Medicalpress
Każdego roku przemysł farmaceutyczny generuje tysiące ton niebezpiecznych odpadów chemicznych, których neutralizacja wiąże się z wysokimi kosztami i emisją zanieczyszczeń. W odpowiedzi na rosnące wyzwania środowiskowe naukowcy poszukują bardziej zrównoważonych metod produkcji leków. Nad jednym z takich rozwiązań pracuje mgr inż. Aleksandra Rudzka, stypendystka 25. edycji programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki w kategorii doktoranckiej, która bada wykorzystanie enzymów do tworzenia nowoczesnych i ekologicznych procesów chemicznych.
Stypendystka programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki opracowuje nowoczesne metody syntezy leków z wykorzystaniem enzymów – naturalnych katalizatorów, które pozwalają prowadzić reakcje chemiczne szybciej, selektywniej i przy znacznie mniejszym obciążeniu dla środowiska.
 
Farmaceutyczne odpady rosną szybciej niż możliwości ich neutralizacji
Produkcja leków należy dziś do najbardziej obciążających środowisko gałęzi przemysłu chemicznego. Procesy syntezy farmaceutyków wymagają wykorzystania ogromnych ilości rozpuszczalników i reagentów chemicznych, a ich efektem są tysiące ton odpadów, z których znaczna część klasyfikowana jest jako niebezpieczna.

W 2023 roku aż 70,4% odpadów generowanych przez przemysł farmaceutyczny stanowiły odpady niebezpieczne i prognozuje się, że wskaźnik ten utrzyma pozycję aż do 2033 roku[1]. Ich utylizacja jest nie tylko kosztowna – szacuje się, że neutralizacja odpadów medycznych i farmaceutycznych kosztuje nawet o 119% więcej niż utylizacja zwykłych odpadów o tej samej masie[2] – ale często wymaga również spalania w wysokich temperaturach, co wiąże się z emisją zanieczyszczeń oraz powstawaniem toksycznych produktów ubocznych. Rosnąca skala produkcji leków sprawia, że naukowcy coraz intensywniej poszukują bardziej zrównoważonych metod prowadzenia syntezy chemicznej.
 
Enzymy zamiast toksycznych reagentów
Badania mgr inż. Aleksandry Rudzkiej koncentrują się na wykorzystaniu biokatalizy, czyli prowadzeniu reakcji chemicznych z udziałem enzymów – naturalnych katalizatorów obecnych w organizmach żywych.

W przeciwieństwie do tradycyjnych metod chemicznych enzymy działają w łagodniejszych warunkach, nie wymagają stosowania wielu toksycznych substancji i pozwalają ograniczyć ilość odpadów powstających podczas produkcji. Dodatkowo cechują się bardzo wysoką selektywnością, dzięki czemu możliwe jest precyzyjne otrzymywanie pożądanych związków chemicznych.
Szczególnym obszarem zainteresowań badaczki jest synteza chiralnych bloków budulcowych – związków niezwykle ważnych w produkcji leków, ponieważ często tylko jedna z ich form przestrzennych wykazuje odpowiednie działanie biologiczne.
 
Zielona chemia przyszłości
Biokataliza jest obecnie uznawana za jedno z najbardziej perspektywicznych narzędzi zielonej chemii. Dzięki wykorzystaniu enzymów możliwe staje się projektowanie procesów chemicznych, które są jednocześnie wydajne, bezpieczniejsze i bardziej przyjazne środowisku.

Badania prowadzone przez mgr inż. Aleksandrę Rudzką pokazują, że nawet niewielkie zmiany w budowie enzymów lub warunkach reakcji mogą znacząco wpływać na skuteczność całego procesu. Lepsze zrozumienie tych mechanizmów może w przyszłości przyspieszyć rozwój nowoczesnych technologii produkcji leków i ograniczyć środowiskowe koszty działalności przemysłowej.
 
Nauka w służbie środowiska
Światowy Dzień Środowiska przypomina, że rozwój nowoczesnych technologii powinien iść w parze z odpowiedzialnością za środowisko naturalne. Badania prowadzone przez mgr inż. Aleksandrę Rudzką pokazują, że możliwe jest tworzenie skutecznych metod produkcji leków przy jednoczesnym ograniczaniu ilości toksycznych odpadów i zużycia niebezpiecznych substancji chemicznych.

Rozwijanie ekologicznych procesów chemicznych może w przyszłości pomóc nie tylko zmniejszyć wpływ przemysłu farmaceutycznego na środowisko, ale również zwiększyć bezpieczeństwo produkcji i obniżyć koszty związane z utylizacją niebezpiecznych odpadów.
 
***
O stypendystce programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki  
Mgr inż. Aleksandra Rudzka specjalizuje się w biokatalizie, koncentrując swoje badania na wykorzystaniu enzymów w reakcjach chemicznych o znaczeniu przemysłowym i farmaceutycznym. Jej kariera naukowa rozpoczęła się na Politechnice Warszawskiej, gdzie w 2020 roku ukończyła studia inżynierskie na kierunku Biotechnologia. Następnie kontynuowała edukację na tej samej uczelni, uzyskując w 2021 roku tytuł magistra inżyniera ze specjalnością Leki i Kosmetyki.

Od 2021 roku jest związana z Katedrą Biotechnologii Środków Leczniczych i Kosmetyków Politechniki Warszawskiej, gdzie prowadzi badania nad wykorzystaniem enzymów jako selektywnych i zrównoważonych narzędzi w syntezie związków bioaktywnych, w tym leków i półproduktów farmaceutycznych.

Uczestniczyła w realizacji projektów badawczych finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki oraz program IDUB Politechniki Warszawskiej, w ramach których rozwija nowe systemy biokatalityczne i bada ich zastosowanie w syntezie organicznej. Obecnie jest wykonawczynią w projekcie Opus finansowanym przez NCN.
 
Jej dorobek naukowy obejmuje 9 publikacji w renomowanych czasopismach naukowych, takich jak Angewandte Chemie International Edition oraz ACS Catalysis, a wyniki swoich badań prezentowała na 14 międzynarodowych konferencjach naukowych poświęconych biokatalizie i chemii medycznej.

O programie L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki  
Celem programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki prowadzonego w Polsce od 2001 roku jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. Partnerami programu są Polski Komitet do spraw UNESCO, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Akademia Nauk oraz UNGC Network Poland. Do 2025 roku w Polsce wyróżniono 137 naukowczyń. Wyboru, co roku dokonuje Jury pod przewodnictwem prof. Ewy Łojkowskiej. Polska jest jednym ze 118 krajów, w których co roku przyznawane są stypendia dla utalentowanych naukowczyń. Program Dla Kobiet i Nauki jest częścią globalnej inicjatywy For Women in Science, która powstała dzięki partnerstwu L’Oréal i UNESCO. Międzynarodowa nagroda przyznawana jest co roku w Paryżu w ramach For Women in Science Week pięciu laureatkom, których odkrycia dostarczają odpowiedzi na kluczowe problemy ludzkości.
 
[1] https://www.custommarketinsights.com/report/pharmaceutical-waste-management-market/
[2] https://journalofethics.ama-assn.org/article/how-should-responsibility-proper-medication-disposal-be-shared/2022-10 

źródło: L’oreal

Jubileuszowa, 25. edycja programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki wystartowała 7 stycznia, a zgłoszenia można nadsyłać do 8 marca. Inicjatywa od ćwierć wieku wspiera młode badaczki, które już na początku swojej kariery mierzą się z wyzwaniami takimi jak łączenie pracy naukowej z życiem rodzinnym, brak wiary w swoje możliwości czy ograniczone fundusze na badania. W tym roku organizatorzy zwiększyli liczbę nagród w kategoriach doktoranckiej i habilitacyjnej, by jeszcze skuteczniej wspierać kobiety w nauce.

Stypendia będą przyznawane w trzech kategoriach: magistranckiej, doktoranckiej oraz habilitacyjnej. Co istotne, w jubileuszowej edycji programu liczba nagród została zwiększona do ośmiu, co stanowi odpowiedź organizatorów na rosnącą liczbę zgłoszeń oraz wysoki poziom nadsyłanych projektów.

Inspirująca praca badawcza kobiet

Program L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki prowadzony jest w Polsce od 2001 roku. Celem inicjatywy jest wspieranie kobiet w nauce oraz zachęcanie ich do kontynuowania badań poprzez oferowanie pomocy finansowej, promowanie osiągnięć naukowczyń w mediach oraz inspirowanie kolejnych pokoleń dziewcząt do podejmowania kariery w nauce.

Sukcesy naukowe stypendystek programu stanowią motywację dla młodych kobiet, zachęcając je do wyboru kariery naukowej. Stypendystki dzielą się swoimi osiągnięciami, pokazując, że praca naukowa nie tylko ma ogromne znaczenie dla społeczeństwa, ale również staje się sposobem na życie, umożliwiającym rozwój i poszerzanie horyzontów.

Przez 25 lat zaszło wiele zmian w świecie polskiej nauki. Z radością obserwujemy, że kobiety coraz chętniej angażują się w działalność naukową i są gotowe na kontynuację pracy badawczej i kariery naukowej. Otrzymujemy coraz więcej zgłoszeń do programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, a ich poziom szczególnie w przypadku doktorantek i habilitantek jest imponujący. Z wielką przyjemnością informuję, że w 2025 roku, w jubileuszowej 25 edycji Programu, L’Oréal Polska zdecydował o zwiększeniu liczby przyznawanych stypendiów do ośmiu. Będziemy zatem przyznawać jedno stypendium magistranckie, trzy doktoranckie oraz cztery habilitacyjne. Wybór laureatek Programu, tak jak w poprzednich latach będzie, ogromnym wyzwaniem dla wszystkich członków Jury. Cieszę się bardzo ze zwiększenia liczby stypendiów – dzięki temu nagrodzimy większą liczbę kandydatek i wszystkie będą miały szansę na promocję swoich osiągnięć naukowych. Serdecznie namawiam wszystkie, spełniające kryteria  programu, naukowczynie, do przesyłania swoich aplikacji. – mówi prof. dr hab. Ewa Łojkowska, przewodnicząca Jury polskiej edycji Programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.

W ciągu 25 lat trwania programu w Polsce wyróżnienie otrzymało już 129 uzdolnionych badaczek. Wiele z nich osiąga imponujące sukcesy – w Polsce i poza jej granicami. Dalsze wsparcie kobiet w rozwoju ich karier naukowych jest szczególnie ważne w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości – podkreślają organizatorzy programu.

Dla kogo przeznaczony jest program?

Program adresowany jest do młodych naukowczyń prowadzących badania w zakresie nauk o życiu. O stypendium mogą ubiegać się badaczki, które w roku wypłacania nagrody (2026) nie osiągną:

Kandydatki, które w trakcie swojej pracy naukowej przebywały na urlopie macierzyńskim, mogą skorzystać z wydłużenia granicy wiekowej o dwa lata na każde dziecko.

Środki przyznawane w ramach programu mogą być wykorzystane na dowolny cel, np. na dofinansowanie badań, udział w konferencjach, odpoczynek czy pomoc w organizacji życia rodzinnego.

Jak aplikować?
Aplikacje do programu można składać od 7.01.2025 r. do 8.03.2025 r. za pośrednictwem strony internetowej:

 https://www.forwomeninscience.com/challenge/show/122.

Naukowczynie mogą zgłaszać swój dorobek w dziedzinach takich jak nauki przyrodnicze, medyczne, rolnicze, ścisłe, inżynieryjno-techniczne, m.in. medycyna, biologia, chemia, fizyka czy biotechnologia.

Kategorie konkursowe

W ramach programu przyznawane są stypendia w trzech kategoriach:

Dodatkowo każda ze stypendystek otrzyma nagrodę w postaci refundacji udziału w dwóch zagranicznych konferencjach naukowych (na terenie Europy), o wartości do 15 000 zł od Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Nazwiska stypendystek 25. edycji programu zostaną ogłoszone podczas uroczystej gali, która odbędzie się w listopadzie 2025 roku.

źródło: L’Oréal Polska