Medicalpress

Wypracowaniu nowych metod leczenia cukrzycy, wczesnemu jej wykrywaniu służą badania naukowe „Zatrzymaj cukrzycę”, które prowadzi Centrum Badań Klinicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB).

Do udziału w prowadzonych od kilku lat badaniach wciąż mogą się zgłaszać osoby zagrożone tą chorobą, które mają np. nadwagę czy otyłość, albo mają w rodzinie osoby chore na cukrzycę. 

W sobotę przypadał Światowy Dzień Cukrzycy.

Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, że w Polsce rozpoznaną cukrzycę ma ok. 3,5 mln osób. Przez ostatnie dziewięć lat liczba chorych zwiększyła się o ponad 27 proc. Lekarze podkreślają jednak, że chorych jest jeszcze więcej, bo wielu pacjentów nie wie, że choruje; wiele osób ma też stan przedcukrzycowy.

– Każdy, kto ma jakieś zwiększone ryzyko (zachorowania), nadwagę, otyłość, cukrzycę w rodzinie albo jakieś inne powody, dla których chciałby się zbadać, może się zgłosić do Centrum Badań Klinicznych UMB – poinformował kierujący tym centrum prof. Adam Krętowski.

Dodał, że osoby, które się zgłoszą, są szczegółowo badane. 

– Jeżeli znajdziemy, że właśnie jest to pacjent z otyłością, z nadwagą, mamy szereg programów z nowoczesnymi lekami, bezpłatnymi lekami, które pozwalają na redukcję masy ciała – powiedział prof. Krętowski.

Dodał, że ta redukcja masy ciała skutecznie pomaga pacjentom. Podał, że w jednym z największych badań, w którym przebadano 1,1 tys. osób, u 80 proc. z nich udało się wrócić do stanu zdrowia (cofnął się stan przedcukrzycowy), a średnia redukcja masy ciała wyniosła 10 kg.

Prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, prof. Irina Kowalska z UMB, informowała w piątek na konferencji prasowej w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Białymstoku, że z wyników badania populacyjnego zdrowia mieszkańców Białystok Plus wynika, że rozpoznaną cukrzycę miało 7 proc. populacji dorosłych mieszkańców miasta. Okazało się jednak, że drugie tyle osób cukrzycę miało, ale o tym nie wiedziało. Badania pokazały także, że mniej niż połowa dorosłych mieszkańców Białegostoku ma prawidłową tolerancję glukozy.

Lekarze prowadzą szeroką edukację na temat cukrzycy i zagrożenia tą chorobą. Zalecają, aby zwracać uwagę na takie objawy jak: zwiększone pragnienie, częste oddawanie moczu, trudno gojące się rany, które często są już powikłaniami cukrzycy.

Zwracają uwagę na to, by nie spożywać za dużo kalorii, zdrowo się odżywiać, prowadzić aktywny tryb życia: spacerować, ćwiczyć.

– Ta aktywność fizyczna ma polegać nie tylko na tym, że dzięki temu redukujemy masę ciała. Ale sama masa mięśniowa związana z wysiłkiem oporowym (ćwiczenia) jest również czynnikiem, który pozwala nam zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy – podkreślił prof.  Krętowski.

Kierownik Centrum Badań Klinicznych UMB dodał, że z wcześniejszych badań białostockich naukowców wynika właśnie, że spadek masy mięśniowej okazał się najważniejszym czynnikiem, na podstawie którego można było przewidzieć, że dana osoba w ciągu pięciu lat zachoruje na cukrzycę. 

– U większości z nas spada masa mięśniowa, ale jak nic nie robimy, to ten spadek jest jeszcze większy – podkreślił Krętowski. Dlatego – wdrażając profilaktykę – należy ćwiczyć – na siłowni albo w domu, gimnastykować się.(PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Od 13 do 20 listopada 2026 roku osoby chorujące na cukrzycę mogą skorzystać z bezpłatnych badań stóp w placówkach na terenie całej Polski. Badanie trwa około 10 minut, nie wymaga skierowania ani specjalnego przygotowania. Akcję organizuje Polskie Towarzystwo Leczenia Ran w ramach Światowego Tygodnia Świadomości Stopy Cukrzycowej.

Cukrzycowa choroba stóp należy do poważnych powikłań cukrzycy. Uszkodzenie nerwów obwodowych i zaburzenia ukrwienia mogą prowadzić do utraty czucia, powstawania trudno gojących się ran, zakażeń, a w najcięższych przypadkach nawet do amputacji kończyny. Problem polega na tym, że pierwsze zmiany nie zawsze wywołują ból, dlatego pacjenci mogą przez długi czas nie być świadomi rozwijających się powikłań.

Według danych przywoływanych przez Polskie Towarzystwo Leczenia Ran w Polsce z raną stopy cukrzycowej zmaga się około 200–250 tys. pacjentów. Wczesne rozpoznanie nieprawidłowości pozwala odpowiednio szybko wdrożyć działania profilaktyczne i skierować chorego na dalszą diagnostykę.

Podczas bezpłatnego badania specjalista ocenia czucie w stopach za pomocą monofilamentu oraz sprawdza tętno na tętnicach stóp. Na tej podstawie określa ryzyko rozwoju powikłań i przekazuje pacjentowi zalecenia dotyczące dalszego postępowania.

Z badań mogą skorzystać osoby z rozpoznaną cukrzycą. Akcja ma charakter profilaktyczny i nie jest przeznaczona dla pacjentów aktualnie leczonych z powodu ran związanych z cukrzycową chorobą stóp.

Badania odbywają się w placówkach uczestniczących w przedsięwzięciu. Każdy ośrodek samodzielnie ustala terminy przyjęć i sposób rejestracji. Liczba dostępnych miejsc jest ograniczona.

Lista placówek prowadzących bezpłatne badania dostępna jest na stronie Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran: https://ptlr.org/tydzien-swiadomosci-stopy-cukrzycowej/mapa-placowek

Organizatorzy przypominają, że regularna kontrola stóp, odpowiednia pielęgnacja oraz szybkie reagowanie na niepokojące zmiany mają istotne znaczenie w zapobieganiu poważnym powikłaniom cukrzycy.

Źródło: Polskie Towarzystwo Leczenia Ran

Narodowy Fundusz Zdrowia podpisał pierwsze umowy z placówkami, które będą wykonywać bezpłatną niskodawkową tomografię komputerową w ramach nowego programu profilaktyki raka płuca. Pierwsi pacjenci mają skorzystać z badań w drugiej połowie października. Do programu będzie można zgłosić się bez skierowania.

Nowy program profilaktyki raka płuca zaczyna działać w praktyce. We wrześniu oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia we wszystkich województwach ogłosiły konkursy dla placówek zainteresowanych jego realizacją. Teraz Fundusz poinformował o podpisaniu pierwszych umów. Obowiązują one od 1 października 2026 roku.

Pierwsze placówki wyłoniono w województwach małopolskim, świętokrzyskim i wielkopolskim. NFZ zapowiada, że lista będzie sukcesywnie rozszerzana wraz z rozstrzyganiem kolejnych konkursów.

– Dążymy do zabezpieczenia tych świadczeń we wszystkich województwach. Chcemy zakontraktować co najmniej 32 placówki, ale nie wykluczamy, że będzie ich więcej – zapowiada Paweł Florek, dyrektor Biura Komunikacji Społecznej i Promocji w Centrali NFZ.

Pierwsi pacjenci mają móc zgłaszać się na badania w drugiej połowie października 2026 roku. Program docelowo ma być dostępny w całym kraju.

Kto będzie mógł skorzystać z bezpłatnego badania?

Podstawowym badaniem wykonywanym w ramach programu będzie niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). To badanie wykorzystywane do wykrywania zmian w płucach na wczesnym etapie, kiedy choroba może jeszcze nie powodować żadnych charakterystycznych objawów.

Program jest skierowany przede wszystkim do osób z wieloletnią historią palenia tytoniu. Zakwalifikować mogą się:

Paczkolata pozwalają określić łączną ekspozycję na dym tytoniowy. Jedno paczkorok oznacza palenie jednej paczki, czyli 20 papierosów dziennie przez rok. Osoba paląca paczkę dziennie przez 20 lat ma więc historię 20 paczkolat. Taki sam wynik dotyczy osoby, która paliła dwie paczki dziennie przez 10 lat.

Bez skierowania i bez opłat

Do programu nie będzie potrzebne skierowanie od lekarza. Osoba spełniająca kryteria będzie mogła zgłosić się bezpośrednio do placówki posiadającej umowę z NFZ na jego realizację.

Badania będą bezpłatne. Co istotne, świadczenia w programie są nielimitowane – NFZ ma zapłacić za każde prawidłowo wykonane badanie u osoby spełniającej kryteria kwalifikacji.

Lista placówek będzie dostępna w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć” i aktualizowana wraz z podpisywaniem kolejnych umów.

Nie we wszystkich województwach program wystartuje jednocześnie

Uruchamianie programu będzie odbywać się stopniowo. W części województw postępowania konkursowe nadal trwają, a w niektórych NFZ musi je powtórzyć.

Dotyczy to m.in. województw dolnośląskiego, opolskiego i podlaskiego. Według NFZ w tych regionach program prawdopodobnie rozpocznie się w listopadzie. W województwie opolskim do pierwszego konkursu zgłosiła się jedna placówka, ale nie spełniła wymaganych warunków.

Placówki chcące realizować program muszą spełnić określone wymagania dotyczące m.in. sprzętu i wykwalifikowanej kadry medycznej.

Dlaczego niskodawkowa tomografia jest tak ważna?

Rak płuca pozostaje w Polsce najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów. Według przytoczonych przez NFZ danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce odnotowuje się około 20,7 tys. nowych zachorowań rocznie, a około 26 tys. osób umiera z powodu raka płuca. Z paleniem tytoniu związanych jest 85–90 proc. zachorowań. NFZ wskazuje również na prognozy, według których w 2029 roku liczba zachorowań może sięgnąć około 32,5 tys.

Jednym z największych problemów pozostaje późne rozpoznawanie choroby. Rak płuca we wczesnych stadiach może przez długi czas nie powodować charakterystycznych dolegliwości. Właśnie dlatego program kierowany jest do osób, które ze względu na wiek i historię palenia mają zwiększone ryzyko zachorowania.

– Wczesne wykrycie zmian nowotworowych jest bardzo ważne, ponieważ znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył niskodawkową tomografię komputerową do bezpłatnych programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia – podkreśla lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ

Źródło: NFZ

W środę 30 września w różnych miastach Polski można będzie bez skierowania, rejestracji i całkowicie bezpłatnie wykonać badanie spirometryczne, które pozwala wykryć poważne choroby płuc – poinformowali PAP organizatorzy obchodów Polskiego Dnia Spirometrii 2026.

Jak przypomnieli w informacji prasowej przesłanej PAP, spirometria jest badaniem, które pomaga zdiagnozować i monitorować poważne choroby układu oddechowego, w tym przede wszystkim przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) i astmę.

Badania będzie można wykonać 30 września w godzinach od 8.00 do 16.00 (w sali obsługi interesantów) w centrali Narodowego Funduszu Zdrowia oraz siedzibach 10 oddziałów wojewódzkich NFZ – w Warszawie, Opolu, Wrocławiu, Katowicach, Rzeszowie, Krakowie, Lublinie, Szczecinie, Gdańsku i Bydgoszczy. Można się zgłosić bez wcześniejszej rejestracji. Jest ono całkowicie bezpłatne.

Badanie spirometryczne jest bezbolesne, całkowicie nieinwazyjne, wymaga jedynie dobrej współpracy pacjenta z osobą wykonująca spirometrię – przekonują.

„Przed badaniem technik przeprowadzi ankietę, żeby wykluczyć przeciwwskazania do wykonania spirometrii. Jeśli badanie wykaże zaburzenia obturacyjne, czyli zaburzenia przepływu powietrza w drogach oddechowych, to taka osoba dostanie list do swojego lekarza rodzinnego z prośbą o dalszą diagnostykę w kierunku chorób obturacyjnych – astmy lub POChP» – poinformował dr Dąbrowiecki w imieniu organizatorów akcji.

Zaproszenie na spirometrię organizatorzy kierują przede wszystkim do osób po 40. roku życia, palących tytoń, żyjących w zanieczyszczonej atmosferze, które odczuwają duszność, mają przewlekły kaszel, trwający od co najmniej 8 tygodni.

W Polsce na choroby układu oddechowego cierpi kilka milionów osób. Szacuje się, że połowa o tym nie wie. Tymczasem z powodu samego POChP umiera rocznie ok. 14 tys. Polek i Polaków – alarmują eksperci. Na chorobę tę cierpi nawet 2,5 mln osób.

„Niestety tylko 1,3 mln pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc ma postawione rozpoznanie (…) a jest ona trzecią przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Nierozpoznana POChP skraca życie o około 10 lat» – powiedział cytowany w informacji prasowej dr hab. Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POChP z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii WIM-PIB.

Ekspert przypomniał, że zaburzenia obturacyjne są także typowe dla astmy. „W Polsce ponad 4 miliony chorych ma jej objawy – kaszel, świsty w drogach oddechowych, duszności, ale tylko około 2,2 miliona osób wie, że u podstaw tych dolegliwości leży astma. Wykonanie spirometrii pozwoli znaleźć obturację (zwężenie lub zablokowanie dróg oddechowych – PAP) i skierować pacjenta z tym wynikiem do lekarza, który podejmie dalsze działanie» – wyjaśnił specjalista.

Astma jest najczęstszą przewlekłą chorobą układu oddechowego u dzieci. Natomiast POChP – chociaż kojarzona z osobami starszymi, palącymi papierosy, dotyka coraz częściej osoby po 40 r. życia. Obecnie szacuje się, że około 30 procent chorych na POChP nigdy nie paliło tytoniu. Coraz więcej badań wskazuje, że istotną rolę w rozwoju tej choroby odgrywa też życie w zanieczyszczonym środowisku. POChP jest przyczyną blisko 4 proc. wszystkich przyjęć do szpitala i 25 proc. hospitalizacji z powodu chorób układu oddechowego.

„Zarejestrowanych jest 1,3 mln pacjentów. System »nie widzi« więc co najmniej ponad 700 tysięcy osób, które chorują na POChP i o tym nie wiedzą. A choroba ta generuje ogromne koszty ekonomiczno-społeczne» – zwróciła uwagę konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc dr Małgorzata Czajkowska-Malinowska, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc kadencji 2022-26.

Wczesne wykrycie choroby obturacyjnej płuc pozwala podjąć natychmiastowe leczenie, co w przypadku astmy może pozwolić na normalne, swobodne życie bez żadnych dolegliwości i ograniczeń, a w przypadku POChP – może spowolnić rozwój schorzenia i poprawić rokowania pacjenta. Choroby płuc są przyczyną niepełnosprawności – POChP prowadzi do inwalidztwa oddechowego, tj, stanu, w którym chory wymaga wspomagania oddychania za pomocą tlenoterapii, a w skrajnych sytuacjach wentylacji mechanicznej.

Spirometria jest czynnościowym badaniem układu oddechowego, które pozwala ocenić pojemność płuc i przepływ powietrza w drogach oddechowych oraz wykryć obturację, czyli przeszkody w tym przepływie. W powiązaniu z wywiadem lekarskim spirometria jest kluczowa w diagnozowaniu POChP. Pozawala też monitorować skuteczność leczenia.

Eksperci zwrócili uwagę, że badania spirometryczne nie cieszą się w naszym kraju popularnością, choć aparatura jest łatwo dostępna, a koszt jej wykorzystania niski. W 2025 roku wykonano tylko ok. 3500 badań spirometrycznych.

Do 2022 roku badanie to mógł zlecić każdy lekarz pierwszego kontaktu. Obecnie spirometria jest dostępna w podstawowej opiece zdrowotnej w ramach opieki koordynowanej, a taką prowadzi jedynie 30 proc. Pozostałe kierują pacjentów na spirometrię do poradni specjalistycznej, co niestety może opóźniać diagnozę, od której zależy dalsze postępowanie.

Polski Dzień Spirometrii, którzy przypada na 30 września, jest w tym roku organizowany pod hasłem „Spirometria szansą na wczesne rozpoznanie chorób obturacyjnych» w ramach trwającego od 26 września do 4 października Europejskiego Tygodnia Profilaktyki 2026 – EU Screening Week 2026. (PAP)

Źródło: Nauka w Polsce