codzienne funkcjonowanie i prowadziło na przykład do wypadków samochodowych. Dopiero po latach Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, FDA) wydała zalecenie zmniejszenia jego dawki dla kobiet o połowę – opisywała dr Szydłowska.

Kolejnym takim przykładem może być digoksyna, lek nasercowy stosowany u osób z przewlekłą niewydolnością serca lub migotaniem przedsionków. Ten medykament bardzo skutecznie pomaga mężczyznom, znacząco zmniejsza u nich ryzyko długiej hospitalizacji. Jednak okazało się, że u kobiet wręcz zwiększa ryzyko śmierci. – Na szczęście ponowne badanie sprawiło, że po redukcji dawki ten lek u kobiet może być z powodzeniem stosowany – zaznaczyła ekspertka.

Jej zdaniem w badaniach klinicznych coraz częściej są uwzględniane kobiety. Najnowsze dyrektywy Unii Europejskiej (UE) z lat 2021 i 2022 zalecają testowanie leków na obu płciach i dopuszczają w określonych sytuacjach badania z udziałem kobiet w ciąży lub karmiących piersią.

– Rekrutacja uczestniczek bywa jednak wyzwaniem dla firm farmaceutycznych. Standardowo lek bada się najpierw ogólnie na kobietach, a przy uzasadnionej potrzebie wprowadza się dodatkowe badania. Wymagane jest stosowanie antykoncepcji lub rekrutowanie kobiet po okresie rozrodczym. Jednak proces badania nowego leku trwa od 10 do 30 lat, w związku z czym wiele farmaceutyków dostępnych na rynku przebadano dawno temu według starych zasad – podkreśliła dr Szydłowska. 

Poważniejszym problemem pozostają badania podstawowe, z których wywodzą się nowe leki. Większość z nich wciąż wykonuje się głównie na samcach zwierząt lub komórkach pochodzenia męskiego, aby uniknąć zmienności wyników. Grozi to pominięciem substancji, które mogłyby skuteczniej działać u samic, a w wyniku tego u kobiet.

Jak wyjaśniła dr Kinga Szydłowska, leki działają inaczej u każdej z płci, bo różnice między kobietami i mężczyznami widać również na poziomie komórkowym. Komórki męskie i żeńskie różnią się m.in. się długością telomerów – struktur na końcach chromosomów, nadzorujących podziały komórkowe. – U mężczyzn telomery są krótsze niż u kobiet w tym samym wieku, co oznacza, że biologicznie mężczyźni są minimalnie starsi. Różnice występują także w funkcjonowaniu mitochondriów w produkcji energii i odporności na wolne rodniki tlenowe – tłumaczyła naukowczyni.

Kolejną różnicą jest poziom autofagii, czyli naturalnego procesu samooczyszczania komórek z toksycznych białek i uszkodzonych struktur. – W niektórych typach komórek kobiety mają niższy poziom autofagii, a na przykład w mózgu autofagia usuwa szkodliwe białka, takie jak beta-amyloid czy białko tau, powiązane z chorobą Alzheimera. Niższy poziom autofagii oraz wcześniejsze odkładanie się białka tau u kobiet mogą tłumaczyć, dlaczego stanowią one 2/3 chorych na Alzheimera w USA i ogólnie częściej zapadają na to schorzenie – opowiadała ekspertka z Instytutu Nenckiego PAN.

Z kolei, jak dodała, w przypadku stwardnienia rozsianego kobiety chorują częściej z powodu bardziej intensywnie działającego układu odpornościowego, co zwiększa też podatność na inne choroby autoimmunologiczne. – U mężczyzn stwardnienie rozsiane występuje rzadziej, ale choroba postępuje szybciej i ma ostrzejszą postać, ponieważ ich komórki nerwowe są bardziej podatne na stres oksydacyjny, stany zapalne trwają dłużej, a na skrajach uszkodzeń szybciej gromadzi się żelazo – opisała.

Podkreśliła, że współczesna medycyna odchodzi od jednego wzorca pacjenta. – Przyszłością jest medycyna spersonalizowana. Wkrótce będziemy mogli zaprojektować terapię indywidualnie dla każdej osoby – podsumowała dr Kinga Szydłowska.

Źródło: Nauka w Polsce

Celiakia może dotyczyć około 1 proc. populacji, ale rozpoznanie otrzymuje zaledwie co 12.-13. Nowe wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne Sekcji Jelitowej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (PTG-E) w zakresie celiakii mają to zmienić

Nawet 380 tys. osób w Polsce może chorować na celiakię, ale większość nie ma postawionej diagnozy. Tymczasem od pierwszych objawów do rozpoznania według danych Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii mija średnio 7,3 roku. Ogólnopolskie badanie przeprowadzone przez Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej wśród osób z celiakią pokazuje, że problemem są nie tylko opóźnienia diagnostyczne, lecz także błędne rozpoznania, ograniczony dostęp do badań i brak odpowiedniej opieki po diagnozie. Nowe rekomendacje Sekcji Jelitowej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (PTG-E) porządkują zasady diagnostyki, leczenia i monitorowania choroby.

Celiakia królowa kamuflażu

Celiakia to przewlekła autoimmunologiczna ogólnoustrojowa choroba o podłożu genetycznym, w której wskutek spożywania glutenu dochodzi do nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego i w efekcie uszkodzenia kosmków jelita cienkiego.

W konsekwencji dochodzi do zaburzeń funkcjonowania praktycznie każdego organu.

Celiakia może ujawnić się w każdym wieku i nie zawsze daje typowe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Przewlekła biegunka, bóle brzucha, wzdęcie czy zaparcie to tylko część możliwego obrazu choroby. U wielu pacjentów na pierwszy plan wysuwają się objawy pozajelitowe.

„Celiakia może manifestować się na wiele sposobów. Niewyjaśniona niedokrwistość, przewlekłe zmęczenie, niedobory witamin i składników mineralnych, osteoporoza, niskorosłość, owrzodzenia jamy ustnej, niewyjaśniona przewlekła hipertransaminazemia (podwyższone poziomy prób wątrobowych), choroba Dühringa (skórna odmiana celiakii) czy objawy neurologiczne (migrena, problemy z równowagą, mrowienie, drętwienie lub ból dłoni lub stóp), mogą być wskazaniem do rozważenia tej choroby. Jeśli lekarz koncentruje się wyłącznie na dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, rozpoznanie może się opóźniać” – zwraca uwagę prof. Wojciech Marlicz, prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii.

Konsekwencją nieleczonej celiakii (czyli nieprzestrzegania ścisłej diety bezglutenowej) mogą być m.in.: zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów układu pokarmowego, w tym najczęściej występującego chłoniaka jelita cienkiego oraz nowotworu przełyku i gardła, osteoporoza, anemia czy problemy z płodnością.

Diagnoza po latach. Problem dotyczy setek tysięcy Polaków

Według szacunków opartych na europejskich danych epidemiologicznych celiakia może dotyczyć około 1 proc. populacji, czyli nawet 380 tys. osób w Polsce. Zaledwie 5-10 proc. chorych ma postawione rozpoznanie. Oznacza to, że większość osób z celiakią może przez lata nie wiedzieć o chorobie.

Zgodnie z danymi przytoczonymi w rekomendacjach PTG-E średni czas od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia właściwej diagnozy wynosi w Polsce 7,3 roku.

Wieloletnią odyseję diagnostyczną potwierdzają również wyniki ankiety przeprowadzonej przez Polskie Stowarzyszenie osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej wśród osób z celiakią. Aż 40 proc. dorosłych czekało na rozpoznanie ponad 9 lat, a 28 proc. szukało właściwej diagnozy ponad 15 lat. Jedną z barier jest niewystarczające uwzględnianie celiakii w diagnostyce różnicowej, szczególnie gdy pacjent nie zgłasza typowych dolegliwości jelitowych.

Ponad 55 proc. dorosłych ankietowanych, zanim otrzymało prawidłową diagnozę, otrzymało wcześniej błędne rozpoznanie. Co piąty dorosły ankietowany konsultował się z lekarzami co najmniej pięciu różnych specjalności zanim otrzymał prawidłową diagnozę.

„Historie opisane w ankietach pokazują, jak poważne konsekwencje może mieć brak właściwego rozpoznania. Niektórzy pacjenci przez lata leczeni byli z powodu niedokrwistości, zespołu jelita drażliwego, depresji czy innych dolegliwości, zanim ustalono, że ich objawy mogą być związane z celiakią. Wieloletnia droga do rozpoznania to nie tylko kolejne wizyty i badania – koszty dla systemu ochrony zdrowia, ale także pogorszenie jakości życia, niepewność i ryzyko powikłań. Pacjenci potrzebują większej świadomości choroby wśród lekarzy oraz sprawnej ścieżki diagnostycznej. Celiakia powinna być brana pod uwagę również wtedy, gdy objawy nie dotyczą bezpośrednio układu pokarmowego – podkreśla Małgorzata Źródlak, prezes Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. – Wczesne rozpoznanie celiakii pozwala rozpocząć odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań. Dlatego tak ważne jest zwiększanie świadomości choroby zarówno wśród lekarzy, jak i pacjentów”.

Nowe rekomendacje porządkują diagnostykę

Odpowiedzią na potrzebę ujednolicenia postępowania, ale też dostosowania go to aktualnej wiedzy medycznej, są rekomendacje Sekcji Jelitowej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii. Dokument opisuje, kogo i w jakich sytuacjach należy diagnozować, jakie badania wykonać w pierwszej kolejności oraz jak potwierdzić rozpoznanie.

„Podstawowym badaniem serologicznym jest oznaczenie przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (anty-TG2 IgA), wykonywane łącznie z oceną całkowitego stężenia IgA. Ważna w tym przypadku jest jakość stosowanych testów diagnostycznych. Jeżeli stwierdzony zostanie niedobór IgA, konieczne jest zastosowanie odpowiednich testów w klasie IgG. W zależności od wyników badań i sytuacji klinicznej lekarz może zalecić gastroduodenoskopię z pobraniem wycinków z dwunastnicy lub rozpoznać celiakię bez biopsji u wybranych dorosłych, ale tylko po spełnieniu określonych kryteriów” – zaznacza prof. Piotr Eder, prezes Sekcji Jelitowej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii.

„Aktualnie te badania nie są w koszyku świadczeń gwarantowanych. Wierzymy, że już niebawem Ministerstwo Zdrowia zakończy pracę nad ich wprowadzeniem tym bardziej, że już ponad rok temu Prezes AOTMIT pozytywnie zarekomendował zakwalifikowanie oznaczenia stężenia przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA oraz IgG jako świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w diagnostyce osób z podejrzeniem celiakii oraz w monitorowaniu skuteczności diety bezglutenowej wdrożonej u pacjentów z potwierdzonym rozpoznaniem celiakii” – podkreśla Małgorzata Źródlak.

Diagnoza to dopiero początek

Badanie ankietowe Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej ujawniło również problemy związane z opieką po rozpoznaniu choroby. W przypadku celiakii postawienie diagnozy oznacza konieczność wprowadzenia ścisłej, dożywotniej diety bezglutenowej oraz regularnego monitorowania stanu zdrowia.

Tymczasem, jak wynika z badania, tylko 15,6 proc. dorosłych ankietowanych otrzymało po diagnozie skierowanie do dietetyka w szpitalu lub poradni. Niemal połowie zalecono szukanie informacji w internecie, a 28,4 proc. nie otrzymało żadnych zaleceń ani wsparcia.

Problemem okazał się także dostęp do badań kontrolnych. 86 proc. dorosłych ankietowanych finansuje je w całości lub częściowo z własnej kieszeni, a 39,8 proc. wykonuje je wyłącznie prywatnie. Ponadto 37,1 proc. respondentów nie pozostaje pod opieką gastroenterologa.

W praktyce oznacza to, że część pacjentów musi samodzielnie organizować kontrolę choroby, szukać informacji o diecie i ustalać, jakie badania należy wykonywać. Tymczasem nieprawidłowo zbilansowana dieta lub nieświadome spożywanie glutenu mogą utrudniać leczenie i sprzyjać utrzymywaniu się objawów.

Podstawą leczenia celiakii jest ścisła, dożywotnia dieta bezglutenowa, która wymaga wiedzy i konsekwencji: pacjent musi umieć czytać etykiety, rozpoznawać ukryte źródła glutenu i zapobiegać zanieczyszczeniom krzyżowym podczas przygotowywania posiłków.

Dlatego rekomendacje Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii podkreślają znaczenie współpracy z wykwalifikowanym dietetykiem, który pomaga bezpiecznie i prawidłowo zbilansować dietę oraz ograniczyć ryzyko niedoborów.

Równie ważne jest monitorowanie stanu zdrowia. Po rozpoznaniu pacjent powinien pozostawać pod kontrolą lekarską, wykonywać zalecone badania i oceniać, czy stosowane leczenie przynosi oczekiwane efekty. W zależności od sytuacji klinicznej konieczne może być monitorowanie m.in. morfologii krwi, gospodarki żelazowej, poziomu wybranych witamin oraz przeciwciał związanych z celiakią.

Jeśli dolegliwości nie ustępują, lekarz powinien sprawdzić, czy pacjent nie spożywa nieświadomie glutenu, a także rozważyć inne przyczyny objawów.

Potrzebna jest współpraca specjalistów

Celiakia nie jest wyłącznie chorobą jelit. Może wpływać na stan kości, wątroby i układu nerwowego, a także współwystępować z innymi chorobami autoimmunologicznymi. Dlatego opieka nad pacjentem może wymagać współpracy gastroenterologa, lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, dietetyka

Rekomendacje PTG-E podkreślają znaczenie podejścia interdyscyplinarnego, które obejmuje nie tylko postawienie diagnozy, lecz także edukację, leczenie dietetyczne i długoterminową kontrolę stanu zdrowia.

„Równie ważne jest upowszechnianie wiedzy o mniej typowych objawach choroby. Dzięki temu lekarze różnych specjalności będą mogli wcześniej uwzględniać celiakię w diagnostyce różnicowej i kierować pacjentów na odpowiednie badania” – dodaje prof. Eder

Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej wskazuje również na konieczność zmian systemowych. Wśród najważniejszych postulatów znajdują się:

• edukacja lekarzy POZ i specjalistów innych dziedzin w zakresie objawów jelitowych i pozajelitowych celiakii;
• zapewnienie pełnej refundacji badań diagnostycznych i kontrolnych;
• rozszerzenie koszyka świadczeń o bezpłatne badania przeciwciał anty-TG2 IgA oraz zapewnienie refundacji niezbędnych badań monitorujących.

Eksperci są zgodni, że wcześniejsze rozpoznanie, dostęp do właściwych badań i odpowiednia opieka po diagnozie celiakii mogą ograniczyć nie tylko ryzyko powikłań oraz poprawić jakość życia osób z celiakią, ale będą stanowiły korzyść dla systemu ochrony zdrowia. Nowe rekomendacje stanowią ważny krok w porządkowaniu postępowania medycznego. Kolejnym wyzwaniem pozostaje przełożenie ich na codzienną praktykę i rozwiązania systemowe, z których pacjenci będą mogli rzeczywiście skorzystać.

Rekomendacje: Wytyczne postępowania w celiakii – Sekcja Jelitowa PTG-E. Publikacja ukazała się również w czasopiśmie Gastroenterology Review (2026; 21(3), DOI: 10.5114/pg.2026.164973).

Źródło: PAP Media Room

Choroby reumatyczne, na które w Polsce cierpi 8-10 mln osób, nie zawsze zaczynają się od bólu stawów. Pierwszym ich objawem może być zmęczenie i osłabienie, które potrafią wyprzedzić inne symptomy o miesiące, a nawet lata – przypominają eksperci z okazji Światowego Dnia Reumatyzmu.

Jest on obchodzony co roku 12 października.

Choroby reumatyczne dotyczą w Polsce 8-10 mln osób. Zalicza się do nich m.in.: chorobę zwyrodnieniową stawów, osteoporozę i wszelkie choroby narządu ruchu, w tym choroby o podłożu zapalnym, w których udział bierze układ odporności, a także rzadkie choroby o podłożu genetycznym. Wbrew temu, co wciąż sądzi wiele osób, nie są to schorzenia ludzi w podeszłym wieku i nie zawsze objawiają się bólem stawów. Schorzenia te dotyczyć również młodych dorosłych, ale też dzieci i nastolatków. Najczęstszą artropatią wieku rozwojowego jest młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS).

„Pacjent nie musi czuć bólu w stawach, ale może mieć chorobę reumatyczną” –  zwrócił uwagę  prof. Zbigniew Żuber, prezes Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, cytowany w informacji prasowej przesłanej PAP. Jak dodał, objawem choroby reumatologicznej, często lekceważonym, jest zmęczenie, osłabienie, niechęć lub niemożność normalnego funkcjonowania.

„Te symptomy wyprzedzają inne objawy choroby nawet o miesiące czy lata. Choroba często rozwija się powoli, nie od razu występują wszystkie objawy” – podkreślił specjalista. O tym, że w organizmie może dziać się coś niedobrego, świadczą też gorączka, stany podgorączkowe, duszność wysiłkowa, a także różnego rodzaju zmiany skórne.

„Choroby reumatyczne to nie tylko »bolące kolana«, jak często myślimy. One mogą mieć charakter układowy, a ich objawy i powikłania wykraczają daleko poza narząd ruchu. To choroby całego organizmu, w których czas rozpoznania może decydować o rokowaniu” – zaznaczył prof. Bogdan Batko, krajowy konsultant w dziedzinie reumatologii. Nieleczone powodują bolesną destrukcję stawów, ale wiele z tych chorób dotyczy naczyń, mięśni, kości lub narządów wewnętrznych i uszkadzać ważne narządy, jak serce, nerki czy płuca.

Eksperci zwrócili uwagę, że wiele chorób reumatycznych rozwija się w przebiegu innych schorzeń. Przykładem może być łuszczyca, która dotyka w Polsce 1,5-2 mln osób. U 20-30 proc. chorych rozwinie się łuszczycowe zapalenie stawów oraz osteoporoza.

Specjaliści ocenili, że dzięki nowoczesnym terapiom udało się odmienić oblicze wielu chorób reumatycznych, zwłaszcza tych o podłożu zapalnym – chorzy mają szansę na remisję, a dzięki temu na długie, dobre życie. „Pacjenci mówią, że dostali drugie życie. Uczą się, studiują, chodzą do pracy, płacą podatki, uprawiają sport. Postęp, jaki dokonał się w XXI wieku w reumatologii, jest porównywalnym z tym, jaki nastąpił w onkologii i hematoonkologii.  Mówimy o złotej erze w reumatologii – podkreślił prof. Żuber.

Konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii ocenił, że polski system ochrony zdrowia pozwala dziś realnie leczyć choroby reumatyczne. „Dysponujemy dziś szerokim portfolio terapeutycznym – od klasycznych leków modyfikujących przebieg choroby, dostępnych w aptekach, po leki biologiczne i inhibitory kinaz janusowych, dostępne w szpitalach w ramach programów lekowych” – wyjaśnił prof. Batko. Zastrzegł jednak, że nie u wszystkich chorych udaje się wykorzystać tę możliwość odpowiednio wcześnie.

Największym wyzwaniem pozostaje czas. Specjaliści od dawna tłumaczą, że im wcześniej rozpoznajemy zapalną chorobę reumatyczną i rozpoczynamy skuteczne leczenie, tym większa jest szansa na uzyskanie i utrzymanie remisji. Zalecenia europejskie wskazują, że pacjent z podejrzeniem zapalnej choroby stawów powinien trafić do reumatologa w ciągu sześciu tygodni od wystąpienia objawów.

„Rozpoczęcie leczenia we wczesnej fazie choroby zwiększa szansę na remisję i ogranicza ryzyko trwałego uszkodzenia stawów oraz rozwoju powikłań narządowych. Remisja jest więc w Polsce celem realnym, ale osiągamy ją rzadziej, niż pozwalają na to współczesne możliwości medycyny” – wskazał prof. Batko.

Wśród przyczyn wymienił m.in. to, że droga pacjenta do reumatologa i postawienia rozpoznania nadal bywa w Polsce zbyt długa.

Reumatolodzy proponują strategię 6-12-6. Liczby te wyznaczają trzy kluczowe punktu czasowe, które mogą decydować o rokowaniu pacjenta: najwyżej sześć tygodni od wystąpienia objawów do konsultacji reumatologicznej, 12 tygodni od początku objawów do wdrożenia leczenia (jako tzw. okno terapeutyczne) oraz sześć miesięcy na osiągnięcie remisji lub tzw. niskiej aktywności choroby.

Dzięki dobrej diagnostyce i leczeniu jest możliwość zapanowania nie tylko nad chorobą podstawową, ale także szansa na uniknięcie rozwoju chorób współistniejących.

U części pacjentów choroby reumatyczne mają dramatyczny przebieg. „Choroby o podłożu zapalnym, agresywne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Stilla, spondyloartropatie, łuszczycowe zapalenie stawów, twardzina układowa, zapalenia mięśni, toczeń rumieniowaty układowy, to ciężkie schorzenia, w których rokowanie jest podobne jak w wielu chorobach nowotworowych. To oznacza, że jeśli pacjent nie zostanie dobrze zdiagnozowany na wczesnym etapie rozwoju choroby i nie otrzyma optymalnego leczenia, to rozwiną się u niego najróżniejsze powikłania” – wyjaśnił prof. Żuber. Podkreślił, że może dojść do zajęcia serca, nerek, układu nerwowego czy rozwoju ciężkiej choroby śródmiąższowej płuc.

„Taki pacjent będzie żył krócej niż przeciętny mieszkaniec Polski, a jakość jego życia nie będzie dobra. Nie umrze z powodu »reumatyzmu«, ale z powodu powikłań układowych, czyli zaburzenia pracy narządów” – powiedział specjalista.

Przypomniał, że lekarze w Polsce mają do dyspozycji dziewięć programów lekowych, w ramach których mogą stosować 24 substancji czynnych. „Dzięki wsparciu Ministerstwa Zdrowia i NFZ rozwinęliśmy te programy w sposób fantastyczny, ale potrzebujemy dalszego wsparcia, bo choć w wielu chorobach możemy stosować leki innowacyjne, tak jak inne kraje Europy, to mamy problem niedostatecznego finansowania” – przyznał prof. Żuber.

Pomimo coraz szerszego dostępu do tańszych leków biopodobnych, zapewnienie finansowania terapii rosnącej liczbie pacjentów wciąż pozostaje wyzwaniem. W Polsce nowoczesne terapie otrzymuje około 40 tys. pacjentów reumatologicznych. Na przykład z leczenia biologicznego i celowanego syntetycznego korzysta około 6 proc. chorych na reumatoidalne zapalenie stawów, podczas gdy średnia europejska wynosi 20 proc. „Mamy duży dystans do nadrobienia” – wskazał ekspert.

W opinii reumatologów jednym z rozwiązań może być refundacja apteczna wybranych leków biologicznych i celowanych syntetycznych poza programami lekowymi, co mogłoby istotnie zwiększyć dostępność leczenia.

Prof. Żuber zaznaczył, że ograniczenia finansowania programów lekowych oraz sytuacja ekonomiczna szpitali, które nie mogą długoterminowo kredytować terapii, powodują, iż część chorych musi oczekiwać na rozpoczęcie leczenia. Tymczasem zwłoka w leczeniu może powodować ograniczenie sprawności i trwałą utratę zdolności do pracy.

Eksperci zwrócili uwagę, że stosowanie nowoczesnych terapii jest opłacalne. Dane ZUS wskazują, że dzięki innowacyjnemu leczeniu chorób narządu ruchu udało się zmniejszyć liczbę zwolnień lekarskich i długości ich trwania oraz liczbę rent.

„To pokazuje, że leczenie zgodne z europejskimi standardami jest inwestycją, a nie kosztem, jak u nas się ocenia, bo przecież dajemy pacjentom szansę na normalne funkcjonowanie. Tacy pacjenci są w stanie chodzić, pracować, cieszyć się wysoką jakością życia” – powiedział prof. Żuber. W jego ocenie nakłady na nowoczesne terapie powinny być zwiększone, aby zapobiec znacznie wyższym kosztom ponoszonym z tytułu niepełnosprawności pacjentów, ich leczenia operacyjnego i długotrwałej rehabilitacji. (PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

W Unii Europejskiej zatwierdzono pierwszą terapię ogólnoustrojową przeznaczoną do leczenia bielactwa niesegmentowego. Upadacytynib może być stosowany u dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia kwalifikujących się do leczenia systemowego. Decyzję oparto na wynikach programu badań klinicznych III fazy Viti-Up, w których wykazano istotną poprawę repigmentacji skóry oraz zahamowanie postępu choroby u części pacjentów.

Bielactwo (vitiligo) jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy niszczy melanocyty – komórki odpowiedzialne za produkcję melaniny. W efekcie na skórze pojawiają się odbarwione plamy o różnej wielkości i lokalizacji. Najczęstszą postacią choroby jest bielactwo niesegmentowe, odpowiadające za około 80–85% wszystkich przypadków.

Choć choroba nie powoduje dolegliwości bólowych ani nie jest zakaźna, jej wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjentów bywa bardzo duży. Widoczne zmiany skórne mogą prowadzić do obniżenia samooceny, izolacji społecznej, a także zwiększonego ryzyka depresji i zaburzeń lękowych. Eksperci od lat podkreślają, że bielactwa nie należy traktować wyłącznie jako problemu estetycznego.

Przełom dla pacjentów z rozległą postacią choroby

Do tej pory leczenie bielactwa opierało się przede wszystkim na terapii miejscowej oraz fototerapii. W przypadku pacjentów z rozległymi zmianami możliwości terapeutyczne pozostawały ograniczone.

Nowa decyzja oznacza, że upadacytynib, selektywny inhibitor kinazy JAK1, może być stosowany u dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia z bielactwem niesegmentowym wymagającym leczenia ogólnoustrojowego. Jest to pierwsza terapia systemowa zatwierdzona w Unii Europejskiej w tym wskazaniu.

Upadacytynib jest już stosowany w leczeniu wielu chorób zapalnych o podłożu immunologicznym, m.in. atopowego zapalenia skóry, reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego czy choroby Leśniowskiego-Crohna. Teraz zakres jego wskazań został rozszerzony o bielactwo niesegmentowe.

Wyniki programu Viti-Up

Podstawą zatwierdzenia były wyniki programu badań klinicznych III fazy Viti-Up, obejmującego dwa równoległe, randomizowane badania prowadzone metodą podwójnie ślepej próby z grupą placebo.

Do badań włączono 614 pacjentów w wieku od 12 lat z bielactwem niesegmentowym wymagającym leczenia ogólnoustrojowego. Badania prowadzono w 90 ośrodkach na świecie.

Główne punkty końcowe oceniano po 48 tygodniach leczenia. Obejmowały one uzyskanie:

• T-VASI 50, oznaczającego co najmniej 50-procentową poprawę repigmentacji całego ciała,
• F-VASI 75, czyli co najmniej 75-procentową poprawę repigmentacji zmian zlokalizowanych na twarzy.

W obu badaniach upadacytynib pozwalał osiągnąć oba cele istotnie częściej niż placebo.

Badacze wykazali również spełnienie kluczowych drugorzędowych punktów końcowych. Szczególnie istotne było zahamowanie postępu choroby u pacjentów z aktywnie rozwijającym się bielactwem, co sugeruje, że terapia może nie tylko wspierać repigmentację skóry, ale również stabilizować przebieg choroby.

Leczenie ukierunkowane na mechanizm choroby

Bielactwo niesegmentowe ma podłoże autoimmunologiczne. Nadmierna aktywacja układu odpornościowego prowadzi do niszczenia melanocytów odpowiedzialnych za produkcję barwnika skóry.

Jak podkreśla prof. Diamant Thaçi z Uniwersytetu w Lubece, jeden z badaczy programu Viti-Up:

– Ze względu na immunologiczne podłoże i nieprzewidywalny przebieg bielactwa niesegmentowego kluczowe znaczenie mają wczesne rozpoznanie, odpowiednio dobrane leczenie oraz precyzyjna ocena aktywności i rozległości choroby. Zatwierdzenie upadacytynibu zapewnia nową opcję terapii ogólnoustrojowej, ukierunkowanej na zaburzenia immunologiczne leżące u podłoża choroby, która może zarówno stabilizować jej przebieg, jak i umożliwiać repigmentację skóry.

Nie tylko problem kosmetyczny

Coraz więcej badań pokazuje, że wpływ bielactwa na jakość życia jest porównywalny z wieloma innymi przewlekłymi chorobami dermatologicznymi. Widoczne odbarwienia, zwłaszcza na twarzy i dłoniach, mogą negatywnie wpływać na relacje społeczne, życie zawodowe oraz zdrowie psychiczne.

Z tego względu współczesne leczenie bielactwa nie koncentruje się wyłącznie na poprawie wyglądu skóry, ale również na ograniczeniu aktywności choroby i poprawie jakości życia pacjentów.

Leczenie wymaga odpowiedniej kwalifikacji

Upadacytynib należy do grupy inhibitorów JAK, których stosowanie wymaga indywidualnej kwalifikacji pacjenta oraz monitorowania bezpieczeństwa terapii.

Przed rozpoczęciem leczenia konieczna jest m.in. ocena ryzyka zakażeń, gruźlicy oraz wirusowego zapalenia wątroby, a w trakcie terapii monitorowane są parametry laboratoryjne, w tym morfologia krwi, czynność wątroby i profil lipidowy. Profil bezpieczeństwa obserwowany w badaniach Viti-Up był zgodny z dotychczasowymi doświadczeniami ze stosowania upadacytynibu w innych wskazaniach i nie wykazano nowych sygnałów bezpieczeństwa.

Szersze możliwości leczenia

Zatwierdzenie pierwszej terapii ogólnoustrojowej dla pacjentów z bielactwem niesegmentowym stanowi ważny krok w rozwoju leczenia tej choroby. Dla osób z rozległymi zmianami skórnymi, u których dotychczasowe metody nie przynosiły oczekiwanych efektów, pojawia się nowa opcja terapeutyczna oparta na ukierunkowanym działaniu na mechanizmy immunologiczne odpowiedzialne za rozwój choroby.

Sama decyzja o dopuszczeniu leku do stosowania w Unii Europejskiej nie oznacza jednak automatycznej dostępności terapii w poszczególnych krajach. O zasadach finansowania leczenia będą decydować krajowe procedury refundacyjne.

Źródła: AbbVie. European Commission approves RINVOQ® (upadacitinib) for the treatment of adults and adolescents with non-segmental vitiligo. Informacja prasowa, 29 lipca 2026.

Startuje IV edycja ogólnopolskiej kampanii społecznej „Daj się odkryć”, która edukuje o łuszczycy i obala stereotypy związane z tą chorobą. Tegoroczna odsłona akcji wykorzystuje motyw kultury filtrów, znanych m.in. z mediów społecznościowych, aby zwrócić uwagę na to, że osoby dotknięte łuszczycą chcą być powszechnie rozumiane, a nie ukrywać się „pod filtrem” z powodu zmian skórnych. Ambasadorem obecnej edycji kampanii został Michał Wiśniewski – artysta, który dzieli się swoim doświadczeniem życia z łuszczycą.

Z filtrem i bez – manifest osób żyjących z łuszczycą

Tegoroczny koncept pod hasłem „Nigdy nie wiesz, co kryje się pod filtrem” odnosi się bezpośrednio do kultury filtrów, estetyzacji oraz pozornej idealności obecnej w mediach społecznościowych. Filtr jest tu rozumiany zarówno dosłownie, jako narzędzie poprawiające obraz, jak i symbolicznie, jako mechanizm ukrywania choroby z obawy przed oceną, odrzuceniem lub niechcianymi komentarzami.

Głównym formatem kampanii jest seria portretów fotograficznych, których autorką jest jedna z inicjatorek kampanii, a jednocześnie pacjentka – Anna Tajkiewicz. Bohaterowie sesji zdjęciowej ujęci są w dwóch odsłonach. Pierwsza odpowiada wizualnym standardom social mediów, druga pokazuje naturalny wygląd i zmiany skórne związane z łuszczycą. Zestawienie obu obrazów ma unaocznić różnicę między tym, co odbiorcy widzą w mediach, a tym, co często pozostaje poza kadrem. Centralnym motywem projektu jest różnica pomiędzy możliwością czasowego „zdjęcia filtra” a koniecznością życia z chorobą każdego dnia.

Narrację fotograficzną uzupełnia manifest wideo z udziałem osób żyjących z łuszczycą. Materiał prowadzi widzów przez doświadczenie codziennego ukrywania choroby, prowadząc do symbolicznego momentu zdjęcia filtra i odzyskania widoczności.

– „Filtry dają nam możliwość kontrolowania tego, co pokazujemy innym. Osoby żyjące z łuszczycą często czują jednak, że muszą stosować podobny filtr także poza mediami społecznościowymi: zakrywać skórę, unikać określonych sytuacji i tłumaczyć się z choroby. Tegoroczną kampanią chcemy pokazać, jak wiele może kryć się za pozornie idealnym obrazem, a jednocześnie przypomnieć, że widoczne zmiany skórne nie powinny odbierać nikomu prawa do swobodnego i pełnego życia” – mówi Anna Tajkiewicz, która choruje na łuszczycę, fotografka i psycholożka, jedna z inicjatorek kampanii „Daj Się Odkryć”.

– „Najważniejsi w kampanii są jej bohaterowie, którzy zdecydowali się odsłonić kulisy doświadczenia życia z łuszczycą. Ich otwartość wymaga odwagi i zasługuje na uważność. Cieszymy się z włączenia w projekt Michała Wiśniewskiego, którego obecność w akcji daje szansę na dotarcie do szerszego grona odbiorców, osób pozostających dotąd poza społecznością pacjencką. Dziękujemy także za zaangażowanie ekspertów medycznych i partnerów, gdyż to pozwala nam edukować o łuszczycy w sposób merytoryczny, a także  prowadzić działania na większą skalę.” – podkreśla Dominika Jeżewska, znana w SoMe jako Pani Łuska, która od usłyszenia diagnozy „łuszczyca” od lat aktywnie działa na rzecz zwiększania świadomości o chorobie i samoakceptacji środowiska pacjentów.

Łuszczyca – co to za choroba?

Łuszczyca jest przewlekłą i niezakaźną chorobą zapalną, z którą w Polsce żyje ponad milion osób. Jej objawy są najczęściej widoczne na skórze, jednak konsekwencje choroby mogą obejmować również stawy oraz wpływać na samopoczucie, relacje społeczne, życie zawodowe i samoocenę.

Osoby żyjące z łuszczycą często spotykają się z przekonaniem, że chorobą można się zarazić oraz z komentarzami dotyczącymi wyglądu zmian skórnych. Łuszczyca nie jest wyłącznie chorobą skóry, lecz ogólnoustrojową chorobą zapalną. U części pacjentów może rozwinąć się łuszczycowe zapalenie stawów. Chorobie mogą również towarzyszyć m.in. zaburzenia metaboliczne, choroby układu sercowo-naczyniowego, nieswoiste choroby zapalne jelit czy depresja. Dlatego ważne jest wczesne rozpoznanie objawów oraz rozpoczęcie leczenia dostosowanego do nasilenia i postaci choroby.

„Obecnie dysponujemy lekami, które u wielu pacjentów pozwalają uzyskać czystą lub prawie czystą skórę. Trzeba jednak pamiętać, że łuszczyca to nie tylko skóra, ale jest to ogólnoustrojowa choroba, w której zmiany mogą dotyczyć wielu narządów, a w szczególności stawów. U przypadku podejrzenia łuszczycowego zapalenia stawów czas od rozpoznania do rozpoczęcia właściwego leczenia nie powinien przekraczać sześciu miesięcy. To złote okno terapeutyczne, które daje szansę na zahamowanie rozwoju choroby i ograniczenie jej trwałych następstw.” – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Irena Walecka, Kierownik Katedry i Kliniki Dermatologii i Dermatologii Dziecięcej.

Rozpoznanie łuszczycy opiera się przede wszystkim na ocenie obrazu klinicznego przez dermatologa. W przypadkach budzących wątpliwości lekarz może zdecydować o wykonaniu biopsji skóry i badania histopatologicznego.

„Łuszczycy nie rozpoznaje się na podstawie pojedynczego badania krwi czy testu genetycznego. Badania laboratoryjne mogą jednak dostarczyć istotnych informacji, między innymi pomóc w ocenie predyspozycji genetycznych, wykrywaniu chorób współistniejących oraz monitorowaniu pacjenta przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie terapii. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ łuszczyca nie jest wyłącznie chorobą skóry, lecz schorzeniem ogólnoustrojowym, które może wpływać na funkcjonowanie całego organizmu.” – mówi Martyna Szalińska, diagnosta laboratoryjny w ALAB laboratoria. 

Działania w ramach kampanii „Daj Się Odkryć”

Sierpień to Międzynarodowy Miesiąc Świadomości Łuszczycy. Latem wiele osób z łuszczycą czuje się mniej komfortowo, z odkrywaniem swojego ciała i doświadcza potrzeby ukrywania choroby. Dlatego kampania „Daj Się Odkryć” zwiększa aktywności edukacyjne właśnie w tym czasie i przypomina, że piękno, zdrowie i akceptacja nie zawsze wygląda tak jak nauczyły nas okładki magazynów, a akceptacja zaczyna się tam, gdzie kończy się lęk przed innością.

Kampania „Daj Się Odkryć” realizowana jest wielokanałowo, łącząc działania digitalowe z obecnością w przestrzeni publicznej. Głównym kanałem komunikacji kampanii jest Instagram, na którym publikowane są portrety, materiały wideo, reelsy i relacje z udziałem ambasadorów oraz ekspertów. Materiały edukacyjne pojawiają się także szeroko w kanałach społecznościowych osób i firm zaangażowanych w akcję. Projekt widoczny jest także w przestrzeni miejskiej między innymi na witrynach przystankowych, nośnikach wielkoformatowych i pojazdach komunikacji miejskiej.

Kulminacyjnym elementem kampanii, przygotowanym z okazji obchodów Międzynarodowego Miesiąca Świadomości Łuszczycy, jest wystawa fotograficzna z portretami i historiami pacjentek, udziałem środowiska pacjenckiego, medycznego, mediów i partnerów akcji/ która odbędzie się na 21 sierpnia w Warszawie.

Partnerami kampanii są marki działające w obszarze zdrowia, pielęgnacji i odpowiedzialnej komunikacji. Partnerami głównymi IV edycji „Daj się Odkryć” są Pharmaceris oraz AMICUS Fundacja Łuszczycy i ŁZS. Partnerem strategicznym są ALAB laboratoria. Kampanię wspierają także: Farmapol, Dexeryl, Samarité, Cutis, Eveline Cosmetics, Genactiv oraz Manufaktura Zdrowia i Urody. Partnerami artystycznymi projektu są Studio Równonoc i Samo Centrum Wszechświata. Zaangażowane podmioty wspierają realizację działań edukacyjnych, organizacyjnych i komunikacyjnych, zachowując społeczny i pacjencki charakter projektu.

– „Chcemy dotrzeć do jak największej liczby osób i pokazać, że łuszczycą nie można się zarazić. Wiele osób chorych na łuszczycę spotyka się z niemiłymi komentarzami na temat wyglądu swojej skóry. Ludzie odsuwają się w autobusie, boją się podać ręki, czy wypraszają z basenu. Każdy ma prawo do równego traktowania, a ukrywanie choroby pod warstwą ubrań prowadzi do kompleksów, stanów lękowych, czy nawet depresji. Osobom z łuszczycą chcemy przekazać, że warto traktować siebie z szacunkiem i miłością, i choć proces terapii łuszczycy bywa różny to zaakceptowanie tego jak wygląda nasza skóra pomaga w leczeniu oraz nie zabiera nam radości z życia. – apelują inicjatorki kampanii „Daj Się Odkryć”.

„Daj się odkryć” (www.dajsieodkryc.pl) to ogólnopolska kampania społeczna zainicjowana w 2023 roku przez Dominikę Jeżewską, znaną w mediach społecznościowych jako Pani Łuska, oraz Annę Tajkiewicz, fotografkę i psycholożkę. Powstała z myślą o osobach chorych na łuszczycę. Jej celem jest poszerzanie świadomości na temat łuszczycy, tego jak wygląda i z czym mierzą się osoby chore na łuszczycę. Projekt łączy autentyczne historie osób żyjących z łuszczycą, fotografię, materiały wideo i edukację, aby ograniczać stygmatyzację oraz zmieniać sposób mówienia o przewlekłych i widocznych chorobach skóry.

Źródło: inf pras