Rak żołądka w Polsce jest wykrywany zbyt późno, a leczenie pozostaje niespójne – wskazywali eksperci podczas debaty „Standardy i wyzwania: Nowoczesna ścieżka pacjenta z nowotworem przewodu pokarmowego” zorganizowanej przez Federację Przedsiębiorców Polskich. Ich zdaniem poprawa wyników leczenia wymaga przede wszystkim szybkiej diagnostyki, centralizacji opieki i lepszego dostępu do nowoczesnych terapii już od pierwszej linii leczenia. Efektem spotkania mają być rekomendacje zmian w opiece nad pacjentami z rakiem żołądka.

Rak żołądka ma bardzo wysoką śmiertelność. Liczba zgonów z jego powodu jest zbliżona do liczby nowych zachorowań – w 2023 r. odnotowano blisko 4,9 tys. przypadków i prawie 4,6 tys. zgonów. Ze względu na agresywny przebieg i niespecyficzne objawy choroba często jest rozpoznawana dopiero w stadium zaawansowanym lub rozsianym.

– Rak żołądka jest nowotworem, gdzie zazwyczaj mówimy o agresywnym przebiegu. (…) Nieleczony (…) potrafi zrobić krzywdę na przestrzeni maksymalnie dwóch-trzech miesięcy – wyjaśniał dr n. med. Maciej Kawecki z Kliniki Onkologii i Radioterapii Narodowego Instytutu Onkologii.

Diagnostyka wciąż zbyt późna

Podstawowym badaniem, które umożliwia wczesne wykrycie raka żołądka, jest gastroskopia z badaniem histopatologicznym. Eksperci zwracali uwagę, że dostęp do niej jest wciąż niewystarczający, a czas oczekiwania na badanie – zbyt długi. W efekcie wielu pacjentów trafia do specjalisty, kiedy możliwości leczenia są już bardzo ograniczone.

– Konieczne jest budowanie takiej ogólnej świadomości i pacjenckiej, i lekarskiej, że z perspektywy onkologicznej nie ma jednej gastroskopii za dużo. Zawsze jest jedna gastroskopia za mało – tłumaczył dr n. med. Maciej Kawecki z Kliniki Onkologii i Radioterapii Narodowego Instytutu Onkologii.

Leczenie powinno być skoncentrowane w wyspecjalizowanych ośrodkach

Uczestnicy debaty podkreślali konieczność uporządkowania organizacji leczenia chirurgicznego. Zgodnie wskazywano, że zabiegi w raku żołądka powinny być wykonywane w wyspecjalizowanych ośrodkach referencyjnych, które dysponują odpowiednim doświadczeniem i zapleczem. Podkreślali, że wyniki leczenia w dużej mierze zależą od liczby wykonywanych procedur oraz doświadczenia zespołu.

Dziś zabiegi w Polsce są wykonywane w ponad 200 ośrodkach, z których większość nie osiąga minimalnego progu 30 operacji rocznie. W ocenie Joanny Frątczak-Kazany z Onkofundacji Alivia tak duże rozproszenie wpływa na jakość leczenia i utrudnia zapewnienie pacjentom dostępu do opieki zgodnej ze standardami.

– Przy leczeniu chirurgicznym radykalnym skłaniałbym się mocno ku centralizacji, to muszą być ośrodki typu „high volume” – tłumaczył dr n. med. Maciej Kawecki.

Nowoczesne terapie wymagają szerszego dostępu

W ostatnich latach zwiększyły się możliwości leczenia raka żołądka. Coraz większą rolę odgrywają terapie celowane i immunoterapia, które – właściwie dobrane na podstawie biomarkerów – pozwalają lepiej dopasować leczenie do konkretnego pacjenta i poprawiać jego wyniki. Eksperci podkreślali jednak, że w Polsce dostęp do tych rozwiązań wciąż jest ograniczony, mimo że są one ujęte w najważniejszych wytycznych klinicznych i w wielu krajach są już standardem.  

Uczestnicy debaty wskazywali na potrzebę włączania nowoczesnych terapii możliwie wcześnie. Joanna Konarzewska-Król z Fundacji Onkologicznej Nadzieja mówiła o takiej potrzebie już od pierwszej linii leczenia, ponieważ organizm pacjenta ma wtedy największe szanse na skuteczną odpowiedź.

Eksperci zgodzili się też, że ograniczenia refundacyjne i systemowe przekładają się na praktykę diagnostyczną – jeśli terapia nie jest dostępna, oznaczanie biomarkera jest wykonywane rzadziej.

– Zawsze będziemy oczekiwać takich terapii, które są w wytycznych. Powinniśmy leczyć pacjentów i informować o leczeniu zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. (…) Nowym celem molekularnym jest Klaudyna 18.2. (…) Rzeczywiście takie leki, przeciwciała monoklonalne przeciwko tej Klaudynie 18.2 są zarejestrowane, nazywa się to zolbetuksymab i (…) moglibyśmy dołączyć go do chemioterapii. Nie mamy takiej terapii dzisiaj dostępnej, w związku z tym nie oznaczamy też tej Klaudyny” – punktował podczas debaty dr n. med. Leszek Kraj z Kliniki Onkologii Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Jakość życia jest równie ważna jak leczenie

Rak żołądka to nie tylko choroba onkologiczna, ale też poważne zaburzenie funkcjonowania całego organizmu. Pacjenci często zmagają się z niedożywieniem, utratą masy ciała i pogorszeniem ogólnego stanu zdrowia, a to wpływa na możliwości leczenia i rokowanie. Dlatego konieczne jest wzmacnianie opieki wspierającej – w tym dostępu do specjalistycznego wsparcia żywieniowego i opieki paliatywnej. Chodzi o to, by pacjenci w zaawansowanym stadium choroby mieli możliwie najwyższy komfort życia.

Wnioski z debaty podstawą dalszych działań

Federacja Przedsiębiorców Polskich zapowiada wykorzystanie wniosków z debaty jako podstawy dalszych działań na rzecz poprawy opieki nad pacjentami z rakiem żołądka. Zebrane postulaty posłużą do opracowania rekomendacji zmian w tym obszarze.

Źródło: Komunikat Prasowy

Postęp w onkologii sprawił, że coraz więcej pacjentów żyje z chorobą nowotworową przez wiele lat. Dla systemu ochrony zdrowia oznacza to nie tylko sukces terapeutyczny, ale także nowe wyzwania. Długotrwałe leczenie, narastające objawy, potrzeby psychologiczne i społeczne sprawiają, że opieka paliatywna przestaje być kojarzona wyłącznie z końcem życia, a coraz częściej staje się integralną częścią całego procesu leczenia onkologicznego. Właśnie w tym kontekście pojawiły się nowe wytyczne dotyczące opieki paliatywnej u pacjentów z chorobą nowotworową, które mają uporządkować praktykę kliniczną i wesprzeć zespoły medyczne w codziennej pracy.

Dokument został opracowany przez zespół ekspertów pod przewodnictwem prof. Sebastiana Szmita oraz prof. Jakuba Kucharza we współpracy z Polskim Towarzystwem Medycyny Paliatywnej. Stanowi on polską adaptację zaleceń przygotowanych przez National Comprehensive Cancer Network, jedną z najbardziej opiniotwórczych organizacji tworzących wytyczne kliniczne na świecie. Autorzy podkreślają, że kluczowym elementem prac była nie tylko translacja zaleceń międzynarodowych, ale ich realne dostosowanie do warunków funkcjonowania polskiego systemu ochrony zdrowia.

Adaptacja uwzględnia aktualne możliwości organizacyjne opieki paliatywnej w Polsce, dostępne modele finansowania oraz rolę interdyscyplinarnych zespołów terapeutycznych. Szczególny nacisk położono na integrację opieki paliatywnej z leczeniem onkologicznym na różnych etapach choroby, a nie wyłącznie w fazie terminalnej. To wyraźny sygnał zmiany myślenia o opiece paliatywnej jako o elemencie wspierającym pacjenta od momentu rozpoznania choroby, gdy tylko pojawiają się objawy wymagające kontroli lub potrzeba dodatkowego wsparcia.

Nowe wytyczne mają być praktycznym narzędziem dla lekarzy, pielęgniarek, psychologów i innych członków zespołów terapeutycznych. Ich celem jest ujednolicenie standardów postępowania, poprawa koordynacji opieki oraz ułatwienie podejmowania decyzji klinicznych w sytuacjach, które często są obciążone niepewnością i dużym ciężarem emocjonalnym. Autorzy dokumentu zwracają uwagę, że wczesne włączenie opieki paliatywnej pozwala skuteczniej łagodzić objawy, zmniejszać cierpienie pacjentów i ich bliskich oraz lepiej wykorzystywać zasoby systemu ochrony zdrowia.

Znaczenie publikacji wykracza poza samą praktykę kliniczną. Jednolite, oparte na dowodach naukowych zalecenia sprzyjają budowaniu spójnego modelu opieki paliatywnej w onkologii, który uwzględnia zarówno potrzeby pacjentów, jak i realia finansowe oraz organizacyjne. To szczególnie istotne w sytuacji, gdy zapotrzebowanie na tego typu świadczenia rośnie wraz ze starzeniem się społeczeństwa i poprawą skuteczności leczenia przeciwnowotworowego.

Wytyczne NCCN, na których oparto polski dokument, od lat uznawane są za jedne z najbardziej kompleksowych i regularnie aktualizowanych zaleceń klinicznych na świecie. Obejmują one nie tylko leczenie przeciwnowotworowe, ale także opiekę wspierającą i paliatywną, opartą na konsensusie interdyscyplinarnego grona ekspertów i solidnych danych naukowych. Polska adaptacja tych zaleceń w obszarze opieki paliatywnej stanowi ważny krok w kierunku systemowego wzmocnienia tego segmentu opieki onkologicznej.

Dokument jest dostępny publicznie na stronie Krajowego Ośrodka Monitorującego i ma służyć jako punkt odniesienia dla całego środowiska medycznego. Jego wdrożenie może realnie przełożyć się na poprawę jakości życia pacjentów onkologicznych i ich rodzin, a także na bardziej świadome i skoordynowane wykorzystanie opieki paliatywnej w polskim systemie ochrony zdrowia.

Źródło: NIO