Medicalpress
20 lat to dużo, czy mało? Odpowiedź, jak zawsze zależy od kontekstu. Jeśli popatrzymy na to, ile udało się osiągnąć w medycynie dzięki poznaniu pełnej sekwencji DNA, trudno uwierzyć, że od tego momentu minęły zaledwie dwie dekady. 25 kwietnia 2003 roku – to ważna data w kalendarzu, która zmieniła na zawsze oblicze nauki, medycyny i… życie milionów pacjentów na całym świecie. Z okazji 20-tej rocznicy tego wydarzenia, organizatorzy kampanii edukacyjnej „Genetyka Ratuje Życie” przygotowali zestawienie 20 ciekawostek na temat DNA, o których mogliście nie wiedzieć.
  1. Tylko 1-2% naszych genów jest odpowiedzialnych za wygląd i funkcje komórek (tzw. geny kodujące)[1]. Co z pozostałymi? Długo wierzono, że nie pełnią istotnej roli, jednak w 2012 r. naukowcy w ramach projektu ENCODE dowiedli, że ok. 80% ludzkiego genomu to sekwencje o określonych funkcjach biologicznych[2].
  2. Człowiek ma ok. 20 000 genów kodujących białko. Co ciekawe, podobną liczbę genów mają myszy, jeżowce, czy nawet jeden z rodzajów nicieni[3].
  3. Dopiero od 2012 r. wiemy, jak wygląda DNA. Choć model podwójnej helisy w latach 50. XX wieku zaproponowali odkrywcy budowy cząsteczki DNA James Watson i Francis Crick[4], to Enzo di Fabrizio odkrył prawdziwy wygląd helisy DNA dzięki zdjęciom z mikroskopu elektronowego[5].
  4. Długość DNA w jądrze komórkowym wynosi ok. 2 metry. Aż trudno w to uwierzyć, biorąc pod uwagę, że przeciętna ludzka komórka jest ok. 10 razy mniejsza niż ziarnko piasku[6], a jądro komórkowe stanowi zaledwie 10% jej powierzchni. Gdyby rozwinąć DNA poza organizm, przekraczałoby kilka milionów kilometrów[7].
  5. Chromosom 1 jest największym chromosomem w genomie ludzkim i zawiera ok. 8% całej informacji genetycznej człowieka[8], czyli ponad 3 tysiące genów. Opublikowanie sekwencji chromosomu 1 było ostatnim etapem Human Genome Project[9].
  6. Pojedyncza nić DNA chromosomu 1 zbudowana jest z ponad 249 mln nukleotydów, czyli jednostek budujących DNA[10].
  7. Liczba genów zależy od organizmu. Najprostsze bakterie mają ich kilkaset, a kręgowce i rośliny nawet kilkadziesiąt tysięcy. Nie ma jednak prostej zależności między stopniem skomplikowania organizmu a liczbą genów[11].
  8. Jedynie 7% naszego genomu jest unikalne dla gatunku homo sapiens. Ponad 90% ludzkiego genotypu przypomina geny m.in. homo neanderthalensis. Wiele tych samych genów, co my, posiadali także denisowanie i inni przedstawiciele przodków homo sapiens[12].
  9. DNA człowieka waży ok. 700 g[13], a w jednym gramie materiału genetycznego można byłoby pomieścić ponad 700 TB danych! To tak, jakbyśmy mieli 233 dyski przenośne o pojemności 3 TB, które mogą ważyć ponad 150 kg[14].
  10. 46 chromosomów w komórce waży ok. 242 pikogramów (1 pikogram = 10-12 gram). Okazały się one ok. 20 cięższe niż zawarte w nich DNA[15].
  11. Genom spisany w formie tekstowej zająłby nawet 400 tomów encyklopedii po 500 stron każdy[16] – składa się z 3 miliardów par zasad, czyli „cegiełek”, z których zbudowane jest DNA.
  12. Nie dziedziczymy cech po równo po rodzicach[17]. Choć od każdego dostajemy po 23 chromosomy, to po wymieszaniu materiału genetycznego u dziecka uwidocznią się cechy, za które odpowiadają geny dominujące.
  13. Szanse na posiadanie genów od dalszych pokoleń zmniejszają się i stają się bliskie zeru. W swojej puli genowej prawie na pewno posiadamy geny naszych rodziców, dziadków, pradziadków, prapradziadków i praprapradziadków[18].
  14. Czynniki środowiskowe, a także składniki odżywcze mogą wpływać na aktywność genów[19]. Odpowiednimi składnikami odżywczymi możemy wpływać na ekspresję genów (czyli odczytanie informacji zawartej w genie), dzięki czemu jesteśmy w stanie zapobiegać różnym chorobom[20].
  15. Każdy z nas jest nosicielem 7-10 mutacji genetycznych[21]. Część z nich jest przekazywana z pokolenia na pokolenie, część jednak powstaje spontanicznie jako nowa mutacja.
  16. Podłoże genetyczne ma ok. 80% chorób rzadkich. Lista znanych do tej pory chorób rzadkich zawiera 6-8 tysięcy pozycji, ale nigdy nie zostanie zamknięta, ponieważ zawsze istnieje możliwość mutacji genetycznej, która spowoduje nową chorobę[22].
  17. Jedna choroba może być spowodowana różnymi mutacjami genetycznymi. Zastosowanie diagnostyki molekularnej umożliwiło zidentyfikowanie zmian genetycznych w różnych genach, a następnie opracowanie leków ukierunkowanych na dany typ choroby[23].
  18. Część nowotworów jest uwarunkowana genetycznie. Ok. 5-10% nowotworów spowodowana jest mutacjami genetycznymi odziedziczonymi od rodziców. Osoby, w których rodzinach występują dziedziczone nowotwory, chorują często w młodszym wieku niż osoby bez historii rodzinnej[24].
  19. W przypadku niektórych chorób aż 40-50% ryzyko zachorowania jest zapisane w genach. Są to m.in. choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia i zwyrodnienie plamki żółtej[25]. Do grupy o niskiej zależności od genów należą m.in. nowotwory, cukrzyca i choroba Alzheimera.
  20. Pierwszy projekt „sczytywania” ludzkiego genomu trwał ponad 10 lat[26]. Proces ten nazywa się sekwencjonowaniem i dzięki rozwojowi medycyny trwa coraz krócej. Rozpoczęty w 2001 r. z wykorzystaniem sekwencjonowania I generacji trwał 6 lat[27]. Obecnie wykorzystując sekwencjonowanie nowej generacji (tzw. NGS) sczytuje się je zaledwie w 7 dni[28].
 
 
 
 
[1] https://pap-mediaroom.pl/nauka-i-technologie/badania-polskiej-uczonej-maja-wyjasnic-role-niekodujacego-rna-czesc-tzw-ciemnej
[2] https://genetyka.bio/niekodujacy-nie-znaczy-bezuzyteczny-mit-smieciowego-dna/
[3] M. Chorąży, Gen strukturalny – ewolucja pojęcia i dylematy, NOWOTWORY Journal of Oncology, 2011, 61(6), 571-580, https://journals.viamedica.pl/nowotwory_journal_of_oncology/article/download/52076/38810
[4] https://pl.khanacademy.org/science/biology/dna-as-the-genetic-material/dna-discovery-and-structure/a/discovery-of-the-structure-of-dna
[5]https://www.asiaresearchnews.com/html/article.php/aid/9045/cid/2/research/science/king_abdullah_university_of_science_and_technology/the_structure_of_dna_made_visible.html
[6] https://genetyka.bio/jedno-dna-a-wiele-rodzajow-komorek-jak-to-dziala/
[7] https://zpe.gov.pl/a/dna—nosnik-informacji-genetycznej/D10rqaDt0
[8] https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1038/cti.2015.41
[9] https://www.nature.com/news/2006/060515/full/news060515-12.html
[10] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557784/
[11] https://zpe.gov.pl/a/dna—nosnik-informacji-genetycznej/D18yvChME
[12] https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abc0776
[13] https://www.benchmark.pl/aktualnosci/dna-pamiec-uniwersytet-harvarda.html
[14] https://www.extremetech.com/extreme/134672-harvard-cracks-dna-storage-crams-700-terabytes-of-data-into-a-single-gram
[15] https://www.independent.co.uk/news/science/human-chromosomes-heavy-mystery-b1863874.html
[16] https://eduinput.com/the-human-genome-project-goals-methods-and-applications/
[17] K. Przybyłko, C. Walesa, Uwarunkowania różnic w rozwoju i zachowaniu się rodzeństwa, Horyzonty Psychologii 2014, t. IV, 119-129 https://wydawnictwo.wsei.eu/wp-content/uploads/2021/02/Horyzonty_Psychologii_2014.pdf
[18] https://www.genetyczne.pl/genetyka-po-godzinach/do-ktorego-pokolenia-dziedziczymy-geny/
[19] https://journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/44019/33730
[20] https://rnz.izoo.krakow.pl/files/RNZ_2010_37_2_art01.pdf
[21] https://medicalpress.pl/publicystyka/wiedza-na-temat-chorb-rzadkich-w-spoeczestwie-jest-niewystarczajca_Nqy67VnApo/
[22] http://www.rejestrwad.pl/choroby-rzadkie/choroby-rzadkie-i-ultrarzadkie
[23] https://www.zwrotnikraka.pl/terapia-celowana-molekularnie-onkologia-personalizowana/
[24] https://www.zwrotnikraka.pl/czy-rak-jest-dziedziczny/
[25] https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0220215
[26] https://www.nbcnews.com/news/all/human-genome-project-marks-10-years-flna1c9342033
[27] https://grafik.rp.pl/grafika2/743993.pdf
[28] https://www.yourgenome.org/stories/next-generation-sequencing/
20 lat to dużo, czy mało? Odpowiedź, jak zawsze zależy od kontekstu. Jeśli popatrzymy na to, ile udało się osiągnąć w medycynie dzięki poznaniu pełnej sekwencji DNA, trudno uwierzyć, że od tego momentu minęły zaledwie dwie dekady. 25 kwietnia 2003 roku – to ważna data w kalendarzu, która zmieniła na zawsze oblicze nauki, medycyny i… życie milionów pacjentów na całym świecie. Z okazji 20-tej rocznicy tego wydarzenia, organizatorzy kampanii edukacyjnej „Genetyka Ratuje Życie” przygotowali zestawienie 20 ciekawostek na temat DNA, o których mogliście nie wiedzieć.
  1. Tylko 1-2% naszych genów jest odpowiedzialnych za wygląd i funkcje komórek (tzw. geny kodujące)[1]. Co z pozostałymi? Długo wierzono, że nie pełnią istotnej roli, jednak w 2012 r. naukowcy w ramach projektu ENCODE dowiedli, że ok. 80% ludzkiego genomu to sekwencje o określonych funkcjach biologicznych[2].
  2. Człowiek ma ok. 20 000 genów kodujących białko. Co ciekawe, podobną liczbę genów mają myszy, jeżowce, czy nawet jeden z rodzajów nicieni[3].
  3. Dopiero od 2012 r. wiemy, jak wygląda DNA. Choć model podwójnej helisy w latach 50. XX wieku zaproponowali odkrywcy budowy cząsteczki DNA James Watson i Francis Crick[4], to Enzo di Fabrizio odkrył prawdziwy wygląd helisy DNA dzięki zdjęciom z mikroskopu elektronowego[5].
  4. Długość DNA w jądrze komórkowym wynosi ok. 2 metry. Aż trudno w to uwierzyć, biorąc pod uwagę, że przeciętna ludzka komórka jest ok. 10 razy mniejsza niż ziarnko piasku[6], a jądro komórkowe stanowi zaledwie 10% jej powierzchni. Gdyby rozwinąć DNA poza organizm, przekraczałoby kilka milionów kilometrów[7].
  5. Chromosom 1 jest największym chromosomem w genomie ludzkim i zawiera ok. 8% całej informacji genetycznej człowieka[8], czyli ponad 3 tysiące genów. Opublikowanie sekwencji chromosomu 1 było ostatnim etapem Human Genome Project[9].
  6. Pojedyncza nić DNA chromosomu 1 zbudowana jest z ponad 249 mln nukleotydów, czyli jednostek budujących DNA[10].
  7. Liczba genów zależy od organizmu. Najprostsze bakterie mają ich kilkaset, a kręgowce i rośliny nawet kilkadziesiąt tysięcy. Nie ma jednak prostej zależności między stopniem skomplikowania organizmu a liczbą genów[11].
  8. Jedynie 7% naszego genomu jest unikalne dla gatunku homo sapiens. Ponad 90% ludzkiego genotypu przypomina geny m.in. homo neanderthalensis. Wiele tych samych genów, co my, posiadali także denisowanie i inni przedstawiciele przodków homo sapiens[12].
  9. DNA człowieka waży ok. 700 g[13], a w jednym gramie materiału genetycznego można byłoby pomieścić ponad 700 TB danych! To tak, jakbyśmy mieli 233 dyski przenośne o pojemności 3 TB, które mogą ważyć ponad 150 kg[14].
  10. 46 chromosomów w komórce waży ok. 242 pikogramów (1 pikogram = 10-12 gram). Okazały się one ok. 20 cięższe niż zawarte w nich DNA[15].
  11. Genom spisany w formie tekstowej zająłby nawet 400 tomów encyklopedii po 500 stron każdy[16] – składa się z 3 miliardów par zasad, czyli „cegiełek”, z których zbudowane jest DNA.
  12. Nie dziedziczymy cech po równo po rodzicach[17]. Choć od każdego dostajemy po 23 chromosomy, to po wymieszaniu materiału genetycznego u dziecka uwidocznią się cechy, za które odpowiadają geny dominujące.
  13. Szanse na posiadanie genów od dalszych pokoleń zmniejszają się i stają się bliskie zeru. W swojej puli genowej prawie na pewno posiadamy geny naszych rodziców, dziadków, pradziadków, prapradziadków i praprapradziadków[18].
  14. Czynniki środowiskowe, a także składniki odżywcze mogą wpływać na aktywność genów[19]. Odpowiednimi składnikami odżywczymi możemy wpływać na ekspresję genów (czyli odczytanie informacji zawartej w genie), dzięki czemu jesteśmy w stanie zapobiegać różnym chorobom[20].
  15. Każdy z nas jest nosicielem 7-10 mutacji genetycznych[21]. Część z nich jest przekazywana z pokolenia na pokolenie, część jednak powstaje spontanicznie jako nowa mutacja.
  16. Podłoże genetyczne ma ok. 80% chorób rzadkich. Lista znanych do tej pory chorób rzadkich zawiera 6-8 tysięcy pozycji, ale nigdy nie zostanie zamknięta, ponieważ zawsze istnieje możliwość mutacji genetycznej, która spowoduje nową chorobę[22].
  17. Jedna choroba może być spowodowana różnymi mutacjami genetycznymi. Zastosowanie diagnostyki molekularnej umożliwiło zidentyfikowanie zmian genetycznych w różnych genach, a następnie opracowanie leków ukierunkowanych na dany typ choroby[23].
  18. Część nowotworów jest uwarunkowana genetycznie. Ok. 5-10% nowotworów spowodowana jest mutacjami genetycznymi odziedziczonymi od rodziców. Osoby, w których rodzinach występują dziedziczone nowotwory, chorują często w młodszym wieku niż osoby bez historii rodzinnej[24].
  19. W przypadku niektórych chorób aż 40-50% ryzyko zachorowania jest zapisane w genach. Są to m.in. choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia i zwyrodnienie plamki żółtej[25]. Do grupy o niskiej zależności od genów należą m.in. nowotwory, cukrzyca i choroba Alzheimera.
  20. Pierwszy projekt „sczytywania” ludzkiego genomu trwał ponad 10 lat[26]. Proces ten nazywa się sekwencjonowaniem i dzięki rozwojowi medycyny trwa coraz krócej. Rozpoczęty w 2001 r. z wykorzystaniem sekwencjonowania I generacji trwał 6 lat[27]. Obecnie wykorzystując sekwencjonowanie nowej generacji (tzw. NGS) sczytuje się je zaledwie w 7 dni[28].
 
 
 
 
[1] https://pap-mediaroom.pl/nauka-i-technologie/badania-polskiej-uczonej-maja-wyjasnic-role-niekodujacego-rna-czesc-tzw-ciemnej
[2] https://genetyka.bio/niekodujacy-nie-znaczy-bezuzyteczny-mit-smieciowego-dna/
[3] M. Chorąży, Gen strukturalny – ewolucja pojęcia i dylematy, NOWOTWORY Journal of Oncology, 2011, 61(6), 571-580, https://journals.viamedica.pl/nowotwory_journal_of_oncology/article/download/52076/38810
[4] https://pl.khanacademy.org/science/biology/dna-as-the-genetic-material/dna-discovery-and-structure/a/discovery-of-the-structure-of-dna
[5]https://www.asiaresearchnews.com/html/article.php/aid/9045/cid/2/research/science/king_abdullah_university_of_science_and_technology/the_structure_of_dna_made_visible.html
[6] https://genetyka.bio/jedno-dna-a-wiele-rodzajow-komorek-jak-to-dziala/
[7] https://zpe.gov.pl/a/dna—nosnik-informacji-genetycznej/D10rqaDt0
[8] https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1038/cti.2015.41
[9] https://www.nature.com/news/2006/060515/full/news060515-12.html
[10] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557784/
[11] https://zpe.gov.pl/a/dna—nosnik-informacji-genetycznej/D18yvChME
[12] https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abc0776
[13] https://www.benchmark.pl/aktualnosci/dna-pamiec-uniwersytet-harvarda.html
[14] https://www.extremetech.com/extreme/134672-harvard-cracks-dna-storage-crams-700-terabytes-of-data-into-a-single-gram
[15] https://www.independent.co.uk/news/science/human-chromosomes-heavy-mystery-b1863874.html
[16] https://eduinput.com/the-human-genome-project-goals-methods-and-applications/
[17] K. Przybyłko, C. Walesa, Uwarunkowania różnic w rozwoju i zachowaniu się rodzeństwa, Horyzonty Psychologii 2014, t. IV, 119-129 https://wydawnictwo.wsei.eu/wp-content/uploads/2021/02/Horyzonty_Psychologii_2014.pdf
[18] https://www.genetyczne.pl/genetyka-po-godzinach/do-ktorego-pokolenia-dziedziczymy-geny/
[19] https://journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/44019/33730
[20] https://rnz.izoo.krakow.pl/files/RNZ_2010_37_2_art01.pdf
[21] https://medicalpress.pl/publicystyka/wiedza-na-temat-chorb-rzadkich-w-spoeczestwie-jest-niewystarczajca_Nqy67VnApo/
[22] http://www.rejestrwad.pl/choroby-rzadkie/choroby-rzadkie-i-ultrarzadkie
[23] https://www.zwrotnikraka.pl/terapia-celowana-molekularnie-onkologia-personalizowana/
[24] https://www.zwrotnikraka.pl/czy-rak-jest-dziedziczny/
[25] https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0220215
[26] https://www.nbcnews.com/news/all/human-genome-project-marks-10-years-flna1c9342033
[27] https://grafik.rp.pl/grafika2/743993.pdf
[28] https://www.yourgenome.org/stories/next-generation-sequencing/
25 kwietnia 2003 roku przedstawiono wyniki wieloletnich badań i analiz prezentujących zapis ludzkiego genomu. Jednocześnie jest to data mająca przełomowe znaczenie w dalszym rozwoju nauk biologicznych i medycznych. Tego dnia obchodzimy Światowy Dzień DNA jako zwieńczenie „Human Genome Project”. O tym, dlaczego warto wykonywać badania genetyczne i jak przebiega proces badania, opowiadają eksperci kampanii edukacyjnej „Genetyka Ratuje Życie”.
Już od 19 lat możemy odczytywać zapis DNA, decydujący nie tylko o większości ludzkich cech, ale co najważniejsze – o predyspozycjach zdrowotnych. Kampania „Genetyka Ratuje Życie” zwraca uwagę na istotną rolę badań genetycznych i pomaga „odczarować” genetykę, pokazując jej rzeczywistą moc i wartość.

Wczesna i dokładna diagnoza
Badania genetyczne umożliwiają ocenę predyspozycji do zachorowania na daną chorobę
(np. nowotwory złośliwe), zanim jeszcze wystąpią jej objawy. Dzięki wiarygodności wyników badań DNA (na poziomie ok. 99%) możliwe jest wdrożenie odpowiednich działań terapeutycznych. W znaczącym stopniu opóźniają one rozwój choroby i jej konsekwencji. Istnieje wiele przypadków, w których postawienie diagnozy tylko na podstawie dolegliwości pacjenta jest trudne, a wiele schorzeń o podłożu genetycznym może występować bardzo rzadko, np.: choroba Gauchera, choroba Fabry’ego czy HAE.

Uniknięcie ciężkiej choroby
Wiedza, którą dostarczają badania genetyczne, pozwala nie tylko spowolnić rozwój choroby, ale
w niektórych przypadkach – nawet jej uniknąć. Jeśli w rodzinie zdarzyły się przypadki zachorowania np. na nowotwory, które miały związek ze szkodliwą mutacją genetyczną to warto wykonać test genetyczny w kierunku ich wystąpienia. Wykrycie mutacji genetycznej może zwrócić uwagę pacjenta na potrzebę częstszego wykonania badań przesiewowych lub wdrożenia środków zapobiegawczych. Dzięki badaniom genetycznym możemy opóźnić rozwój takich zaburzeń jak: cukrzyca, rak i choroby sercowo-naczyniowe.

Skuteczne leczenie nowotworów
Dzięki rozwojowi genetyki – zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu – możliwe jest coraz lepsze poznanie i określenie biologii danego nowotworu. Przykładem jest diagnostyka molekularna i terapia ukierunkowana molekularnie. Pacjenci onkologiczni, dzięki prawidłowo przeprowadzonej ścieżce diagnostycznej i precyzyjnym wynikom, mają możliwość otrzymywania spersonalizowanej i skutecznej terapii, w tym ukierunkowanej molekularnie. Obszarem, w którym diagnostyka molekularna

i nowoczesne terapie poprawiły jakość leczenia, jest nowotwór płuca.  Dzięki zastosowaniu precyzyjnych badań genetycznych wykazano, że rak płuca to w rzeczywistości katalog wielu nowotworów
o zróżnicowanym przebiegu i zależy od określonych nieprawidłowości genetycznych. Wiedza ta umożliwia poszukiwanie leków celowanych, których działanie jest ukierunkowane na zniesienie skutku obecności konkretnej zmiany genetycznej.

 
Personalizacja leków
Badania genetyczne mogą doprowadzić do opracowania bardziej „spersonalizowanych” leków zaprojektowanych tak, aby pasowały do określonych procesów molekularnych związanych z wywoływaniem choroby oraz innych nowych rodzajów leczenia, takich jak terapia genowa, w której wadliwe geny mogłyby zostać zastąpione lub naprawione.

Wykrywanie chorób dziedzicznych wieku rozwojowego
W rodzinach ryzyka genetycznego dzięki badaniom genetycznym w przebiegu ciąży, możemy dowiedzieć się o ryzyku wystąpienia u dziecka choroby genetycznej, np.: choroby Pompego, chorób nerwowo-mięśniowych czy rdzeniowego zaniku mięśni (SMA). Przekłada się to na odpowiednio wczesne opracowanie schematu postępowania podczas ciąży i po narodzinach. Leczenie niektórych wad genetycznych jest możliwe jeszcze w łonie matki.

Leczenie chorób rzadkich
W przypadku chorób rzadkich genetyka to często jedyna droga leczenia. 80% tych schorzeń ma podłoże genetyczne. Wiąże się to z koniecznością zastosowania wysokospecjalistycznej diagnostyki genetycznej, bez której choroba nie zostanie jednoznacznie zidentyfikowana.

– Genetyka odgrywa coraz większą rolę w świecie medycyny. Praca zespołów laboratoryjnych w połączeniu z wysokiej jakości sprzętem daje nowe możliwości, a badania genetyczne, w tym sekwencjonowanie następnej generacji, wspierając profilaktykę, diagnostykę i leczenie – mogą uratować życie. Aby wypracować odpowiedni system i znaleźć receptę na wiele chorób, należy zmienić sposób myślenia i dostrzec ogromne zalety, jakie niesie za sobą diagnostyka genetyczna.– podkreśla dr hab. n. med. Monika Gos, prof. IMiD, Kierownik Pracowni Genetyki Rozwoju w Zakładzie Genetyki Medycznej Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.

Zbadaj swoje geny
Testy genetyczne mogą dostarczyć ważnych, ratujących życie informacji. Spotkanie z ekspertem – lekarzem specjalistą w zakresie genetyki klinicznej może rozwiać wątpliwości dotyczące tego, czy powinniśmy poddać się testom, jaki test wykonać i co oznaczają jego wyniki. Diagnostyka genetyczna to sposób na uzyskanie wiarygodnych i ważnych informacji dot. naszego zdrowia i szansa na sformułowanie indywidualnego planu na kolejne lata w zdrowiu.

Warto wiedzieć:
  1. Wszystkie testy genetyczne nie są zależne od obecnego stanu zdrowia i nie ma żadnych przeciwwskazań do ich wykonania (takich jak ciąża, choroba, dieta, itd.).
  2. W przypadku chorób dziedzicznych, określone badanie genetyczne wykonywane jest tylko raz w ciągu całego życia, ponieważ nasze DNA nie zmienia się. Może natomiast zmienić się zakres wykonywanego badania, co może wiązać się z koniecznością ponownego pobrania materiału.
  3. Do rodzajów materiałów wykorzystywanych w badaniach genetycznych należą: krew żylna, wymaz z jamy ustnej, ślina, materiał poronny, fragment skóry lub inne tkanki (biopsje).
  4. Pierwszym etapem badania molekularnego jest wyizolowanie DNA z pobranego wcześniej od pacjenta materiału biologicznego.
  5. Kolejnym etapem jest laboratoryjna analiza DNA według różnych technik badań:
  1. Po analizie pacjentowi udostępniany jest wynik – w interpretacji wyników należy skorzystać
    z pomocy lekarza specjalisty, najlepiej w zakresie genetyki klinicznej.
  2. Czas wykonania badania różni się w zależności od laboratorium i od metody analizy (może trwać od 2 tygodni do pół roku).
 
Nie każde badanie genetyczne niesie za sobą wysokie koszty. W Polsce od lat istnieje możliwość wykonania refundowanych badań genetycznych.

źródło: komunikat

25 kwietnia 2003 roku przedstawiono wyniki wieloletnich badań i analiz prezentujących zapis ludzkiego genomu. Jednocześnie jest to data mająca przełomowe znaczenie w dalszym rozwoju nauk biologicznych i medycznych. Tego dnia obchodzimy Światowy Dzień DNA jako zwieńczenie „Human Genome Project”. O tym, dlaczego warto wykonywać badania genetyczne i jak przebiega proces badania, opowiadają eksperci kampanii edukacyjnej „Genetyka Ratuje Życie”.
Już od 19 lat możemy odczytywać zapis DNA, decydujący nie tylko o większości ludzkich cech, ale co najważniejsze – o predyspozycjach zdrowotnych. Kampania „Genetyka Ratuje Życie” zwraca uwagę na istotną rolę badań genetycznych i pomaga „odczarować” genetykę, pokazując jej rzeczywistą moc i wartość.

Wczesna i dokładna diagnoza
Badania genetyczne umożliwiają ocenę predyspozycji do zachorowania na daną chorobę
(np. nowotwory złośliwe), zanim jeszcze wystąpią jej objawy. Dzięki wiarygodności wyników badań DNA (na poziomie ok. 99%) możliwe jest wdrożenie odpowiednich działań terapeutycznych. W znaczącym stopniu opóźniają one rozwój choroby i jej konsekwencji. Istnieje wiele przypadków, w których postawienie diagnozy tylko na podstawie dolegliwości pacjenta jest trudne, a wiele schorzeń o podłożu genetycznym może występować bardzo rzadko, np.: choroba Gauchera, choroba Fabry’ego czy HAE.

Uniknięcie ciężkiej choroby
Wiedza, którą dostarczają badania genetyczne, pozwala nie tylko spowolnić rozwój choroby, ale
w niektórych przypadkach – nawet jej uniknąć. Jeśli w rodzinie zdarzyły się przypadki zachorowania np. na nowotwory, które miały związek ze szkodliwą mutacją genetyczną to warto wykonać test genetyczny w kierunku ich wystąpienia. Wykrycie mutacji genetycznej może zwrócić uwagę pacjenta na potrzebę częstszego wykonania badań przesiewowych lub wdrożenia środków zapobiegawczych. Dzięki badaniom genetycznym możemy opóźnić rozwój takich zaburzeń jak: cukrzyca, rak i choroby sercowo-naczyniowe.

Skuteczne leczenie nowotworów
Dzięki rozwojowi genetyki – zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu – możliwe jest coraz lepsze poznanie i określenie biologii danego nowotworu. Przykładem jest diagnostyka molekularna i terapia ukierunkowana molekularnie. Pacjenci onkologiczni, dzięki prawidłowo przeprowadzonej ścieżce diagnostycznej i precyzyjnym wynikom, mają możliwość otrzymywania spersonalizowanej i skutecznej terapii, w tym ukierunkowanej molekularnie. Obszarem, w którym diagnostyka molekularna

i nowoczesne terapie poprawiły jakość leczenia, jest nowotwór płuca.  Dzięki zastosowaniu precyzyjnych badań genetycznych wykazano, że rak płuca to w rzeczywistości katalog wielu nowotworów
o zróżnicowanym przebiegu i zależy od określonych nieprawidłowości genetycznych. Wiedza ta umożliwia poszukiwanie leków celowanych, których działanie jest ukierunkowane na zniesienie skutku obecności konkretnej zmiany genetycznej.

 
Personalizacja leków
Badania genetyczne mogą doprowadzić do opracowania bardziej „spersonalizowanych” leków zaprojektowanych tak, aby pasowały do określonych procesów molekularnych związanych z wywoływaniem choroby oraz innych nowych rodzajów leczenia, takich jak terapia genowa, w której wadliwe geny mogłyby zostać zastąpione lub naprawione.

Wykrywanie chorób dziedzicznych wieku rozwojowego
W rodzinach ryzyka genetycznego dzięki badaniom genetycznym w przebiegu ciąży, możemy dowiedzieć się o ryzyku wystąpienia u dziecka choroby genetycznej, np.: choroby Pompego, chorób nerwowo-mięśniowych czy rdzeniowego zaniku mięśni (SMA). Przekłada się to na odpowiednio wczesne opracowanie schematu postępowania podczas ciąży i po narodzinach. Leczenie niektórych wad genetycznych jest możliwe jeszcze w łonie matki.

Leczenie chorób rzadkich
W przypadku chorób rzadkich genetyka to często jedyna droga leczenia. 80% tych schorzeń ma podłoże genetyczne. Wiąże się to z koniecznością zastosowania wysokospecjalistycznej diagnostyki genetycznej, bez której choroba nie zostanie jednoznacznie zidentyfikowana.

– Genetyka odgrywa coraz większą rolę w świecie medycyny. Praca zespołów laboratoryjnych w połączeniu z wysokiej jakości sprzętem daje nowe możliwości, a badania genetyczne, w tym sekwencjonowanie następnej generacji, wspierając profilaktykę, diagnostykę i leczenie – mogą uratować życie. Aby wypracować odpowiedni system i znaleźć receptę na wiele chorób, należy zmienić sposób myślenia i dostrzec ogromne zalety, jakie niesie za sobą diagnostyka genetyczna.– podkreśla dr hab. n. med. Monika Gos, prof. IMiD, Kierownik Pracowni Genetyki Rozwoju w Zakładzie Genetyki Medycznej Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.

Zbadaj swoje geny
Testy genetyczne mogą dostarczyć ważnych, ratujących życie informacji. Spotkanie z ekspertem – lekarzem specjalistą w zakresie genetyki klinicznej może rozwiać wątpliwości dotyczące tego, czy powinniśmy poddać się testom, jaki test wykonać i co oznaczają jego wyniki. Diagnostyka genetyczna to sposób na uzyskanie wiarygodnych i ważnych informacji dot. naszego zdrowia i szansa na sformułowanie indywidualnego planu na kolejne lata w zdrowiu.

Warto wiedzieć:
  1. Wszystkie testy genetyczne nie są zależne od obecnego stanu zdrowia i nie ma żadnych przeciwwskazań do ich wykonania (takich jak ciąża, choroba, dieta, itd.).
  2. W przypadku chorób dziedzicznych, określone badanie genetyczne wykonywane jest tylko raz w ciągu całego życia, ponieważ nasze DNA nie zmienia się. Może natomiast zmienić się zakres wykonywanego badania, co może wiązać się z koniecznością ponownego pobrania materiału.
  3. Do rodzajów materiałów wykorzystywanych w badaniach genetycznych należą: krew żylna, wymaz z jamy ustnej, ślina, materiał poronny, fragment skóry lub inne tkanki (biopsje).
  4. Pierwszym etapem badania molekularnego jest wyizolowanie DNA z pobranego wcześniej od pacjenta materiału biologicznego.
  5. Kolejnym etapem jest laboratoryjna analiza DNA według różnych technik badań:
  1. Po analizie pacjentowi udostępniany jest wynik – w interpretacji wyników należy skorzystać
    z pomocy lekarza specjalisty, najlepiej w zakresie genetyki klinicznej.
  2. Czas wykonania badania różni się w zależności od laboratorium i od metody analizy (może trwać od 2 tygodni do pół roku).
 
Nie każde badanie genetyczne niesie za sobą wysokie koszty. W Polsce od lat istnieje możliwość wykonania refundowanych badań genetycznych.

źródło: komunikat