Medicalpress

Blisko 2800 uczestnictw i zgłoszeń na wydarzenia edukacyjne, 536 zaprezentowanych prac naukowych i pięć lat konsekwentnego budowania zainteresowania onkologią wśród przyszłych lekarzy. Studenckie Onko-Forum (SOF), działające od 2022 roku przy Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie, pokazuje młodym ludziom, że onkologia to nie tylko trudne diagnozy, ale przede wszystkim jedna z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin medycyny. Kolejnym wydarzeniem organizowanym przez tę społeczność będzie konferencja „Maria Skłodowska-Curie Reimagined”, która odbędzie się 14 listopada w Warszawie.
Kiedy w 2022 roku powstawało Studenckie Onko-Forum, jednym z najważniejszych celów, obok rozwoju. naukowego młodych adeptów medycyny inicjatywy było przełamanie stereotypu onkologii jako specjalizacji szczególnie trudnej, obciążającej emocjonalnie i oferującej ograniczone możliwości skutecznego leczenia. Blisko pięć lat później SOF jest rozpoznawalną w środowisku akademickim inicjatywą edukacyjną i naukową, łączącą studentów, młodych lekarzy i badaczy z doświadczonymi specjalistami.

Od początku działalności SOF jego siłą jest współpraca z Narodowym Instytutem Onkologii. Dzięki zaangażowaniu ekspertów NIO studenci nie tylko uczestniczą w wykładach i konferencjach, lecz także poznają codzienną praktykę kliniczną, rozwijają własne projekty badawcze i nawiązują relacje z mentorami, którzy pomagają im stawiać pierwsze kroki w świecie nauki.

– Współczesna onkologia potrzebuje nie tylko nowych technologii i przełomowych terapii, ale przede wszystkim ludzi, którzy będą potrafili rozwijać je i mądrze wykorzystywać dla dobra pacjentów. Dlatego tak dużą wartość przywiązujemy do wspierania młodych talentów. Mentoring to coś więcej niż przekazywanie wiedzy – to budowanie relacji, dzielenie się doświadczeniem, inspirowanie i otwieranie młodym ludziom drzwi do świata nauki i medycyny. Studenckie Onko-Forum pokazuje, jak wiele można osiągnąć, kiedy studencka energia i ambicja spotykają się z doświadczeniem specjalistów. Dla Instytutu to inwestycja w przyszłość polskiej onkologii – podkreśla dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii

Od studenckiej inicjatywy do ogólnopolskiego stowarzyszenia

Skalę rozwoju Studenckiego Onko-Forum najlepiej obrazują liczby. W latach 2022–2026 wydarzenia organizowane przez SOF zgromadziły łącznie około 2800 uczestnictw. Podczas czterech ostatnich edycji majowej konferencji naukowej studenci i młodzi badacze zaprezentowali 536 prac naukowych.

Z czasem oferta SOF znacznie wykroczyła poza coroczną konferencję. Dziś obejmuje warsztaty specjalistyczne, spotkania z ekspertami, wydarzenia dotyczące profilaktyki i edukacji zdrowotnej, a także inicjatywy pozwalające studentom poznać onkologię bezpośrednio w warunkach klinicznych.

Szczególnym przykładem jest Onko-Camp – intensywny, pięciodniowy program edukacyjny realizowany w Narodowym Instytucie Onkologii. Jego uczestnicy biorą udział w zajęciach na oddziałach, obserwują pracę zespołów wielospecjalistycznych i poznają różne obszary diagnostyki oraz leczenia nowotworów. W 2025 roku w programie uczestniczyło 25 studentów, a w 2026 roku – kolejnych 20.

Działalność SOF przynosi również indywidualne sukcesy naukowe. Studenci związani z inicjatywą prezentują wyniki swoich badań na międzynarodowych kongresach, uczestniczą w projektach badawczych i zdobywają wyróżnienia. Przykładem jest była Prezes SOF lek. Paulina Kalman, której praca dotycząca świadomości profilaktyki raka piersi wśród studentów kierunków medycznych została zakwalifikowana do prezentacji podczas kongresu ESMO Breast Cancer 2025. Pierwsza Prezes SOF lek, Izabela Agnieszczak z powodzeniem rozwija karierę naukową w Polsce i we Francji gdzie realizuje swój doktorat. 

Ważnym etapem rozwoju inicjatywy stało się utworzenie w 2026 roku Stowarzyszenia Onko Forum – ogólnopolskiej organizacji, której misją jest wspieranie rozwoju studentów, doktorantów i absolwentów kierunków medycznych oraz pokrewnych. Stowarzyszenie ma umożliwiać realizację kolejnych projektów naukowych i edukacyjnych, rozwijanie współpracy międzynarodowej oraz wspieranie młodych badaczy poprzez programy stypendialne, granty i inicjatywy mentorskie.

– Zależy nam, aby onkologia przestała być dla studentów dziedziną, której obawiają się ze względu na ciężar choroby i trudne rozmowy z pacjentami. Chcemy pokazywać jej drugie oblicze: ogromny postęp naukowy, możliwości skutecznego leczenia, interdyscyplinarną współpracę i satysfakcję, jaką daje realna pomoc chorym. Przez pięć lat zbudowaliśmy społeczność młodych ludzi, którzy nie tylko interesują się onkologią, ale chcą aktywnie współtworzyć jej przyszłość. Powstanie stowarzyszenia pozwala nam pójść o krok dalej – od inspirowania do systemowego wspierania rozwoju młodych lekarzy i naukowców – mówi lek. Paulina Kalman – liderka SOF i prezeska Stowarzyszenia Onko Forum


Onkologia coraz częściej wybierana przez młodych lekarzy

Zmianę podejścia do onkologii widać również w danych dotyczących wyboru specjalizacji lekarskich. Według danych Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, liczba lekarzy rozpoczynających specjalizację z onkologii klinicznej wzrosła z 84 w 2024 roku do 97 w 2025 roku. Jeszcze wyraźniejszą różnicę pokazują wiosenne nabory: w 2023 roku tę specjalizację wybrało zaledwie 7 lekarzy, a dwa lata później – 27.

Choć zainteresowanie onkologią nadal nie zaspokaja wszystkich potrzeb kadrowych, dane te pokazują korzystną zmianę. Wpisują się w nią działania edukacyjne, które umożliwiają studentom lepsze poznanie tej specjalizacji jeszcze przed podjęciem decyzji zawodowej.

SOF stara się także zmieniać sposób myślenia o roli młodego lekarza. Obok wiedzy klinicznej coraz większą wagę przywiązuje do komunikacji z pacjentami, odpowiedzialności za przekazywanie informacji medycznych, krytycznej oceny badań naukowych i przeciwdziałania dezinformacji.

– Najważniejsze jest dla nas to, aby student mógł zobaczyć onkologię taką, jaka jest naprawdę – pełną wyzwań, ale też możliwości, których często nie dostrzega się podczas standardowych zajęć na uczelni. Bezpośredni kontakt z lekarzami, udział w pracy zespołów klinicznych czy możliwość zaprezentowania własnych badań potrafią całkowicie zmienić spojrzenie na tę dziedzinę. Chcemy, żeby młodzi ludzie nie tylko zdobywali wiedzę, ale także mieli odwagę zadawać pytania, szukać mentorów i realizować własne pomysły. SOF daje im przestrzeń do takiego rozwoju – podkreśla Julia Wiktorowska, prezes Studenckiego Onko-Forum i wiceprezes Stowarzyszenia Onko Forum

Maria Skłodowska-Curie Reimagined – historia inspiracją dla medycyny przyszłości

Kolejnym przedsięwzięciem Studenckiego Onko-Forum będzie konferencja „Maria Skłodowska-Curie Reimagined”, zaplanowana na 14 listopada 2026 roku w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie. 

Konferencja nawiązuje do dorobku patronki Instytutu, pokazując, jak odkrycia Marii Skłodowskiej-Curie wpłynęły na rozwój współczesnej medycyny i w jaki sposób jej naukowe dziedzictwo inspiruje kolejne pokolenia badaczy.

Program połączy refleksję historyczną z dyskusją o przyszłości onkologii – od innowacyjnych metod diagnostycznych, przez rozwój radioterapii i medycyny nuklearnej, po personalizację leczenia nowotworów. Uczestnicy będą mogli również wziąć udział w warsztatach praktycznych obejmujących m.in. ultrasonografię, dermatoskopię, techniki biopsji, żywienie pacjentów onkologicznych oraz przygotowywanie opisów przypadków klinicznych. Ważne miejsce zajmą zajęcia poświęcone medycynie opartej na dowodach naukowych (EBM).

Spotkanie będzie kolejnym przykładem idei, która od pięciu lat przyświeca Studenckiemu Onko-Forum: aby przyszli lekarze nie tylko poznawali osiągnięcia współczesnej onkologii, ale także odnajdywali w niej własną drogę zawodową i naukową.

Dziedzictwo Marii Skłodowskiej-Curie staje się w tym kontekście czymś więcej niż inspiracją historyczną – przypomina, że wielkie odkrycia zaczynają się od ciekawości, odwagi zadawania pytań i gotowości do przekraczania granic dotychczasowej wiedzy.

Źródło: NIO

Tysiące miniaturowych modeli nowotworów, stworzonych z komórek pobranych od pacjenta, mają umożliwić jednoczesne testowanie wielu leków i ich kombinacji. Nad technologią, która w przyszłości może przyspieszyć dobór terapii przeciwnowotworowej, pracują naukowcy z Instytutu Chemii Fizycznej PAN.

Opracowywane przez nich rozwiązanie, nazwane WellBioprints, pozwala tworzyć tysiące mikroskopijnych struktur zawierających żywe ludzkie komórki. Każdą z nich można poddać działaniu innego leku, a następnie obserwować ich reakcję na leczenie. Celem jest opracowanie metody, która pozwoli w krótkim czasie porównywać skuteczność wielu terapii, również na materiale pobranym bezpośrednio od konkretnego chorego.

Jak wyjaśnili badacze w przesłanym PAP komunikacie, jednym z problemów współczesnej onkologii jest to, że leki, które w warunkach laboratoryjnych miały odpowiednią skuteczność, u prawdziwych pacjentów nie zawsze przynoszą oczekiwane rezultaty. Wynika to z ograniczeń modeli badawczych – nowotwór nie jest bowiem wyłącznie skupiskiem nieprawidłowych komórek. W organizmie, w przeciwieństwie do prostych hodowli na szalce, otacza go środowisko złożone z innych komórek i struktur, które mogą wpływać na rozwój choroby i chronić guz przed działaniem leków.

– Możemy mieć związek, który świetnie niszczy pojedynczą komórkę nowotworową, ale u pacjenta sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Guz tworzy własne środowisko, korzysta z otaczających go komórek, niejednokrotnie je „przeprogramowując” tak, aby chroniły go przed terapią. Jeśli model laboratoryjny tego nie odtwarza, łatwo przecenić skuteczność potencjalnego leku – wytłumaczył cytowany w komunikacie dr hab. Jan Guzowski, kierownik zespołu badawczego.

Podstawą WellBioprints są mikroskopijne krople o średnicy ok. 200 mikrometrów, czyli 0,2 milimetra. W każdej z nich naukowcy umieszczają żywe komórki oraz specjalny biomateriał przypominający żel. W odpowiednich warunkach komórki zaczynają się organizować i współpracować, tworząc miniaturowe struktury, które odtwarzają wybrane właściwości ludzkich tkanek.

Każda kropla pełni funkcję osobnego, mikroskopijnego naczynia laboratoryjnego – mikrobioreaktora – w którym można przeprowadzić niezależny eksperyment.

Badacze opracowali również sposób umieszczania kropli w określonych miejscach na przezroczystym podłożu. Jak wytłumaczyli, gdyby zostawić je swobodnie pływające w cieczy, szybko wymieszałyby się ze sobą i po pewnym czasie nie byłoby wiadomo, która została poddana jakiemu eksperymentowi. Dzięki odpowiedniemu unieruchomieniu pozostają odrębne i można przez wiele dni obserwować pod mikroskopem, jak znajdujące się w nich komórki reagują na podawane substancje.

Jednym z głównych celów projektu jest wykorzystanie tej metody w medycynie spersonalizowanej. Pacjenci z tym samym rodzajem nowotworu mogą bowiem bardzo różnie reagować na identyczne leczenie. Wynika to m.in. z biologicznych i genetycznych różnic między guzami.

WellBioprints ma w przyszłości umożliwiać tworzenie tysięcy miniaturowych modeli guza z komórek pobranych od konkretnej osoby podczas biopsji, a następnie jednoczesne testowanie na nich dziesiątek lub setek leków i ich kombinacji.

– Lekarz często musi wybrać kolejną terapię, mając w praktyce bardzo ograniczoną wiedzę na temat możliwej reakcji danego pacjenta na konkretny lek lub kombinację kilku leków. W odpowiedzi na ten problem chcielibyśmy doprowadzić do sytuacji, w której z komórek pacjenta można stworzyć kompletny panel lekowy i sprawdzić, który wariant leczenia daje najlepszy efekt terapeutyczny. Zamiast zgadywać wyłącznie na podstawie statystyk klinicznych, można byłoby bezpośrednio sprawdzić reakcje komórek konkretnego pacjenta – zaznaczył dr Guzowski.

Naukowcy chcieliby, aby cały proces zajmował około tygodnia. To znacznie krótszy czas niż w przypadku niektórych eksperymentalnych metod, w których komórki nowotworowe pobrane od chorego wszczepia się zwierzętom, a następnie bada działanie leków, co trwa miesiącami. W przypadku zaawansowanej choroby wynik często uzyskuje się zbyt późno.

Opracowywane w IChF PAN rozwiązanie może również znaleźć zastosowanie na wcześniejszym etapie, czyli w badaniach nad nowymi lekami. Chodzi tu zwłaszcza o immunoterapie, które wykorzystują układ odpornościowy do zwalczania nowotworów. Jego reakcje u pacjentów nie zawsze można bowiem dobrze przewidzieć na podstawie doświadczeń na zwierzętach.

W tym celu zespół planuje tworzyć modele zawierające ludzkie komórki odpornościowe. Pozwoliłoby to badać nie tylko skuteczność potencjalnych terapii, ale również ryzyko wystąpienia niepożądanych reakcji.

– Nie zakładamy, że z dnia na dzień wszystkie badania na zwierzętach staną się niepotrzebne. Możemy jednak stopniowo ograniczać ich wykorzystanie tam, gdzie wiemy, że model zwierzęcy jest mało miarodajny – podkreślił naukowiec.

Reakcje miniaturowych guzów na leczenie można oceniać na różne sposoby. Najprostszym jest obserwowanie, czy rosną, czy zmniejszają się pod wpływem podanego leku. Oprócz tego badacze wykorzystują mikroskopię fluorescencyjną oraz analizują obecność określonych białek i aktywność komórek.

W przyszłości chcą również badać aktywność poszczególnych genów. Pozwoliłoby to dokładniej ustalić, jakie procesy zachodzą w komórkach pod wpływem terapii i dlaczego niektóre leki działają u jednych pacjentów, a u innych są nieskuteczne.

Technologia WellBioprints jest rozwijana w ramach programu PRIME Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, finansowanego z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Oprócz dr. Guzowskiego w projekcie uczestniczą dr Ronald Terrazas Mallea oraz dr Kenji Shoji Sanchez.

Źródło: Nauka w Polsce

Profilaktyka nowotworów, wczesne wykrywanie chorób, wspólne badania naukowe oraz rozwój kompetencji wojskowej służby zdrowia – to główne obszary współpracy, którą zamierzają rozwijać Narodowy Instytut Onkologii i Ministerstwo Obrony Narodowej. 22 października 2026 r. w Warszawie podpisano  list intencyjny dotyczący współpracy naukowo-badawczej między instytucjami.

List podpisali  wiceprezes Rady Ministrów, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego dr hab. n. med. Beata Jagielska.

Celem deklarowanej współpracy jest wykorzystanie potencjału naukowego, badawczego i organizacyjnego obu instytucji do rozwijania rozwiązań wspierających profilaktykę, diagnostykę i opiekę onkologiczną, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb żołnierzy, pracowników resortu obrony narodowej oraz wojskowej służby zdrowia.

– Chcemy, aby nasi żołnierze byli zdrowi, w dobrej kondycji i przygotowani do służby. Dlatego profilaktyka, regularne badania i wczesne wykrywanie nowotworów są dla nas absolutnym priorytetem. Narodowy Instytut Onkologii łączy ogromne doświadczenie w leczeniu pacjentów z prowadzeniem badań naukowych, które dają nadzieję i służą chorym. To wielka sprawa. Dziękuję całemu zespołowi za ratowanie zdrowia i życia tak wielu osób oraz za wsparcie, którym otacza również ich rodziny. Jako lekarz i minister obrony narodowej zachęcam do korzystania z badań profilaktycznych i zaufania specjalistom — ich wiedzy i doświadczeniu – powiedział podczas uroczystości Władysław Kosiniak – Kamysz, Wicepremier, Minister Obrony Narodowej

Obszarowi profilaktyki nadano w podpisanym liście intencyjnym szczególne znaczenie. Deklarowane działania obejmują promocję zdrowia, ograniczanie czynników ryzyka nowotworów oraz zwiększanie udziału osób uprawnionych w badaniach przesiewowych. Istotnym elementem wspólnych przedsięwzięć ma być także identyfikacja grup podwyższonego ryzyka, pozwalająca lepiej ukierunkować działania i skuteczniej docierać ze wsparciem do osób, które szczególnie go potrzebują.

Istotne miejsce w planowanej współpracy zajmie też monitorowanie długofalowych skutków zdrowotnych ekspozycji zawodowych i środowiskowych. Obejmuje to między innymi ocenę ryzyka nowotworowego związanego z narażeniem na substancje rakotwórcze, promieniowanie i inne czynniki szkodliwe, a także opracowywanie mechanizmów monitorowania zdrowia żołnierzy narażonych na takie czynniki.
Deklaracja otwiera możliwość prowadzenia wspólnych badań naukowych i klinicznych w dziedzinie onkologii, przygotowywania analiz i ekspertyz oraz opracowywania rekomendacji dotyczących potrzeb zdrowotnych populacji objętych działaniami resortu obrony narodowej.

– Wierzymy, że połączenie doświadczeń Narodowego Instytutu Onkologii, potencjału naukowego i badawczego oraz wiedzy i potrzeb wojskowej służby zdrowia pozwoli nam rozwijać rozwiązania odpowiadające na konkretne wyzwania. Myślimy zarówno o wspólnych badaniach i projektach rozwojowych, jak i o edukacji, wymianie wiedzy, nowoczesnej diagnostyce oraz skutecznej organizacji opieki onkologicznej. Jesteśmy gotowi dzielić się naszym doświadczeniem, wspierać ekspertów wojskowej służby zdrowia i wspólnie poszukiwać rozwiązań, które będą służyć pacjentom, żołnierzom i całemu społeczeństwu – mówiła Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii


Współpraca może obejmować także wymianę wiedzy eksperckiej w zakresie organizacji profilaktyki, diagnostyki i leczenia nowotworów, koordynacji opieki oraz tworzenia modeli ścieżek pacjenta. Ważnym obszarem będzie dostosowywanie rozwiązań organizacyjnych do specyfiki podmiotów leczniczych wojskowej służby zdrowia.

Źródło: Nauka w Polsce

Zdjęcia Krzysztof Niedziela, MON

Pomorski Uniwersytet Medyczny uruchomił biobank. To infrastruktura badawcza odpowiedzialna za przetwarzanie, długoterminowe przechowywanie i udostępnianie materiału biologicznego. 

– Będziemy gromadzić materiał dla obydwu szpitali klinicznych, wszystkich jednostek naukowych związanych z uniwersytetem oraz innych jednostek, które będą chciały, aby materiał był gromadzony w sposób bezpieczny, a cała droga próbki była monitorowana – wyjaśnił dyrektor Regionalnego Centrum Medycyny Cyfrowej PUM prof. Andrzej Ossowski.

Dodał, że głównym zadaniem biobanku jest zabezpieczenie jakości przechowywania materiału biologicznego, co ma olbrzymie znaczenie w badaniach naukowych. Biobankowanie obejmuje bowiem cały cykl życia próbki, od jej pobrania, przez przetwarzanie, oznakowanie i przechowywanie, po dystrybucję do projektów badawczych.

– Dzisiaj metody analityczne, które stosujemy, te metody genetyczne, są bardzo czułe i jakość materiału jest kluczowa. Ma to znaczenie dla pacjenta, bo pobrany materiał i zdeponowany w biobanku jest przechowywany przez kilka, kilkadziesiąt lat, i w przypadku np. chorób onkologicznych ma gigantyczne znaczenie w procesie leczenia. Możemy sięgnąć zarówno do materiału biologicznego, jak i do danych genetycznych, które są generowane w trakcie procesu genetycznego – dodał prof. Ossowski.

Do biobanku trafią m.in. krew, osocze, surowica, tkanki, komórki oraz izolaty DNA i RNA. Każda próbka jest ewidencjonowana w systemie informatycznym zapewniającym identyfikowalność i rejestr wszystkich operacji, a także powiązana z danymi klinicznymi, wynikami badań laboratoryjnych oraz danymi z analiz genetycznych i molekularnych. Materiał pozyskiwany jest na podstawie świadomej zgody dawców.

– W tym biobanku możemy zdeponować miliony próbek, a przechowywanie nie ma określonego czasu. Jeśli one są zamrożone w temperaturze -196 st. C to czas staje w tym momencie i ten materiał zatrzymujemy w tym punkcie. On jest bezpiecznie przechowywany do czasu, kiedy jest zasilanie i biobank pracuje – przekazał Ossowski.

– Dzisiejsza medycyna potrzebuje dużej ilości materiału. Musimy mieć tzw. tło populacyjne, bez tego nie będziemy w stanie skutecznie prowadzić procesu medycyny spersonalizowanej. Żyjemy w jednym regionie, jesteśmy narażenie na podobne zagrożenia. Genetyka to jest jedna rzecz, część epigenetyczna to kolejny element całego procesu, a wpływ środowiska to jedna z najważniejszych rzeczy, która wpływa na nasz dobrostan i na jakość naszego życia. Badania populacyjne są kluczowe, a żeby je prowadzić, musimy gromadzić próbki – dodał.

Priorytetowym obszarem działania biobanku jest onkologia. Dostęp do dobrze scharakteryzowanego materiału powiązanego z danymi klinicznymi jest warunkiem badań nad biomarkerami prognostycznymi i predykcyjnymi oraz mechanizmami odpowiedzi i oporności na leczenie. 

Biobank PUM pracuje według ujednoliconych procedur operacyjnych. Próbki przechowywane są w pięciu reżimach temperaturowych: +4 st.C, −30 st. C, −80 st. C, −150 st. C i −196 st. C (ciekły azot) i w kontrolowanych warunkach. Jednostka jest w trakcie uzyskiwania akredytacji w zakresie normy ISO 20387, międzynarodowego standardu określającego wymagania dotyczące kompetencji, bezstronności i spójnego działania biobanków.(PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za odkrycia, które doprowadziły do rozwoju optogenetyki. Metoda pozwala naukowcom za pomocą światła uruchamiać lub hamować wybrane komórki nerwowe. Dzięki temu można znacznie dokładniej sprawdzać, jak poszczególne neurony i obwody w mózgu odpowiadają za pamięć, emocje czy zachowanie.

Historia tegorocznego Nobla zaczęła się od badań nad jednokomórkowymi glonami. Peter Hegemann i Georg Nagel badali, w jaki sposób organizmy te reagują na światło. Kluczowe okazały się światłoczułe białka nazywane channelrhodopsinami. Pod wpływem światła otwierają one kanały w błonie komórkowej i umożliwiają przepływ jonów.

Naukowcy zorientowali się, że mechanizm ten można wykorzystać również w innych komórkach. Jeśli odpowiedni gen zostanie wprowadzony do neuronu, komórka nerwowa może stać się wrażliwa na światło.

Ten pomysł rozwinął Karl Deisseroth. W 2005 roku jego zespół pokazał, że neurony wyposażone w światłoczułe białko można pobudzać za pomocą światła. W kolejnych badaniach metoda zaczęła być stosowana u żywych zwierząt. Tak rozwinęła się optogenetyka.

Po co sterować neuronami światłem?

Mózg składa się z ogromnej liczby komórek nerwowych tworzących skomplikowaną sieć. Samo zaobserwowanie, że jakiś obszar mózgu jest aktywny, nie zawsze pozwala stwierdzić, za co dokładnie odpowiada.

Optogenetyka daje badaczom znacznie większą kontrolę. Mogą wybrać konkretną grupę neuronów, pobudzić ją światłem lub zahamować jej działanie i obserwować reakcję organizmu.

W ten sposób można na przykład sprawdzać, które obwody nerwowe uczestniczą w tworzeniu wspomnień, wywoływaniu określonych zachowań czy regulowaniu emocji. Metoda stała się również ważnym narzędziem w badaniach nad chorobami neurologicznymi i zaburzeniami psychicznymi.

Nie oznacza to jednak, że lekarze mogą już leczyć choroby mózgu, „świecąc” na neurony pacjenta. Optogenetyka pozostaje przede wszystkim niezwykle ważnym narzędziem badawczym. Trwają jednak prace nad jej potencjalnymi zastosowaniami medycznymi. Jednym z badanych kierunków jest wykorzystanie światłoczułych białek do przywracania reakcji na światło u osób z niektórymi chorobami prowadzącymi do utraty wzroku.

Tegoroczny Nobel nagradza więc nie gotową terapię, ale metodę, która dała naukowcom zupełnie nowy sposób badania mózgu. Pozwala nie tylko obserwować pracę neuronów, ale także precyzyjnie wpływać na ich aktywność i sprawdzać, jakie są tego skutki.

Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otwiera tegoroczny tydzień noblowski. Laureaci podzielą między siebie nagrodę w wysokości 12 mln koron szwedzkich.

Polscy naukowcy powołali we Wrocławiu Polskie Towarzystwo Glejowe – Polish Glia Network. Główne cele to tworzenie platformy bezpośrednich spotkań i wymiany doświadczeń, ułatwienie wspólnych inicjatyw naukowych w kraju i wzrost roli polskich badaczy gleju na arenie międzynarodowej.

Komórki glejowe współdecydują o tym, jak działa mózg. Zapewniają neuronom wsparcie energetyczne, chronią włókna nerwowe i regulują komunikację między komórkami, wpływają również na pamięć i sposób, w jaki mózg reaguje na stres. Dlatego poznanie gleju może pomóc wyjaśnić mechanizmy oraz wskazać nowe cele terapeutyczne chorób neurodegeneracyjnych i zaburzeń psychicznych. To właśnie wokół tych pytań polscy naukowcy budują Polish Glia Network – napisali twórcy stowarzyszenia.

– Polska dołącza do krajów, w których regionalne sieci badaczy gleju już powstały, takich jak Niemcy, Francja, Hiszpania czy Wielka Brytania. Nasza inicjatywa pomoże nam w wymianie doświadczeń ze środowiskiem międzynarodowym oraz pozwoli włączyć się w struktury europejskie, które w ostatnim czasie bardzo mocno się rozwijają – powiedział dr Michał Ślęzak z Centrum P4Health w Łukasiewicz – PORT, gospodarza założycielskiego spotkania.

Jedną z ważnych inicjatyw jest projekt COST EU-Glia, finansowany przez Komisję Europejską, którego inauguracja miała miejsce w tym miesiącu, w Brukseli.

– Projekt ten, obejmujący przedstawicieli większości krajów Europy, ma na celu wsparcie badań gleju przez nawiązywanie nowych kontaktów badawczych, wspólne inicjatywy i podnoszenie świadomości społecznej znaczenia badań mózgu – dodał dr Ślęzak.

Przygotowania do powołania Polskiego Towarzystwa Glejowego odbyły się pod koniec września br. z inicjatywy Centrum Doskonałości P4Health w instytucie Łukasiewicz – PORT we Wrocławiu i Warsaw Glia Community, towarzystwa powstałego przed dwoma laty. Powołano na nim 9-osobowy zarząd Polish Glia Network, który zajmie się budowaniem struktury stowarzyszenia o charakterze ogólnopolskim.

Gośćmi spotkania byli prof. Joao Relvas z Uniwersytetu w Porto, Sekretarz Generalny Międzynarodowej Organizacji Badań Mózgu (IBRO) i członek zarządu Fundacji Network Glia, oraz prof. Kerstin Lenk z Politechniki w Grazu, liderka projektu COST EU-Glia.

Wśród założycieli ogólnopolskiego stowarzyszenia znaleźli się przedstawiciele: Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Politechniki Wrocławskiej, Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN, Instytut Podstaw Informatyki PAN, Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, Instytutu Farmakologii im. J. Maja PAN, Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, SGGW oraz Sieci Badawczej Łukasiewicz – PORT. (PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Tylko 29,1% Polaków ufa ekspertom medycznym wypowiadającym się publicznie poza swoją specjalizacją. Niemal tyle samo – 29,5% – podchodzi do takich wypowiedzi sceptycznie, a 41,4% nie ma w tej kwestii wyrobionego zdania. Wyniki badania On Board Think Kong i Focus o Zdrowiu pokazują, że w obszarze zdrowia sam autorytet nie zawsze wystarcza do zbudowania wiarygodności – znaczenie ma również to, czy osoba wypowiadająca się posiada kompetencje w danym obszarze.

Liczy się nie tylko to, kto mówi, ale o czym mówi

Choć 29,1% badanych deklaruje zaufanie do lekarzy i innych ekspertów medycznych wypowiadających się poza swoją specjalizacją, niemal identyczna grupa – 29,5% – podchodzi do takich wypowiedzi sceptycznie. Największa grupa respondentów, 41,4%, nie ma w tej kwestii wyrobionego zdania. Wyniki pokazują, że w ocenie eksperta znaczenie ma nie tylko jego tytuł, ale także adekwatność kompetencji do tematu, na który się wypowiada.

– Dyplom lekarski nie jest dziś uniwersalną przepustką do zaufania. Odbiorcy oceniają nie tylko to, kto mówi, ale również czy jego kompetencje odpowiadają tematowi, w którym zabiera głos. Dla instytucji zdrowotnych, mediów czy twórców treści oznacza to, że dobór eksperta do tematu może być ważniejszy niż sama jego rozpoznawalność – komentuje Norbert Ofmański, On Board Think Kong.

Nie tylko ekspert, ale ekspert właściwy do tematu

Podobne podejście widać w sposobie, w jaki Polacy oceniają internetowe treści dotyczące zdrowia. Najważniejszym elementem budującym wiarygodność portalu zdrowotnego są kompetencje autorów – wskazuje na nie 40,1% badanych. Dla 34% respondentów istotna jest obecność kompetentnych ekspertów w publikacjach, a 33% zwraca uwagę na możliwość dotarcia do badań i raportów źródłowych poprzez zamieszczone linki.

Odbiorcy oceniają również sposób komunikowania informacji. 26,5% badanych za ważny element wiarygodności uznaje neutralny ton komunikacji, 24,5% – wyjaśnianie trudnych terminów i skrótów, a 24% – brak clickbaitowych i sensacyjnych nagłówków.

W stresie zdrowotnym Polacy nadal najczęściej pytają specjalistów

W sytuacjach związanych z niepokojem lub stresem zdrowotnym najczęściej wybieranym źródłem informacji pozostają specjaliści medyczni – wskazało ich 39,9% badanych. Jednocześnie istotną rolę odgrywają internetowe źródła wiedzy: 22,8% respondentów korzysta z portali medycznych i zdrowotnych, a 21,1% – z wyszukiwarek internetowych, w tym odpowiedzi generowanych przez sztuczną inteligencję.

Polacy sięgają również po informacje od rodziny i znajomych (19,8%) oraz wypowiedzi ekspertów opierających się na badaniach naukowych (17,9%). 12,8% badanych korzysta z doświadczeń innych pacjentów publikowanych na forach i grupach dyskusyjnych.

Znacznie rzadziej wskazywane są praktyki medycyny alternatywnej (9,4%), media społecznościowe (7,4%), osoby promujące metody niezweryfikowane naukowo (6,8%) oraz influencerzy niezwiązani z medycyną (3,6%). 18% respondentów deklaruje natomiast, że nie podejmuje decyzji zdrowotnych pod wpływem silnych emocji.

Portale zdrowotne mają potencjał, ale odbiorcy pozostają ostrożni

Choć internet jest ważnym źródłem informacji o zdrowiu, zaufanie do publikowanych tam treści pozostaje umiarkowane. 29,4% badanych deklaruje, że ufa treściom zamieszczonym na portalach medycznych i zdrowotnych. 17,9% podchodzi do nich sceptycznie, a największa grupa – 31,4% – nie potrafi jednoznacznie ocenić ich wiarygodności. Jednocześnie 21,3% respondentów w ogóle nie korzysta z portali zdrowotnych.

Wyniki wskazują, że w komunikacji dotyczącej zdrowia nie wystarczy samo dostarczenie informacji. Odbiorcy chcą wiedzieć, kto jest jej autorem, na jakich źródłach się opiera i czy została przedstawiona w sposób pozwalający ją zrozumieć i zweryfikować.

– Pacjenci chcą być pewni, że mogą zaufać konkretnemu przekazowi i na szczęście aktualnie mają do tego narzędzia. Mogą sprawdzić wiarygodność samego medium oraz to, czy treść odwołuje się do uznanych instytucji lub badań opublikowanych w recenzowanych czasopismach. Niezwykle istotne jest również zwrócenie uwagi na sposób prowadzonej narracji oraz język i ton wypowiedzi autora lub eksperta – komentuje Alicja Jabłońska-Krzywy, redaktor naczelna Focus o Zdrowiu.

Prezentowane wyniki są częścią szerszego raportu realizowanego przez On Board Think Kong we współpracy z platformą internetową Focus o Zdrowiu, przy wsparciu instytucjonalnym Fundacji My Pacjenci. Raport został objęty Patronatem Honorowym Rzecznika Praw Pacjenta.

Badanie: Badanie zostało przeprowadzone metodą CAWI w dniach 03.03–04.03.2026 na ogólnopolskiej próbie 833 dorosłych Polaków. Próba została zweryfikowana i zważona pod względem płci, wieku oraz wielkości miejscowości.

Pełne wyniki raportu: Wiarygodność informacji zdrowotnych w Polsce – raport OBTK

Źródło: inf pras

Ponad 84 proc. uczestniczek polskiego badania opowiedziało się za wprowadzeniem urlopu menstruacyjnego. Najczęściej popierały go kobiety, którym miesiączka wyraźnie utrudniała codzienne funkcjonowanie i które z jej powodu musiały rezygnować z pracy lub innych obowiązków.

Urlop menstruacyjny to dodatkowy dzień wolny przysługujący osobom, które z powodu miesiączki nie są w stanie normalnie wykonywać swoich obowiązków zawodowych. Nie jest to nowe rozwiązanie, od wielu lat funkcjonuje m.in. w Japonii, Korei Południowej, Indonezji i na Tajwanie. W Europie w 2023 r., choć w nieco innej formie, wprowadziła go Hiszpania. Również w Zambii pracownice mają prawo do jednego dnia nieobecności w miesiącu bez konieczności przedstawiania zwolnienia lekarskiego ani podawania pracodawcy przyczyny.

Pomysł urlopu menstruacyjnego od lat budzi jednak dyskusje. Jego zwolennicy wskazują, że może ułatwić funkcjonowanie kobietom cierpiącym z powodu silnego bólu i innych objawów, a także przyczynić się do większej otwartości na problemy związane z menstruacją.

Przeciwnicy obawiają się, że utrwali przekonanie o gorszej dyspozycyjności i wydajności kobiet, a w konsekwencji pogorszy ich sytuację przy zatrudnianiu, awansach czy ustalaniu wynagrodzenia.

W Polsce ogólnokrajowego prawa do urlopu menstruacyjnego nie ma. Rozwiązanie takie wprowadzili jednak pojedynczy pracodawcy, np. Ochotnicze Hufce Pracy.

Stosunek Polek do tego rozwiązania zbadały naukowczynie z Wydziału Nauk o Zdrowiu Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w ramach projektu „Przebieg menstruacji w populacji polskich kobiet – wpływ na jakość życia oraz codzienne funkcjonowanie”. Wyniki analizy przedstawiły podczas kongresu International Confederation of Midwives w czerwcu br. w Lizbonie.

W internetowej ankiecie uczestniczyło 565 miesiączkujących kobiet z Polski. Pytano je o nasilenie bólu w czasie menstruacji, stosowanie leków, wpływ miesiączki na codzienne funkcjonowanie, np. spowodowane nią nieobecności w pracy i szkole, ubóstwo menstruacyjne oraz sytuację społeczno-demograficzną.

– Chciałyśmy sprawdzić, ile respondentek jest za wprowadzeniem takiego urlopu i czym charakteryzują się kobiety, które go popierają, w porównaniu z tymi, które nie widzą takiej potrzeby – powiedziała w rozmowie PAP dr Magdalena Humaj-Grysztar z Instytutu Pielęgniarstwa i Położnictwa Wydziału Nauk o Zdrowiu UJ CM.

Okazało się, że opowiadało się za nim 84,2 proc. badanych, a przeciwko było 15,8 proc. Poparcie dla tego rozwiązania najsilniej zależało od tego, jak bardzo miesiączka utrudniała codzienne życie respondentek. Wśród tych, które skarżyły się na nią najbardziej, szansa na opowiedzenie się za urlopem była ponad ośmiokrotnie większa niż u pozostałych.

Jak wyjaśniła dr Humaj-Grysztar, nie chodziło jednak o samą deklarację, że miesiączka jest bolesna lub nie. Kobiety określały nasilenie bólu w dziesięciostopniowej skali. – Te, które chciały urlopu menstruacyjnego, wskazywały wyższe wartości niż jego przeciwniczki. Widać, że takie rozwiązanie jest im po prostu potrzebne – zauważyła badaczka.

Znaczenie miały również nieobecności spowodowane miesiączką. U osób, którym zdarzało się z jej powodu opuszczać pracę, szkołę, zajęcia na uczelni lub inne obowiązki, szansa na poparcie urlopu była 3,7 razy większa.

Częściej opowiadały się za nim także panie stosujące w czasie okresu leki przeciwbólowe i rozkurczowe. W pierwszym przypadku szansa na poparcie była ponad trzykrotnie większa, w drugim – ponad dwukrotnie.

Zwolenniczki urlopu były też ogólnie młodsze.

Dr Humaj-Grysztar podkreśliła, że dolegliwości menstruacyjne, wbrew powszechnej opinii, nie ograniczają się do bólu podbrzusza. – To nie jest tylko kwestia skurczów macicy. Wiele kobiet cierpi na bóle pleców, biegunki albo zaparcia, nudności, bóle głowy czy problemy ze snem. Menstruacji może towarzyszyć cała gama dodatkowych objawów, które bardzo mocno utrudniają funkcjonowanie – wyjaśniła.

Naukowczyni przypomniała, że wcześniejsze analizy jej zespołu wykazały, iż dolegliwości związane z miesiączką odczuwa ogromna część polskich kobiet. Wyniki zaprezentowane podczas I Sympozjum Polskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej w 2023 r. pokazały, że leki przeciwbólowe podczas miesiączki musi stosować 68,5 proc. ankietowanych, a leki rozkurczowe – 55,6 proc. Ponad trzy czwarte uczestniczek korzystało też z innych sposobów łagodzenia dolegliwości, np. ciepłych okładów lub kąpieli.

Średnie nasilenie bólu u Polek wynosiło 6,2 pkt w jedenastostopniowej skali (0 brak bólu, 10 najgorszy możliwy ból). Ok. 40 proc. kobiet określało go jako umiarkowany, a niemal tyle samo jako silny.

– Jak pokazały nasze wyniki, niestety bardzo wiele kobiet ma bolesne miesiączki. Nawet jeśli problemem nie jest samo krwawienie i skurcze, często dochodzą dodatkowe objawy – zauważyła dr Humaj-Grysztar.

Jej zdaniem zdrowie menstruacyjne powinno być więc brane pod uwagę przy tworzeniu rozwiązań dotyczących warunków pracy. Samo wysokie poparcie dla urlopu menstruacyjnego nie przesądza jednak, jaki model byłby najlepszy ani jakie skutki przyniosłoby jego wprowadzenie. Do odpowiedzi na te pytania potrzebne są dalsze badania, obejmujące również możliwe korzyści i ryzyka takich rozwiązań z punktu widzenia pracownic i pracodawców.

Źródło: Nauka w Polsce

Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego udowodnili, że można chemicznie „zaprogramować” komórki, aby podnieść skuteczność leków w terapiach celowanych. Opisany przez nich proces powoduje, że lek pobierany jest przez komórkę nowotworową, a nie zdrową.

Rezultaty badań prowadzonych przez zespół prof. Łukasza Opalińskiego z Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Wrocławskiego zostały opisane w czasopiśmie „Journal of American Chemical Society”. Większość prac eksperymentalnych dotyczących tzw. terapii celowanych wykonali pod okiem prof. Opalińskiego bardzo młodzi naukowcy z UWr – doktoranci Aleksandra Chorążewska i Krzysztof Ciura oraz dr Natalia Porębska – podała wrocławska uczelnia.

Wrocławski zespół współpracował z naukowcami z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN, Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz Goethe University w Frankfurcie.

Do tej pory przyjmowano, że opracowanie skutecznych nowoczesnych terapii celowanych w postaci koniugatów lek-przeciwciało (ADC) oraz lek-białko (PDC) sprowadza się do poszukiwania antygenu o wysokiej ekspresji w guzie i minimalnej w tkance prawidłowej, a następnie wprowadzeniu substancji cytotoksycznej drogą endocytozy. W praktyce znalezienie takiego „celu idealnego” dla terapii celowanych jest bardzo trudne, a dla części nowotworów do tej pory niemożliwe – wskazano w materiale uczelni na temat badań prowadzonych przez wrocławskich naukowców.

Badacze z zespołu prof. Opalińskiego i współpracujący z nim naukowcy udowodnili, że „zamiast szukać unikalnego antygenu, można przejąć kontrolę nad mechanizmem wchłaniania leku – sterując nim równocześnie od zewnątrz, jak i od wnętrza komórki”.

Wykazano, że sterując biologią komórki synchronicznie – z zewnątrz za pomocą geometrii cząsteczki rozpoznającej antygen i od wewnątrz poprzez precyzyjną farmakoterapię inhibitorami – można wprowadzać do terapii onkologicznej cele molekularne, które dotychczas uznawano za nieselektywne lub wręcz „niedostępne dla leków”.

– Może to w przyszłości umożliwić leczenie nowotworów, dla których nowoczesne terapie celowane są dotychczas niedostępne, jak rak trzustki, ze względu na brak specyficznych celów molekularnych – powiedziała cytowana w komunikacie uczelni naukowczyni z Uniwersytetu Wrocławskiego Aleksandra Chorążewska.

Prof. Opaliński podkreślił, że przeniesienie tej technologii do kliniki będzie wymagało dalszych badań. – Jednak zaprezentowane wyniki otwierają niezwykle obiecujący kierunek w rozwoju multimodalnych terapii celowanych – dodał.(PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Stopień przetworzenia produktów zbożowych może zwiększyć ryzyko rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD). Analiza z udziałem naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu wskazuje, że większe spożycie bardziej przetworzonego pieczywa wiązało się z chorobami jelit.

Nieswoiste choroby zapalne jelit, do których należą m.in. choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, występują na świecie coraz częściej. Ich rozwój zależy od wielu czynników: genetycznych, immunologicznych i środowiskowych. Coraz więcej uwagi poświęca się także diecie – jako jednemu z elementów, które mogą wpływać na ryzyko choroby.

Naukowcy związani z międzynarodowym projektem PURE przyjrzeli się tym razem produktom zbożowym. Chcieli sprawdzić, czy dla ryzyka IBD znaczenie ma nie tylko to, ile ich jemy, ale również sposób, w jaki są przetwarzane.

W badaniu uczestniczyli naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. W przesłanym w czwartek komunikacie uczelnia przekazała, że analiza objęła ponad 140 tys. dorosłych z 27 krajów, obserwowanych przez wiele lat.

W tym okresie rozpoznano 467 nowych przypadków nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badacze uwzględnili w analizach m.in. wiek i płeć uczestników, ich aktywność fizyczną, palenie tytoniu, miejsce zamieszkania oraz ogólną jakość diety. Pozwoliło to dokładniej ocenić związek pomiędzy spożyciem poszczególnych produktów zbożowych a ryzykiem zachorowania.

Wyniki pokazały, że wyższe spożycie bardziej przetworzonych produktów zbożowych było związane z większym ryzykiem rozwoju IBD. W przypadku produktów zbożowych o niższym stopniu przetworzenia podobnej zależności nie stwierdzono.

„Dieta jest jednym z ważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie pokazuje, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe, dlatego wyniki mają istotne znaczenie zarówno dla zaleceń żywieniowych, jak i strategii profilaktycznych” – powiedziała, cytowana w komunikacie, dr Alicja Basiak-Rasała z Zakładu Badań Populacyjnych i Profilaktyki Chorób Cywilizacyjnych UMW.

Wśród produktów uwzględnionych w obserwacjach znalazły się m.in. pakowane przemysłowo pieczywo, ciasta, ciastka oraz produkty instant na bazie makaronu. Autorzy badania podkreślają jednak, że wyników nie należy odnosić do wszystkich produktów zbożowych.

„To badanie koncentrowało się właśnie na produktach zbożowych i wykazało szczególnie silny związek z produktami wysoko przetworzonymi. Jednocześnie wysokiej jakości pieczywo o niższym stopniu przetworzenia lub spożycie ryżu nie zwiększało ryzyka wystąpienia chorób zapalnych jelit” – wyjaśniła Basiak-Rasała.

Badanie nie pozwala wskazać jednego konkretnego składnika odpowiedzialnego za obserwowany związek. Co więcej, podobnej zależności nie stwierdzono w przypadku wielu innych grup żywności, m.in. nieprzetworzonego czerwonego mięsa, drobiu, nabiału, produktów skrobiowych, warzyw, owoców czy roślin strączkowych. Badacze nie potwierdzili również związku między spożyciem sodu a ryzykiem rozwoju IBD.

Uwagę naukowców zwraca więc sam przemysłowy sposób przetwarzania żywności. Wśród czynników, które mogą odgrywać rolę, wymieniają dodatki technologiczne stosowane w produkcji, takie jak emulgatory, konserwanty czy maltodekstryny.

Badania eksperymentalne sugerują, że niektóre z nich mogą wpływać na skład mikrobioty jelitowej, osłabiać barierę jelitową i sprzyjać odpowiedzi zapalnej organizmu. Szacuje się, że nawet aż 40 proc. emulgatorów w diecie spożywa się właśnie z przetworzonymi produktami zbożowymi.

„Całkowite wyeliminowanie produktów wysokoprzetworzonych jest dziś w praktyce bardzo trudne. Warto jednak jak najczęściej wybierać produkty świeże i minimalnie przetworzone oraz dbać o dietę bogatą w błonnik, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i rośliny strączkowe. Dobrym modelem żywienia pozostaje dieta śródziemnomorska, którą wiązano w innych badaniach z niższym ryzykiem wystąpienia IBD” – podsumowała dr Basiak-Rasała.

Publikacja powstała na podstawie danych z międzynarodowego badania PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology) – jednego z największych projektów epidemiologicznych analizujących wpływ czynników społecznych, środowiskowych oraz związanych ze stylem życia na rozwój chorób przewlekłych. Projekt jest obecnie realizowany w 27 krajach. Jego inicjatorem jest prof. Salim Yusuf z McMaster University w Kanadzie.

Polską kohortę PURE od 2007 roku prowadzą na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu prof. Katarzyna Zatońska oraz prof. Andrzej Szuba. To jedno z największych i najdłużej realizowanych badań populacyjnych w Polsce. Jego wyniki regularnie znajdują odzwierciedlenie w międzynarodowych publikacjach i pomagają lepiej zrozumieć znaczenie modyfikowalnych czynników wpływających na zdrowie – napisano w komunikacie uczelni.(PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Polska nauka po raz kolejny zaznacza swoją obecność na europejskiej mapie badań biomedycznych. Prof. Danuta Gutowska-Owsiak z Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego została laureatką prestiżowej EFIS Eastern Star Award 2026 – wyróżnienia przyznawanego zaledwie trzem naukowcom rocznie z Europy Środkowo-Wschodniej za wybitne osiągnięcia w dziedzinie immunologii. Nagroda otwiera drogę do realizacji kolejnego projektu, który może pomóc lepiej zrozumieć mechanizmy rozwoju chorób alergicznych i w przyszłości wpłynąć na opracowanie nowych metod ich leczenia.

Choć alergie dotyczą dziś milionów ludzi na całym świecie, wiele pytań dotyczących ich powstawania wciąż pozostaje bez odpowiedzi. Dlaczego u jednych pacjentów niewielkie objawy skórne z czasem przekształcają się w astmę lub inne postacie alergii? Dlaczego układ odpornościowy u części osób reaguje coraz silniej na kolejne alergeny? To właśnie na te zagadnienia chce odpowiedzieć zespół kierowany przez prof. Danutę Gutowską-Owsiak.

Badania będą koncentrowały się na zależnych od lipidów odpowiedziach immunologicznych zachodzących w płucach oraz roli małych pęcherzyków zewnątrzkomórkowych, które umożliwiają komunikację pomiędzy komórkami układu odpornościowego. Zrozumienie tych mechanizmów może okazać się kluczowe dla wyjaśnienia zjawiska określanego jako marsz alergiczny, czyli stopniowego rozwoju kolejnych chorób alergicznych u tego samego pacjenta.

To właśnie marsz alergiczny od lat stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej alergologii. U wielu dzieci pierwszym objawem jest atopowe zapalenie skóry, które z czasem może prowadzić do alergii pokarmowych, alergicznego nieżytu nosa czy astmy. Nadal jednak nie wiadomo dokładnie, dlaczego u części pacjentów proces ten postępuje, a u innych zostaje zatrzymany.

Badania prowadzone przez gdański zespół wpisują się w coraz silniejszy nurt tzw. immunologii translacyjnej. Nie chodzi wyłącznie o poznanie mechanizmów biologicznych, ale o takie prowadzenie badań, aby ich wyniki mogły w przyszłości znaleźć zastosowanie w praktyce klinicznej. Jeśli uda się lepiej zrozumieć komunikację pomiędzy komórkami układu odpornościowego oraz rolę lipidów i pęcherzyków zewnątrzkomórkowych, może to otworzyć drogę do nowych metod zapobiegania i leczenia chorób alergicznych.

Sama nagroda EFIS Eastern Star Award należy do najbardziej prestiżowych europejskich wyróżnień w immunologii. Została ustanowiona przez Europejską Federację Towarzystw Immunologicznych, aby wspierać najlepszych badaczy z Europy Środkowo-Wschodniej. Każdego roku przyznawane są jedynie trzy nagrody, a laureaci otrzymują środki na realizację projektów badawczych. Program ma umożliwić prowadzenie wysokiej jakości badań w krajach, które często dysponują mniejszym finansowaniem niż największe zachodnioeuropejskie ośrodki naukowe.

Wyróżnienie jest kolejnym dowodem na silną pozycję prof. Danuty Gutowskiej-Owsiak w międzynarodowym środowisku naukowym. Ukończyła studia medyczne w Gdańsku, doktorat obroniła na University of Liverpool, a następnie przez osiem lat prowadziła badania na University of Oxford, koncentrując się na mechanizmach regulujących barierę naskórkową oraz odpowiedź immunologiczną w chorobach zapalnych i alergicznych. Jej dorobek obejmuje publikacje w czołowych światowych czasopismach naukowych, takich jak Science Translational Medicine, The Journal of Experimental Medicine czy Journal of Extracellular Vesicles. Kierowała również licznymi projektami finansowanymi przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej, Narodowe Centrum Nauki oraz programy europejskie.

W ostatnich latach badaczka została również przewodniczącą Europejskiej Sieci Badań nad Barierą Naskórkową (European Epidermal Barrier Research Network – E2BRN), skupiającej naukowców zajmujących się rolą bariery skórnej w zdrowiu i chorobie. W swoich wypowiedziach wielokrotnie podkreślała, że zaburzenia funkcji bariery naskórkowej obserwowane są nie tylko w chorobach skóry, ale także w alergiach, w tym astmie i alergiach pokarmowych, co pokazuje, jak silnie powiązane są różne elementy układu odpornościowego.

Znaczenie badań nad alergiami będzie prawdopodobnie rosło wraz ze wzrostem liczby pacjentów cierpiących na choroby atopowe. Światowa Organizacja Zdrowia od lat zwraca uwagę, że alergie należą do najszybciej narastających problemów zdrowotnych w krajach rozwiniętych. Poszukiwanie mechanizmów odpowiedzialnych za rozwój tych chorób staje się więc nie tylko wyzwaniem naukowym, ale również jednym z priorytetów współczesnej medycyny.

Nagroda dla prof. Danuty Gutowskiej-Owsiak jest więc nie tylko indywidualnym sukcesem badaczki. To także potwierdzenie, że polskie ośrodki naukowe coraz częściej uczestniczą w projektach, które mogą wyznaczać kierunki rozwoju europejskiej immunologii i w przyszłości przełożyć się na nowe strategie zapobiegania oraz leczenia chorób alergicznych.

Źródło: Gdański Uniwersytet Medyczny

Jak odnaleźć najbardziej wiarygodne dowody naukowe wśród tysięcy publikacji dotyczących nowotworów? Odpowiedzią ma być WCT Evidence Explorer – nowe, ogólnodostępne narzędzie opracowane w międzynarodowym projekcie WCT EVI MAP finansowanym z programu Horyzont Europa. Istotny wkład w jego powstanie mieli naukowcy z Narodowego Instytutu Onkologii – PIB, którzy współtworzyli metodologię oceny jakości dowodów naukowych oraz mapowali dane dla ponad 120 typów nowotworów.

Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy (NIO – PIB) był jednym z kluczowych partnerów zakończonego w czerwcu br. międzynarodowego projektu WCT EVI MAP (Mapping the Evidence for the World Health Organization (WHO) Classification of Tumours: a Living Evidence Gap Map by Tumor Type) sfinansowanego ze środków programu Horyzont Europa (2,7 mln Euro). Liderem konsorcjum 7 grup badawczych była Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC/WHO). Najważniejszym rezultatem czteroletniej współpracy naukowców i ekspertów z sześciu krajów jest opracowanie i uruchomienie ogólnodostępnego narzędzia WCT Evidence Explorer wspierającego tworzenie klasyfikacji nowotworów WHO – światowego standardu diagnostyki nowotworów – oraz rozwój „patologii opartej na faktach”. 

W prace zaangażowany był kierowany przez dr hab. Magdalenę Chechlińską interdyscyplinarny zespół w składzie: prof. Magdalena Kowalewska, mgr Kateryna Maslova, dr Paulina Kober, mgr Łukasz Taraszkiewicz, dr Maria Sromek, dr Mariusz Kulińczak, dr hab. Irmina Michalek, prof. Joanna Didkowska, dr hab. Grzegorz Rymkiewicz, mgr Agnieszka Janowska oraz Alicja Machnacka. 

Wraz z lawinowym wzrostem liczby publikacji coraz większą trudność stanowi selekcja i ocena jakości dowodów, na których można opierać kolejne edycje i zmiany klasyfikacji nowotworów. Projekt WCT EVI MAP był pierwszą inicjatywą, która podjęła wyzwanie systematycznej oceny zakresu i poziomu wiarygodności dowodów naukowych w dziedzinie patologii nowotworów – tłumaczy prof. Magdalena Kowalewska.

NIO – PIB odpowiedzialny za jeden z kluczowych pakietów merytorycznych. 

Zespół NIO-PIB odpowiadał za klasyfikację i mapowanie dowodów naukowych dla ponad 120 typów nowotworów, ale to nie wszystko – Uczestniczyliśmy także w opracowaniu podstaw metodologicznych całego projektu w tym klasyfikacji schematów badań oraz – co bardzo istotne – w stworzeniu pierwszej hierarchii poziomów dowodów na potrzeby patologii nowotworów (Hierarchy of Research Evidence for Tumour Pathology). Dotychczas stosowane hierarchie dowodów powstawały przede wszystkim z myślą o badaniach klinicznych i ocenie skuteczności terapii. Nie zawsze odpowiadały one specyfice badań diagnostycznych. Te opracowania opublikowaliśmy w czasopismach naukowych.  – wyjaśnia dr hab. Magdalena Chechlińska i dodaje: Ponadto wraz z partnerami adaptowaliśmy do celów projektu nowoczesną metodę Evidence Gap Maps (EGM), której poświęciliśmy międzynarodowe warsztaty zorganizowane przez zespół w czerwcu 2024 r. w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie.

Podusmowanie projektu w siedzibie IARC w Lyonie 

W siedzibie IARC/WHO w Lyonie 25 czerwca br. odbyła się konferencja kończąca projekt. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele zespołów realizujących projekt, eksperci z całego świata współtworzący klasyfikację nowotworów WHO, przedstawiciele instytucji naukowych oraz organizacji pacjenckich. Podczas konferencji podsumowano osiągnięcia międzynarodowego konsorcjum. 

Do udziału w dyskusjach okrągłego stołu zaproszone zostały dr hab. Magdalena Chechlińska oraz prof. Magdalena Kowalewska. Nastąpiło oficjalne uruchomienie interaktywnego narzędzia WCT Evidence Explorer, które umożliwia przeglądanie map publikacji naukowych według typu nowotworu, jego charakterystyki diagnostycznej, schematu badania i poziomu wiarygodności dowodów. Narzędzie łączy mapy opracowane przez wykonawców projektu na podstawie systematycznych przeglądów piśmiennictwa, przygotowane z wykorzystaniem metod sztucznej inteligencji oraz mapy literatury cytowanej w 5 edycji klasyfikacji nowotworów WHO. Użytkownicy mogą tworzyć własne analizy, filtrować dane oraz pobierać zestawienia wyników. Platforma jest na bieżąco aktualizowana wraz z pojawianiem się nowych publikacji.

WCT Evidence Explorer nie zastępuje przeglądu systematycznego ani eksperckiej oceny danych. Pozwala jednak szybko ocenić, w których obszarach istnieją wartościowe badania, gdzie dominują publikacje o niższym poziomie wiarygodności, a gdzie nadal występują istotne luki badawcze – mówi dr hab. Magdalena Chechlińska. 

WCT Evidence Explorer to ważne narzędzie, przydatne dla patologów, naukowców, autorów klasyfikacji WHO, instytucji finansujących badania oraz osób kształtujących polityki zdrowotne. WCT Evidence Explorer, zapewniając aktualizowaną, powszechnie dostępną syntezę dowodów w dziedzinie patologii nowotworów oraz identyfikując braki i obszary danych o niskim poziomie wiarygodności, wspomaga nie tylko klasyfikację nowotworów i wdrożenie „patologii opartej na faktach”, ale również promuje stosowanie wyższych standardów w diagnostyce, leczeniu i badaniach naukowych.

Udział NIO-PIB w projekcie WCT EVI MAP potwierdza silną pozycję naukową Instytutu oraz jego zdolność do realizacji złożonych, interdyscyplinarnych przedsięwzięć międzynarodowych. 

Więcej informacji:

WCT Evidence Explorer – www.wctevidenceexplorer.iarc.who.int 
Projekt WCT EVI MAP – www.wct-evi-map.iarc.who.int  

Źródło: NIO