Leczenie radioterapią raka prostaty przeszło rewolucję w ciągu ostatniej dekady. Doprowadziło to do opracowania metod leczenia, które są bardziej skuteczne i wiążą się z mniejszą liczbą skutków ubocznych niż kiedykolwiek wcześniej. Osiągnięto to dzięki innowacjom technologicznym, w ramach których wdrożono radioterapię z modulacją intensywności (IMRT), która umożliwia kształtowanie dawki wokół wrażliwych, zdrowych tkanek, radioterapię sterowaną obrazem (IGRT), która zapewnia dokładne ukierunkowanie dawki na aktulaną pozycję prostaty. Te innowacje mają ponad połowę mniej skutków ubocznych, nawet gdy ta sama dawka jest dostarczana do prostaty. – mówi dr Alison Tree, onkolog z The Royal Marsden NHS Foundation Trust, Institute of Cancer Research w Wielkiej Brytanii.

Pani Doktor, jaka jest obecnie rola radioterapii w leczeniu raka prostaty? Jakie efekty terapeutyczne można osiągnąć?

AT: Nowoczesna radioterapia to skuteczny i bezpieczny sposób leczenia raka prostaty. Jest odpowiedni dla mężczyzn z chorobą ograniczoną do prostaty +/- węzłów chłonnych miednicy. Wykazano również, że poprawia przeżywalność mężczyzn z rakiem prostaty z ograniczonymi przerzutami. Pacjenci w każdym wieku mogą odnieść korzyści, chociaż w przypadku bardzo młodych pacjentów (<55 lat) lub pacjentów z objawami niedrożności dolnych dróg moczowych, ze względu na dużą prostatę, operacja może być preferowana.

U wszystkich pozostałych pacjentów radioterapia jest co najmniej tak dobra jak operacja, a w przypadku niektórych pacjentów (tych z bardzo zaawansowaną chorobą) jest wyraźnie lepsza. Jeśli choroba jest zlokalizowana w prostacie, szanse na wyleczenie są bardzo duże (na przykład w badaniu CHHiP z 60 Gy w 20 frakcjach odsetek kontroli PSA po 5 latach wyniósł >90%). Tak więc wyleczenie powinno być w takim rzypadku oczekiwane u większości mężczyzn leczonych radioterapią. Skutki uboczne, takie jak zwiększenie częstości oddawania moczu czy wypróżnienia jelit, zwykle są krótkotrwałe. Tylko niewielki procent badanych mężczyzn miał nadal skutki uboczne po 2 latach od zakończenia leczenia.

AT: Leczenie radioterapią raka prostaty przeszło rewolucję w ciągu ostatniej dekady. Doprowadziło to do opracowania metod leczenia, które są bardziej skuteczne i wiążą się z mniejszą liczbą skutków ubocznych niż kiedykolwiek wcześniej. Osiągnięto to dzięki innowacjom technologicznym, w ramach których wdrożono radioterapię z modulacją intensywności (IMRT), która umożliwia kształtowanie dawki wokół wrażliwych, zdrowych tkanek, radioterapię sterowaną obrazem (IGRT), która zapewnia dokładne ukierunkowanie dawki na aktulaną pozycję prostaty. Te innowacje mają ponad połowę mniej skutków ubocznych, nawet gdy ta sama dawka jest dostarczana do prostaty.

Ponadto istnieje coraz większe zainteresowanie zmniejszeniem liczby zabiegów potrzebnych do wyleczenia pracjenta. Dawki terapeutyczne są zwykle dostarczane za pomocą techniki zwanej stereotaktyczną radioterapią ciała (SBRT), w której leczenie odbywa się w zaledwie 5 zabiegach z precyzyjnym skupieniem dawki na prostacie. Oprócz zwiększenia wygody i zmniejszenia obciążenia pacjentów, przynosi to korzyści w zakresie możliwości radioterapii większej ilości osób oraz odciążeniu pracą kadr medycznych, dzięki czemu leczenie jest bardziej wydajne dla wszystkich. Dane z badania PACE-B pokazują, że krótkoterminowe skutki uboczne SBRT są podobne do dłuższego schematu trwającego 20 dni. Ponadto, po 2 latach od leczenia, badanie objawów wykazało niski poziom działań niepożądanych ze strony jelit i pęcherza moczowego u pacjentów otrzymujących 20 lub 5 zabiegów. Osoby otrzymujące SBRT miały mniej skutków ubocznych ze strony jelit i więcej skutków ubocznych ze strony pęcherza, ale ciężkie działania niepożądane występowały bardzo rzadko u wszystkich pacjentów.

AT: Leczenie w ramach badań klinicznych jest zawsze finansowane w Wielkiej Brytanii. Poza badaniami klinicznymi sytuacja ewoluuje i wkrótce w Wielkiej Brytanii mamy nadzieję, że będziemy mogli zaoferować SBRT wszystkim mężczyznom, którzy mają wskazanie do tego typu leczenia (pacjentom kwalifikującym się do PACE-B), chociaż nadal czekamy na dane kontrolne PSA z 5 lat dla badania (będą dostepne w 2023 roku).

Mamy szczęście, że w The Royal Marsden mamy dwie maszyny Cyberknife ufundowane przez Royal Marsden Charity i jeden akcelerator liniowy Unity MR, ufundowany przez Medical Research Council, ale tych maszyn jest nadal niewiele w całej Wielkiej Brytanii. My, w The Royal Marsden, wykonujemy wszystkie zabiegi SBRT prostaty na tych urządzeniach. Jednak radioterapię SBRT można dostarczyć na dowolnej platformie, więc chociaż te specjalistyczne maszyny są cenione przez klinicystów, to wielu pacjentów w PACE B miało leczenie prowadzone na akceleratorze liniowym z ramieniem C.

AT: Myślę, że jedną z najlepszych rzeczy w naszym systemie jest to, że wszyscy pacjenci są konsultowani na multidyscyplinarnym spotkaniu onkologów, chirurgów, patologów, radiologów i specjalistycznych pielęgniarek. Zapewnia to omówienie wszystkich odpowiednich opcji leczenia i zachęca do zaproponowania każdemu pacjentowi konsultacji w celu omówienia zarówno zabiegu chirurgicznego (jeśli jest to właściwe), jak i radioterapii. W Wielkiej Brytanii 2/3 wszystkich radykalnych metod leczenia raka prostaty odbywa się za pomocą radioterapii, a wraz z rosnącą liczbą dowodów na wyższą jakość życia po radioterapii w porównaniu z chirurgią, mam nadzieję, że dominacja prostatektomii w niektórych krajach zostanie odwrócona. Pacjenci powinni mieć wybór, ale zawsze wymaga to rozważenia zarówno radioterapii, jak i operacji.

Wyzwania, przed którymi stoimy w radioterapii, polegają na tym, że wydatki na badania i rozwój stanowią ułamek wydatków na badania nad lekami, więc postęp może wydawać się powolny. Powinniśmy jednak być dumni z bazy dowodów klinicznych, którą zbudowaliśmy w ciągu ostatniej dekady i która wciąż ewoluuje.

AT: Ekscytujące rzeczy! Obecnie dysponujemy bardzo zaawansowaną technologią umożliwiającą adaptacyjną radioterapię SBRT, IGRT pod kontrolą MR. Te ostatnie mogą zmieniać miejsce, w którym dawka jest dostarczana codziennie, aby uwzględnić wewnętrzne przesunięcia anatomiczne, umożliwiając bardziej precyzyjne podawanie i potencjalnie mniejsze marginesy niż kiedykolwiek wcześniej. Ponadto, teraz, gdy guz jest wyraźnie widoczny na obrazie MRI, możemy podać większą dawkę na ten obszar, co w badaniu FLAME wykazało zwiększenie wskaźnika kontroli PSA.

Naszym priorytetem w badaniach jest ustalenie korzyści klinicznych adaptacyjnej radioterapii pod kontrolą rezonansu magnetycznego poprzez zbadanie: po pierwsze, czy raka prostaty można wyleczyć za pomocą zaledwie 2 zabiegów? Po drugie, czy można to zrobić bezpiecznie, wzmacniając dawkę na obszar prostaty zajęty przez raka, jednocześnie obniżając dawkę dla normalnie wyglądającej tkanki prostaty. Mamy nadzieję, że wkrótce odpowiemy na te pytania.

Pani Doktor, dziękujemy za rozmowę.

O dr Alison Tree
Dr Alison Tree jest konsultantem onkologii klinicznej w The Royal Marsden od 2014 roku, specjalizuje się w leczeniu radioterapią i chemioterapią nowotworów urologicznych. Wcześniej przez 12 lat zdobywała doświadczenie w zakresie najnowocześniejszych technik chemioterapii i radioterapii w The Royal Marsden.

Jej praca doktorska dotyczyła stereotaktycznej radioterapii ciała (SBRT) skąpoprzerzutowym raku prostaty. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują techniczne ulepszenia radioterapii w raku prostaty, rozwój akceleratora liniowego MR w przypadku nowotworów urologicznych oraz zastosowanie radioterapii ablacyjnej w chorobie skąpoprzerzutowej.

Leczenie radioterapią raka prostaty przeszło rewolucję w ciągu ostatniej dekady. Doprowadziło to do opracowania metod leczenia, które są bardziej skuteczne i wiążą się z mniejszą liczbą skutków ubocznych niż kiedykolwiek wcześniej. Osiągnięto to dzięki innowacjom technologicznym, w ramach których wdrożono radioterapię z modulacją intensywności (IMRT), która umożliwia kształtowanie dawki wokół wrażliwych, zdrowych tkanek, radioterapię sterowaną obrazem (IGRT), która zapewnia dokładne ukierunkowanie dawki na aktulaną pozycję prostaty. Te innowacje mają ponad połowę mniej skutków ubocznych, nawet gdy ta sama dawka jest dostarczana do prostaty. – mówi dr Alison Tree, onkolog z The Royal Marsden NHS Foundation Trust, Institute of Cancer Research w Wielkiej Brytanii.

Pani Doktor, jaka jest obecnie rola radioterapii w leczeniu raka prostaty? Jakie efekty terapeutyczne można osiągnąć?

AT: Nowoczesna radioterapia to skuteczny i bezpieczny sposób leczenia raka prostaty. Jest odpowiedni dla mężczyzn z chorobą ograniczoną do prostaty +/- węzłów chłonnych miednicy. Wykazano również, że poprawia przeżywalność mężczyzn z rakiem prostaty z ograniczonymi przerzutami. Pacjenci w każdym wieku mogą odnieść korzyści, chociaż w przypadku bardzo młodych pacjentów (<55 lat) lub pacjentów z objawami niedrożności dolnych dróg moczowych, ze względu na dużą prostatę, operacja może być preferowana.

U wszystkich pozostałych pacjentów radioterapia jest co najmniej tak dobra jak operacja, a w przypadku niektórych pacjentów (tych z bardzo zaawansowaną chorobą) jest wyraźnie lepsza. Jeśli choroba jest zlokalizowana w prostacie, szanse na wyleczenie są bardzo duże (na przykład w badaniu CHHiP z 60 Gy w 20 frakcjach odsetek kontroli PSA po 5 latach wyniósł >90%). Tak więc wyleczenie powinno być w takim rzypadku oczekiwane u większości mężczyzn leczonych radioterapią. Skutki uboczne, takie jak zwiększenie częstości oddawania moczu czy wypróżnienia jelit, zwykle są krótkotrwałe. Tylko niewielki procent badanych mężczyzn miał nadal skutki uboczne po 2 latach od zakończenia leczenia.

AT: Leczenie radioterapią raka prostaty przeszło rewolucję w ciągu ostatniej dekady. Doprowadziło to do opracowania metod leczenia, które są bardziej skuteczne i wiążą się z mniejszą liczbą skutków ubocznych niż kiedykolwiek wcześniej. Osiągnięto to dzięki innowacjom technologicznym, w ramach których wdrożono radioterapię z modulacją intensywności (IMRT), która umożliwia kształtowanie dawki wokół wrażliwych, zdrowych tkanek, radioterapię sterowaną obrazem (IGRT), która zapewnia dokładne ukierunkowanie dawki na aktulaną pozycję prostaty. Te innowacje mają ponad połowę mniej skutków ubocznych, nawet gdy ta sama dawka jest dostarczana do prostaty.

Ponadto istnieje coraz większe zainteresowanie zmniejszeniem liczby zabiegów potrzebnych do wyleczenia pracjenta. Dawki terapeutyczne są zwykle dostarczane za pomocą techniki zwanej stereotaktyczną radioterapią ciała (SBRT), w której leczenie odbywa się w zaledwie 5 zabiegach z precyzyjnym skupieniem dawki na prostacie. Oprócz zwiększenia wygody i zmniejszenia obciążenia pacjentów, przynosi to korzyści w zakresie możliwości radioterapii większej ilości osób oraz odciążeniu pracą kadr medycznych, dzięki czemu leczenie jest bardziej wydajne dla wszystkich. Dane z badania PACE-B pokazują, że krótkoterminowe skutki uboczne SBRT są podobne do dłuższego schematu trwającego 20 dni. Ponadto, po 2 latach od leczenia, badanie objawów wykazało niski poziom działań niepożądanych ze strony jelit i pęcherza moczowego u pacjentów otrzymujących 20 lub 5 zabiegów. Osoby otrzymujące SBRT miały mniej skutków ubocznych ze strony jelit i więcej skutków ubocznych ze strony pęcherza, ale ciężkie działania niepożądane występowały bardzo rzadko u wszystkich pacjentów.

AT: Leczenie w ramach badań klinicznych jest zawsze finansowane w Wielkiej Brytanii. Poza badaniami klinicznymi sytuacja ewoluuje i wkrótce w Wielkiej Brytanii mamy nadzieję, że będziemy mogli zaoferować SBRT wszystkim mężczyznom, którzy mają wskazanie do tego typu leczenia (pacjentom kwalifikującym się do PACE-B), chociaż nadal czekamy na dane kontrolne PSA z 5 lat dla badania (będą dostepne w 2023 roku).

Mamy szczęście, że w The Royal Marsden mamy dwie maszyny Cyberknife ufundowane przez Royal Marsden Charity i jeden akcelerator liniowy Unity MR, ufundowany przez Medical Research Council, ale tych maszyn jest nadal niewiele w całej Wielkiej Brytanii. My, w The Royal Marsden, wykonujemy wszystkie zabiegi SBRT prostaty na tych urządzeniach. Jednak radioterapię SBRT można dostarczyć na dowolnej platformie, więc chociaż te specjalistyczne maszyny są cenione przez klinicystów, to wielu pacjentów w PACE B miało leczenie prowadzone na akceleratorze liniowym z ramieniem C.

AT: Myślę, że jedną z najlepszych rzeczy w naszym systemie jest to, że wszyscy pacjenci są konsultowani na multidyscyplinarnym spotkaniu onkologów, chirurgów, patologów, radiologów i specjalistycznych pielęgniarek. Zapewnia to omówienie wszystkich odpowiednich opcji leczenia i zachęca do zaproponowania każdemu pacjentowi konsultacji w celu omówienia zarówno zabiegu chirurgicznego (jeśli jest to właściwe), jak i radioterapii. W Wielkiej Brytanii 2/3 wszystkich radykalnych metod leczenia raka prostaty odbywa się za pomocą radioterapii, a wraz z rosnącą liczbą dowodów na wyższą jakość życia po radioterapii w porównaniu z chirurgią, mam nadzieję, że dominacja prostatektomii w niektórych krajach zostanie odwrócona. Pacjenci powinni mieć wybór, ale zawsze wymaga to rozważenia zarówno radioterapii, jak i operacji.

Wyzwania, przed którymi stoimy w radioterapii, polegają na tym, że wydatki na badania i rozwój stanowią ułamek wydatków na badania nad lekami, więc postęp może wydawać się powolny. Powinniśmy jednak być dumni z bazy dowodów klinicznych, którą zbudowaliśmy w ciągu ostatniej dekady i która wciąż ewoluuje.

AT: Ekscytujące rzeczy! Obecnie dysponujemy bardzo zaawansowaną technologią umożliwiającą adaptacyjną radioterapię SBRT, IGRT pod kontrolą MR. Te ostatnie mogą zmieniać miejsce, w którym dawka jest dostarczana codziennie, aby uwzględnić wewnętrzne przesunięcia anatomiczne, umożliwiając bardziej precyzyjne podawanie i potencjalnie mniejsze marginesy niż kiedykolwiek wcześniej. Ponadto, teraz, gdy guz jest wyraźnie widoczny na obrazie MRI, możemy podać większą dawkę na ten obszar, co w badaniu FLAME wykazało zwiększenie wskaźnika kontroli PSA.

Naszym priorytetem w badaniach jest ustalenie korzyści klinicznych adaptacyjnej radioterapii pod kontrolą rezonansu magnetycznego poprzez zbadanie: po pierwsze, czy raka prostaty można wyleczyć za pomocą zaledwie 2 zabiegów? Po drugie, czy można to zrobić bezpiecznie, wzmacniając dawkę na obszar prostaty zajęty przez raka, jednocześnie obniżając dawkę dla normalnie wyglądającej tkanki prostaty. Mamy nadzieję, że wkrótce odpowiemy na te pytania.

Pani Doktor, dziękujemy za rozmowę.

O dr Alison Tree
Dr Alison Tree jest konsultantem onkologii klinicznej w The Royal Marsden od 2014 roku, specjalizuje się w leczeniu radioterapią i chemioterapią nowotworów urologicznych. Wcześniej przez 12 lat zdobywała doświadczenie w zakresie najnowocześniejszych technik chemioterapii i radioterapii w The Royal Marsden.

Jej praca doktorska dotyczyła stereotaktycznej radioterapii ciała (SBRT) skąpoprzerzutowym raku prostaty. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują techniczne ulepszenia radioterapii w raku prostaty, rozwój akceleratora liniowego MR w przypadku nowotworów urologicznych oraz zastosowanie radioterapii ablacyjnej w chorobie skąpoprzerzutowej.

Spuścizna odkryć Marii Skłodowskiej-Curie nie tylko pozostaje żywa, ale postęp jaki nastąpił w metodach i schematach leczenia radioterapią w ciągu ostatnich 30 lat może śmiało dorównywać temu w farmakoterapii – o której znacznie częściej słyszymy. O tym jaką rolę pełni współcześnie radioterapia w opiece onkologicznej nad chorymi z rakiem prostaty dyskutowali uczestnicy debaty „Rak prostaty – rola radioterapii w kompleksowym leczeniu onkologicznym” zorganizowanej na zakończenie Miesiąca Świadomości Męskich Nowotworów #Movember.

Rak prostaty to najczęściej występujący nowotwór w populacji męskiej, nieprzerwanie od 2016 roku, kiedy to wyprzedził raka płuca, stanowiąc prawie 20% wszystkich zachorowań wśród mężczyzn. Liczba nowych rozpoznań systematycznie rośnie zbliża się do 20 000. Dobra wiadomość jest taka, że raka prostaty potrafimy leczyć skutecznie, zastosowanie leczenia radykalnego – chirurgii i/lub radioterapii – we wczesnych stadiach rozwoju nowotworu pozwala na całkowite wyleczenie. Także pacjenci z rakiem zaawansowanym mogą liczyć na skuteczną terapię, które pozwala na zatrzymanie lub spowolnienie postępu choroby. Warunkiem dobrych efektów leczenia jest multidyscyplinarna współpraca wielu specjalistów (w tym urologa, chirurga, onkologa, radioterapeuty, radiologa i diagnostów) oraz realny dostęp do nowoczesnych metod terapii, niezależnie od miejsca zamieszkania i zasobności portfela w czasie, który gwarantuje szybką i skuteczną interwencję medyczną.

Spuścizna odkryć Marii Skłodowskiej-Curie nie tylko pozostaje żywa, ale postęp jaki nastąpił w metodach i schematach leczenia radioterapią w ciągu ostatnich 30 lat może śmiało dorównywać temu w farmakoterapii – o której znacznie częściej słyszymy. O tym jaką rolę pełni współcześnie radioterapia w kompleksowej opiece onkologicznej nad chorymi z rakiem prostaty dyskutowali uczestnicy debaty „Rak prostaty – rola radioterapii w kompleksowym leczeniu onkologicznym” zorganizowanej na zakończenie Miesiąca Świadomości Męskich Nowotworów #Movember.

– Rak prostaty jest nowotworem o szczególnej dynamice. Zgodnie z prognozami Map Potrzeb Zdrowotnych zachorowalność do 2031 roku ma wzrosnąć do 30 000 rocznie. Rak prostaty dotyka głównie mężczyzn w wieku średnim i senioralnym, dlatego kluczowe powinno być wdrożenie w tym obszarze koordynowanej, kompleksowej opieki, co umożliwi personalizację leczenia zgodnego ze standardami przy współpracy multidyscyplinarnej wielu specjalistów. – podkreślał dr Jerzy Gryglewicz, ekspert ochrony zdrowia.

Radioterapia pozostaje jedną z trzech głównych metod leczenia nowotworów w Polsce, w tym jest stosowana zarówno w leczeniu radyklanym jak i paliatywnym chorych na raka gruczołu krokowego. Nawet 40 procent pacjentów, którzy przeżyli 5 lat od rozpoznania nowotworu złośliwego, swoje życie zawdzięcza właśnie tej technologii medycznej. Niestety badania pokazują, że w Europie co najmniej jedna czwarta pacjentów nie otrzymuje radioterapii pomimo wskazania. W Polsce radioterapią było leczonych 57 proc. wszystkich chorych na nowotwory, co oznacza, że ok. 10 procent osób kwalifikujących się do leczenia tą metodą nie korzystało z niej – wskazują dane Konsultanta Krajowego ds. Radioterapii Onkologicznej[i]. Potwierdza to fakt, że potencjał radioterapii może być lepiej wykorzystany, zwłaszcza w zakresie dostępu do innowacyjnych metod leczenia, którymi są obecnie leczeni pacjenci jedynie w kilku ośrodkach w kraju.

– Z punktu widzenia Śląska oraz placówki, w której pracuję (Narodowy Instytut Onkologii, oddział w Gliwicach), sytuacja na terenie województwa jest dobra, zarówno jeśli chodzi o liczbę aparatów do radioterapii, ośrodków oraz szerokiego wyposażenia w aparaturę. Nasz ośrodek ma bardzo duże doświadczenie w leczeniu nowotworów prostaty. Na pewno oczekiwanym kierunkiem jest tworzenie wysokospecjalistycznych ośrodków leczenia nowotworów urologicznych i koordynacja opieki, podobnie jak to ma miejsce w raku piersi. – wskazywał dr Wojciech Majewski, Konsultant Województwa Śląskiego ds. Radioterapii Onkologicznej. – Radioterapia stereotaktyczna, ze względu na użycie bardzo wysokich dawek promieniowania jest rekomendowana dla pacjentów z niskiego lub pośredniego ryzyka.

Badania i praktyka kliniczna potwierdzają, że nowoczesna radioterapia stereotaktyczna, to większa skuteczność leczenia, precyzyjne napromienianie guza nowotworowego z oszczędzeniem tkanek sąsiadujących, mniej skutków ubocznych, krótszy czas terapii (zamiast wielu tygodniu terapia trwa kilka dni) – co przekłada na się na lesze rezultaty i samopoczucie pacjenta oraz komfort jego życia.

– Leczenie radioterapią raka prostaty przeszło rewolucję w ciągu ostatniej dekady. Doprowadziło do tego opracowanie metod leczenia, które są bardziej skuteczne i wiążą się z mniejszą liczbą skutków ubocznych niż kiedykolwiek wcześniej. – podkreśliła dr Alison Tree, onkolog z The Royal Marsden NHS Foundation Trust oraz Institute of Cancer Research z Wielkiej Brytanii. – Osiągnięto to dzięki innowacjom technologicznym, takich jak radioterapia z modulacją intensywności (IMRT), która umożliwia kształtowanie dawki wokół wrażliwych zdrowych tkanek oraz radioterapia sterowaną obrazem (IGRT), która zapewnia dokładne ukierunkowanie dawki na daną pozycję prostaty. Zastosowanie innowacyjnych metod wiąże się ze zmniejszeniem skutków ubocznych nawet o połowę.

 

Ekspertka wskazała, że obecnie istnieje coraz większe zainteresowanie zmniejszeniem liczby zabiegów potrzebnych do wyleczenia pacjenta z raka prostaty. Jest to możliwe m.in. dzięki radioterapii stereotaktycznej (SBRT), w której leczenie odbywa się w zaledwie 5 zabiegach z precyzyjnym skupieniem dawki na prostacie. Oprócz zwiększenia wygody i zmniejszenia obciążenia leczeniem dla pacjentów, przynosi to korzyści w zakresie możliwości leczenia większej liczby osób i obciążenia pracą kadr medycznych, dzięki czemu leczenie jest bardziej wydajne dla wszystkich.

 

– Mamy to szczęście, że w The Royal Marsden posiadamy dwa aparaty Cyberknife i jeden akcelerator liniowy Unity MR, dzięki czemu wszystkie zabiegi radioterapii stereotaktycznej dla pacjentów z rakiem prostaty są realizowane za pomocą tych innowacyjnych technologii. – dodaje dr Alison Tree.

 

Dotychczasowe wyniki badania PACE-B[ii], prowadzonego m.in. przez dr Alison Tree, pokazują, że w przypadku raka prostaty zastosowanie technologii zrobotyzowanej radioterapii CyberKnife zwanej także radiochirurgią zmniejsza częstość występowania późnej toksyczności pęcherza moczowego drugiego stopnia lub wyższego związanej z radioterapią stereotaktyczną w porównaniu z konwencjonalnym akceleratorem liniowym. Ponadto krótkoterminowe skutki uboczne innowacyjnej radioterapii SBRT w zastosowanie noża cybernetycznego są podobne do dłuższego schematu trwającego 20 dni.

 

Dużą zaletą technologii radiochirurgii jest możliwość napromienia pacjenta już następnego dnia po zabiegu operacyjnym: rana pooperacyjna nie musi się zagoić, gdyż dawka promieniowania kumuluje się pod tkanką podskórną. Nóż cybernetyczny może przyjąć ok. 300 różnych pozycji oraz dobrać odpowiednią szerokość wiązki promieniowania, tak aby dawka kumulowała się bezpośrednio w zmianie nowotworowej. Także stół, na którym leży pacjent dostosowuje się przyjmując optymalną pozycję do skutecznego i bezpiecznego napromieniania pacjenta, w przypadku poruszenia się pacjenta czy ruchu generowanego przez oddech.

 

Dlatego od kilku lat organizacje pacjentów i klinicyści apelują o zwiększenie dostępu do innowacyjnej radioterapii w Polsce (różnych technologii o potwierdzonej skuteczności), tak aby zapewnić polskim pacjentom leczenie zgodne z aktualną wiedzą medyczną, o wysokiej skuteczności, ograniczające skutki uboczne i działania niepożądane, realizowane głównie w trybie ambulatoryjnym lub jednodniowym, co ogranicza nadmiernych hospitalizacje i powikłania. Problemem pozostaje niedostateczne finansowanie inwestycji i niska wycena świadczeń w radioterapii. Choć Polska plasuje się w średniej europejskiej w zakresie liczby aparatów do radioterapii na jednego mieszkańca, a zużyte sprzęty są wymieniane na nowe w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej (wcześniej NPZChN), to liczba i wykorzystanie innowacyjnych technologii jest nadal niska. Przykładowo, konkursy resortu zdrowia na doposażenie zakładów radioterapii nie obejmują większości innowacyjnych terapii, a wydatki na inwestycje w samorządach spadają ze względu na trudną sytuację gospodarczą i niekorzystne skutki pandemii koronawirusa. Nadzieja, jak wskazują eksperci, leży w środkach finansowanych, które powinny trafić do Polski z ramach Krajowego Planu Odbudowy (który nie został na razie zatwierdzony przez Komisję Europejską) jak również Krajowych Planach Transformacji oraz funduszu medycznym.

– Problem w naszym kraju polega na tym, że zwykle mamy dobrą wiedzę, o tym co nam dolega, stawiamy dobrą diagnozę, ale schody zaczynają się przy realizacji. Wiele projektów i rozwiązań systemowych ma znaczne opóźnienia jak np. Krajowa Sieć Onkologiczna. Dobrym krokiem było na pewno zniesienie limitów do poradni urologicznych, bo to jest pierwszy krok do dobrej diagnozy i leczenia raka prostaty. – dodał Gryglewicz.

– Bardzo ważną kwestią jest zacieśnienie współpracy z organizacjami pacjentów i wsłuchanie się w ich głos, zainteresowanie radioterapią kadr medycznych, tworzenie wielodyscyplinarnych zespołów i unitów narządowych oraz zapewnienie odpowiedniego zaplecza finansowego. – dodał dr. Wojciech Majewski.

– Jako organizacja pozarządowa, od 18 lat działamy na rzecz poprawy sytuacji pacjentów z rakiem prostaty w Polsce, dlatego każda okazja, by edukować nt. na ten temat jest dobra. Ostatnie lata, pomimo pandemii, przyniosły pewien postęp w leczeniu raka prostaty, wzrosła także świadomość tego nowotworu w społeczeństwie i decydentów. – zaznacza Szymon Chrostowski, prezes Fundacji Wygrajmy Zdrowie. – Niewątpliwie jest jeszcze wiele do zrobienia. Dlatego, razem z ekspertami staramy się wskazywać kierunki i rozwiązania oczekiwane, która będą w stanie poprawić wczesną wykrywalność nowotworów oraz poprawić dostęp do diagnostyki i leczenia onkologicznego.

Fundacja Wygrajmy Zdrowie przeprowadziła w 2021 roku cykl konsultacji ze środowiskiem radioterapeutów w Polsce, co pozwoliło na sformułowanie wspólnych postulatów:

• Rozwój radioterapii w Polsce powinien się odbywać z uwzględnieniem kryteriów koncentracji i kompleksowości opieki oraz przy podniesieniu wycen procedur,
• Urealnienie wyceny procedur w radioterapii jest pilnie potrzebne,
• Dostęp do radioterapii w Polsce jest dobry, nie ma potrzeby tworzenia nowych ośrodków – inwestycje w ośrodki, które istnieją,
• Potrzebna stała, systematyczna wymiana sprzętu i dodatkowych modułów, aby nie zaprzepaścić postępu jaki miał miejsce do tej pory,
• Kluczem do poprawy wyników leczenia nowotworów w Polsce jest zapewnienie kompleksowej opieki i współpracy między ośrodkami,
• Innowacyjne rozwiązania powinny być dedykowane dużym, innowacyjnym ośrodkom, które będą rozwijać kompetencje i doświadczenie, zapewniając dostęp dla pacjentów do nowych technologii.

 

Relacja z konfernecji:

 

Spuścizna odkryć Marii Skłodowskiej-Curie nie tylko pozostaje żywa, ale postęp jaki nastąpił w metodach i schematach leczenia radioterapią w ciągu ostatnich 30 lat może śmiało dorównywać temu w farmakoterapii – o której znacznie częściej słyszymy. O tym jaką rolę pełni współcześnie radioterapia w opiece onkologicznej nad chorymi z rakiem prostaty dyskutowali uczestnicy debaty „Rak prostaty – rola radioterapii w kompleksowym leczeniu onkologicznym” zorganizowanej na zakończenie Miesiąca Świadomości Męskich Nowotworów #Movember.

Rak prostaty to najczęściej występujący nowotwór w populacji męskiej, nieprzerwanie od 2016 roku, kiedy to wyprzedził raka płuca, stanowiąc prawie 20% wszystkich zachorowań wśród mężczyzn. Liczba nowych rozpoznań systematycznie rośnie zbliża się do 20 000. Dobra wiadomość jest taka, że raka prostaty potrafimy leczyć skutecznie, zastosowanie leczenia radykalnego – chirurgii i/lub radioterapii – we wczesnych stadiach rozwoju nowotworu pozwala na całkowite wyleczenie. Także pacjenci z rakiem zaawansowanym mogą liczyć na skuteczną terapię, które pozwala na zatrzymanie lub spowolnienie postępu choroby. Warunkiem dobrych efektów leczenia jest multidyscyplinarna współpraca wielu specjalistów (w tym urologa, chirurga, onkologa, radioterapeuty, radiologa i diagnostów) oraz realny dostęp do nowoczesnych metod terapii, niezależnie od miejsca zamieszkania i zasobności portfela w czasie, który gwarantuje szybką i skuteczną interwencję medyczną.

Spuścizna odkryć Marii Skłodowskiej-Curie nie tylko pozostaje żywa, ale postęp jaki nastąpił w metodach i schematach leczenia radioterapią w ciągu ostatnich 30 lat może śmiało dorównywać temu w farmakoterapii – o której znacznie częściej słyszymy. O tym jaką rolę pełni współcześnie radioterapia w kompleksowej opiece onkologicznej nad chorymi z rakiem prostaty dyskutowali uczestnicy debaty „Rak prostaty – rola radioterapii w kompleksowym leczeniu onkologicznym” zorganizowanej na zakończenie Miesiąca Świadomości Męskich Nowotworów #Movember.

– Rak prostaty jest nowotworem o szczególnej dynamice. Zgodnie z prognozami Map Potrzeb Zdrowotnych zachorowalność do 2031 roku ma wzrosnąć do 30 000 rocznie. Rak prostaty dotyka głównie mężczyzn w wieku średnim i senioralnym, dlatego kluczowe powinno być wdrożenie w tym obszarze koordynowanej, kompleksowej opieki, co umożliwi personalizację leczenia zgodnego ze standardami przy współpracy multidyscyplinarnej wielu specjalistów. – podkreślał dr Jerzy Gryglewicz, ekspert ochrony zdrowia.

Radioterapia pozostaje jedną z trzech głównych metod leczenia nowotworów w Polsce, w tym jest stosowana zarówno w leczeniu radyklanym jak i paliatywnym chorych na raka gruczołu krokowego. Nawet 40 procent pacjentów, którzy przeżyli 5 lat od rozpoznania nowotworu złośliwego, swoje życie zawdzięcza właśnie tej technologii medycznej. Niestety badania pokazują, że w Europie co najmniej jedna czwarta pacjentów nie otrzymuje radioterapii pomimo wskazania. W Polsce radioterapią było leczonych 57 proc. wszystkich chorych na nowotwory, co oznacza, że ok. 10 procent osób kwalifikujących się do leczenia tą metodą nie korzystało z niej – wskazują dane Konsultanta Krajowego ds. Radioterapii Onkologicznej[i]. Potwierdza to fakt, że potencjał radioterapii może być lepiej wykorzystany, zwłaszcza w zakresie dostępu do innowacyjnych metod leczenia, którymi są obecnie leczeni pacjenci jedynie w kilku ośrodkach w kraju.

– Z punktu widzenia Śląska oraz placówki, w której pracuję (Narodowy Instytut Onkologii, oddział w Gliwicach), sytuacja na terenie województwa jest dobra, zarówno jeśli chodzi o liczbę aparatów do radioterapii, ośrodków oraz szerokiego wyposażenia w aparaturę. Nasz ośrodek ma bardzo duże doświadczenie w leczeniu nowotworów prostaty. Na pewno oczekiwanym kierunkiem jest tworzenie wysokospecjalistycznych ośrodków leczenia nowotworów urologicznych i koordynacja opieki, podobnie jak to ma miejsce w raku piersi. – wskazywał dr Wojciech Majewski, Konsultant Województwa Śląskiego ds. Radioterapii Onkologicznej. – Radioterapia stereotaktyczna, ze względu na użycie bardzo wysokich dawek promieniowania jest rekomendowana dla pacjentów z niskiego lub pośredniego ryzyka.

Badania i praktyka kliniczna potwierdzają, że nowoczesna radioterapia stereotaktyczna, to większa skuteczność leczenia, precyzyjne napromienianie guza nowotworowego z oszczędzeniem tkanek sąsiadujących, mniej skutków ubocznych, krótszy czas terapii (zamiast wielu tygodniu terapia trwa kilka dni) – co przekłada na się na lesze rezultaty i samopoczucie pacjenta oraz komfort jego życia.

– Leczenie radioterapią raka prostaty przeszło rewolucję w ciągu ostatniej dekady. Doprowadziło do tego opracowanie metod leczenia, które są bardziej skuteczne i wiążą się z mniejszą liczbą skutków ubocznych niż kiedykolwiek wcześniej. – podkreśliła dr Alison Tree, onkolog z The Royal Marsden NHS Foundation Trust oraz Institute of Cancer Research z Wielkiej Brytanii. – Osiągnięto to dzięki innowacjom technologicznym, takich jak radioterapia z modulacją intensywności (IMRT), która umożliwia kształtowanie dawki wokół wrażliwych zdrowych tkanek oraz radioterapia sterowaną obrazem (IGRT), która zapewnia dokładne ukierunkowanie dawki na daną pozycję prostaty. Zastosowanie innowacyjnych metod wiąże się ze zmniejszeniem skutków ubocznych nawet o połowę.

 

Ekspertka wskazała, że obecnie istnieje coraz większe zainteresowanie zmniejszeniem liczby zabiegów potrzebnych do wyleczenia pacjenta z raka prostaty. Jest to możliwe m.in. dzięki radioterapii stereotaktycznej (SBRT), w której leczenie odbywa się w zaledwie 5 zabiegach z precyzyjnym skupieniem dawki na prostacie. Oprócz zwiększenia wygody i zmniejszenia obciążenia leczeniem dla pacjentów, przynosi to korzyści w zakresie możliwości leczenia większej liczby osób i obciążenia pracą kadr medycznych, dzięki czemu leczenie jest bardziej wydajne dla wszystkich.

 

– Mamy to szczęście, że w The Royal Marsden posiadamy dwa aparaty Cyberknife i jeden akcelerator liniowy Unity MR, dzięki czemu wszystkie zabiegi radioterapii stereotaktycznej dla pacjentów z rakiem prostaty są realizowane za pomocą tych innowacyjnych technologii. – dodaje dr Alison Tree.

 

Dotychczasowe wyniki badania PACE-B[ii], prowadzonego m.in. przez dr Alison Tree, pokazują, że w przypadku raka prostaty zastosowanie technologii zrobotyzowanej radioterapii CyberKnife zwanej także radiochirurgią zmniejsza częstość występowania późnej toksyczności pęcherza moczowego drugiego stopnia lub wyższego związanej z radioterapią stereotaktyczną w porównaniu z konwencjonalnym akceleratorem liniowym. Ponadto krótkoterminowe skutki uboczne innowacyjnej radioterapii SBRT w zastosowanie noża cybernetycznego są podobne do dłuższego schematu trwającego 20 dni.

 

Dużą zaletą technologii radiochirurgii jest możliwość napromienia pacjenta już następnego dnia po zabiegu operacyjnym: rana pooperacyjna nie musi się zagoić, gdyż dawka promieniowania kumuluje się pod tkanką podskórną. Nóż cybernetyczny może przyjąć ok. 300 różnych pozycji oraz dobrać odpowiednią szerokość wiązki promieniowania, tak aby dawka kumulowała się bezpośrednio w zmianie nowotworowej. Także stół, na którym leży pacjent dostosowuje się przyjmując optymalną pozycję do skutecznego i bezpiecznego napromieniania pacjenta, w przypadku poruszenia się pacjenta czy ruchu generowanego przez oddech.

 

Dlatego od kilku lat organizacje pacjentów i klinicyści apelują o zwiększenie dostępu do innowacyjnej radioterapii w Polsce (różnych technologii o potwierdzonej skuteczności), tak aby zapewnić polskim pacjentom leczenie zgodne z aktualną wiedzą medyczną, o wysokiej skuteczności, ograniczające skutki uboczne i działania niepożądane, realizowane głównie w trybie ambulatoryjnym lub jednodniowym, co ogranicza nadmiernych hospitalizacje i powikłania. Problemem pozostaje niedostateczne finansowanie inwestycji i niska wycena świadczeń w radioterapii. Choć Polska plasuje się w średniej europejskiej w zakresie liczby aparatów do radioterapii na jednego mieszkańca, a zużyte sprzęty są wymieniane na nowe w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej (wcześniej NPZChN), to liczba i wykorzystanie innowacyjnych technologii jest nadal niska. Przykładowo, konkursy resortu zdrowia na doposażenie zakładów radioterapii nie obejmują większości innowacyjnych terapii, a wydatki na inwestycje w samorządach spadają ze względu na trudną sytuację gospodarczą i niekorzystne skutki pandemii koronawirusa. Nadzieja, jak wskazują eksperci, leży w środkach finansowanych, które powinny trafić do Polski z ramach Krajowego Planu Odbudowy (który nie został na razie zatwierdzony przez Komisję Europejską) jak również Krajowych Planach Transformacji oraz funduszu medycznym.

– Problem w naszym kraju polega na tym, że zwykle mamy dobrą wiedzę, o tym co nam dolega, stawiamy dobrą diagnozę, ale schody zaczynają się przy realizacji. Wiele projektów i rozwiązań systemowych ma znaczne opóźnienia jak np. Krajowa Sieć Onkologiczna. Dobrym krokiem było na pewno zniesienie limitów do poradni urologicznych, bo to jest pierwszy krok do dobrej diagnozy i leczenia raka prostaty. – dodał Gryglewicz.

– Bardzo ważną kwestią jest zacieśnienie współpracy z organizacjami pacjentów i wsłuchanie się w ich głos, zainteresowanie radioterapią kadr medycznych, tworzenie wielodyscyplinarnych zespołów i unitów narządowych oraz zapewnienie odpowiedniego zaplecza finansowego. – dodał dr. Wojciech Majewski.

– Jako organizacja pozarządowa, od 18 lat działamy na rzecz poprawy sytuacji pacjentów z rakiem prostaty w Polsce, dlatego każda okazja, by edukować nt. na ten temat jest dobra. Ostatnie lata, pomimo pandemii, przyniosły pewien postęp w leczeniu raka prostaty, wzrosła także świadomość tego nowotworu w społeczeństwie i decydentów. – zaznacza Szymon Chrostowski, prezes Fundacji Wygrajmy Zdrowie. – Niewątpliwie jest jeszcze wiele do zrobienia. Dlatego, razem z ekspertami staramy się wskazywać kierunki i rozwiązania oczekiwane, która będą w stanie poprawić wczesną wykrywalność nowotworów oraz poprawić dostęp do diagnostyki i leczenia onkologicznego.

Fundacja Wygrajmy Zdrowie przeprowadziła w 2021 roku cykl konsultacji ze środowiskiem radioterapeutów w Polsce, co pozwoliło na sformułowanie wspólnych postulatów:

• Rozwój radioterapii w Polsce powinien się odbywać z uwzględnieniem kryteriów koncentracji i kompleksowości opieki oraz przy podniesieniu wycen procedur,
• Urealnienie wyceny procedur w radioterapii jest pilnie potrzebne,
• Dostęp do radioterapii w Polsce jest dobry, nie ma potrzeby tworzenia nowych ośrodków – inwestycje w ośrodki, które istnieją,
• Potrzebna stała, systematyczna wymiana sprzętu i dodatkowych modułów, aby nie zaprzepaścić postępu jaki miał miejsce do tej pory,
• Kluczem do poprawy wyników leczenia nowotworów w Polsce jest zapewnienie kompleksowej opieki i współpracy między ośrodkami,
• Innowacyjne rozwiązania powinny być dedykowane dużym, innowacyjnym ośrodkom, które będą rozwijać kompetencje i doświadczenie, zapewniając dostęp dla pacjentów do nowych technologii.

 

Relacja z konfernecji: