Wczesne ryzyko arytmiczne: nowe dane o roli kamizelki defibrylującej

Najnowsza praca poglądowa w Kardiologii Polskiej, uwzględniająca m.in. wyniki badania SCD-PROTECT, dane z HF-OPT oraz metaanalizę Matteucciego, zwraca uwagę na wysokie ryzyko arytmiczne we wczesnej fazie po rozpoznaniu kardiomiopatii z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory. Nowoczesna farmakoterapia nie redukuje tego ryzyka natychmiast po rozpoczęciu leczenia. Autorzy publikacji, która podsumowuje aktualny stan wiedzy na temat zastosowania kamizelki defibrylującej (WCD), wskazują, że w okresie optymalizacji terapii WCD może zapewnić czasową i nieinwazyjną ochronę przed nagłym zgonem sercowym (NZS) do momentu, w którym ryzyko znacznie się zmniejsza. Zebrane nowe dane mogą uzasadniać konieczność ponownej oceny miejsca kamizelki defibrylującej w wytycznych towarzystw naukowych.

Ekspert: Prof. dr hab. n. med. Maciej Sterliński

Zastępca kierownika I Kliniki Zaburzeń Rytmu Serca w Narodowym Instytucie Kardiologii w Warszawie, były przewodniczący Sekcji Rytmu Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, jeden z wiodących ekspertów PTK i EHRA. Współautor wielu publikacji m.in. z zakresu nagłego zgonu sercowego, w tym polskich badań obserwacyjnych i farmakoekonomicznych dotyczących zastosowania kamizelki defibrylującej, a także współautor najnowszej publikacji poglądowej w Kardiologii Polskiej.

Prewencja nagłego zgonu sercowego – istotny dylemat kliniczny

Nagły zgon sercowy (NZS) pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny sercowo-naczyniowej. Szczególnie trudne jest postępowanie z pacjentami, u których niedawno rozpoznano kardiomiopatię z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory serca (LVEF). W tej grupie ryzyko groźnych arytmii jest wysokie, natomiast odpowiedź na leczenie i możliwość poprawy funkcji skurczowej serca nie są jeszcze znane.

– Optymalne postępowanie z pacjentami we wczesnej fazie po rozpoznaniu kardiomiopatii z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory stanowi istotne wyzwanie kliniczne. Wykazano, że  niezależnie od etiologii kardiomiopatii wdrożenie optymalnej farmakoterapii wymaga czasu, by przynieść pełny efekt, a stan pacjenta poprawia się stopniowo. Opublikowane w ubiegłym roku w European Heart Journal wyniki badania SCD-PROTECT dostarczają nowych danych, które pogłębiają nasze rozumienie dystrybucji czasowej ryzyka arytmicznego w tej szczególnie wrażliwej grupie chorych – mówi prof. Maciej Sterliński.

SCD-PROTECT: dane dotyczące 19 598 pacjentów

SCD-PROTECT jest największą dotychczas analizą pacjentów korzystających z kamizelki defibrylującej. Badanie objęło 19 598 chorych bez kryteriów wyłączenia, zaopatrzonych kamizelką defibrylującą w Niemczech między grudniem 2021 a majem 2023 roku: 11 449 z kardiomiopatią nieniedokrwienną oraz 8149 z kardiomiopatią niedokrwienną. U wszystkich w chwili rozpoznania stwierdzono obniżoną LVEF.

Badacze oceniali częstość nagłego zatrzymania krążenia (NZK) spowodowanego migotaniem komór lub utrwalonym częstoskurczem komorowym, analizując adekwatne wyładowania kamizelki defibrylującej. Częstość pierwszego wyładowania adekwatnego wyniosła 6,10 na 100 pacjento-lat w grupie z kardiomiopatią inną niż niedokrwienna oraz 8,64 na 100 pacjento-lat w grupie z kardiomiopatią niedokrwienną lub chorobą wieńcową.

Wyniki pokazują, że pomimo rozpoczęcia pełnej terapii niewydolności serca, zgodnej z wytycznymi, ryzyko potencjalnie śmiertelnych arytmii pozostaje wciąż podwyższone w początkowej fazie leczenia. Efekt ochronny farmakoterapii staje się zauważalny dopiero po 3–6 miesiącach jej optymalizacji.

Ryzyko NZS jest najwyższe na początku leczenia

Jednym z najważniejszych wniosków z SCD-PROTECT jest czasowy rozkład zdarzeń arytmicznych. Większość adekwatnych interwencji WCD nastąpiła w pierwszych dniach używania urządzenia. Wskazuje to na wczesny okres szczególnie wysokiego ryzyka, w którym pacjent może wymagać czasowej ochrony.

Ryzyko nagłego zatrzymania krążenia zarejestrowane w tej fazie było 3–4 razy wyższe niż ryzyko w fazie przewlekłej, które u części chorych może stanowić podstawę decyzji o implantacji wszczepialnego kardiowertera-defibrylatora (ICD). Jednocześnie ryzyko we wczesnej fazie ma charakter dynamiczny i może się zmniejszać wraz z poprawą funkcji serca.

HF-OPT: u znacznej części pacjentów z kardiomiopatią LVEF stopniowo się poprawia

Badanie HF-OPT wykazało, że ciągła optymalizacja farmakoterapii prowadzi do stopniowej poprawy LVEF. Po 90 dniach jej wzrost do ponad 35% odnotowano u 46% pacjentów. Po 180 dniach odsetek ten wynosił 68%, a po 360 dniach – 77%.

Oznacza to, że u znacznej części chorych funkcja skurczowa może poprawić się na tyle, że implantacja ICD nie będzie konieczna. Do czasu oceny odpowiedzi na leczenie i rezydualnego ryzyka pacjent powinien być jednak chroniony przed groźnymi arytmiami. Kamizelka defibrylująca pozwala wypełnić tę przejściową lukę, nie przesądzając o dalszym postępowaniu.

Metaanaliza potwierdza znaczenie wczesnej ochrony przed NZS

Wnioski z badania SCD-PROTECT wspierają wyniki metaanalizy Matteucciego i wsp., obejmującej 40 badań i 59 647 pacjentów. Łączna częstość adekwatnych interwencji WCD wyniosła 3% (od 1% do 8%). Analiza ta potwierdziła, że ryzyko arytmiczne jest najwyższe podczas wczesnej obserwacji, co pozostaje zgodne z czasowym rozkładem zdarzeń w SCD-PROTECT.

Kamizelka defibrylująca: ochrona i dalsze decyzje

Kamizelka defibrylująca pełni dwie uzupełniające się funkcje. Zapewnia czasową ochronę przed nagłym zgonem sercowym, a jednocześnie wspiera monitorowanie leczenia, indywidualną ocenę ryzyka i podjęcie decyzji, czy pacjent rzeczywiście wymaga implantacji ICD po zakończeniu zabezpieczenia. Jest rozwiązaniem nieinwazyjnym i odwracalnym, dlatego może być stosowana w okresie optymalizacji leczenia i obserwacji zmian LVEF.

Obecne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego przypisują kamizelce defibrylującej rekomendację IIb/B u pacjentów z kardiomiopatią niedokrwienną i nieniedokrwienną oraz po zawale mięśnia sercowego, a IIa/B w zapaleniu mięśnia sercowego i prewencji wtórnej. Połączone wyniki SCD-PROTECT, HF-OPT i metaanalizy Matteucciego wskazują, że w przyszłości zasadne może być ponowne rozważenie poziomu tych rekomendacji.

Źródła naukowe:

1.  Duncker D i wsp. Publikacja poglądowa dotycząca aktualnych dowodów medycznych na zastosowanie kamizelki defibrylującej, Kardiologia Polska (2026):

https://journals.viamedica.pl/polish_heart_journal/article/view/113978

2.  Duncker D I wsp. SCD-PROTECT, European Heart Journal (2025):

https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaf668

3.  Matteucci i wsp., Open Heart (2025):

https://doi.org/10.1136/openhrt-2025-003648

4.  Frodi i wsp., Journal of Interventional Cardiac Electrophysiology (2025):

https://doi.org/10.1007/s10840-024-01873-0

5.  Veltmann C I wsp. HF-OPT, European Heart Journal (2024):

https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae334

6. Sterliński M i wsp. Polskie rejestrowe badanie obserwacyjne WCD. Kardiol Pol. (2025)

https://doi: 10.33963/v.phj.104890   

7. Mitkowski P i wsp. Analiza farmakoekonomiczna zastosowania WCD po zawale serca. Kardiol Pol. (2025)

https://doi: 10.33963/v.phj.108491.

źródło: inf. pras.