Letnie dni sprzyjają zabawie i aktywności na świeżym powietrzu. Choć rodzice coraz częściej pamiętają o kremach z filtrem i nakryciach głowy dla swoich pociech, ochrona oczu dzieci przed światłem słonecznym nadal bywa pomijana. Tymczasem to właśnie najmłodsi są bardziej narażeni na uszkodzenia wzroku spowodowane promieniowaniem UV, ponieważ struktury ich oka nie są jeszcze w pełni rozwinięte i przepuszczają więcej promieniowania UV do wnętrza gałki ocznej.

Dlatego odpowiednio dobrane okulary przeciwsłoneczne powinny być stałym elementem letniej profilaktyki zdrowotnej dzieci. Na jakie parametry warto zwrócić uwagę podczas ich wyboru?

Dlaczego ochrona oczu dziecka przed słońcem jest tak ważna?

Dziecięcy wzrok jest szczególnie podatny na negatywne skutki promieniowania ultrafioletowego, ponieważ soczewki oczu najmłodszych są bardziej przezierne, co pozwala na dotarcie większej ilości światła o krótkiej długości fali do siatkówki[1].

Promieniowanie UV akumuluje się m.in. w rogówce i soczewce, które pełnią funkcję naturalnych filtrów, jednak nie zapewniają pełnej ochrony przed jego szkodliwym działaniem. W efekcie, najmłodsi są bardziej narażeni na rozwój poważnych chorób wzroku w dorosłości, takich jak zaćma czy zwyrodnienie plamki żółtej – tłumaczy Sylwia Kijewska, optometrystka, ekspertka Hoya Lens Poland.

W związku z tym odpowiednia ochrona przeciwsłoneczna powinna stać się codziennym nawykiem, zwłaszcza podczas letnich aktywności na świeżym powietrzu. Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV może prowadzić do uszkodzeń spojówki i rogówki, powodować podrażnienia, przesuszenie oczu, a także obniżać jakość widzenia. Intensywne światło słoneczne może dodatkowo zmniejszać kontrast widzenia i wpływać na komfort dziecka podczas zabawy. Z tego względu okulary przeciwsłoneczne powinny być traktowane jako podstawowy element ochrony przed słońcem, podobnie jak nakrycie głowy czy krem z filtrem UV.

Jakie okulary przeciwsłoneczne wybrać dla dziecka?

Wybór okularów przeciwsłonecznych nie powinien być przypadkowy. Często zdarza się, że rodzice kupują dziecku okulary przeciwsłoneczne ze względu na ich atrakcyjny kolor lub ciekawy wzór, nie zwracając przy tym większej uwagi na poziom ochrony, jaki zapewniają. Tymczasem wygląd okularów nie powinien być najważniejszym kryterium wyboru. Kluczowe znaczenie mają przede wszystkim obecność odpowiedniego filtra UV, jakość zastosowanych soczewek oraz właściwe dopasowanie oprawek do kształtu twarzy dziecka.

Warto dodać, że zwykłe ciemne okulary, bez filtra UV, mogą zaszkodzić bardziej niż ich brak. Powodują, że źrenica się rozszerza, dostosowując się do ciemniejszych warunków. W konsekwencji, do wnętrza oka przedostaje się większa ilość szkodliwego promieniowania. Dodatkowo osłabieniu ulega naturalny odruch mrużenia oczu, który stanowi jedną z podstawowych barier chroniących przed nadmiernym nasłonecznieniem[2].

Dlatego trzeba wybierać okulary przeciwsłoneczne ze sprawdzonego źródła, najlepiej w salonie optycznym, a nie w przypadkowych miejscach sprzedaży. Przy zakupie należy zwrócić uwagę na oznaczenie CE, które potwierdza zgodność produktu z normami Unii Europejskiej. Podobny symbol może być jednak mylący: oznaczenie „China Export” wygląda bardzo podobnie, ale nie gwarantuje odpowiedniego poziomu ochrony. Istotnym parametrem zapewniającym bezpieczeństwo jest filtr UV 400, który chroni oczy przed pełnym zakresem promieniowania ultrafioletowego. Liczy się też dopasowanie: okulary, które uciskają skronie albo zsuwają się z nosa, dziecko szybko zdejmie i już ich nie założy – dodaje Sylwia Kijewska, optometrystka, ekspertka Hoya Lens Poland.

Należy również pamiętać, że współczesne okulary przeciwsłoneczne mogą pełnić więcej niż jedną funkcję. Obecnie możliwe jest połączenie ochrony przed promieniowaniem słonecznym z korekcją wad wzroku, co pozwala jednocześnie poprawić jakość widzenia i ograniczyć ryzyko pogłębiania się problemów okulistycznych w przyszłości. Z tego względu warto skonsultować wybór okularów ze specjalistą, który pomoże dobrać rozwiązanie uwzględniające zarówno skuteczną ochronę oczu, jak i indywidualne potrzeby wzrokowe dziecka.

Jak dbać o oczy dziecka podczas letnich aktywności?

Oprócz odpowiednio dobranych okularów przeciwsłonecznych, dobrze jest pamiętać o kilku dodatkowych nawykach, które wspierają ochronę wzroku dziecka:

• nakrycie głowy jako dodatkowa bariera – czapka z daszkiem czy kapelusz z szerokim rondem ograniczają ilość promieni słonecznych docierających do oczu z góry i z boku, uzupełniając działanie okularów;
• higiena rąk i oczu – podczas zabawy na świeżym powietrzu dzieci często dotykają oczu zabrudzonymi rękami, co zwiększa ryzyko podrażnień. Dobrym rozwiązaniem jest częste mycie rąk oraz unikanie pocierania oczu, a jeśli do oka wpadnie piasek lub inne zanieczyszczenie, warto przepłukać je solą fizjologiczną;
• nawilżanie oczu w upalne dni – wysoka temperatura, wiatr i długie godziny na słońcu mogą prowadzić do przesuszenia oczu. W takich sytuacjach pomocne są krople nawilżające przeznaczone dla dzieci, które łagodzą podrażnienia i poprawiają komfort widzenia;
• unikanie godzin szczytu nasłonecznienia – aktywności na świeżym powietrzu najlepiej planować poza przedziałem 10:00–16:00, kiedy promieniowanie UV jest najsilniejsze;
• okulary pływackie podczas kąpieli – woda basenowa czy naturalne zbiorniki wodne mogą zawierać chlor, drobnoustroje i inne substancje drażniące. Dobrze dopasowane okulary pływackie skutecznie ograniczają kontakt oczu z tymi czynnikami.

Wdrożenie tych prostych zasad może znacząco zmniejszyć ryzyko negatywnego wpływu słońca i innych czynników środowiskowych na wzrok dziecka. Nie należy też zapominać o regularnych kontrolach okulistycznych, które pozwalają wcześnie wykryć ewentualne wady i wspierają prawidłowy rozwój wzroku.

Coraz więcej godzin spędzanych przed ekranami, ograniczona ilość czasu na świeżym powietrzu i niewystarczająca ekspozycja na naturalne światło słoneczne przyczyniają się do wzrostu liczby dzieci ze zdiagnozowaną krótkowzrocznością, objawiającą się gorszą jakością widzenia na dalekie odległości. Roczny przyrost krótkowzroczności jest najszybszy u osób poniżej 10 roku życia[1]. Większą progresję można zaobserwować zwłaszcza u dzieci z wysoką krótkowzrocznością, z którą do 2050 roku może zmagać się nawet 10% światowej populacji[2]. Czym jest wysoka krótkowzroczność i dlaczego stanowi tak duże zagrożenie dla zdrowia oczu dzieci?

Krótkowzroczność to wada wzroku, w której światło ogniskuje się przed siatkówką zamiast bezpośrednio na niej, powodując rozmazany obraz odległych obiektów. W przypadku wysokiej krótkowzroczności, gdy wada przekracza -6,00 dioptrii, dochodzi do znacznego wydłużenia gałki ocznej, często powyżej 26 mm.

Rozwój tej wady nie jest kwestią przypadkową – determinują go zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Badania wykazały, że w ludzkim genomie zidentyfikowano prawie 200 miejsc związanych z krótkowzrocznością, ale nie odkryto jeszcze jednego konkretnego genu, który byłby za nią odpowiedzialny[1]. Wiadomo jednak, że jeśli jedno z rodziców ma krótkowzroczność, istnieje duże prawdopodobieństwo, że również dziecko będzie zmagać się z tą wadą. Dodatkowo, wraz z postępem technologicznym i zmianą nawyków, krótkowzroczność staje się coraz bardziej powszechna. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), do 2030 roku aż 3,4 miliarda ludzi będzie krótkowzrocznych[2].

Krótkowzroczność a wysoka krótkowzroczność

Krótkowzroczność i wysoka krótkowzroczność to terminy, które odnoszą się do tej samej wady wzroku, ale różnią się stopniem nasilenia problemu oraz potencjalnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Wyróżnia się dwa stopnie krótkowzroczności: niską (do -6,00 dioptrii) oraz wysoką (powyżej -6 dioptrii).

O ile niska krótkowzroczność wiąże się z niższym ryzykiem poważnych komplikacji zdrowotnych, o tyle wysoka krótkowzroczność, ze względu na intensywniejszy proces patologiczny w oku, wymaga bardziej zaawansowanej opieki okulistycznej, ponieważ może mieć poważniejsze długofalowe konsekwencje dla zdrowia oczu i jakości wzroku.

Wysoka krótkowzroczność znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych chorób oczu, które w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do trwałej utraty wzroku. W przypadku wysokiej krótkowzroczności gałka oczna jest nadmiernie wydłużona, co powoduje napięcie struktur siatkówki i zwiększa ryzyko jej odwarstwienia – stan ten wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, ponieważ może prowadzić do utraty widzenia. Wysoka krótkowzroczność sprzyja również powstawaniu zwyrodnień w obrębie plamki, czyli miejsca na siatkówce odpowiedzialnego na wyraźne, centralne widzenie. Zmiany w tym obszarze znacznie pogarszają jakość widzenia i życia pacjenta. Ponadto, osoby z wysoką krótkowzrocznością są bardziej narażone na rozwój jaskry, która uszkadza nerw wzrokowy i również może prowadzić do utraty widzenia – tłumaczy Sylwia Kijewska, optometrystka, ekspertka Hoya Lens Poland. 

Specjaliści zalecają regularne badania wzroku już od najmłodszych lat, ponieważ nieodpowiednio „zaopiekowana” wada bardzo szybko postępuje.

Gałki oczne rozwijają się zazwyczaj do 21., a według niektórych źródeł nawet do 25. roku życia. U dzieci wzrok kształtuje się bardzo dynamicznie, co może prowadzić do szybkiego pogłębiania się wady. Rodzice i opiekunowie nie zawsze dostrzegają pogarszające się widzenie, a dzieci często same nie zgłaszają problemów. Dlatego regularne kontrole są niezwykle ważne – wyjaśnia Sylwia Kijewska, optometrystka i ekspertka Hoya Lens Poland.

Świadomość dostępnych sposobów postępowania pozwala odpowiednio reagować po zdiagnozowaniu krótkowzroczności i skuteczniej dbać o zdrowie wzroku dziecka.

Jak postępować w przypadku diagnozy?

Korekcja krótkowzroczności za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych to absolutne minimum. Podstawową metodą korekcji krótkowzroczności są okulary ze standardowymi soczewkami jednoogniskowymi wypukło-wklęsłymi, tzw. „minusy”. Takie soczewki zapewniają jedynie wyraźne widzenie, nie pomagają jednak spowolnić progresji krótkowzroczności, czyli jej dalszego rozwoju. Dlatego należy pamiętać, że korekcja to nie wszystko.

Równie ważne jest opracowanie planu terapeutycznego, którego celem jest korekcja niewyraźnego widzenia do dali oraz spowolnienie progresji krótkowzroczności. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Okulistycznego[3], istnieje kilka skutecznych metod spowalniania krótkowzroczności, których działanie zostało potwierdzone w badaniach klinicznych. Metody te można podzielić na dwie główne grupy – optyczne i farmakologiczne. Do metod optycznych zaliczamy okulary z soczewkami wykorzystującymi technologię rozogniskowania krótkowzrocznego na siatkówce oraz zakładane na noc twarde soczewki ortokeratologiczne. Farmakologiczne metody kontroli krótkowzroczności obejmują stosowanie atropinizacji, czyli regularną aplikację kropli z atropiną o niskim stężeniu (0,01 – 0,05 proc.).

Kluczowe jest dopasowanie konkretnego rozwiązania do trybu życia pacjenta oraz jego indywidualnych potrzeb i preferencji. Niektóre metody, takie jak atropina czy ortokorekcja, wymagają bezpośredniego kontaktu z powierzchnią oka, co dla części dzieci może być problematyczne. Dodatkową trudnością w przypadku atropinizacji może być także ograniczona dostępność gotowych preparatów – krople te muszą być sporządzane na receptę, co stanowi wyzwanie dla rodziców, którzy muszą znaleźć aptekę zdolną do ich szybkiego przygotowania. W tym kontekście okulary z soczewkami wykorzystującymi rozogniskowanie krótkowzroczne wydają się być rozwiązaniem łatwiejszym i bezpieczniejszym w zastosowaniu u dzieci – mówi Sylwia Kijewska, optometrystka i ekspertka Hoya Lens Poland.

Warto pamiętać, że żadna z metod kontroli krótkowzroczności nie gwarantuje całkowitego zahamowania progresji wady. Każdy organizm reaguje inaczej, dlatego kluczowe znaczenie ma wczesna diagnostyka oraz jak najszybsze wdrożenie odpowiednich działań. Ostateczny wybór metody zawsze powinien być konsultowany z lekarzem specjalistą.

Jak dbać o wzrok dzieci w przypadku wysokiej krótkowzroczności?

Skuteczne spowolnienie postępu wysokiej krótkowzroczności u dzieci wymaga nie tylko odpowiedniej korekcji i planu terapeutycznego, ale także codziennej profilaktyki. Kluczowe znaczenie mają zdrowe nawyki, takie jak higiena pracy wzrokowej i regularna aktywność na świeżym powietrzu.

Badania pokazują, że dzieci spędzające co najmniej dwie godziny dziennie na zewnątrz, w naturalnym świetle, mają mniejsze ryzyko rozwoju krótkowzroczności[4]. Ludzki wzrok przez tysiące lat był przystosowany do patrzenia w dal, co nie obciąża mięśni odpowiedzialnych za akomodację oka. Tymczasem współczesny styl życia, oparty na długotrwałym patrzeniu na bliskie odległości – zwłaszcza na ekrany urządzeń – sprzyja przeciążeniu wzroku i może przyspieszać rozwój wady.

Pamiętajmy, aby dzieci codziennie spędzały minimum dwie godziny na świeżym powietrzu, najlepiej w naturalnym świetle, ponieważ może to skutecznie spowolnić rozwój krótkowzroczności. Równie ważne są regularne przerwy podczas pracy wzrokowej, zwłaszcza przy korzystaniu z urządzeń elektronicznych – mówi Sylwia Kijewska, optometrystka i ekspertka Hoya Lens Poland. Zasada 20-20-20 to prosty sposób na zmniejszenie zmęczenia oczu. Co 20 minut patrzenia na ekran warto zrobić 20-sekundową przerwę, skupiając wzrok na obiekcie oddalonym o co najmniej 6 metrów – podkreśla ekspertka.

W przypadku wysokiej krótkowzroczności szczególnie istotne jest częstsze monitorowanie stanu zdrowia oczu, dlatego zaleca się wizyty u okulisty lub optometrysty co najmniej raz na 6 miesięcy, nawet jeśli dziecko nie zgłasza problemów ze wzrokiem.

• długość osiową gałki ocznej,
• stan siatkówki,
• ciśnienie wewnątrzgałkowe,
• ewentualne objawy powikłań związanych z krótkowzrocznością.

Wdrożenie tych zasad, w połączeniu z odpowiednią korekcją i nowoczesnymi metodami kontroli, może skutecznie spowolnić progresję krótkowzroczności oraz zmniejszyć ryzyko poważnych komplikacji w przyszłości.

źródło: Hoya Lens Poland