Medicalpress
Pacjent

Prezydent podpisał ustawę o asystencji osobistej. Przełom dla osób z niepełnosprawnościami, ale na pełne zmiany trzeba poczekać

Redakcja Medicalpress 18 listopada 2026
Prezydent podpisał ustawę o asystencji osobistej. Przełom dla osób z niepełnosprawnościami, ale na pełne zmiany trzeba poczekać

Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Nowe przepisy mają zastąpić system doraźnych programów stałym, finansowanym z budżetu państwa wsparciem, które pozwoli osobom z niepełnosprawnościami prowadzić bardziej niezależne życie. Docelowo przewidziano nawet 240 godzin bezpłatnej asystencji miesięcznie. Nie wszyscy jednak skorzystają z nowych rozwiązań od razu, a część osób pozostanie poza systemem.

17 listopada 2026 roku prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę z 22 października 2026 roku o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. To istotny krok w kierunku zmiany sposobu organizowania wsparcia dla osób, które ze względu na niepełnosprawność potrzebują pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Dotychczas dostęp do asystencji w dużej mierze zależał od okresowych programów, dostępnych środków finansowych i miejsca zamieszkania. Nowe przepisy mają stworzyć trwały system, w którym pomoc nie będzie uzależniona wyłącznie od kolejnej edycji programu czy decyzji o przyznaniu lokalnego finansowania.

Znaczenie tej zmiany wykracza jednak poza kwestie organizacyjne. Asystencja osobista nie jest bowiem jedynie formą pomocy w wykonywaniu codziennych obowiązków. Jej podstawowym założeniem jest umożliwienie osobie z niepełnosprawnością samodzielnego decydowania o swoim życiu, podejmowania aktywności zawodowej, utrzymywania relacji społecznych i uczestniczenia w życiu publicznym.

W praktyce może to oznaczać możliwość dotarcia do pracy, uczelni czy placówki medycznej, załatwienia spraw urzędowych, zrobienia zakupów lub uczestnictwa w wydarzeniach społecznych. Asystent ma wspierać osobę z niepełnosprawnością zgodnie z jej potrzebami i wolą, a nie podejmować decyzje w jej imieniu. To ważna różnica, ponieważ fundamentem nowego rozwiązania jest niezależność, a nie wyłącznie zapewnienie opieki.

Ustawa ma również służyć realizacji artykułu 19 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, który dotyczy prawa do niezależnego życia i włączenia w społeczność.

Kto będzie mógł skorzystać z asystencji osobistej? Nowe przepisy przewidują wsparcie przede wszystkim dla osób od 18. do ukończenia 65. roku życia, które posiadają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. System obejmie także młodzież od 13. do ukończenia 18. roku życia, posiadającą określone w ustawie orzeczenia o niepełnosprawności.

Prawo do bezpłatnej asystencji będzie ustalane indywidualnie. Pod uwagę zostaną wzięte nie tylko formalne dokumenty, ale również samoocena osoby z niepełnosprawnością, przeprowadzony z nią wywiad oraz rzeczywiste potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem.

Dla dorosłych przewidziano od 20 do 240 godzin wsparcia miesięcznie, natomiast dla osób niepełnoletnich od 20 do 80 godzin. Ostateczny wymiar pomocy ma wynikać z indywidualnej oceny potrzeb, a nie wyłącznie z liczby punktów przyznanych w procesie orzekania.

To rozwiązanie pozwala uwzględnić fakt, że osoby z podobnym stopniem niepełnosprawności mogą potrzebować zupełnie innego zakresu pomocy. Jedna osoba będzie wymagała przede wszystkim wsparcia w przemieszczaniu się, inna w komunikowaniu się z otoczeniem, a jeszcze inna w wykonywaniu czynności samoobsługowych czy prowadzeniu gospodarstwa domowego.

Najważniejsze pytanie dotyczy jednak tego, kiedy osoby uprawnione rzeczywiście otrzymają pomoc. Chociaż ustawa została podpisana w listopadzie 2026 roku, jej wdrażanie będzie stopniowe. W pierwszej kolejności z nowego systemu skorzystają dorośli z najwyższym poziomem potrzeby wsparcia, wynoszącym co najmniej 90 punktów. Następnie uprawnienia zostaną rozszerzone na osoby z wynikiem co najmniej 85 punktów. Dorośli, którzy uzyskali od 80 do 84 punktów, będą mogli składać wnioski od 1 września 2028 roku, a korzystać z asystencji od 1 stycznia 2029 roku.

Również maksymalna liczba godzin będzie zwiększana etapami. W 2028 roku wyniesie 200 godzin miesięcznie, w 2029 roku 220 godzin, a dopiero od 1 stycznia 2030 roku osiągnie docelowe 240 godzin.

Oznacza to, że podpisanie ustawy nie jest równoznaczne z natychmiastowym uruchomieniem powszechnie dostępnej asystencji osobistej. Dla części osób oczekiwanie na możliwość skorzystania z nowego rozwiązania potrwa jeszcze kilka lat.

Warto zwrócić uwagę także na ograniczenia wynikające z kryteriów wieku i poziomu potrzeby wsparcia. Nowy system nie obejmie automatycznie wszystkich osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. Szczególnie istotna pozostaje sytuacja osób powyżej 65. roku życia, które nie zostały uwzględnione w podstawowej grupie uprawnionych dorosłych. Tymczasem potrzeba pomocy w codziennym funkcjonowaniu nie znika wraz z osiągnięciem określonego wieku. To jeden z obszarów, które mogą wymagać dalszej dyskusji o dostępności i kompleksowości wsparcia.

Nowe przepisy określają również zasady organizacji asystencji. Za zapewnienie usług na swoim terenie odpowiadać będą powiaty, a ich realizacją będą mogły zajmować się także uprawnione gminy i organizacje pozarządowe. Asystenci zostaną objęci systemem rejestracji, szkoleń i nadzoru. Przewidziano również funkcję koordynatora, którego zadaniem będzie między innymi pomoc w wyborze asystenta oraz organizowanie zastępstwa w przypadku jego nieobecności.

Istotną zmianą jest finansowanie systemu z budżetu państwa. Ma ono ograniczyć problem braku ciągłości usług, który dotychczas utrudniał planowanie codziennego życia osobom korzystającym z asystencji. Sama gwarancja finansowania nie przesądza jednak jeszcze o sprawności całego systemu.

W praktyce powodzenie reformy będzie zależało od przygotowania administracji, dostępności odpowiednio przeszkolonych asystentów, funkcjonowania systemów informatycznych oraz możliwości organizacyjnych samorządów i innych realizatorów usług. Nawet najlepiej zaprojektowane uprawnienie może okazać się niewystarczające, jeżeli osoba z niepełnosprawnością nie będzie mogła znaleźć asystenta lub skorzystać z przyznanych godzin w dogodnym dla siebie czasie.

Znaczenie ma również sposób zatrudniania osób świadczących wsparcie. Ustawa przewiduje kontrakty trójstronne, do których odpowiednio stosowane będą przepisy dotyczące zlecenia, a nie zatrudnienie asystentów na podstawie umowy o pracę. Jednocześnie wprowadzono wybrane gwarancje zbliżone do pracowniczych, w tym płatny czas wolny oraz okres wypowiedzenia. To rozwiązanie, którego praktyczne funkcjonowanie będzie wymagało obserwacji, szczególnie w kontekście stabilności zatrudnienia i dostępności wykwalifikowanej kadry.

Z perspektywy systemu ochrony zdrowia asystencja osobista może mieć znaczenie również dla dostępu do świadczeń medycznych. Trudności z przemieszczaniem się, komunikacją czy organizacją codziennych czynności mogą stanowić dodatkową barierę w korzystaniu z diagnostyki, leczenia i rehabilitacji. Odpowiednio zorganizowane wsparcie może pomóc te bariery ograniczać, choć nie zastąpi świadczeń zdrowotnych ani profesjonalnej opieki medycznej.

Podpisana ustawa tworzy zatem podstawy do istotnej zmiany w polityce społecznej. Po raz pierwszy asystencja osobista ma funkcjonować jako stałe rozwiązanie ustawowe, a nie przede wszystkim jako wsparcie zależne od czasowych programów.

Prawdziwym sprawdzianem reformy nie będzie jednak samo wejście przepisów w życie, lecz to, czy osoby z niepełnosprawnościami rzeczywiście odczują większą niezależność w codziennym funkcjonowaniu. O sukcesie zdecydują dostępność asystentów, ciągłość pomocy, możliwość wyboru osoby świadczącej wsparcie oraz zdolność systemu do odpowiadania na indywidualne potrzeby. Dopiero wtedy będzie można ocenić, czy długo oczekiwana zmiana prawna przełożyła się na realną poprawę jakości życia.

Źródło: Kancelaria Prezydenta RP, komunikat z 17 listopada 2026 r. oraz informacja w sprawie ustawy z 22 października 2026 r. o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami.

Ostatnia aktualizacja: 18 listopada 2026

Powiązane artykuły