W dniach 18-24 listopada po raz kolejny obchodzony jest World Antimicrobial Awareness Week (WAAW). Jest to globalna inicjatywa realizowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Światową Organizacją Zdrowia Zwierząt (WOAH) i Programem Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP). Celem kampanii jest zwiększenie świadomości społecznej na temat narastającego problemu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (ang. antimicrobial resistance, AMR) oraz zachęcenie do racjonalnego stosowania antybiotyków, leków przeciwwirusowych, przeciwgrzybiczych i przeciwpasożytniczych zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Tegoroczne hasło kampanii brzmi: „Act Now: Protect Our Present, Secure Our Future („Działaj teraz: chroń naszą teraźniejszość, zabezpiecz naszą przyszłość”).

Zjawisko oporności drobnoustrojów na antybiotyki jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych XXI wieku. WHO szacuje, że rocznie z powodu zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na antybiotyki umiera ponad 1,27 mln osób, a łącznie infekcje związane z AMR przyczyniają się do blisko 5 mln zgonów na całym świecie. Zaktualizowane szacunki globalnego projektu GRAM (Global Research on Antimicrobial Resistance) z 2024 roku wskazują, że liczba zgonów bezpośrednio spowodowanych opornością wzrosła do ponad 1,1 mln rocznie, a jeśli obecne trendy się utrzymają, do 2050 roku liczba zgonów z powodu infekcji opornych na leczenie może sięgnąć nawet 10 mln rocznie – co uczyniłoby je jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, przewyższając liczbę ofiar nowotworów

Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe rozwija się, gdy mikroorganizmy, takie jak bakterie, grzyby, wirusy czy pasożyty,nabywają zdolności unikania działania leków, które dotychczas skutecznie je zwalczały. . W rezultacie infekcje, które kiedyś łatwo poddawały się terapii, stają się trudniejsze lub niemożliwe do wyleczenia. Problem narasta nie tylko w szpitalach, lecz również w codziennej opiece zdrowotnej, weterynarii czy środowisku naturalnym, gdzie niekontrolowane użycie antybiotyków w produkcji żywności i rolnictwie sprzyja rozprzestrzenianiu się opornych szczepów.

Według WHO, co szósta zakażona osoba na świecie cierpi dziś na infekcję, której nie da się skutecznie leczyć powszechnie dostępnymi antybiotykami. W ostatnich pięciu latach zaobserwowano wzrost oporności w ponad 40 proc. badanych kombinacji lek-patogen, co oznacza, że niektóre z najczęściej stosowanych terapii tracą skuteczność.

Mikrobiota: cichy sojusznik zdrowia

Jednym z często pomijanych aspektów antybiotykoterapii jest jej wpływ na mikrobiotę, czyli złożony ekosystem mikroorganizmów zamieszkujących ludzkie ciało. Właściwa równowaga mikrobioty wspiera odporność, metabolizm i funkcjonowanie układu nerwowego. Nadmierne lub niewłaściwe stosowanie antybiotyków może jednak prowadzić do tzw. dysbiozy, czyli zaburzenia tego ekosystemu, co z kolei sprzyja infekcjom, chorobom autoimmunologicznym i metabolicznym.

Z najnowszego raportu International Microbiota Observatory 2025 wynika, że świadomość społeczna dotycząca wpływu antybiotyków na mikrobiotę rośnie – już 68% respondentów deklaruje, że wie o możliwościach negatywnego oddziaływania antybiotyków na ten kluczowy ekosystem. Jednocześnie raport potwierdza, że edukacja prowadzona przez personel medyczny pozostaje jednym z najsilniejszych czynników zmiany zachowań zdrowotnych: aż 96% osób, które uzyskały od lekarza informacje o mikrobiocie oraz sposobach jej ochrony, wprowadziło realne zmiany w swoim stylu życia. Wyniki te jednoznacznie pokazują, że konsekwentna komunikacja i edukacja w obszarze mikrobioty przynosi szybkie, wymierne efekty, a świadomi pacjenci są bardziej skłonni do odpowiedzialnego stosowania antybiotyków.

Wspólna odpowiedzialność: działania globalne i lokalne

Rozwiązanie problemu AMR wymaga zintegrowanego podejścia One Health, które łączy troskę o zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska. WHO i ONZ apelują do rządów o wzmacnianie krajowych strategii nadzoru, poprawę dostępu do diagnostyki mikrobiologicznej, inwestycje w badania nad nowymi lekami i szkolenia personelu medycznego. W 2024 roku państwa członkowskie ONZ przyjęły deklarację polityczną zobowiązującą do ograniczenia liczby zgonów spowodowanych AMR o co najmniej 10 proc. do 2030 r. oraz zmniejszenia zużycia nieuzasadnionych antybiotyków o 20 proc.

W Polsce wciąż istnieje potrzeba dalszego wzmacniania świadomości społecznej i edukacji lekarzy w zakresie racjonalnej antybiotykoterapii. Według danych Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków (NPOA), choć zużycie antybiotyków w Polsce spada, nadal pozostaje wyższe niż średnia w krajach UE.

Kluczem jest edukacja i współpraca

Jak podkreśla Kinga Kazimierska-Gęca, przedstawicielka Fundacji i Instytutu Biocodex Microbiota:

„Antybiotyki to jedno z największych osiągnięć medycyny, ale musimy pamiętać, że ich nadużywanie ma konsekwencje – nie tylko w postaci narastającej oporności bakterii, ale także zaburzeń mikrobioty, która odpowiada za naszą odporność i zdrowie. Świadomość społeczna i współpraca pacjentów z lekarzami to fundament skutecznej profilaktyki”.

Fundacja i Instytut Biocodex Microbiota aktywnie wspierają działania WHO w zakresie walki z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe, realizując projekty edukacyjne skierowane zarówno do środowiska medycznego, jak i społeczeństwa.

„Wspieramy inicjatywy WHO, ponieważ wierzymy, że walka z antybiotykoopornością wymaga wspólnego, globalnego wysiłku. Jako organizacja edukacyjna, chcemy inspirować zarówno środowisko medyczne, jak i opinię publiczną do podejmowania odpowiedzialnych decyzji terapeutycznych” – dodaje Kinga Kazimierska-Gęca.

O Fundacji i Instytucie Biocodex Microbiota

Fundacja i Instytut Biocodex Microbiota to organizacje non-profit, których misją jest szerzenie wiedzy o mikrobiocie człowieka i jej znaczeniu dla zdrowia. Instytut organizuje projekty edukacyjne, kampanie społeczne i inicjatywy naukowe, wspierające odpowiedzialne stosowanie antybiotyków. Poprzez popularyzację badań, szkolenia i działania medialne, Instytut zachęca do refleksji nad wpływem leków na mikrobiom, promując jednocześnie podejście One Health i globalną solidarność w walce z opornością. Misją Biocodex Microbiota Foundation jest odkrywanie nowych perspektyw i rozwiązań dla zdrowia ludzkiego poprzez badanie złożonych interakcji między mikrobiotą a organizmem człowieka.

Źródło: Komunikat Prasowy

Według najnowszych danych każdego roku na świecie z powodu infekcji wywołanych przez bakterie oporne na antybiotyki umiera ponad 1,3 miliona ludzi. W samej Europie liczba zgonów przekracza 33 tysiące[1]. W dniach 18-24 listopada obchodzimy Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykach, którego celem jest zwiększenie świadomości na temat odpowiedzialnego stosowania antybiotyków oraz powstrzymanie globalnego kryzysu antybiotykooporności.

Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykach to międzynarodowa inicjatywa organizowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz krajowe instytucje zdrowotne. W Polsce aktywnym partnerem inicjatywy jest Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Główne cele to edukacja oraz szerzenie wiedzy na temat rosnącego problemu antybiotykooporności – zagrożenia, które już dziś wpływa na zdrowie publiczne i przyszłość systemów ochrony zdrowia na całym świecie.

 

Antybiotyki od ponad stu lat stanowią podstawę leczenia infekcji bakteryjnych, jednak ich nadużywanie, zarówno w medycynie, jak i w hodowli zwierząt, przyspiesza rozwój antybiotykooporności. W samej Europie aktualna sytuacja prowadzi do ponad 33 tysięcy zgonów rocznie. Problem dotyczy nie tylko zdrowia pacjentów, ale także rosnących kosztów opieki zdrowotnej i hospitalizacji, gdyż leczenie infekcji wywołanych przez bakterie oporne na antybiotyki jest znacznie bardziej złożone i kosztowne.

 

W trakcie Światowego Tygodnia Wiedzy o Antybiotykach na stronach WHO oraz ECDC udostępniane są materiały informacyjne, które wspierają edukację na temat świadomego stosowania antybiotyków. Pacjenci i lekarze są zachęcani do zapoznania się z nimi, aby wspólnie zapobiegać niekontrolowanemu rozwojowi antybiotykooporności i chronić zdrowie publiczne.

Także w Polsce ważną częścią działań na rzecz przeciwdziałania rosnącej antybiotykooporności jest wsparcie merytoryczne dla lekarzy i edukacja pacjentów. Kluczowe zalecenia obejmują m.in. zlecanie antybiotyków tylko wtedy, gdy jest to uzasadnione. Pacjenci natomiast są zachęcani do stosowania antybiotyków zgodnie z rekomendacją lekarską[2].

W ramach Światowego Tygodnia Wiedzy o Antybiotykach firma Fresenius Kabi Polska podkreśla znaczenie bezpiecznego, zgodnego z najnowszą wiedzą medyczną stosowania antybiotyków. Dzięki innowacyjnym opakowaniom KabiPac oraz formulacjom typu RTU (gotowe do użycia), minimalizowane jest ryzyko błędów medycznych, a także optymalizowany jest czas pracy personelu. Dodatkowo, lokalna produkcja antybiotyków firmy Fresenius Kabi Polska jest odpowiedzią na potrzeby polskiego systemu ochrony zdrowia, zapewniając stabilność dostaw oraz możliwość szybkiego reagowania na zmieniające się potrzeby. Firma podkreśla, że zapewnienie ciągłości dostaw leków jest jednym z fundamentów bezpieczeństwa pacjentów.

 

[2] https://antybiotyki.edu.pl/edwa/zobacz-odp-stosowanie-pacjent.php

źródło: Fresenius Kabi

–  Niepotrzebne podawanie antybiotyków w infekcjach wirusowych naraża pacjenta na działanie toksyczne leku, zwiększa oporność bakterii i niszczy dobroczynną mikroflorę organizmu. Dlatego, aby zapobiegać rozwojowi oporności antybiotykowej oraz chronić mikroflorę i zdrowie pacjenta, antybiotyki powinny być stosowane tylko wtedy, gdy są absolutnie niezbędne — czyli w przypadku zakażeń bakteryjnych, a nie wirusowych – ostrzega ekspert American Heart of Poland.

Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach (EAAD) został ustanowiony w 2008 r. przez Komisję Europejską i jest obchodzony corocznie w dniu 18 listopada w całej Europie.

W ramach EAAD i WAAD na całym świecie organizowane są wydarzenia kierowane do społeczeństwa oraz specjalistów medycznych, propagujących wiedzę na temat racjonalnego stosowania antybiotyków, zwrócenia uwagi na nurtujące pytania czym grozi niewłaściwe stosowanie antybiotyków? Czy antybiotyki leczą choroby wirusowe? Jak niebezpieczne może być samoleczenie antybiotykami?  Jakim zagrożeniem dla jest antybiotykoodporność? O tych ważnych kwestiach mówi dr n. farm. Katarzyna Molęda-Krawiec, Dyrektor ds. Farmacji American Heart of Poland.

– Antybiotyki są skuteczne wyłącznie w leczeniu infekcji bakteryjnych, ponieważ ich mechanizm działania jest skierowany przeciwko specyficznym strukturom i procesom biologicznym bakterii. Atakują one, na przykład, ściany komórkowe bakterii, syntezę białek czy DNA, które są kluczowe dla przeżycia bakterii. Wirusy natomiast różnią się od bakterii pod wieloma względami — nie mają budowy komórkowej, ściany komórkowej ani własnego metabolizmu. Zamiast tego wirusy są zbudowane z materiału genetycznego otoczonego osłonką białkową i są zdolne do namnażania się wyłącznie wewnątrz komórek gospodarza – wyjaśnia Katarzyna Molęda-Krawiec, Dyrektor ds. Farmacji w American Heart of Poland.

–  Niepotrzebne podawanie antybiotyków w infekcjach wirusowych naraża pacjenta na działanie toksyczne leku, zwiększa oporność bakterii i niszczy dobroczynną mikroflorę organizmu. Dlatego, aby zapobiegać rozwojowi oporności antybiotykowej oraz chronić mikroflorę i zdrowie pacjenta, antybiotyki powinny być stosowane tylko wtedy, gdy są absolutnie niezbędne — czyli w przypadku zakażeń bakteryjnych, a nie wirusowych – ostrzega ekspert American Heart of Poland.

– Działanie antybiotyku opiera się na utrzymaniu stałego poziomu substancji czynnej w organizmie, co pozwala skutecznie zwalczać bakterie. Dlatego ważne jest, by przyjmować kolejne dawki w regularnych odstępach czasu, np. co 8 lub 12 godzin, zgodnie z zaleceniem lekarza. Pomijanie dawek lub ich nieregularne stosowanie może prowadzić do spadku stężenia leku we krwi, co osłabia jego działanie i może sprzyjać rozwojowi oporności bakterii – wyjaśnia farmaceuta.

– Antybiotyki najlepiej popijać wodą, ponieważ niektóre napoje, takie jak mleko, sok pomarańczowy, herbata, kawa czy napoje gazowane, mogą wpływać na wchłanianie leku lub jego metabolizm. Na przykład mleko i produkty mleczne zawierają wapń, który może wiązać się z niektórymi antybiotykami (np. tetracyklinami), zmniejszając ich skuteczność. Z kolei sok grejpfrutowy może oddziaływać z enzymami odpowiedzialnymi za rozkład niektórych leków, co może prowadzić do nadmiernego stężenia leku we krwi i zwiększać ryzyko skutków ubocznych – mówi Katarzyna Molęda-Krawiec.

– Są pewne grupy antybiotyków, które często zaleca się przyjmować na czczo, ponieważ posiłki mogą osłabiać ich wchłanianie i skuteczność. Na przykład penicyliny (np. ampicylina) – wiele z nich najlepiej wchłania się na czczo. Pożywienie może znacząco zmniejszyć ich skuteczność. Tetracykliny (np. tetracyklina i doksycyklina) – produkty mleczne oraz suplementy wapnia mogą osłabiać ich działanie. Fluorochinolony (np. ciprofloksacyna, lewofloksacyna) – ich wchłanianie również może być zakłócone przez obecność wapnia, żelaza czy cynku w pokarmie, dlatego lepiej jest je przyjmować na czczo lub z dużą przerwą od posiłków bogatych w te minerały. Są natomiast grupy antybiotyków, które wymagają spożycia z jedzeniem, by zmniejszyć ryzyko podrażnienia żołądka. W ulotce leku lub zaleceniach lekarza znajdziemy informację, czy antybiotyk przyjmować przed, w trakcie, czy po posiłku – informuje Katarzyna Molęda-Krawiec.

– Nadużywanie antybiotyków przyczynia się do rozwoju oporności bakterii, co może sprawić, że leczenie w przyszłości będzie trudniejsze i mniej efektywne. Antybiotyki powinny być przepisywane wyłącznie wtedy, gdy lekarz stwierdzi, że są niezbędne w przypadku zakażenia bakteryjnego – wyjaśnia farmaceuta.

– Nawet jeśli po kilku dniach pacjent czuje się lepiej, należy przyjmować antybiotyk do końca przepisanej kuracji. Przedwczesne zakończenie kuracji sprawia, że nie wszystkie bakterie zostają zniszczone, co zwiększa ryzyko nawrotu choroby i rozwoju oporności bakterii na leczenie – uzupełnia dr n. farm. Molęda-Krawiec.

Aby skutecznie przeciwdziałać zakażeniom należy często myć lub dezynfekować ręce, zasłaniać usta i nos w przestrzeniach publicznych, zachować odpowiedni dystans od innych osób. Oprócz stosowania powyższych środków ochronnych, warto zadbać o zdrową dietę, regularny sen i aktywność fizyczną, które pomagają organizmowi w walce z infekcjami.

Poprzez zaangażowanie się w globalne działania kampanii i szerzenie wiedzy na temat problemu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, w tym oporności bakterii na antybiotyki, możemy mieć realny wpływ na racjonalna antybiotykoterapię.