Medicalpress
Onkologia

Misja Rak Płuca 2026: Przełom w leczeniu raka płuca. Eksperci: teraz czas na rewolucję w organizacji opieki

Redakcja Medicalpress 20 listopada 2026
Misja Rak Płuca 2026: Przełom w leczeniu raka płuca. Eksperci: teraz czas na rewolucję w organizacji opieki

Polska dysponuje jednym z najnowocześniejszych programów lekowych w leczeniu raka płuca w Europie, refunduje płynną biopsję, a od października b.r. realizuje ogólnopolski program badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej. Nadal jednak nie wszyscy pacjenci mają szansę w pełni skorzystać z tych możliwości. Zbyt długa i rozproszona diagnostyka, nierówny dostęp do świadczeń oraz brak systemowych rozwiązań w zakresie koordynacji opieki pozostają jednymi z najważniejszych wyzwań. Przełomem może być wdrożenie Lung Cancer Units. Jak poinformowało Ministerstwo Zdrowia, projekty rozporządzeń są już na etapie konsultacji wewnętrznych.

19 listopada 2026 r., podczas XX Jubileuszowej Konferencji Polskiej Grupy Raka Płuca, zaprezentowano raport „Mapa Drogowa Raka Płuca 2026. Obraz zmian w opiece i aktualnych wyzwań”, podsumowujący trzy lata realizacji strategii Misja Rak Płuca 2024–2034. Jak podkreślił prof. Rodryg Ramlau, prezes PGRP, udało się zrealizować cele wyznaczone na ten okres. Czas na kolejne priorytety.

Lung Cancer Units: „To nie jest kwestia lat, tylko kwestia miesięcy”

Na wdrożenie ośrodków kompetencji raka płuca środowisko medyczne czeka od 15 lat. Dziś prace nad tym rozwiązaniem wchodzą w kolejny etap.

– Jeżeli chodzi o ośrodki kompetencji, czyli tak zwane Lung Cancer Units, my już nie rozmawiamy o koncepcji rozwiązania, tylko mamy przygotowany projekt legislacyjny, który jest właśnie w konsultacjach wewnętrznych w Ministerstwie Zdrowia – poinformowała Barbara Więckowska, dyrektor Departamentu Analiz i Strategii Ministerstwa Zdrowia.

Projekt obejmuje trzy rozporządzenia regulujące całą ścieżkę pacjenta – od diagnostyki, przez leczenie i rehabilitację, po monitorowanie po zakończeniu terapii. Model został wypracowany w konsultacjach z klinicystami, zaakceptowany przez Krajową Radę Onkologii i uzyskał pozytywną opinię Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Zakłada m.in. określenie standardu diagnostyki, uwzględniającego kompletność badań, czas ich realizacji oraz jakość.

– Co ważne, model zakłada koordynację, więc mimo tego, że mamy trzy rozporządzenia, trzy różne formy diagnostyki, leczenia, rehabilitacji, chcemy, żeby pacjent miał ścieżkę skoordynowaną i dostępność, żeby była także blisko domu. Czyli nie chodzi o to, żeby wszystko było pod jednym dachem, ale żeby jednak były ośrodki wiodące, które będą koordynowały całą ścieżkę leczenia pacjenta – wyjaśniła dyrektor Więckowska.

Takie rozwiązanie wpisuje się w postulowaną od lat przez środowisko kliniczne koncepcję Lung Cancer Units. Jak przypomniał prof. Tadeusz Orłowski, wiceprezes Polskiej Grupy Raka Płuca, od początku zakładała ona tworzenie sieci, w których współpraca ośrodków wiodących i satelitarnych pozwoliłaby m.in. uniknąć powtarzania badań i usprawnić przepływ materiału diagnostycznego.

Choć w projektowanych rozporządzeniach przewidziano 14-dniowy termin wejścia w życie, uruchomienie modelu wymaga również przygotowania rozwiązań informatycznych, produktów rozliczeniowych i zakontraktowania świadczeniodawców. Resort prowadzi w tym zakresie równoległe prace z Narodowym Funduszem Zdrowia.

– To nie jest kwestia lat, tylko kwestia miesięcy. Ale chciałabym jak najszybciej do konsultacji zewnętrznych ten model wysłać, licząc, że uwag nie będziemy mieli bardzo dużo, biorąc pod uwagę, ile już pracujemy nad tym rozwiązaniem, ale zawsze diabeł tkwi w szczegółach – zaznaczyła Barbara Więckowska, deklarując jednocześnie gotowość do monitorowania i korygowania przyjętych rozwiązań już po ich wdrożeniu.

Ministerstwo Zdrowia nie zamierza odgórnie określać liczby Lung Cancer Units. O kwalifikacji placówek ma decydować spełnienie określonych kryteriów. Jak podkreśliła przedstawicielka resortu: – Ośrodki mają się bronić wynikami i doświadczeniem.

Konsolidacji świadczeń musi jednak towarzyszyć systematyczna ocena jakości i wyników leczenia. Tymczasem w 2026 r. finansowanie stracił rejestr raka płuca, stworzony z inicjatywy polskich torakochirurgów i uznawany, jak wskazał prof. Orłowski, za jeden z najlepszych w Europie. O jego formalne umocowanie w systemie ochrony zdrowia środowisko zabiega od dekady.

W odpowiedzi przedstawicielka resortu poinformowała o pracach nad nową ustawą dotyczącą rejestrów medycznych, wykorzystującą możliwości platformy P1. Wskazała również na potrzebę opracowania wskaźników jakościowych dla Lung Cancer Units, które umożliwiłyby ocenę funkcjonowania poszczególnych ośrodków, także w kontekście płatności za jakość.

Nowoczesne leczenie raka płuca – Polska w europejskiej czołówce

Potrzeba zmian organizacyjnych jest tym większa, że możliwości leczenia raka płuca w ostatnich latach zmieniły się diametralnie. W 2025 r. w ramach programu lekowego B.6 leczono 13 557 pacjentów, o 12% więcej niż rok wcześniej. Wartość refundacji wzrosła z 1,237 mld zł do 1,410 mld zł. Jak wynika z danych przedstawionych w najnowszej Mapie Drogowej Raka Płuca, w Polsce refundowane są 23 spośród 33 substancji rekomendowanych przez Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ESMO), a w samym 2026 r. refundacją objęto 12 nowych cząsteczko-wskazań.

– Polski program lekowy leczenia raka płuca i międzybłoniaka opłucnej, czyli program B.6, jest najlepszym programem onkologicznym w Polsce i chyba w tej chwili najlepszym programem dostępowym do leków onkologicznych w całej Europie. Tak naprawdę mamy prawie wszystko, jeżeli chodzi o onkologię kliniczną, co jest na dziś rekomendowane – oceniał prof. Dariusz M. Kowalski, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca.

– We współpracy z ministerstwem doprowadziliśmy do przebudowy całego programu lekowego. Mamy teraz tak zwaną budowę modułową, jest ona przejrzysta, ujednolicona, usystematyzowana – podkreślał prof. Kowalski.

Zmiany obowiązujące od 1 października 2026 r. obejmują również rozwiązania umożliwiające m.in. wakacje terapeutyczne i możliwość ponownego zastosowania immunoterapii. Zdaniem eksperta nowa konstrukcja programu B.6 może stać się wzorem dla innych obszarów onkologii, m.in. uroonkologii i leczenia raka piersi.

Nadal pozostają jednak niezaspokojone potrzeby w zakresie dostępu do niektórych terapii ukierunkowanych molekularnie i immunoterapii. W przypadku części z nich prowadzone są już zaawansowane negocjacje z Ministerstwem Zdrowia.

Diagnostyka molekularna nie nadąża za możliwościami leczenia

Coraz szerszy dostęp do terapii personalizowanych nie przyniesie jednak oczekiwanych efektów bez odpowiednio wczesnej i kompletnej diagnostyki predykcyjnej.

W 2025 r. wykonano 10 867 badań molekularnych u pacjentów z rozpoznaniem raka płuca, zaledwie o 3,3% więcej niż rok wcześniej. Szacowane roczne zapotrzebowanie wynosi 15–16 tys. badań. Oznacza to utrzymującą się lukę diagnostyczną na poziomie kilku tysięcy badań rocznie.

– Wszyscy chorzy z rozpoznanym niepłaskonabłonkowym rakiem płuca powinni mieć wykonane analizy molekularne (…) dlatego, że to decyduje niejednokrotnie o życiu i śmierci tych chorych. Trzeba sobie prosto to wyartykułować – podkreślał prof. Rodryg Ramlau, prezes Polskiej Grupy Raka Płuca.

Pozytywnym trendem jest rosnący udział zaawansowanych badań genetycznych, które stanowią już około 80% wykonywanych badań molekularnych. Jednym z najważniejszych postulatów pozostaje jednak refundacja kompleksowego profilowania genomowego (CGP) z wykorzystaniem technologii sekwencjonowania nowej generacji (NGS), pozwalającego na jednoczesną ocenę szerokiego zakresu zmian molekularnych.

Problemem jest również dostępność odpowiedniego materiału biologicznego. W tym kontekście szczególne znaczenie ma wprowadzona w lipcu 2026 r. refundacja płynnej biopsji, umożliwiająca przeprowadzenie diagnostyki molekularnej w sytuacji, gdy materiał tkankowy jest niedostępny lub niediagnostyczny.

– W raporcie również państwo znajdziecie informację, że ten problem dotyczy około 30% chorych. Doświadczenia naszego ośrodka również pokazują, że faktycznie jest to częsta sytuacja, z którą możemy się spotkać, czyli ten materiał tkankowy jest niewystarczający do przeprowadzenia szczególnie tych zaawansowanych badań genetycznych – mówił prof. Bartosz Wasąg, Kierownik Zakładu Biologii i Genetyki, Gdański Uniwersytet Medyczny; Kierownik Laboratorium Genetyki Klinicznej, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku.

W ocenie eksperta kolejnym krokiem powinno być rozszerzenie dostępu do płynnej biopsji również w innych nowotworach.

Pomimo poprawy dostępności zaawansowanych metod diagnostycznych nadal nie udało się rozwiązać jednego z podstawowych problemów organizacyjnych – zbyt późnego zlecania badań molekularnych.

– Te zlecenia pojawiają się zbyt późno i osobno. (…) Bardzo często pojawiają się w momencie, kiedy lekarz podejmuje decyzję o włączeniu do określonych programów lekowych, a nie na początku. I to znacząco wydłuża czas oczekiwania na wynik – zaznaczył prof. Wasąg.

Wprowadzenie jednoczasowych, warunkowych skierowań na badania patomorfologiczne i molekularne pozostaje jednym z kluczowych niezrealizowanych postulatów Misji Rak Płuca.

„W patomorfologii czas nie jest rozciągliwy”

– Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że leczenie onkologiczne zaczyna się od rozpoznania patomorfologicznego. Prawidłowego i kompletnego. Jedyną osobą, która może postawić takie rozpoznanie, jest specjalista patomorfolog. (…) A nas, patomorfologów, jest niestety dramatycznie mało – mówił dr Piotr Wiśniewski, sekretarz Polskiego Towarzystwa Patologów, związany z Wojskowym Instytutem Medycznym w Warszawie.

W Polsce pracuje około 500–550 patomorfologów, z czego jedna trzecia w Warszawie lub jej okolicach, a jedna trzecia jest w wieku przedemerytalnym lub emerytalnym. Tymczasem rocznie rozpoznaje się około 200 tys. nowych przypadków nowotworów złośliwych, a liczba badań wymagających oceny patomorfologicznej jest wielokrotnie większa.

– W patomorfologii czas nie jest rozciągliwy. Jeżeli badanie wymaga dziesięciu minut, to wymaga dziesięciu minut. Jeśli wymaga godziny, to niestety ja tego czasu nie skrócę. Tyle czasu nad mikroskopem muszę poświęcić, żeby wszystkie wymagane czynniki ocenić.

Problemem pozostaje również finansowanie diagnostyki patomorfologicznej, szczególnie badań immunohistochemicznych (IHC).

– Jesteśmy, jak to się ładnie mówi, zaszyci w procedury chirurgiczne. Czyli nasze badanie nie jest odrębnie finansowane, jest w procedurze, na przykład bronchoskopii, biopsji, chirurgii. (…) Jednym z głównych kosztów, największym, jest immunohistochemia. Jeszcze 20 lat temu to było kilka, kilkanaście przeciwciał. Teraz ten podstawowy panel to około 120 przeciwciał, a jeżeli chcemy być ośrodkiem o trzecim stopniu referencyjności, jeśli chcemy oceniać wszystkie czynniki predykcyjne, to jest prawie 200 przeciwciał. To są ogromne koszty. I odczynników, i sprzętu, i wyszkolenia ludzi – zwracał uwagę dr Wiśniewski.

Dodatkowe finansowanie badań, w tym immunohistochemicznych, w ramach systemu akredytacji obejmuje jedynie 38 spośród około 160 zakładów patomorfologii. Priorytetem pozostaje wznowienie akredytacji i zapewnienie odpowiedniego finansowania immunohistochemii.

Gdy placówka nie ma możliwości postawienia kompletnego rozpoznania, jak obrazowo opisywał ekspert, „zaczyna się wędrówka pacjenta, wędrówka bloczków, przerzucanie odpowiedzialności, że ten materiał został wcześniej zniszczony, zużyty”.

Szansą na usprawnienie diagnostyki patomorfologicznej są również Lung Cancer Units, zapewniające ścisłą współpracę patomorfologów z klinicystami, lepsze planowanie badań i optymalne wykorzystanie materiału biologicznego.

Rak płuca nadal zbiera ogromne żniwo. Profilaktyka może to zmienić

Pomimo postępu terapeutycznego rak płuca pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych w Polsce. W 2024 r. odnotowano 21 127 nowych zachorowań i 21 909 zgonów. Szczególnie niepokoją trendy epidemiologiczne wśród kobiet – w latach 2013–2023 standaryzowana zachorowalność na raka płuca wzrosła w tej grupie o 13%, podczas gdy wśród mężczyzn zmniejszyła się o 25%.

– Jeśli chodzi o prewencję, to sukces jest u mężczyzn. Mężczyźni przestali palić i to widać w naszych danych. W żadnym innym nowotworze nie obserwujemy tak szybkiego, spektakularnego spadku zachorowalności, jak w przypadku nowotworów płuca u mężczyzn. Ale niestety u kobiet w dalszym ciągu trwa wzrost – mówiła prof. Joanna Didkowska, kierownik Zakładu Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów oraz Krajowego Rejestru Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB w Warszawie.

Jednym z priorytetów Misji Rak Płuca pozostaje zatem wzmocnienie profilaktyki antytytoniowej i odbudowa systemu leczenia uzależnienia od tytoniu i nikotyny, z aktywnym udziałem podstawowej opieki zdrowotnej.

– To, o czym musimy pamiętać, mówiąc o profilaktyce, to na pewno nie tylko niskodawkowa tomografia komputerowa, ale szeroko rozumiana profilaktyka antynikotynowa. Doszło do ogromnej zapaści w odniesieniu do poradni antytytoniowych. Nie ma w ogóle tego systemu w Polsce, on nie funkcjonuje, czyli to jest element, nad którym musimy się wspólnie pochylić – podkreślał prof. Rodryg Ramlau.

Jednym z największych sukcesów Misji Rak Płuca jest wprowadzenie od 1 października 2026 r. ogólnopolskiego programu badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) jako świadczenia gwarantowanego. Znaczenie wczesnego wykrywania choroby obrazują dane dotyczące pięcioletnich przeżyć netto, które w chorobie lokoregionalnej sięgają 33%, a w chorobie z przerzutami – zaledwie 5%. Tymczasem około połowa pacjentów trafia do leczenia już w czwartym stadium zaawansowania.

– To jest olbrzymi sukces, że to się udało w końcu zrealizować. Lata pracy. Moim zdaniem niezależnie od tego, jak będziemy intensyfikować i modernizować metody leczenia, czy systemowego, czy chirurgicznego, (…) na pewno ta efektywność nie będzie taka, jak wcześniejsze wykrywanie choroby – mówił prof. Cezary Piwkowski, prezes Polskiego Towarzystwa Kardio-Torakochirurgów.

Jak wskazywał prof. Mariusz Adamek ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu, o skuteczności programu będą decydować właściwa rekrutacja osób z grup ryzyka, standaryzacja badań oraz systematyczne monitorowanie wyników. Przy odpowiedniej organizacji programu wzrost odsetka rozpoznań raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania może być widoczny już w perspektywie 3–5 lat.

Organizacje pacjenckie obserwują już duże zainteresowanie badaniami przesiewowymi. Aleksandra Wilk, dyrektor Sekcji Raka Płuca Fundacji TO SIĘ LECZY, zwróciła również uwagę na potencjał mobilnych pracowni NDTK, które w przyszłości mogłyby zwiększyć dostępność badań dla osób zagrożonych wykluczeniem komunikacyjnym i geograficznym.

Więcej pacjentów z szansą na wyleczenie. Czy system jest na to przygotowany?

Wzrost liczby rozpoznań raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania będzie oznaczał również nowe wyzwania dla torakochirurgii i diagnostyki inwazyjnej.

– Jako torakochirurdzy spodziewamy się, że przed nami jest olbrzymie wyzwanie, bo skuteczność tego programu zwiększy odsetek pacjentów operacyjnych, czyli takich, którym operacja przynosi szansę na wyleczenie – mówił prof. Cezary Piwkowski.

Wcześniejsze wykrywanie choroby pozwoli również częściej wykonywać zabiegi mniej rozległe, umożliwiające zachowanie większej części miąższu płucnego, w tym segmentektomie.

Polska torakochirurgia ma w tym zakresie duże doświadczenie. W wiodących ośrodkach od 60 do 80% operacji onkologicznych wykonywanych jest metodami małoinwazyjnymi, a w skali całego kraju odsetek ten wynosi około 50%. Jest to m.in. efekt wcześniejszych inwestycji realizowanych w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej.

Utrzymanie dotychczasowego poziomu leczenia wymaga jednak dalszego finansowania, zarówno w zakresie odnowienia zaplecza sprzętowego, jak i rozwoju nowych technologii.

– Od czterech lat niestety nie ma wsparcia finansowego dla torakochirurgii właśnie z tej strategii. A ten sprzęt, który mamy dzisiaj, który możemy pacjentom zaoferować, niestety ulega amortyzacji i wymaga odnowienia. I przy obecnej sytuacji szpitali rzadko który stać na takie doposażenie – zaznaczył prof. Piwkowski.

Kolejnym wyzwaniem jest rozwój chirurgii robotowej, dla której środowisko torakochirurgów od kilku lat postuluje wprowadzenie odpowiedniego finansowania.

Miarą sukcesu musi być rzeczywista poprawa rokowań pacjentów

Z perspektywy pacjenta miarą sukcesu nie jest liczba refundowanych terapii, lecz możliwość szybkiego uzyskania kompletnego rozpoznania i rozpoczęcia optymalnie dobranego leczenia.

– Pomimo tego, że dysponujemy świetnym programem lekowym, jednak pacjenci w dalszym ciągu przez wydłużenie ścieżki diagnostycznej tracą tę możliwość korzystania z optymalnie dobranych terapii i tak naprawdę wydłużenia życia – podkreślała Aleksandra Wilk.

Dlatego po trzech latach realizacji Misji Rak Płuca priorytetem pozostaje wdrożenie modelu skoordynowanej opieki.

– Największym naszym wyzwaniem na ten najbliższy okres (…) jest ostateczne i jednoznaczne usankcjonowanie ośrodków kompetencji raka płuca. My tutaj ze swojej strony gwarantujemy, że będziemy kontrolować to, co ministerstwo nam chce zaproponować, żeby te już 15 lat wreszcie dobiegło końca – podsumował prof. Rodryg Ramlau.

Najnowszy raport Misji Rak Płuca 2026:
https://polgrp.org.pl/premiera-misja-rak-pluca-2026-mapa-drogowa/

Źródło: Konferencja prasowa „Misja Rak Płuca 2026 – postęp, wyzwania, priorytety”, premiera raportu „Mapa Drogowa Raka Płuca 2026. Obraz zmian w opiece i aktualnych wyzwań”, XX Jubileuszowa Konferencja Polskiej Grupy Raka Płuca, Warszawa, 19 listopada 2026 r.

Ostatnia aktualizacja: 20 listopada 2026

Powiązane artykuły