W erze cyfrowej medycyny wygodny dostęp do badań diagnostycznych staje się kluczowym elementem profilaktyki zdrowotnej. Nowy serwis alab.pl, uruchomiony przez ALAB laboratoria, to odpowiedź na potrzeby współczesnych pacjentów, którzy oczekują szybkiej, przejrzystej i kompleksowej obsługi online. Platforma pozwala nie tylko na zamówienie ponad 3500 badań laboratoryjnych, ale również umożliwia skorzystanie z Punktów Pobrań w całej Polsce, odbiór wyników online czy konsultacje ze specjalistą. To krok w stronę nowoczesnej, zintegrowanej diagnostyki – dostępnej na wyciągnięcie ręki.

Pacjenci mogą skorzystać z szerokiej oferty ponad 3500 badań, wybierać spośród niemal 800 Punktów Pobrań w całej Polsce, odebrać wyniki online oraz – w razie potrzeby – skonsultować je ze specjalistą. W ramach serwisu dostępna jest również usługa ALAB w domu, umożliwiająca pobranie materiału do badań pod adresem wskazanym przez pacjenta.

Przemyślany interfejs, intuicyjna ścieżka zakupowa i rozbudowane Konto Pacjenta sprawiają, że korzystanie z platformy jest proste, szybkie i dostosowane do codziennego trybu życia.

– Stworzyliśmy serwis, który odpowiada na współczesne potrzeby Pacjentów – zapewnia wygodny dostęp do badań i wspiera w podejmowaniu świadomych decyzji zdrowotnych. To rozwiązanie, które łączy wieloletnie doświadczenie ALAB laboratoria z nowoczesnym podejściem do diagnostyki – mówi Monika Majewska, dyrektor E-commerce ALAB laboratoria.

Dodatkowo na alab.pl regularnie prowadzone są akcje profilaktyczne promujące badania przesiewowe oraz edukujące w zakresie profilaktyki zdrowotnej.

Nowy serwis alab.pl to kolejny krok ALAB laboratoria w kierunku nowoczesnej diagnostyki i wspierania pacjentów w dbaniu o zdrowie. W najbliższych miesiącach planowane są kolejne funkcjonalności i udogodnienia, które jeszcze bardziej uproszczą i uelastycznią dostęp do badań laboratoryjnych.

ALAB laboratoria Sp. z o.o. jest innowacyjną i szybko rozwijającą się siecią laboratoriów analiz medycznych w Polsce. Usługi w dziedzinie diagnostyki laboratoryjnej stały się głównym i strategicznym przedmiotem działalności gospodarczej Spółki od 2001 roku. Firma posiada w ofercie ponad 3500 badań diagnostycznych i współpracuje z kilkoma tysiącami placówek medycznych na terenie całego kraju. Rocznie wykonuje blisko 90 milionów badań i dysponuje siecią niemal 800 Punktów Pobrań obecnych we wszystkich województwach w Polsce.

W tym szczególnym dniu, życzenia i słowa podziękowania do wszystkich członków samorządu zawodowego diagnostów laboratoryjnych skierowała prezes KRDL dr Monika Pintal-Ślimak. W liście otwartym prezes KRDL przypomniała, że „priorytetem VI kadencji KRDL jest współpraca z samorządami zawodów medycznych, organizacjami pacjenckimi oraz administracją publiczną, w szczególności przedstawicielami władzy ustawodawczej i wykonawczej. Misją tej kadencji jest też podniesienie rangi zawodu diagnosty laboratoryjnego, a także współpraca i działania na rzecz wzmocnienia roli medycyny laboratoryjnej w systemie ochrony zdrowia”. 

63 lata temu Heinrich Matthaei i Marshall Nirenberg dokonali przełomowego odkrycia, rozwiązując tajemnicę kodu genetycznego. To wydarzenie stanowiło fundament dla kolejnych odkryć i dokonań w dziedzinie diagnostyki molekularnej. Upamiętnienie wydarzeń z 1961 r. to także okazja do zwrócenia uwagi na obecne zaangażowanie ponad 18 tysięcy diagnostów laboratoryjnych w proces budowania bezpieczeństwa zdrowotnego Polek i Polaków.

W tym szczególnym dniu, życzenia i słowa podziękowania do wszystkich członków samorządu zawodowego diagnostów laboratoryjnych skierowała prezes KRDL dr Monika Pintal-Ślimak. W liście otwartym prezes KRDL przypomniała, że „priorytetem VI kadencji KRDL jest współpraca z samorządami zawodów medycznych, organizacjami pacjenckimi oraz administracją publiczną, w szczególności przedstawicielami władzy ustawodawczej i wykonawczej. Misją tej kadencji jest też podniesienie rangi zawodu diagnosty laboratoryjnego, a także współpraca i działania na rzecz wzmocnienia roli medycyny laboratoryjnej w systemie ochrony zdrowia”. 

W ramach tegorocznych obchodów Dnia Diagnosty Laboratoryjnego w całej Polsce odbywają się konferencje, warsztaty i bezpłatne badania. Inauguracyjna konferencja „Bezpieczeństwo w medycynie laboratoryjnej” odbyła się w dniach 22-23 maja w Warszawie. Konferencja zgromadziła ponad 250 uczestników i przyniosła inspirujące prelekcje. Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych gościła wybitnych ekspertów, którzy podzielili się swoją wiedzą i doświadczeniami: ks. dr Arkadiusz Nowak, prof. Jan Lubiński oraz prof. Bogdan Kałużewski. Podczas wydarzenia odbyły się warsztaty praktyczne oraz panel dyskusyjny pt. „Przełomowe zastosowanie sztucznej inteligencji w medycynie laboratoryjnej”.

Zachęcamy do udostępniania informacji i materiałów. W załączniku przesyłamy plakat Ogólnopolskiego Dnia Diagnosty Laboratoryjnego oraz fotorelację z wydarzenia.

Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych, mając na uwadze ciążący na diagnostach laboratoryjnych obowiązek stałego poszerzania wiedzy zawodowej i podnoszenia kwalifikacji zawodowy, oświadcza, że:

• Zgodnie z treścią art. 29 ust. 3 ustawy pracodawca ma obowiązek umożliwić diagnoście laboratoryjnemu ustawiczny rozwój zawodowy. Powyższe oznacza, że pracodawca nie może dowolnie, bez racjonalnego uzasadnienia odmawiać diagnoście udzielenia urlopu szkoleniowego, albo w inny sposób utrudniać bądź uniemożliwiać realizację ustawicznego rozwoju zawodowego w tym również w ramach szkolenia specjalizacyjnego.
• Powyższy obowiązek jest związany z ogólnym obowiązkiem pracodawców ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych przewidzianym przepisami kodeksu pracy.
• Pomimo, że przepis art. 29 ust. 3 ustawy o medycynie laboratoryjnej nie daje podstawy do żądania od pracodawcy wyrażenia zgody na dowolną formę i wymiar ustawicznego rozwoju zawodowego, jaką chciałby podjąć pracownik, to dowolna, niepoparta żadnym racjonalnym uzasadnieniem odmowa wyrażenia zgody przez pracodawcę na rozpoczęcie szkolenia specjalizacyjnego może być poddana ocenie sądu pracy – jako działanie noszące np. cechy dyskryminacji pracownika bądź naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, zwłaszcza w sytuacji, gdy innym pracownikom takie zgody były wyrażane.
• Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych apeluje do pracodawców zatrudniających diagnostów laboratoryjnych o umożliwianie im realizacji ustawowego obowiązku kształcenia ustawicznego, niezbędnego dla zapewnienia wysokiej jakości i bezpieczeństwa wykonywanych czynności z zakresu medycyny laboratoryjnej.

Pełna treść stanowiska

źródło: KIDL

Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych stoi na stanowisku, że wykonywanie czynności medycyny laboratoryjnej w postaci badań genetycznych przez osoby będące członkami samorządu diagnostów laboratoryjnych wzmacnia nadzór nad obszarem badań genetycznych. Zapewnienie takiego sposobu wykonywania badań genetycznych powinno być celem działania państwa i samorządu diagnostów laboratoryjnych.

 

Za niedopuszczalne i etycznie nieodpowiedzialne Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych uznaje postępowanie polegające na przypisywaniu przedstawicielom samorządu diagnostów laboratoryjnych stanowisk, które nie zostały nigdy wyrażone albo zniekształcaniu i wypaczaniu sensu publicznych wypowiedzi przedstawicieli samorządu diagnostów laboratoryjnych w celu prowadzenia nierzetelnej polemiki.

 

Treść stanowiska została przesłana minister zdrowia.

 

 

„Choroby rzadkie to całe spektrum różnorodnych, przewlekłych chorób, najczęściej o podłożu genetycznym i ciężkim przebiegu, których wspólnym mianownikiem jest ich bardzo niska częstość występowania. Kluczowe w rozpoznaniu choroby rzadkiej są badania genetyczne” – informuje prezes Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych Monika Pintal-Ślimak.

W ostatnim dniu lutego na całym świecie obchodzimy Światowy Dzień Chorób Rzadkich. Dzień ma na celu zwrócenie uwagi na problemy osób cierpiących na choroby rzadkie. Kampanię informacyjną w tym dniu prowadzi także Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych.

 

Monika Pintal-Ślimak podkreśla, że „w walce z chorobami rzadkami diagności laboratoryjni występują w szczególnej roli – jako medyczni profesjonaliści, zawód zaufania publicznego, z własnym Kodeksem Etyki, tajemnicą zawodową, dwuinstancyjnym sądem zawodowym, a także zespołem wizytatorów nadzorującym ich pracę”.

 

Choroby rzadkie stanowią istotne wyzwanie dla opieki zdrowotnej i społecznej, dotykając 6-8% populacji każdego kraju. Szacuje się, że w Polsce jest od 2 do 3 milionów osób z chorobą rzadką.

 

Rozwój genetyki doprowadził do coraz lepszego zrozumienia podłoża wielu chorób, przekładając się na trafność rozpoznań u osób z określonymi wariantami genetycznymi, czasem także przed wystąpieniem objawów, nawet jeszcze przed urodzeniem. Genetyka medyczna to najszybciej rozwijająca się dyscyplina medyczna.  Genetyka laboratoryjna to jedyna dyscyplina laboratoryjna, w której 80% badań opracowywanych jest w placówkach ochrony zdrowia (tzw. testy in-house). Diagności laboratoryjni opracowują badania celowane na konkretną zmianę wykrytą u krewnego, często tylko dla jednej rodziny.

 

Diagnostyka genetyczna to także, choć wciąż jeszcze rzadko, dobór leczenia lub rozpoznanie przeciwskazań do jego stosowania. Diagnostyka celowana (CDx) dotyczy głównie chorób nowotworowych, ale czasem także chorób rzadkich.

 

Genom to szczególny rodzaj informacji osobowych i  medycznych, bardzo wrażliwych. Pozwala na ustalenie predyspozycji do choroby, która pojawi się lub tylko może pojawić się za jakiś czas lub w określonych okolicznościach. Informacje te są szczególne, bo dotyczą nie tylko badanego, ale często całej jego rodziny, np. rodziców, rodzeństwa, czy własnych dzieci (nawet jeśli w chwili badania jeszcze ich nie planuje!). Badając chorego i jego rodziców jednocześnie, badanie może ujawnić dane bez znaczenia medycznego (np. dotyczące ojcostwa), które również są chronione tajemnicą zawodową.

 

W Polsce działa 260 laboratoriów genetycznych. Wszystkie te laboratoria są ewidencjonowane w Krajowej Izbie Diagnostów Laboratoryjnej, podobnie jak wszyscy diagności laboratoryjni. Wszystkie genetyczne laboratoria diagnostyczne muszą spełniać szereg wymagań prawa polskiego dotyczących jakości oraz poddawać się niezależnej ocenie biegłości – zazwyczaj w zagranicznych organizacjach jak EMQN, czy GenQA, dzięki czemu badając nieznaną próbkę mogą porównać swoje wyniki i ich interpretację z oceną ekspertów i innych uczestników z całego świata.

 

Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych informuje, że dr hab. Edyta Borkowska została powołana przez minister zdrowia na konsultanta krajowego w dziedzinie laboratoryjnej genetyki medycznej. Dr hab. Borkowska jest przewodniczącą, powołanego uchwałą KRDL z dnia 24 lutego 2023 roku, zespołu do spraw genetyki medycznej.

Dr hab. Edyta Borkowska urodziła się 14 września 1974 r.  W 1998 r. uzyskała tytuł magistra analityki medycznej na Wydziale Farmaceutycznym Oddziale Analityki Medycznej ówczesnej Akademii Medycznej w Łodzi na podstawie pracy „Badania molekularne regionów AZFa, AZFb, AZFc (Azoospermia Factor) chromosomu Y w populacji zdrowych mężczyzn”, wykonanej pod kierunkiem prof. Bogdana Kałużewskiego, następnie podjęła stacjonarne studia doktoranckie w tej samej Uczelni w Zakładzie Genetyki Medycznej i również pod kierunkiem prof. Bogdana Kałużewskiego obroniła w 2004 r. rozprawę doktorską pt. „Detekcja mutacji genu TP53 przy użyciu metody MSSCP (Multitemperature Single Strand Conformation Polymorphism) w przypadkach nowotworów pęcherza moczowego”, uzyskując stopień doktora nauk medycznych w zakresie biologii medycznej na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. 

 

W 2008 r. uzyskała specjalizację w zakresie laboratoryjnej genetyki medycznej. 

 

Po ukończeniu studiów doktoranckich została zatrudniona na etacie asystenta, a od 2011 r. adiunkta w Zakładzie Genetyki Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Odbyła liczne staże zagraniczne m.in. w Anglii i w USA (na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz w Institute of Pathology University of Alabama)

 

W 2020 r. uzyskała stopień naukowy doktora habilitowanego.

1. inicjują krajowe badania epidemiologiczne oraz oceniają metody i wyniki tych badań;
2. prognozują potrzeby zdrowotne w swojej dziedzinie;
3. doradzają, jak realizować zadania, które wynikają z Narodowego Programu Zdrowia i innych programów zdrowotnych;
4. opiniują wnioski o skierowanie pacjenta do leczenia lub badań diagnostycznych poza granicami Polski;
5. opiniują i doradzają przy zadaniach realizowanych przez Centrum Egzaminów Medycznych, Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

źródło: KIDL

W związku ze spotkaniem Prezes Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych Pani Moniki Pintal-Ślimak z nowo powołaną Minister Zdrowia Panią Katarzyną Sójką, Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych zwraca uwagę na zagadnienia, które są szczególnie istotne dla diagnostów laboratoryjnych oraz dla Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych i które tym samym powinny zostać przedstawione Pani Minister jako kluczowe dla naszego środowiska.

1. Respektowanie zasad współpracy z parterami społecznymi w ramach procesu legislacyjnego.

Szereg projektów aktów prawnych kierowanych jest przez Ministerstwo Zdrowia do zaopiniowania przez KRDL w terminach, które de facto uniemożliwiają wypracowanie takiego stanowiska przez kolegialny organ samorządu zawodowego, jakim jest Rada. Narusza to ustawowe prawo Rady do opiniowania projektów aktów prawnych z zakresu ochrony zdrowia (art. 88 pkt 3 ustawy o medycynie laboratoryjnej). W przypadku bardzo wielu projektów uzasadnienie skrócenia terminu na zajęcie stanowiska ma charakter pozorny i raczej wskazuje na brak właściwej koordynacji prac w Ministerstwie, niż faktyczne wystąpienie nagłej i nieprzewidzianej okoliczności (np. kierowanie w dniu 18 sierpnia do zaopiniowania projektu przesuwającego datę obowiązywania aktualnego aktu prawnego z 31 sierpnia na 31 grudnia).

Co jeszcze gorsze, ten permanentny pilny tryb działania stosowany jest przez Ministerstwo także w stosunku do projektów, przed których wydaniem Minister Zdrowia zobligowany jest do uprzedniego zasięgnięcia opinii KRDL (np. rozporządzenie w sprawie w sprawie standardów jakości dla medycznych laboratoriów diagnostycznych wydawane na podstawie art. 10 ust. 4 ustawy o medycynie laboratoryjnej, czy rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinno odpowiadać medyczne laboratorium diagnostyczne (…) wydawane na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy). Rada w zajmowanych wobec tych (i kilku innych) projektów wyrażała stanowczy sprzeciw wobec naruszania ustawowych i regulaminowych (Regulamin pracy Rady Ministrów) zasad oraz dobrych obyczajów we współpracy pomiędzy Ministerstwem i Radą.

2. Wprowadzenie do systemu prawnego pojęcia porady diagnostycznej jako świadczenia medycznego bezpośrednio wpływającego na wzrost jakości procesu diagnostyczno-terapeutycznego. Porada ta powinna być udzielana przez specjalistów diagnostyki laboratoryjnej i stanowiłaby, w opinii Rady, olbrzymie wsparcie dla lekarza i dla pacjenta. Zgłaszając pomysł porady diagnostycznej, Rada opiera się na standardach, które są już wdrożone w poradzie farmaceutycznej i w opiece farmaceutycznej.
3. Ustawa o medycynie laboratoryjnej nałożyła na Krajową Izbę Diagnostów Laboratoryjnych zadania wymagające bardzo dużych nakładów finansowych na systemy informatyczne. Prowadzenie rejestru diagnostów laboratoryjnych oraz ewidencji medycznych laboratoriów diagnostycznych, w tym obsłużenie wymuszonego przez ustawę procesu ponownego zgłaszania przez diagnostów i osoby prowadzące laboratoria danych stanowiących podstawę wpisów (art. 160 ust. 3 i 4 ustawy o medycynie laboratoryjnej) wymagało i nadal wymaga przeprowadzenia szeroko zakrojonych prac projektowych i wdrożeniowych. Prowadzenie rejestru diagnostów laboratoryjnych oraz ewidencji medycznych laboratoriów diagnostycznych w istocie oznacza wykonywanie przez KIDL (Biuro KIDL) zadań o charakterze publicznych (dane ujęte w rejestrach mają charakter publiczny), a finansowanie takich zadań powinno mieć swoje źródło w środkach publicznych. Należy więc podnieść kwestię zapewnienia finansowania lub przynajmniej współfinansowania tych zadań ze środków pozostających w dyspozycji Ministra Zdrowia lub innych środków publicznych wskazanych przez MZ.
4. Nadanie jakości i bezpieczeństwu w opiece zdrowotnej strategicznego znaczenia w wieloletniej perspektywie, realizowanej poprzez wdrażanie systemów zarządzania jakością w medycznych laboratoriach diagnostycznych. W tym zakresie rekomendujemy uaktualnienie standardów jakości MZ i akredytacyjnych CMJ uwzględniających obszar medycyny laboratoryjnej. Co istotne, obszar bezpieczeństwa odnosimy także do bezpieczeństwa pacjentów i bezpieczeństwa medyków. Zwracamy też uwagę, że system rejestracji zdarzeń niepożądanych i system kompensacji szkód na pacjencie powinny być możliwie transparentne, a jednocześnie nie paraliżować systemu ochrony zdrowia. Odpowiednie zadbanie o pacjenta, który uległ zdarzeniu niepożądanemu, powinno być podstawowym elementem dobrze funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Z drugiej strony wiele procedur medycznych, w tym związanych z medycyną laboratoryjną, może skutkować powstawaniem takich zdarzeń niepożądanych, które powinny być usystematyzowane. Takie rozwiązanie powinno być wypracowane w drodze szerokiego konsensusu. 
5. Dla bezpieczeństwa pacjenta należy stworzyć normy minimalnego zatrudnienia dla wszystkich zawodów medycznych.

 

W perspektywie krótkoterminowej Rada rekomenduje także:

1. Opracowanie projektu nowelizacji ustawy o medycynie laboratoryjnej. Dotychczasowy okres obowiązywania ustawy pozwolił na zidentyfikowanie przepisów, które wymagają zmiany oraz zagadnień, które powinny zostać włączone do ustawy. Deklarujemy gotowość podjęcia roboczej współpracy z Ministerstwem w wypracowaniu takiego projektu.
2. Podjęcie prac legislacyjnych dotyczących badań genetycznych oraz uregulowanie kwestii postępowania z materiałem biologicznym, dostępności do wyników badań genomu oraz zgody pacjenta na tego typu badania – tak, by jakość wykonywanych badań była zagwarantowana, a materiał biologiczny oraz informacje o genomie pacjentów nie trafiały niepożądane ręce. 
3. Powołanie Zespołu w AOTMiT dotyczącego kontraktacji badań laboratoryjnych mających na celu dalsze szczegółowe raportowanie. Jest to rekomendacja zbieżna z treścią uchwały VI Krajowego Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych, który w zakresie finansowania świadczeń z diagnostyki laboratoryjnej w systemie ochrony zdrowia wskazał na konieczność podjęcia aktywnych działań w celu wyceny badań laboratoryjnych i określeniu jednolitych cen, co może stanowić podstawę bezpośredniej kontraktacji badań laboratoryjnych. 

 

Niniejsze stanowisko zostało podjęte przy udziale 22 członków Krajowej Rady Diagnostów

Laboratoryjnych na ogólną liczbę 38 członków:

1) za stanowiskiem – 22

2) przeciw stanowisku – 0

3) wstrzymało się – 0

źródło: KIDL

 

Samorząd Diagnostów Laboratoryjnych poinformował, że zgodnie z treścią art. 24 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej (Dz. U. poz. 2280) diagnosta laboratoryjny jest obowiązany na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta:

1) informować pacjenta o jego prawach określonych w tej ustawie;

2) udzielać informacji o stanie zdrowia pacjenta, w zakresie udzielanych przez niego świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez niego uprawnieniami;

3) zachowywać w tajemnicy informacje związane z pacjentem, uzyskane od lekarza lub lekarza dentysty leczącego pacjenta w związku z wykonywaniem zawodu.

Przepis ten odsyła zatem do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta, która w sposób kompleksowy, choć nie wyłączny, reguluje prawa pacjenta, w tym w szczególności prawo do zachowania tajemnicy informacji jego dotyczących.

 

Przepis art. 13 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta stanowi, że pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego. Z powyższego wynika, że tajemnica informacji rozciąga się nie tylko na informacje dotyczące stanu zdrowia pacjenta, ale wszystkie informacje uzyskane przez osobę wykonującą zawód medyczny w związku z wykonywaniem tego zawodu. Powyższe potwierdza treść art. 14 ust. 1 ustawy gdzie wskazano, że w celu realizacji prawa, o którym mowa w art. 13, osoby wykonujące zawód medyczny są obowiązane zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem, w szczególności ze stanem zdrowia pacjenta.

 

Ochrona informacji, jaką przewiduje przepis art. 13 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta nie jest jednak ochroną absolutną. Ustawodawca określa sytuacje, w których przepis przewidujący obowiązek zachowania tajemnicy informacji dotyczących pacjenta nie obowiązuje.

Zgodnie z treścią art. 14 ust. 2 ustawy przepisu o obowiązku zachowania tajemnicy nie stosuje się, w przypadku gdy:

1) tak stanowią przepisy odrębnych ustaw;

2) zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób;

3) pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy (w określonym przez pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego);

4) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innym osobom wykonującym zawód medyczny, uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.

W sytuacjach wskazanych powyżej ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie.

Obowiązek zachowania tajemnicy nie ma zastosowania również do postępowania przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych, o której mowa w art. 67e ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

 

Co istotne, osoby wykonujące zawód medyczny są co do zasady związane tajemnicą również po śmierci pacjenta, chyba że zgodę na ujawnienie tajemnicy wyrazi osoba bliska. Osoba bliska wyrażająca zgodę na ujawnienie tajemnicy może określić zakres jej ujawnienia. Zwolnienia z tajemnicy przez osobę bliską zmarłemu pacjentowi nie stosuje się, jeśli ujawnieniu tajemnicy sprzeciwi się inna osoba bliska lub sprzeciwił się temu pacjent za życia. Sprzeciw dołącza się do dokumentacji medycznej pacjenta. Przed wyrażeniem sprzeciwu, o którym mowa w zdaniu poprzedzającym, pacjent ma prawo do uzyskania informacji o skutkach złożenia sprzeciwu. Nawet jednak w przypadku złożenia sprzeciwu przez pacjenta, ujawnienie informacji jego dotyczących może nastąpić po jego śmierci jeśli zgodę na ujawnienie tajemnicy wyrazi sąd opiekuńczy w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby bliskiej lub osoby wykonującej zawód medyczny. Osoba wykonująca zawód medyczny może wystąpić z wnioskiem do sądu także w przypadku uzasadnionych wątpliwości, czy osoba występująca o ujawnienie tajemnicy lub sprzeciwiająca się jej ujawnieniu jest osobą bliską. Sąd, wyrażając zgodę na ujawnienie tajemnicy, może określić zakres jej ujawnienia.

W przypadku gdy pacjent za życia sprzeciwił się ujawnieniu tajemnicy, sąd opiekuńczy w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby bliskiej, może wyrazić zgodę na ujawnienie tajemnicy i określić zakres jej ujawnienia, jeżeli jest to niezbędne:

1) w celu dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia, z tytułu śmierci pacjenta;

2)  dla ochrony życia lub zdrowia osoby bliskiej.

 

W postępowaniu w przedmiocie wyrażenia zgody na ujawnienie tajemnicy sąd bada:

1)  interes uczestników postępowania;

2)  rzeczywistą więź osoby bliskiej ze zmarłym pacjentem;

3)  wolę zmarłego pacjenta;

4) okoliczności wyrażenia sprzeciwu.

 

Warto zauważyć, że przewidziane w art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy ma charakter otwarty – jest to ogólne odesłanie do przepisów odrębnych ustaw. Przykładem takiej odrębnej regulacji jest przepis art. 104 ustawy o medycynie laboratoryjnej, który stanowi, że nie stanowi naruszenia tajemnicy zawodowej składanie przez diagnostów laboratoryjnych zeznań i wyjaśnień w zakresie okoliczności objętych postępowaniem w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej w trakcie tego postępowania.

Inne sytuacje, w których obowiązek zachowania tajemnicy nie ma zastosowania, przewidują przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284). W ustawie tej zawarty jest dotyczący diagnostów laboratoryjnych przepis art. 29, który stanowi, że diagnosta laboratoryjny lub inna osoba uprawniona do samodzielnego wykonywania czynności medycyny laboratoryjnej, w przypadku wykonania badania w kierunku biologicznego czynnika chorobotwórczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie tej ustawy, są obowiązani w przypadkach określonych w tych przepisach do zgłoszenia wyniku tego badania właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu. Zgłoszenie takie powinno być dokonane niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin od momentu uzyskania wyniku.

Należy również wskazać, że zgodnie z treścią art. 180 § 1 kodeksu postępowania karnego osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator dla dobra wymiaru sprawiedliwości zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie.

 

O istotnej wadze, jaką dla prawidłowego wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego ma powinność ochrony informacji dotyczących pacjenta stanowi również fakt, że obowiązek zachowania poufności informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem czynności medycyny laboratoryjnej jest częścią roty ślubowania diagnosty laboratoryjnego określonej przepisem art. 73 ust. 1 ustawy o medycynie laboratoryjnej.

Obowiązek zachowania tajemnicy informacji przewidziane jest również w Kodeksie Etyki Diagnosty Laboratoryjnego, przyjętym uchwałą Nr 31/2022 VI Krajowego Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie Kodeksu Etyki Diagnosty Laboratoryjnego.

 

Naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy medycznej może stanowić podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej z art.  266 §  1 kodeksu karnego, który stanowi, że kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Naruszenie określonego w ustawie obowiązku związanego z wykonywaniem zawodu regulowanego stanowi z reguły czyn, za który osobie wykonującej zawód regulowany grożą konsekwencje dyscyplinarne. W przypadku diagnostów laboratoryjnych bezprawne ujawnienie tajemnicy zawodowej będzie niewątpliwie działaniem stanowiącym sprzecznym z zasadami etyki zawodowej oraz przepisami dotyczącymi wykonywania czynności medycyny laboratoryjnej i tym samym stanowić będzie przewinienie zawodowe, za które diagnosta może zostać pociągnięty do odpowiedzialności zawodowej przed sądem diagnostów laboratoryjnych.

 

27 maja świętujemy Dzień Diagnosty Laboratoryjnego. Tego dnia w 1961 r., Heinrich Matthaei i Marshall Nirenberg odkryli tajemnicę kodu genetycznego. To wydarzenie stanowiło fundament dla kolejnych odkryć i dokonań w dziedzinie diagnostyki molekularnej. – Celem naszego święta jest nie tylko upamiętnienie wydarzeń sprzed 62 lat, ale także zwrócenie uwagi na codzienny trud pracy i zaangażowanie blisko 18 tysięcy diagnostów laboratoryjnych w proces budowania bezpieczeństwa zdrowotnego Polek i Polaków – podkreśla prezes Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych.

List otwarty Prezes Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnmych:

Szanowni Diagności Laboratoryjni, Drodzy Przyjaciele,

jak każdego roku, 27 maja świętujemy Dzień Diagnosty Laboratoryjnego. Tego dnia  w 1961 r., Heinrich Matthaei i Marshall Nirenberg odkryli tajemnicę kodu genetycznego. To  wydarzenie stanowiło fundament dla kolejnych odkryć i dokonań w dziedzinie diagnostyki  molekularnej. Celem naszego święta jest nie tylko upamiętnienie wydarzeń sprzed 62 lat, ale  także zwrócenie uwagi na codzienny trud pracy i zaangażowanie blisko 18 tysięcy diagnostów  laboratoryjnych w proces budowania bezpieczeństwa zdrowotnego Polek i Polaków.

Pandemia koronawirusa utrwaliła w świadomości społecznej jak niezwykle ważna jest  rola diagnostów i analityków laboratoryjnych w systemie opieki zdrowotnej. W rozpoczętej  w grudniu 2022 roku VI kadencji Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych w szczególny  sposób chcemy podkreślać jak ważne dla efektywności leczenia jest poszerzenie uprawnień  diagnosty laboratoryjnego m.in. poprzez umocnienie jego roli w interdyscyplinarnych  zespołach diagnostyczno-terapeutycznych, jak i w ramach indywidualnych usług  konsultacyjnych. Zgłaszając pomysł porady diagnostycznej kierujemy się troską o zwiększenie  efektywności systemu opieki zdrowotnej i finalnie bezpieczeństwa pacjentów. Diagności  laboratoryjni to dziś najlepiej przygotowana grupa zawodowa w ochronie zdrowia do  interpretacji wyników badań laboratoryjnych. Wprost kształcona, by proponować schematy  postępowania diagnostycznego w oparciu o badania laboratoryjne i profesjonalnie  komunikować się z odbiorcami wyników – zarówno lekarzami, jak i pacjentami.

Ambitne cele, które sobie stawiamy, możemy zrealizować tylko we wzajemnej  współpracy, ale także w porozumieniu z przedstawicielami innych samorządów zawodów  medycznych i administracją publiczną.

W imieniu Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych, dziękując Państwu za zaufanie  i pracę na rzecz rozwoju naszego zawodu, składam najserdeczniejsze życzenia zdrowia,  pomyślności i satysfakcji z codziennej pracy, którą wykonują Państwo na rzecz milionów  polskich pacjentów.

Monika Pintal-Ślimak

Prezes KIDL

Chociaż współczesna diagnostyka laboratoryjna jest w dużej mierze oparta o innowacyjne rozwiązania technologiczne, nie może być mowy o najwyższych standardach procedur diagnostycznych bez wykwalifikowanej kadry. Rola diagnosty laboratoryjnego sprowadza się obecnie do zarządzania procesem diagnostycznym i ewentualnymi niezgodnościami w jego obrębie. Duży nacisk kładzie się na stały rozwój kompetencji i poszerzanie wiedzy: klinicznej, technicznej oraz logistycznej – podkreśla Karina Duraj, kierownik laboratorium centralnego sieci badaj.to.

Podstawą funkcjonowania nowoczesnych laboratoriów diagnostycznych są zaawansowane technologicznie analizatory wchodzące w skład zautomatyzowanych linii analitycznych, usprawniających proces przyjmowania, procesy logistyczne aż w końcu  analizę próbek laboratoryjnych. Tam, gdzie to możliwe, nowoczesne laboratoria wykorzystują zaawansowane rozwiązania technologiczne.

– Dzięki innowacyjnym rozwiązaniom technicznym i technologicznym jesteśmy obecnie w stanie dosłownie co do sekundy prześledzić drogę próbki materiału analitycznego od momentu przyjęcia jej w laboratorium, poprzez kolejne etapy procesu diagnostyki, po opracowanie wyniku badania i przekazanie go lekarzowi lub pacjentowi. Wysoki stopień automatyzacji procesu diagnostycznego pozwala na: oszczędność czasu, zwiększenie poziomu bezpieczeństwa (poprzez redukcję kontaktu diagnosty z materiałem analitycznym do niezbędnego minimum czy dokładny tracking) oraz redukcję ryzyka błędów, które potencjalnie mogłyby powstać podczas „tradycyjnego” zarządzania materiałem analitycznym. To wszystko czynniki, które sprawiają, że współcześnie rola diagnosty laboratoryjnego staje się inna niż jeszcze kilka lat temu. Dziś bazuje ona na zarządzaniu procesem diagnostycznym i ewentualnymi niezgodnościami w jego obrębie – podkreśla Karina Duraj, kierownik laboratorium centralnego sieci badaj.to.

Jak podkreśla specjalistka, aby wykorzystać innowacyjne rozwiązania technologiczne w optymalny sposób, konieczne jest dopasowanie ich do istniejących potrzeb. To moment, w którym personel laboratorium wykorzystuje swoje doświadczenie w diagnostyce laboratoryjnej i wraz z: dostawcami sprzętu, oprogramowania, pracownikami – zarówno serwisu, jak i działów IT, projektuje, konfiguruje nowe systemy, definiując określone algorytmy postępowania, które pozwalają pracować według najlepszej praktyki laboratoryjnej.

Nowoczesna infrastruktura laboratoryjna to wysoko zaawansowane technologicznie maszyny i systemy informatyczne, umożliwiające bezpieczną i kompleksową analizę laboratoryjną. Sieć badaj.to dysponuje na przykład najnowszym modelem spektrometra mas Vitek MS PRIME, który znacząco skrócił czas realizacji wybranych procedur diagnostycznych w pracowni mikrobiologii. Identyfikacja bakteryjna, która wcześniej zajmowała 12-18 godzin, trwa do kilkunastu minut. Zdaniem specjalistów to przełomowa zmiana jakościowa w odniesieniu do całego procesu diagnostyki laboratoryjnej.

Badaj.to jest jednym z niewielu w Polsce laboratoriów, które podstawowe badania, takie jak analiza moczu, przeprowadza w sposób wystandaryzowany, wydając wyniki elementów morfotycznych osadu moczu w postaci ilościowej. Jak zaznaczają specjaliści, taką możliwość daje sieci praca na systemie (linii) firmy Sysmex.

– W najnowocześniejszych laboratoriach diagnosta weryfikuje dziś i nadzoruje procesy w obrębie nierzadko bardzo złożonych linii analitycznych. Nie jest jednak tak, że nasza rola sprowadza się do naciśnięcia magicznego guzika uruchamiającego cały proces analityczny, który sam z siebie przebiega bezproblemowo i płynnie. Konieczna jest stała weryfikacja i kontrola, a ta wymaga odpowiedniej wiedzy. Współczesny diagnosta oprócz wiadomości z obszaru diagnostyki laboratoryjnej wciąż doszkala się z wiedzy technicznej i organizacyjnej. W ramach Laboratorium Centralnego sieci badaj.to mamy obecnie: pracownię rutynową składającą się z pracowni: przyjęcia materiału, hematologii z koagulologią, analityki ogólnej, immunobiochemi. Dodatkowo w strukturach laboratorium mieści się: pracownia specjalistyczna (pracownia immunologii z pracownią białek), pracownia immunologii transfuzjologicznej (dawniej serologii), diagnostyki molekularnej, pracownia parazytologii czy wreszcie pracownia mikrobiologii z mykologią. Warto dodać, że w strukturach laboratorium znajduje się wewnątrzlaboratoryjna komórka Kontroli Jakości, którą tworzą pracownicy z wieloletnim doświadczeniem, która w sposób ciągły monitoruje jakość wydawanych wyników – zaznacza Karina Duraj i dodaje:

–  Liczba metod stosowanych przy rozmaitych procedurach analitycznych w ramach każdego z działów potrafi zaskoczyć niejednego diagnostę, który dopiero rozpoczyna swoją karierę. Studia pomagają zdobyć wiedzę o podstawach procedur, ale w tym zawodzie konieczne jest stałe kształcenie się i rozwijanie umiejętności. W badaj.to w znacznej części czas zaoszczędzony dzięki wdrożeniu innowacyjnych rozwiązań jesteśmy w stanie poświęcić na kontrolę jakości procesu analitycznego i szkolenia. To doskonale procentuje: kompetentną kadrą, najwyższym poziomem bezpieczeństwa i fachowością analiz. Możemy poszczycić się tym, że oferujemy usługi laboratoryjne na naprawdę wysokim poziomie i oferujemy naszym pacjentom usługę: kompleksową, wiarygodną, przeprowadzoną w sposób najbardziej sprawny i przyjazny pacjentowi.

Jak podkreśla specjalistka, pacjenci doceniają możliwość bezpośredniego kontaktu z życzliwym i wykwalifikowanym personelem, który pomaga właściwie zinterpretować wykonane badania.

– Oczywiście jako diagności laboratoryjni nie zastępujemy lekarza i nie stawiamy diagnozy. Tym bardziej nie sugerujemy ścieżki leczenia – to kompetencje lekarskie. My dzielimy się naszą wiedzą na temat badań, a już to bywa bardzo pomocne dla pacjentów. Jeżeli wskazane jest rozszerzenie diagnostyki, sugerujemy o jakie pozycje warto poszerzyć paletę badań – wyjaśnia Karina Duraj.

 

Chociaż współczesna diagnostyka laboratoryjna jest w dużej mierze oparta o innowacyjne rozwiązania technologiczne, nie może być mowy o najwyższych standardach procedur diagnostycznych bez wykwalifikowanej kadry. Rola diagnosty laboratoryjnego sprowadza się obecnie do zarządzania procesem diagnostycznym i ewentualnymi niezgodnościami w jego obrębie. Duży nacisk kładzie się na stały rozwój kompetencji i poszerzanie wiedzy: klinicznej, technicznej oraz logistycznej – podkreśla Karina Duraj, kierownik laboratorium centralnego sieci badaj.to.

Podstawą funkcjonowania nowoczesnych laboratoriów diagnostycznych są zaawansowane technologicznie analizatory wchodzące w skład zautomatyzowanych linii analitycznych, usprawniających proces przyjmowania, procesy logistyczne aż w końcu  analizę próbek laboratoryjnych. Tam, gdzie to możliwe, nowoczesne laboratoria wykorzystują zaawansowane rozwiązania technologiczne.

– Dzięki innowacyjnym rozwiązaniom technicznym i technologicznym jesteśmy obecnie w stanie dosłownie co do sekundy prześledzić drogę próbki materiału analitycznego od momentu przyjęcia jej w laboratorium, poprzez kolejne etapy procesu diagnostyki, po opracowanie wyniku badania i przekazanie go lekarzowi lub pacjentowi. Wysoki stopień automatyzacji procesu diagnostycznego pozwala na: oszczędność czasu, zwiększenie poziomu bezpieczeństwa (poprzez redukcję kontaktu diagnosty z materiałem analitycznym do niezbędnego minimum czy dokładny tracking) oraz redukcję ryzyka błędów, które potencjalnie mogłyby powstać podczas „tradycyjnego” zarządzania materiałem analitycznym. To wszystko czynniki, które sprawiają, że współcześnie rola diagnosty laboratoryjnego staje się inna niż jeszcze kilka lat temu. Dziś bazuje ona na zarządzaniu procesem diagnostycznym i ewentualnymi niezgodnościami w jego obrębie – podkreśla Karina Duraj, kierownik laboratorium centralnego sieci badaj.to.

Jak podkreśla specjalistka, aby wykorzystać innowacyjne rozwiązania technologiczne w optymalny sposób, konieczne jest dopasowanie ich do istniejących potrzeb. To moment, w którym personel laboratorium wykorzystuje swoje doświadczenie w diagnostyce laboratoryjnej i wraz z: dostawcami sprzętu, oprogramowania, pracownikami – zarówno serwisu, jak i działów IT, projektuje, konfiguruje nowe systemy, definiując określone algorytmy postępowania, które pozwalają pracować według najlepszej praktyki laboratoryjnej.

Nowoczesna infrastruktura laboratoryjna to wysoko zaawansowane technologicznie maszyny i systemy informatyczne, umożliwiające bezpieczną i kompleksową analizę laboratoryjną. Sieć badaj.to dysponuje na przykład najnowszym modelem spektrometra mas Vitek MS PRIME, który znacząco skrócił czas realizacji wybranych procedur diagnostycznych w pracowni mikrobiologii. Identyfikacja bakteryjna, która wcześniej zajmowała 12-18 godzin, trwa do kilkunastu minut. Zdaniem specjalistów to przełomowa zmiana jakościowa w odniesieniu do całego procesu diagnostyki laboratoryjnej.

Badaj.to jest jednym z niewielu w Polsce laboratoriów, które podstawowe badania, takie jak analiza moczu, przeprowadza w sposób wystandaryzowany, wydając wyniki elementów morfotycznych osadu moczu w postaci ilościowej. Jak zaznaczają specjaliści, taką możliwość daje sieci praca na systemie (linii) firmy Sysmex.

– W najnowocześniejszych laboratoriach diagnosta weryfikuje dziś i nadzoruje procesy w obrębie nierzadko bardzo złożonych linii analitycznych. Nie jest jednak tak, że nasza rola sprowadza się do naciśnięcia magicznego guzika uruchamiającego cały proces analityczny, który sam z siebie przebiega bezproblemowo i płynnie. Konieczna jest stała weryfikacja i kontrola, a ta wymaga odpowiedniej wiedzy. Współczesny diagnosta oprócz wiadomości z obszaru diagnostyki laboratoryjnej wciąż doszkala się z wiedzy technicznej i organizacyjnej. W ramach Laboratorium Centralnego sieci badaj.to mamy obecnie: pracownię rutynową składającą się z pracowni: przyjęcia materiału, hematologii z koagulologią, analityki ogólnej, immunobiochemi. Dodatkowo w strukturach laboratorium mieści się: pracownia specjalistyczna (pracownia immunologii z pracownią białek), pracownia immunologii transfuzjologicznej (dawniej serologii), diagnostyki molekularnej, pracownia parazytologii czy wreszcie pracownia mikrobiologii z mykologią. Warto dodać, że w strukturach laboratorium znajduje się wewnątrzlaboratoryjna komórka Kontroli Jakości, którą tworzą pracownicy z wieloletnim doświadczeniem, która w sposób ciągły monitoruje jakość wydawanych wyników – zaznacza Karina Duraj i dodaje:

–  Liczba metod stosowanych przy rozmaitych procedurach analitycznych w ramach każdego z działów potrafi zaskoczyć niejednego diagnostę, który dopiero rozpoczyna swoją karierę. Studia pomagają zdobyć wiedzę o podstawach procedur, ale w tym zawodzie konieczne jest stałe kształcenie się i rozwijanie umiejętności. W badaj.to w znacznej części czas zaoszczędzony dzięki wdrożeniu innowacyjnych rozwiązań jesteśmy w stanie poświęcić na kontrolę jakości procesu analitycznego i szkolenia. To doskonale procentuje: kompetentną kadrą, najwyższym poziomem bezpieczeństwa i fachowością analiz. Możemy poszczycić się tym, że oferujemy usługi laboratoryjne na naprawdę wysokim poziomie i oferujemy naszym pacjentom usługę: kompleksową, wiarygodną, przeprowadzoną w sposób najbardziej sprawny i przyjazny pacjentowi.

Jak podkreśla specjalistka, pacjenci doceniają możliwość bezpośredniego kontaktu z życzliwym i wykwalifikowanym personelem, który pomaga właściwie zinterpretować wykonane badania.

– Oczywiście jako diagności laboratoryjni nie zastępujemy lekarza i nie stawiamy diagnozy. Tym bardziej nie sugerujemy ścieżki leczenia – to kompetencje lekarskie. My dzielimy się naszą wiedzą na temat badań, a już to bywa bardzo pomocne dla pacjentów. Jeżeli wskazane jest rozszerzenie diagnostyki, sugerujemy o jakie pozycje warto poszerzyć paletę badań – wyjaśnia Karina Duraj.

 

Badania laboratoryjne są cennym źródłem informacji, służącym weryfikacji hipotezy diagnostycznej oraz kontroli postępów prowadzonego leczenia i spersonalizowanej profilaktyki schorzeń. Z trzech etapów diagnostyki laboratoryjnej: przedanalitycznego, analitycznego i postanalitycznego pierwszy staje się obecnie kluczowy dla efektywności całego procesu diagnostycznego. Dlaczego, wyjaśnia Beata Boruta, diagnosta laboratoryjny, dyrektor medyczny i członek zarządu badaj.to – sieci laboratoriów i punktów pobrań.

Podstawowym celem diagnostyki laboratoryjnej jest potwierdzenie bądź wykluczenie hipotezy diagnostycznej postawionej przez lekarza specjalistę. Zdaniem ekspertów kluczowe dla efektywności procesu diagnostyki są: wybór odpowiednich procedur diagnostycznych, ich odpowiednio wczesne wykonanie oraz właściwe przygotowanie procesu diagnostycznego.

 

 

W procesie laboratoryjnym wyróżnia się trzy podstawowe etapy: przedlaboratoryjny (przedanalityczny), laboratoryjny (analityczny) i końcowy etap polaboratoryjny (postanalityczny). Chociaż każdy z trzech etapów ma istotny wpływ na jakość i wiarygodność oraz przydatność diagnostyczną wykonywanego badania, przy wysokim stopniu automatyzacji i zaawansowania procesów analitycznych etap pierwszy staje się szczególnie istotny.

 

– Obowiązujące w laboratoriach systemy kontroli jakości analitycznej gwarantują analityczną poprawność wyniku, ale działania te muszą być uzupełnione systemem zapewnienia jakości, który pozwala na poprawne wykonanie czynności przed- i postanalitycznych – zaznacza Beata Boruta, diagnosta laboratoryjny, dyrektor medyczny i członek zarządu badaj.to – sieci laboratoriów i punktów pobrań i wyjaśnia: – Przy obecnym, wysokim stopniu informatyzacji i automatyzacji procesu analitycznego rola diagnosty laboratoryjnego sprowadza się przede wszystkim do weryfikacji i kontroli wymienionych procesów, nie zaś do ich bezpośredniego przeprowadzania. Inaczej jest na etapie przedanalitycznym. Proces zlecania zakresu badań, przygotowania procedur i współpraca z pacjentem wciąż wymagają od diagnostów bezpośredniego zaangażowania, doświadczenia i kompetencji fachowych oraz tak zwanych umiejętności miękkich (z ang. soft skills).

 

 

Etap przedlaboratoryjny (przedanalityczny) rozpoczyna się w chwili zlecenia zakresu badań diagnostycznych przez lekarza lub pacjenta. Chociaż administracyjne przygotowane procedury, od których zaczyna się cały proces, mogą wydawać się jedynie formalnością, w opinii ekspertów nie należy bagatelizować ich znaczenia w procesie diagnostyczno-terapeutycznym.

 

– Bardzo ważne jest uważne wypełnienie zlecenia na badania. Z punktu widzenia diagnostyki laboratoryjnej informacje o: tożsamości, płci i wieku pacjenta są niezmiernie istotne. Nierzadko interpretacja wyniku badania jest uzależniona właśnie od wieku lub/i płci badanej osoby (obowiązujące normy mogą być nieco inne dla kobiet i mężczyzn, i dla osób w różnych przedziałach wiekowych). Kolejny, nie mniej ważny element, to odpowiednie przygotowanie pacjenta do badania. Pacjent powinien wiedzieć, na które badania musi stawić się na czczo i dlaczego wybrane procedury powinny być wykonane w godzinach porannych (niektóre parametry mają swój rytm dobowy, a zakres wartości referencyjnych, na podstawie których potem interpretujemy wynik, często obejmuje właśnie godziny poranne). Nie mniej istotne jest przekazanie pacjentowi informacji, by przed badaniami unikał wytężonego wysiłku fizycznego i stresu, ponieważ są to czynniki, które mogą fałszować wyniki niektórych badań. Dla diagnosty ważna jest informacja, jakie leki, ale także jakie suplementy przyjmuje pacjent. O suplementach często zapomina się w wywiadzie (pacjenci nie uznają ich za ważne) a tymczasem na przykład biotyna, popularny składnik suplementów, może zaburzać przebieg reakcji analitycznej – wskazuje Beata Boruta.

 

 

Zdaniem specjalistki proces poboru materiału do badań diagnostycznych bywa wyzwaniem organizacyjnym i emocjonalnym dla pacjentów. Wśród czynników mających największy wpływ na wykonanie oznaczenia diagności laboratoryjni wymieniają: właściwe przygotowanie procesu poboru pod względem logistycznym i organizacyjnym a także docenienie wagi współpracy z pacjentem i opieki nad nim podczas procesu poboru próbek.

 

– Bardzo ważna jest sprawność podczas procesu poboru materiału analitycznego, odpowiedni dobór probówek w zależności od zleconego zakresu badań a także wykonanie poboru z zachowaniem odpowiedniej kolejności w zależności od rodzaju probówek. To czynniki mające istotny wpływ na jakość materiału, z którego później wykonuje się oznaczenia. Nie wszyscy mają świadomość, że ważne jest, na jaki długi czas pacjentowi zakładana jest staza (opaska uciskowa). Zaciśnięta zbyt długo powoduje zagęszczenie krwi i ma duży wpływ na wiarygodność wyników. Na tym etapie rola osoby pobierającej materiał jest kluczowa. Osoba pobierająca próbki musi być przygotowana do tego procesu merytorycznie (mieć wiedzę i doświadczenie w zakresie procedur i wpływu poszczególnych elementów na jakość diagnostyki). Nie mniej ważna jest umiejętność nawiązania dobrej relacji z pacjentem, bo jak wspomniałam, od wywiadu z pacjentem wiele zależy. W badaj.to zwracamy uwagę na te kompetencje już na etapie procesu rekrutacji personelu. Później, już w trakcie współpracy, inwestujemy w szkolenia podnoszące kwalifikacje pracowników w poszczególnych obszarach. Nowoczesne diagnostyka laboratoryjna bez wątpienia powinna być: bezpieczna, skuteczna i efektywna, ale także przyjazna pacjentowi – uważa Beata Boruta.

 

Kolejnym, istotnym czynnikiem jest właściwe zabezpieczenie próbek na czas transportu, a w szczególności stałe monitorowanie warunków transportu, takich jak temperatura próbek.

 

W procesie diagnostyki klinicznej konieczne bywa poszerzenie zakresu badań o dodatkowe oznaczenia. Obecnie pacjent nie zawsze musi zgłaszać się na ponowne pobranie materiału do badań.

 

– W laboratoriach badaj.to rutynowo archiwizujemy wszystkie próbki z surowicą krwi. Na życzenie pacjenta możemy również zarchiwizować próbkę poprzez zamrożenie surowicy na 30 dni. To pozwala nam na ewentualne wrócenie do danego materiału analitycznego i powtórzenie badania (jeśli wynik budzi jakieś wątpliwości) lub na wykonanie dodatkowych oznaczeń, jeśli zajdzie taka konieczność. Podobne procedury mogą być wykonane w przypadku tych badań, w których stabilność materiału pozwala na to, żeby wykonać analizę z próbki pobranej kilka dni wcześniej (niektóre parametry mogą być oznaczane wyłącznie ze świeżo pobranego materiału) – wyjaśnia Beata Boruta.

 

Aby móc wykonać wiarygodne oznaczenia laboratoryjne, punkt pobrań i laboratorium muszą być do tego odpowiednio przygotowane. Wysokiej jakości zwalidowany sprzęt, właściwie zdefiniowane, realizowane i weryfikowane procedury oraz doświadczona kadra to czynniki wpływające na jakość diagnostyki laboratoryjnej.

 

– Sam proces laboratoryjny, oparty o wysokiej jakości nowoczesne linie analityczne, może być dziś tak zautomatyzowany, że wymaga – tylko i aż – fachowej kontroli ze strony doświadczonej i odpowiednio wyszkolonej kadry. Według statystyk najwięcej błędów laboratoryjnych pojawia się na etapie przedlaboratoryjnym. Przygotowanie tego procesu, współpraca z pacjentem, transport próbek do laboratorium – jeśli te kwestie zostaną właściwie zorganizowane i będą sumiennie realizowane, prawdopodobieństwo błędu w procesie diagnostyki laboratoryjnej staje się znikome – podkreśla Beata Boruta.

 

 

Badania laboratoryjne są cennym źródłem informacji, służącym weryfikacji hipotezy diagnostycznej oraz kontroli postępów prowadzonego leczenia i spersonalizowanej profilaktyki schorzeń. Z trzech etapów diagnostyki laboratoryjnej: przedanalitycznego, analitycznego i postanalitycznego pierwszy staje się obecnie kluczowy dla efektywności całego procesu diagnostycznego. Dlaczego, wyjaśnia Beata Boruta, diagnosta laboratoryjny, dyrektor medyczny i członek zarządu badaj.to – sieci laboratoriów i punktów pobrań.

Podstawowym celem diagnostyki laboratoryjnej jest potwierdzenie bądź wykluczenie hipotezy diagnostycznej postawionej przez lekarza specjalistę. Zdaniem ekspertów kluczowe dla efektywności procesu diagnostyki są: wybór odpowiednich procedur diagnostycznych, ich odpowiednio wczesne wykonanie oraz właściwe przygotowanie procesu diagnostycznego.

 

 

W procesie laboratoryjnym wyróżnia się trzy podstawowe etapy: przedlaboratoryjny (przedanalityczny), laboratoryjny (analityczny) i końcowy etap polaboratoryjny (postanalityczny). Chociaż każdy z trzech etapów ma istotny wpływ na jakość i wiarygodność oraz przydatność diagnostyczną wykonywanego badania, przy wysokim stopniu automatyzacji i zaawansowania procesów analitycznych etap pierwszy staje się szczególnie istotny.

 

– Obowiązujące w laboratoriach systemy kontroli jakości analitycznej gwarantują analityczną poprawność wyniku, ale działania te muszą być uzupełnione systemem zapewnienia jakości, który pozwala na poprawne wykonanie czynności przed- i postanalitycznych – zaznacza Beata Boruta, diagnosta laboratoryjny, dyrektor medyczny i członek zarządu badaj.to – sieci laboratoriów i punktów pobrań i wyjaśnia: – Przy obecnym, wysokim stopniu informatyzacji i automatyzacji procesu analitycznego rola diagnosty laboratoryjnego sprowadza się przede wszystkim do weryfikacji i kontroli wymienionych procesów, nie zaś do ich bezpośredniego przeprowadzania. Inaczej jest na etapie przedanalitycznym. Proces zlecania zakresu badań, przygotowania procedur i współpraca z pacjentem wciąż wymagają od diagnostów bezpośredniego zaangażowania, doświadczenia i kompetencji fachowych oraz tak zwanych umiejętności miękkich (z ang. soft skills).

 

 

Etap przedlaboratoryjny (przedanalityczny) rozpoczyna się w chwili zlecenia zakresu badań diagnostycznych przez lekarza lub pacjenta. Chociaż administracyjne przygotowane procedury, od których zaczyna się cały proces, mogą wydawać się jedynie formalnością, w opinii ekspertów nie należy bagatelizować ich znaczenia w procesie diagnostyczno-terapeutycznym.

 

– Bardzo ważne jest uważne wypełnienie zlecenia na badania. Z punktu widzenia diagnostyki laboratoryjnej informacje o: tożsamości, płci i wieku pacjenta są niezmiernie istotne. Nierzadko interpretacja wyniku badania jest uzależniona właśnie od wieku lub/i płci badanej osoby (obowiązujące normy mogą być nieco inne dla kobiet i mężczyzn, i dla osób w różnych przedziałach wiekowych). Kolejny, nie mniej ważny element, to odpowiednie przygotowanie pacjenta do badania. Pacjent powinien wiedzieć, na które badania musi stawić się na czczo i dlaczego wybrane procedury powinny być wykonane w godzinach porannych (niektóre parametry mają swój rytm dobowy, a zakres wartości referencyjnych, na podstawie których potem interpretujemy wynik, często obejmuje właśnie godziny poranne). Nie mniej istotne jest przekazanie pacjentowi informacji, by przed badaniami unikał wytężonego wysiłku fizycznego i stresu, ponieważ są to czynniki, które mogą fałszować wyniki niektórych badań. Dla diagnosty ważna jest informacja, jakie leki, ale także jakie suplementy przyjmuje pacjent. O suplementach często zapomina się w wywiadzie (pacjenci nie uznają ich za ważne) a tymczasem na przykład biotyna, popularny składnik suplementów, może zaburzać przebieg reakcji analitycznej – wskazuje Beata Boruta.

 

 

Zdaniem specjalistki proces poboru materiału do badań diagnostycznych bywa wyzwaniem organizacyjnym i emocjonalnym dla pacjentów. Wśród czynników mających największy wpływ na wykonanie oznaczenia diagności laboratoryjni wymieniają: właściwe przygotowanie procesu poboru pod względem logistycznym i organizacyjnym a także docenienie wagi współpracy z pacjentem i opieki nad nim podczas procesu poboru próbek.

 

– Bardzo ważna jest sprawność podczas procesu poboru materiału analitycznego, odpowiedni dobór probówek w zależności od zleconego zakresu badań a także wykonanie poboru z zachowaniem odpowiedniej kolejności w zależności od rodzaju probówek. To czynniki mające istotny wpływ na jakość materiału, z którego później wykonuje się oznaczenia. Nie wszyscy mają świadomość, że ważne jest, na jaki długi czas pacjentowi zakładana jest staza (opaska uciskowa). Zaciśnięta zbyt długo powoduje zagęszczenie krwi i ma duży wpływ na wiarygodność wyników. Na tym etapie rola osoby pobierającej materiał jest kluczowa. Osoba pobierająca próbki musi być przygotowana do tego procesu merytorycznie (mieć wiedzę i doświadczenie w zakresie procedur i wpływu poszczególnych elementów na jakość diagnostyki). Nie mniej ważna jest umiejętność nawiązania dobrej relacji z pacjentem, bo jak wspomniałam, od wywiadu z pacjentem wiele zależy. W badaj.to zwracamy uwagę na te kompetencje już na etapie procesu rekrutacji personelu. Później, już w trakcie współpracy, inwestujemy w szkolenia podnoszące kwalifikacje pracowników w poszczególnych obszarach. Nowoczesne diagnostyka laboratoryjna bez wątpienia powinna być: bezpieczna, skuteczna i efektywna, ale także przyjazna pacjentowi – uważa Beata Boruta.

 

Kolejnym, istotnym czynnikiem jest właściwe zabezpieczenie próbek na czas transportu, a w szczególności stałe monitorowanie warunków transportu, takich jak temperatura próbek.

 

W procesie diagnostyki klinicznej konieczne bywa poszerzenie zakresu badań o dodatkowe oznaczenia. Obecnie pacjent nie zawsze musi zgłaszać się na ponowne pobranie materiału do badań.

 

– W laboratoriach badaj.to rutynowo archiwizujemy wszystkie próbki z surowicą krwi. Na życzenie pacjenta możemy również zarchiwizować próbkę poprzez zamrożenie surowicy na 30 dni. To pozwala nam na ewentualne wrócenie do danego materiału analitycznego i powtórzenie badania (jeśli wynik budzi jakieś wątpliwości) lub na wykonanie dodatkowych oznaczeń, jeśli zajdzie taka konieczność. Podobne procedury mogą być wykonane w przypadku tych badań, w których stabilność materiału pozwala na to, żeby wykonać analizę z próbki pobranej kilka dni wcześniej (niektóre parametry mogą być oznaczane wyłącznie ze świeżo pobranego materiału) – wyjaśnia Beata Boruta.

 

Aby móc wykonać wiarygodne oznaczenia laboratoryjne, punkt pobrań i laboratorium muszą być do tego odpowiednio przygotowane. Wysokiej jakości zwalidowany sprzęt, właściwie zdefiniowane, realizowane i weryfikowane procedury oraz doświadczona kadra to czynniki wpływające na jakość diagnostyki laboratoryjnej.

 

– Sam proces laboratoryjny, oparty o wysokiej jakości nowoczesne linie analityczne, może być dziś tak zautomatyzowany, że wymaga – tylko i aż – fachowej kontroli ze strony doświadczonej i odpowiednio wyszkolonej kadry. Według statystyk najwięcej błędów laboratoryjnych pojawia się na etapie przedlaboratoryjnym. Przygotowanie tego procesu, współpraca z pacjentem, transport próbek do laboratorium – jeśli te kwestie zostaną właściwie zorganizowane i będą sumiennie realizowane, prawdopodobieństwo błędu w procesie diagnostyki laboratoryjnej staje się znikome – podkreśla Beata Boruta.