Medicalpress
Z dniem 11 lipca 2025 r. Minister Zdrowia powierzyła prof. Łukaszowi Balwickiemu funkcję krajowego konsultanta w dziedzinie zdrowia publicznego na kolejną pięcioletnią kadencję. Ekspert Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego kierujący Zakładem Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej GUMed pełnił już tę funkcję wcześniej – od grudnia 2024 roku przez pół roku, jako następca prof. Jarosława Pinkasa.
W swojej nowej kadencji prof. Balwicki zapowiada skoncentrowanie się na najistotniejszych wyzwaniach zdrowotnych Polaków: problemie uzależnień, niskiej skuteczności edukacji zdrowotnej oraz potrzebie systemowych zmian w zakresie profilaktyki.

– Wciąż traktujemy profilaktykę jako coś dodatkowego, fakultatywnego, coś, co można załatwić jakąś edukacją. Skoro ludzie piją, to zróbmy jakiś tam program edukacyjny, jeśli uczniowie palą, to powiedzmy im, że to szkodzi. Przekonajmy kogoś powieszeniem plakatu o tym, że palenie uzależnia i powoduje raka. Ale to nie jest zdrowie publiczne. Mamy statystyki, które pokazują niską efektywność edukacji. Ona nie zadziała, jeśli nie będzie otoczona zmianami, które wpłyną na nasze zachowania – tłumaczy prof. Balwicki.

Krajowy konsultant wskazuje, że działania edukacyjne nie wystarczą, gdy w przestrzeni publicznej funkcjonują silne, przeciwstawne bodźce promujące zachowania szkodliwe zdrowotnie. – Mamy tanie wyroby tytoniowe, saszetki nikotynowe w Prime Timie w mediach, alkohol. Możemy włożyć ogromne środki w edukację, ale ona nie zadziała, bo inne mechanizmy będą decydować o naszych wyborach. Zobaczmy własne codzienne wybory – czy przed dokonaniem zakupu za każdym razem głęboko zastanawiamy się nad konsekwencjami? Widzimy coś fajnego, smacznego, szeroko reklamowanego, w dobrej promocji. W takiej sytuacji nawet świadome osoby podejmują nieracjonalne decyzje. Sami lekarze nie są od tego wolni. I nic nie zdziała, jeżeli nie będzie odpowiedzialnych interwencji zdrowia publicznego w tych obszarach. To są zadania dla nas na dziś – podkreśla.

W najbliższych planach prof. Balwickiego znajduje się także analiza przepisów dotyczących dostępu do wody pitnej w instytucjach publicznych oraz zasad korzystania z hulajnóg – szczególnie pod kątem bezpieczeństwa osób z niepełnosprawnościami i ograniczeniami widzenia.

Po krótkiej przerwie między kadencjami prof. Balwicki został powołany również do zespołu BOND przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym, który ma wspierać polityki populacyjne poprzez zastosowanie nauk behawioralnych. Wśród priorytetów zespołu znalazły się komunikacja wartości profilaktyki zdrowotnej, w tym szczepień, oraz zwalczanie dezinformacji.

Jak pokazują dane, wyzwania w tym obszarze są ogromne: 65% Polaków uważa, że producenci ukrywają informacje o szkodliwych składnikach żywności, 58% nie ufa bezpieczeństwu GMO, a 30% wierzy, że kolejne pandemie zostały już zaplanowane.

Prof. Balwicki od ponad dekady prowadzi Uniwersytecką Poradnię Antynikotynową, jest autorem licznych publikacji naukowych z zakresu prawa antytytoniowego i epidemiologii e-papierosów wśród młodzieży. Koordynuje kampanie zdrowotne we współpracy z samorządami i pracodawcami, współpracuje z WHO oraz Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH. Jest również członkiem Komitetu Zdrowia Publicznego Polskiej Akademii Nauk.

Źródło: GUMed Fot: P. Sudara/GUMed

W Polsce choroby układu krążenia i nowotwory stanowią główne przyczyny zgonów. Coraz częściej te schorzenia współistnieją u pacjentów, co komplikuje proces leczenia i wpływa na rokowania. W odpowiedzi na te wyzwania, specjaliści z dziedziny kardiologii i onkologii podkreślają potrzebę zintegrowanej profilaktyki i leczenia. Współpraca tych dwóch dziedzin medycyny może znacząco poprawić jakość opieki nad pacjentami i efektywność systemu ochrony zdrowia.
Za nami konferencja Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Onkologicznego. „Kardiologia i onkologia muszą mówić jednym głosem. To moment, kiedy należy przesunąć fundusze na profilaktykę pierwotną i zacząć działać systemowo” – mówił prof. Piotr Rutkowski, Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.
 
Współistnienie chorób serca i nowotworów – rosnące wyzwanie

Nowotwory i choroby układu sercowo-naczyniowego to obecnie dwie najczęstsze przyczyny zgonów na świecie. Coraz częściej jednak nie występują one oddzielnie – przeciwnie, współistnieją, komplikując proces diagnostyki i leczenia, a tym samym wpływając na rokowanie pacjentów. Na styku tych dwóch obszarów powstała kardioonkologia – dynamicznie rozwijająca się dziedzina, która odpowiada na potrzeby pacjentów wymagających jednoczesnej opieki onkologicznej i kardiologicznej.

„Współpraca Narodowego Instytutu Onkologii z kardiologią jest bardzo ważna. NIO otworzyło poradnię kardiologiczną dostępną dla pacjentów onkologicznych. Choroby układu sercowo naczyniowego nie mogą być czynnikami dyskwalifikującymi z leczenia onkologicznego” – powiedziała prof. Beata Jagielska, Dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy.

Eksperci zwracali uwagę na to, że profilaktyka w przypadku chorób kardiologicznych i onkologicznych jest taka sama: zdrowy styl życia, niepalenie papierosów, unikanie alkoholu, zapobieganie otyłości, aktywność fizyczna. – Nie chcemy mówić, czy ważniejszy jest w Polsce rozwój kardiologii, czy onkologii.

„O profilaktyce mówimy od lat, teraz czas na konkretne działania. Oczywiście, potrzebne są pieniądze, ale nie są to pieniądze na onkologię czy na kardiologię. To są pieniądze dla pacjentów” – podkreślali prof. Gil, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i prof. Rutkowski.

Edukacja i świadomość – fundamenty skutecznej profilaktyki

Eksperci podkreślają, że kluczowym elementem skutecznej profilaktyki jest edukacja zarówno pacjentów, jak i lekarzy. Wspólne kampanie informacyjne, szkolenia oraz programy edukacyjne mogą zwiększyć świadomość społeczną na temat ryzyka współistnienia chorób serca i nowotworów oraz znaczenia wczesnej diagnostyki.

„Trzeba zwiększyć liczbę poradni antynikotynowych, ale nie ma chętnych do prowadzenia ich bo nie ma finansowania, nie możemy podpisać kontraktu, wyceny tych świadczeń nie są zachęcające” – dodała prof. Jagielska

Pięć kluczowych postulatów lekarzy: „Bez skutecznej profilaktyki system się załamie”

W obliczu alarmujących statystyk dotyczących chorób nowotworowych i sercowo-naczyniowych, czołowi eksperci – onkolodzy i kardiolodzy – apelują o pilne działania. Podczas wspólnego spotkania przedstawili 5 konkretnych postulatów, które ich zdaniem powinny być priorytetem polityki zdrowotnej. Ich realizacja to nie tylko inwestycja w zdrowie obywateli, ale także w długofalową stabilność systemu ochrony zdrowia.

  1. Zwiększenie nakładów na profilaktykę do średniej UE (5,5%)
Obecnie Polska przeznacza jedynie 1,9% budżetu ochrony zdrowia na działania profilaktyczne. Eksperci postulują dojście do poziomu 5,5% – średniej unijnej – oraz rozszerzenie programów przesiewowych, m.in. o test FIT w kierunku raka jelita grubego.
„Nie chodzi o to, żebyśmy od razu zaczęli przeznaczać 5,5 proc. budżetu. Dochodźmy do tego stopniowo. Za kilka lat zobaczymy realny efekt – spadek śmiertelności i wydłużenie życia” – podkreśla prof. Robert Gil.
Powstać ma także centralna baza danych, umożliwiająca monitorowanie skuteczności działań profilaktycznych.
  1. Obowiązkowa edukacja zdrowotna w szkołach
Lekarze domagają się wprowadzenia stałego przedmiotu lub modułu edukacyjnego w szkołach podstawowych i średnich, co najmniej raz w tygodniu. Ma on obejmować tematykę zdrowego stylu życia, żywienia, profilaktyki i aktywności fizycznej.
Jednocześnie postulują wsparcie samorządów w organizacji wydarzeń i zajęć promujących zdrowie, by edukacja nie kończyła się na lekcji, ale obejmowała całe środowisko lokalne.
  1. „Kalendarz zdrowia” w IKP – przypomnienia o badaniach
Eksperci proponują stworzenie indywidualnego planu profilaktyki w ramach Internetowego Konta Pacjenta (IKP), dostosowanego do wieku, płci i historii medycznej danej osoby. Kluczowym elementem miałoby być automatyczne przypominanie o badaniach, podobnie jak obecnie otrzymujemy alerty RCB.
„Tak jak dostajemy alerty o nadchodzącej burzy, tak samo powinniśmy otrzymywać ‘Alert Zdrowia’” – powiedziała prof. Jagielska.
  1. Nowa strategia antynikotynowa – w tym zakaz sprzedaży e-papierosów nieletnim
Zaniepokojeni wzrostem liczby palaczy po pandemii, lekarze postulują pełną strategię walki z nikotynizmem, obejmującą:
„Potrzebne są działania podobne do tych, które skutecznie wdrożono w innych krajach” – zaznaczył prof. Paweł Koczkodaj, Europejski Kodeks Walki z Rakiem.
  1. Otyłość jako priorytet zdrowia publicznego
Lekarze wzywają do uznania walki z otyłością za kluczowy element profilaktyki chorób przewlekłych. Postulaty obejmują:
To element konieczny, by ograniczyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, nadciśnienia, wielu nowotworów i chorób serca.