Medicalpress

Centra Zdrowia Psychicznego mają przestać funkcjonować wyłącznie w ramach pilotażu i stać się trwałym elementem polskiego systemu ochrony zdrowia. Narodowy Fundusz Zdrowia skierował do konsultacji projekt zarządzenia określającego zasady finansowania i rozliczania świadczeń psychiatrycznych. Nowy model ma zapewnić pacjentom kompleksową pomoc bliżej miejsca zamieszkania, ograniczyć konieczność hospitalizacji oraz wprowadzić mechanizmy premiujące jakość i ciągłość opieki. Uwagi do projektu można zgłaszać do 23 listopada 2026 roku.

Reforma opieki psychiatrycznej w Polsce od lat opiera się na założeniu, że pomoc osobom doświadczającym kryzysów psychicznych powinna być dostępna możliwie blisko ich codziennego środowiska. Zamiast koncentrować leczenie przede wszystkim w szpitalach psychiatrycznych, system ma zapewniać pacjentom wsparcie ambulatoryjne, dzienne i środowiskowe, a hospitalizację wykorzystywać wtedy, gdy jest rzeczywiście potrzebna.

Właśnie na tej zasadzie funkcjonują Centra Zdrowia Psychicznego (CZP), których model organizacyjny był dotychczas testowany w ramach pilotażu. Według Narodowego Funduszu Zdrowia uczestniczy w nim obecnie 119 centrów na terenie całego kraju. Projekt zarządzenia opublikowany 9 listopada ma określić sposób finansowania świadczeń CZP już jako świadczeń gwarantowanych.

Jedną z najważniejszych zmian będzie obowiązek zapewnienia przez każde centrum pełnego zakresu opieki psychiatrycznej. Dotychczas nie wszystkie placówki uczestniczące w pilotażu dysponowały własnym oddziałem stacjonarnym. W docelowym modelu realizator CZP ma odpowiadać za dostęp do leczenia ambulatoryjnego, w tym środowiskowego w domu pacjenta, opieki dziennej oraz leczenia szpitalnego.

Dla pacjenta oznacza to założenie, że pomoc na różnych etapach choroby powinna być organizowana przez jednego realizatora, bez konieczności samodzielnego poszukiwania kolejnych placówek. Pierwszym miejscem kontaktu pozostanie punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny, w którym przeprowadzany jest wywiad, oceniany stan psychiczny pacjenta i ustalany dalszy sposób postępowania.

To istotna zmiana organizacyjna, szczególnie dla osób, które z powodu stanu zdrowia mają trudności z poruszaniem się po systemie ochrony zdrowia. Jednocześnie obowiązek zapewnienia wszystkich form leczenia stawia przed realizatorami pytanie o dostępność odpowiedniej kadry, infrastruktury i współpracy pomiędzy poszczególnymi częściami systemu. Samo określenie zakresu świadczeń nie przesądza jeszcze, czy będą one równie łatwo dostępne we wszystkich regionach kraju.

Kluczową częścią projektu jest nowy model finansowania, opracowany przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT). Zakłada on ryczałt obejmujący trzy składowe.

Pierwsza, populacyjna, będzie oparta na stałej kwocie przypadającej na każdego dorosłego mieszkańca obszaru objętego opieką centrum. Druga, funkcjonalna, ma uwzględniać liczbę pacjentów, przebieg ich choroby oraz intensywność udzielanego leczenia. Trzecia, jakościowa, będzie premiować placówki osiągające lepsze wyniki, między innymi w zakresie obejmowania pacjentów opieką oraz zapewniania jej ciągłości po wypisie ze szpitala.

Składowa jakościowa ma być ustalana od 2029 roku na podstawie danych z lat 2027 i 2028. Oznacza to, że ocena jakości nie będzie od początku w pełni wykorzystywana do różnicowania finansowania. W pierwszej kolejności konieczne będzie zebranie danych pozwalających porównywać funkcjonowanie poszczególnych centrów.

Projekt przewiduje ponadto odrębne finansowanie stacjonarnych świadczeń psychiatrycznych dla dorosłych realizowanych w ramach CZP. Takie rozwiązanie ma znaczenie dla organizacji opieki, w której leczenie szpitalne pozostaje niezbędnym elementem, ale nie powinno dominować nad pozostałymi formami pomocy.

NFZ wskazuje również na stopniowe ograniczanie liczby finansowanych łóżek psychiatrycznych, docelowo do 25 na 100 tys. mieszkańców. Kierunek ten wpisuje się w rozwój psychiatrii środowiskowej, jednak jego skuteczność będzie zależała od rzeczywistej dostępności alternatywnych form leczenia. Ograniczenie hospitalizacji może przynieść korzyści pacjentom, jeśli równolegle będą mogli korzystać z odpowiednio intensywnego wsparcia poza szpitalem.

W docelowym modelu na stałe mają znaleźć się również asystenci zdrowienia i koordynatorzy opieki. Asystenci zdrowienia to osoby posiadające własne doświadczenie kryzysu psychicznego, które mogą wspierać pacjentów w procesie zdrowienia. Koordynatorzy mają natomiast pomagać w organizowaniu kolejnych etapów leczenia i zapewnianiu ciągłości opieki.

Obecność tych osób pokazuje, że reforma nie ogranicza się do zmiany sposobu rozliczania świadczeń. Zakłada również rozwój modelu, w którym znaczenie mają nie tylko konsultacje lekarskie czy hospitalizacja, ale także wsparcie w codziennym funkcjonowaniu oraz utrzymywanie kontaktu z pacjentem pomiędzy kolejnymi etapami terapii.

Projekt zarządzenia NFZ jest obecnie na etapie konsultacji społecznych. Uwagi można zgłaszać do 23 listopada 2026 roku. Ostateczny kształt regulacji będzie miał istotne znaczenie zarówno dla placówek psychiatrycznych, jak i pacjentów korzystających z pomocy w Centrach Zdrowia Psychicznego.

Najważniejszym sprawdzianem proponowanych rozwiązań pozostanie to, czy przejście od pilotażu do stałego modelu finansowania przełoży się na rzeczywistą dostępność opieki. Dla osoby w kryzysie psychicznym kluczowe jest bowiem nie samo istnienie centrum w strukturze systemu, lecz możliwość uzyskania pomocy we właściwym czasie, blisko miejsca zamieszkania i bez przerw pomiędzy kolejnymi etapami leczenia.

Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia