Medicalpress
Wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) należy do najczęstszych infekcji przenoszonych z matki na dziecko w czasie ciąży i jest jedną z głównych niegenetycznych przyczyn trwałego niedosłuchu oraz zaburzeń neurorozwojowych u dzieci. Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych opublikowało nowe rekomendacje dotyczące zapobiegania i leczenia tej choroby. Dokument zbiera aktualne zalecenia dotyczące badań w ciąży, diagnostyki zakażenia płodu, profilaktyki z użyciem walacyklowiru, leczenia noworodków oraz wielospecjalistycznej opieki nad dziećmi z cytomegalią wrodzoną.
Wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) należy do najczęstszych wrodzonych zakażeń wirusowych. Na świecie dotyczy ono około 0,5–1,4 proc. żywo urodzonych noworodków, natomiast w Polsce – według dostępnych szacunków – może występować częściej, u około 2,2–3,7 proc. dzieci. Większość zakażonych noworodków nie ma objawów bezpośrednio po urodzeniu, jednak infekcja może prowadzić do trwałych następstw neurorozwojowych, w tym zaburzeń słuchu. Wrodzona cytomegalia jest uznawana za najczęstszą niegenetyczną przyczynę czuciowo-nerwowego niedosłuchu u dzieci.

Nie tylko higiena. Pojawiło się realne okno interwencji

Profilaktyka zakażenia CMV w ciąży nie ogranicza się dziś wyłącznie do zaleceń higienicznych. Nadal stanowią one podstawę zapobiegania infekcji, jednak coraz większe znaczenie mają także działania profilaktyki wtórnej i trzeciorzędowej, które pozwalają zmniejszyć ryzyko zakażenia płodu oraz ograniczyć jego możliwe następstwa.

Badania w kierunku zakażenia CMV u kobiet planujących ciążę lub znajdujących się w jej wczesnym etapie powinny być wykonywane możliwie jak najwcześniej, najlepiej w pierwszym trymestrze. Badania przesiewowe wykonane przed 12.–14. tygodniem ciąży pozwalają albo zapobiec zakażeniu kobiety, albo – w przypadku infekcji pierwotnej – podjąć działania zmniejszające ryzyko zakażenia płodu. Wczesna diagnostyka ma więc kluczowe znaczenie dla dalszego postępowania.

Istotnym elementem profilaktyki pozostaje także edukacja kobiet w ciąży. Najważniejszym rezerwuarem wirusa są ślina i mocz małych dzieci, dlatego ryzyko zakażenia rośnie u kobiet mających częsty kontakt z dziećmi w wieku żłobkowym i przedszkolnym. Już podczas pierwszej wizyty położniczej należy przekazać pacjentce zasady profilaktyki – m.in. dotyczące higieny rąk oraz unikania kontaktu ze śliną dziecka. Wykazano, że kobiety seronegatywne, które otrzymały takie informacje, mają nawet o 85 proc. niższe ryzyko pierwotnej infekcji CMV.

Pierwotne i wtórne zakażenie to nie to samo

W zakażeniu CMV u kobiety w ciąży wyróżnia się dwie sytuacje: infekcję pierwotną oraz zakażenie wtórne, czyli reaktywację wcześniej przebytej infekcji lub zakażenie innym szczepem wirusa. To rozróżnienie ma duże znaczenie kliniczne, ponieważ wpływa zarówno na ryzyko transmisji wirusa na płód, jak i na dalsze postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne.

W przypadku infekcji pierwotnej ryzyko przeniesienia wirusa na płód rośnie wraz z czasem trwania ciąży. Jednocześnie najpoważniejsze konsekwencje zdrowotne dotyczą zakażeń z jej wczesnego okresu. W pierwszym trymestrze ryzyko transmisji jest niższe niż w kolejnych miesiącach, jednak właśnie wtedy – w okresie organogenezy – największe jest prawdopodobieństwo wad wrodzonych i trwałych następstw neurologicznych.

W zakażeniu wtórnym ryzyko transmisji jest znacznie mniejsze. Jeżeli jednak do zakażenia płodu dojdzie, przebieg choroby i jej odległe konsekwencje mogą być podobne jak w przypadku infekcji pierwotnej. Oznacza to, że obecność przeciwciał IgG sprzed ciąży nie zapewnia pełnej ochrony płodu.

W przypadku wtórnej infekcji CMV u ciężarnej nie zaleca się obecnie stosowania farmakologicznej profilaktyki w trakcie ciąży. „W przypadku potwierdzenia wtórnej infekcji CMV u ciężarnej (NPI, Non Primary Infection) interwencje farmakologiczne (…) podczas ciąży nie są zalecane, gdyż w świetle dzisiejszej wiedzy nie ma dowodów na skuteczność takiego postępowania”.

Diagnostyka CMV w ciąży

Diagnostyka zakażenia CMV w ciąży opiera się przede wszystkim na właściwej interpretacji badań serologicznych. Sam dodatni wynik przeciwciał IgM nie wystarcza do rozpoznania świeżego zakażenia. Konieczna jest łączna analiza przeciwciał IgM i IgG, a w przypadku ich jednoczesnej obecności także ocena awidności IgG. Wartość predykcyjna dodatnich wyników samych IgM jako markera infekcji pierwotnej wynosi około 16 proc.

Interpretacja badań nie zawsze jest prosta. Niska awidność IgG nie musi oznaczać bardzo świeżego zakażenia, a wysoka w niektórych sytuacjach może prowadzić do błędnych wniosków. W przypadku wątpliwości badania należy powtórzyć, a wyniki interpretować w kontekście całego obrazu klinicznego. Badania PCR z krwi lub moczu ciężarnej nie pozwalają natomiast wiarygodnie określić momentu zakażenia.

Kluczowym elementem diagnostyki prenatalnej jest amniopunkcja. Przy podejrzeniu pierwotnej infekcji w pierwszym trymestrze powinna być wykonana co najmniej osiem tygodni od serokonwersji, nie wcześniej niż w 18. tygodniu ciąży, optymalnie około 20. tygodnia. Dodatni wynik PCR DNA CMV w płynie owodniowym potwierdza zakażenie płodu i stanowi podstawę dalszego postępowania. Wynik ujemny, uzyskany w odpowiednim czasie, pozwala wykluczyć zakażenie płodu w pierwszym trymestrze i znacznie zmniejsza ryzyko poważnych następstw choroby.

Walacyklowir w ciąży – najważniejsza zmiana w podejściu do profilaktyki

Jednym z najważniejszych elementów nowych zaleceń jest stosowanie walacyklowiru w przypadku matczynej infekcji pierwotnej w pierwszym trymestrze ciąży. Autorzy podkreślają, że terapia ta ma udokumentowaną skuteczność w zmniejszaniu ryzyka transmisji wirusa na płód. „Postępowanie to redukuje ryzyko zakażenia płodu o 71%”.

Walacyklowir stosuje się w dawce 4 × 2 g na dobę, przy jednoczesnym monitorowaniu parametrów laboratoryjnych matki. Jeśli wynik PCR DNA CMV z płynu owodniowego jest ujemny, leczenie można zakończyć. W przypadku potwierdzenia zakażenia płodu terapię należy kontynuować do porodu, a ciężarna powinna pozostawać pod opieką ośrodka posiadającego doświadczenie w prowadzeniu ciąż powikłanych cCMV.

Autorzy zwracają jednak uwagę, że w Polsce leczenie to nie jest obecnie refundowane i pozostaje postępowaniem ponadstandardowym. W praktyce oznacza to, że dostęp do terapii zależy od decyzji klinicznej lekarza oraz możliwości finansowych pacjentki.

Monitorowanie płodu – kluczowa ocena ośrodkowego układu nerwowego

W przypadku potwierdzonego zakażenia płodu kluczową rolę odgrywa diagnostyka obrazowa, przede wszystkim ultrasonografia i neurosonografia płodowa, a w wybranych przypadkach również rezonans magnetyczny płodu. Badania te pozwalają ocenić stopień zajęcia ośrodkowego układu nerwowego oraz prognozować możliwe następstwa choroby.

Najpoważniejsze rokowanie wiąże się ze zmianami takimi jak małogłowie, zaburzenia migracji neuronalnej czy zwapnienia wewnątrzczaszkowe. Na podstawie badań obrazowych wyróżnia się trzy postacie przebiegu choroby u płodu: bezobjawową, skąpoobjawową oraz ciężką. W najcięższych przypadkach, gdy dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, rekomendowane jest objęcie rodziny opieką paliatywną w okresie okołoporodowym.

Rozpoznanie u noworodka trzeba potwierdzić wcześnie

Po porodzie rozpoznanie wrodzonego zakażenia CMV opiera się na wykryciu DNA wirusa metodą PCR w moczu w pierwszych trzech tygodniach życia. Badanie to cechuje się bardzo wysoką czułością i swoistością. Materiałem do badania może być także ślina, jednak dodatni wynik wymaga potwierdzenia badaniem moczu.

Jeżeli diagnostyka rozpoczyna się później, możliwe jest wykonanie badania PCR z suchej kropli krwi z bibuły przesiewowej, choć ujemny wynik nie pozwala całkowicie wykluczyć zakażenia. Badania serologiczne u noworodków nie mają wartości diagnostycznej i nie są zalecane.

Brak objawów klinicznych po urodzeniu nie wyklucza choroby – u części noworodków bez widocznych objawów stwierdza się nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych, obrazowych lub w badaniu słuchu.

Leczenie noworodka i wieloletnia opieka

Leczenie przeciwwirusowe noworodków z cCMV ma charakter terapii off-label i zaleca się je przede wszystkim u dzieci z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego, objawami wielonarządowymi lub izolowanym niedosłuchem czuciowo-nerwowym. Standardowo stosuje się 6-miesięczne leczenie walgancyklowirem, choć w wybranych łagodniejszych przypadkach możliwa jest krótsza terapia.

Leczenie powinno rozpocząć się możliwie wcześnie, najlepiej w pierwszym miesiącu życia, a w trakcie terapii konieczne jest monitorowanie morfologii krwi i parametrów wątrobowych, ponieważ jednym z najczęstszych działań niepożądanych jest neutropenia.

Dzieci z cCMV wymagają również długoterminowej opieki specjalistycznej – co najmniej do 6. roku życia – obejmującej kontrolę neurologiczną, audiologiczną i rehabilitacyjną, ponieważ niedosłuch oraz zaburzenia rozwoju mogą pojawiać się z opóźnieniem i mieć charakter postępujący.

Wniosek systemowy

Autorzy wskazują, że skuteczniejsze zapobieganie i leczenie wrodzonego zakażenia CMV wymaga także zmian systemowych, przede wszystkim wprowadzenia refundacji walacyklowiru w profilaktyce transmisji wirusa w pierwszym trymestrze ciąży oraz walgancyklowiru w leczeniu cytomegalii wrodzonej.

Źródło: Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, „Rekomendacje PTEiLChZ dotyczące zapobiegania i leczenia wrodzonego zakażenia CMV”, opublikowano 3 kwietnia 2026 r.

Zakażenie wirusem cytomegalii w ciąży pozostaje jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie niedostatecznie zaadresowanych problemów zdrowia publicznego w Polsce. Choć konsekwencje wrodzonej cytomegalii mogą być dramatyczne i nieodwracalne, badania przesiewowe oraz refundowane leczenie nie są dziś standardem opieki prenatalnej. 
Realizowany przez Instytut Matki i Dziecka w Warszawie projekt POL PRENATAL CMV ma szansę to zmienić. To pierwsze w Polsce niekomercyjne badanie kliniczne, które sprawdzi, czy skuteczna ochrona płodu jest możliwa przy zastosowaniu niższej, bezpieczniejszej i tańszej dawki leku przeciwwirusowego. Badanie objęte jest patronatem Ministerstwa Zdrowia oraz otrzymało pozytywną rekomendację konsultanta krajowego Perinatologii prof. Mirosława Wielgosia.

CMV to jeden z najczęściej występujących wirusów – kontakt z nim ma nawet 90% kobiet w wieku rozrodczym. Dla ciężarnych zakażenie stanowi poważne zagrożenie: wirus może przeniknąć do łożyska i prowadzić do wrodzonej cytomegalii u płodu, która w Polsce dotyka około 2,5 tys. noworodków rocznie. Ciężkie konsekwencje rozwojowe to m.in. zaburzenia słuchu, wzroku, małogłowie czy uszkodzenia neurologiczne a dotyczą aż 10% zakażonych noworodków.

Obecnie jedyną potwierdzoną metodą ograniczania transmisji wirusa jest terapia walacyklowirem w dawce 8 g na dobę, jednak terapia jest trudna i kosztowna – pacjentki przyjmują 16 tabletek dziennie, a leczenie kosztuje ponad 10 tys. zł i nie jest refundowane. Dodatkowo tak duże dawki mogą być nieobojętne dla matki i prowadzić do efektów ubocznych terapii.

W projekcie POL PRENATAL CMV porównywana jest dawka o połowę mniejsza – 4 g na dobę z dawką standardową. Jeśli okaże się skuteczna i bezpieczna, może to otworzyć drogę do wprowadzenia badań przesiewowych CMV do opieki okołoporodowej i refundacji terapii. Jednocześnie badanie pozwoli oszacować ile naprawdę jest kobiet zakażonych CMV w ciąży w Polsce.

– W Polsce mamy do czynienia z luką systemową. Mimo dostępnych metod diagnostycznych badania w kierunku CMV nie są standardem. Ten projekt może realnie zwiększyć szanse na urodzenie zdrowego dziecka – podkreśla prof. Tadeusz Issat, kierownik Kliniki Ginekologii i Położnictwa IMiD.

W ramach badania przesiew zostanie wykonany u ponad 4500 kobiet w I trymestrze ciąży. Projekt potrwa do końca 2028 roku.

Dlaczego badanie jest przełomowe?

Potencjalny wpływ na zdrowie publiczne

Cytomegalia wrodzona jest jedną z głównych przyczyn trwałej niepełnosprawności u dzieci. Wprowadzenie skutecznej profilaktyki mogłoby znacząco zmniejszyć liczbę przypadków uszkodzeń słuchu i ubytków neurologicznych u dzieci, które powstają jeszcze w życiu płodowym i są nieodwracalne po narodzinach.

Projekt POL PRENATAL CMV to ważny krok w kierunku nowoczesnej i lepiej ustrukturyzowanej opieki prenatalnej w Polsce.
Szczegółowe informacje o badaniu dostępne są na stronie: www.leczeniecmv.pl

Projekt POL PRENATAL CMV to przełomowe przedsięwzięcie badawcze, które może wpłynąć na zmianę standardów opieki nad kobietami w ciąży w Polsce. Porównanie skuteczności niższej dawki walacyklowiru z obecnie stosowaną terapią otwiera drogę do ograniczenia działań niepożądanych, obniżenia kosztów leczenia oraz potencjalnego wprowadzenia badań przesiewowych CMV do rutynowej praktyki klinicznej. W dłuższej perspektywie wyniki badania mogą przełożyć się na zmniejszenie liczby dzieci rodzących się z ciężkimi, trwałymi powikłaniami wrodzonej cytomegalii, wzmacniając bezpieczeństwo zdrowotne matek i noworodków.

Kryteria włączenia do badania

Źródło: Komunikat Prasowy
Choć coraz więcej mówi się o wspieraniu zdrowych ciąż i znaczeniu profilaktyki, cytomegalia (CMV) pozostaje jednym z najmniej znanych, a zarazem najczęstszych wirusów zagrażających płodowi. W Polsce nie prowadzi się obowiązkowych badań przesiewowych w kierunku CMV, choć zakażenie w ciąży może prowadzić do głuchoty, uszkodzeń mózgu czy opóźnień rozwojowych dziecka.
Przełomem w diagnostyce i leczeniu jest badanie kliniczne POL PRENATAL CMV, realizowane w Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie. Kobiety objęte programem mogą bezpłatnie wykonać test i – w przypadku świeżego zakażenia – rozpocząć terapię przeciwwirusową walacyklowirem. To daje realną szansę na ochronę zdrowia rozwijającego się dziecka.

Historia Magdaleny i Katarzyny, dwóch uczestniczek badania, pokazuje, jak ogromne znaczenie ma dostęp do diagnostyki i leczenia. Magdalena, u której zakażenie wykryto przypadkowo, usłyszała początkowo, że „w Polsce nic się z tym nie robi”. Nie zgodziła się jednak czekać i trafiła do zespołu specjalistów w IMiD. Była pierwszą pacjentką w kraju, której w ramach badania podano walacyklowir. Kilka tygodni później badania wykazały, że wirus nie przeniknął do płodu. – „Wszystko jest w porządku, po urodzeniu Jaś został przebadany od A do Z i jest okazem zdrowia” – podsumowuje.

Podobną historię przeżyła Katarzyna, u której test serologiczny również wykazał zakażenie mimo braku objawów. – „Nigdy wcześniej nie słyszałam o cytomegalii. Kiedy zaczęłam szukać informacji, byłam zaskoczona, jak poważne mogą być jej skutki” – mówi. Dzięki leczeniu jej córka Kaja urodziła się zdrowa. – „Wiem, że miałam ogromne szczęście, bo większość kobiet w Polsce nie jest badana pod kątem CMV i nie ma pojęcia, że ten wirus może zagrażać ich dziecku” – dodaje.

Jak tłumaczy dr hab. n. med. prof. IMiD Tadeusz Issat, kierownik Kliniki Położnictwa i Ginekologii: – „To infekcja bardzo powszechna, ale pomijana w opiece okołoporodowej. Tymczasem pierwotne zakażenie CMV w ciąży może mieć bardzo poważne skutki dla zdrowia dziecka. Dzięki naszemu programowi kobiety mogą być diagnozowane i leczone, zanim dojdzie do uszkodzeń rozwijającego się płodu. Ale to wciąż za mało – potrzebne są zmiany systemowe”.

CMV przenosi się przez kontakt ze śliną, moczem czy innymi wydzielinami. Zakażenie w ciąży często przebiega bezobjawowo lub przypomina łagodne przeziębienie, co utrudnia rozpoznanie. Dlatego tak istotna jest edukacja kobiet i lekarzy oraz wprowadzenie testów diagnostycznych do standardowej opieki nad ciężarną.

Badanie POL PRENATAL CMV to pierwszy tego rodzaju program w Polsce i drugi na świecie. Oferuje nie tylko bezpłatną diagnostykę, ale także możliwość wdrożenia leczenia jeszcze w czasie ciąży. Walacyklowir, lek z potencjałem do zmiany standardów postępowania, może okazać się kluczowy w walce z wirusem, który dotąd pozostawał niemal niezauważony w systemie opieki zdrowotnej.

Czy cytomegalia przestanie być „cichym zagrożeniem” polskich ciąż? Odpowiedź zależy nie tylko od wyników badań, ale i od decyzji systemowych. Dziś wiadomo jedno – świadomość i wczesna diagnostyka mogą uratować zdrowie i życie wielu dzieci.

Źródło:Komunikat Prasowy

Moderna Inc. będąca pionierem w zakresie produkcji leków i szczepionek opartych na informacyjnym RNA (mRNA), ogłosiła najnowsze dane z programów i badań klinicznych obrazujące postępy w pracach nad portfolio produktów opartych na mRNA. Pokazuje to zaangażowanie firmy Moderna w rozszerzanie swojego portfolio z wykorzystaniem doświadczeń zdobytych przy opracowywaniu szczepionki przeciwko COVID-19 – Spikevax®. Najnowsze informacje dotyczą postępów w zakresie portfela produktów wskazanych do stosowania w chorobach układu oddechowego i latentnych zakażeniach wirusowych, globalnych programów zdrowotnych oraz uruchomionego niedawno programu mRNA Access.
„Uważamy, że nasza platforma mRNA zmienia rynek tradycyjnych szczepionek. Umożliwia ona prace nad jeszcze bardziej bezpiecznymi i skutecznymi szczepionkami. Moderna ma realną szansę na udostępnienie preparatów odpowiadających na kilka kluczowych niezaspokojonych potrzeb medycznych. Dzięki wykorzystaniu platformy mRNA aktywowane zostały 31 programy rozwojowe, z których 19 znajduje się w fazie klinicznej” – powiedział Stéphane Bancel, dyrektor zarządzający firmy Moderna.
 
„Mamy przyjemność poinformować o postępach w pracach rozwojowych nad nowymi produktami oraz zawarciu istotnych porozumień partnerskich na rzecz badań naukowych mających na celu przyspieszenie rozwoju szczepionek przeciwko patogenom, które stanowią największe zagrożenie dla zdrowia na całym świecie” – powiedział lek. med. Stephen Hoge, prezes spółki Moderna. „Koncentrujemy się na niezaspokojonych potrzebach związanych ze szczepionkami przeciwko wirusom oddechowym i wirusom wywołującym zakażenia latentne. Co ważne, nadal prowadzimy prace nad różnymi szczepionkami przeciwko COVID-19 dla osób dorosłych, młodzieży i dzieci”.
 
 
Portfolio firmy Moderna w zakresie zakażeń układu oddechowego
 
Zakażenia układu oddechowego są główną przyczyną zgonów na całym świecie i mają szczególnie duży wpływ na osoby starsze, które są szczególnie narażone są na cięższy przebieg choroby i większą umieralność. Moderna wdraża wielokierunkowe podejście mające na celu zmniejszenie globalnego obciążenia zakażeniami układu oddechowego na świecie dzięki szczepionkom skierowanym przeciwko głównym czynnikom etiologicznym, takim jak SARS-CoV-2, wirus grypy, syncytialny wirus oddechowy (RSV) oraz cztery endemiczne ludzkie koronawirusy (HCoV).
 
COVID-19
Obecnie COVID-19 przechodzi w fazę endemiczną, Moderna koncentruje się na pracach zmierzających do wynalezienia szczepionki mającej na celu obronę przed kolejnymi wariantami SARS-CoV-2, opracowując multiwalentne dawki przypominające w celu uzyskania szerokiej odporności i ochrony osób z gryp wysokiego ryzyka oraz rozwijając szczepionki nowej generacji, zachowujące stabilność w czasie przechowywania w lodówce.

Pierwszy kandydat firmy Moderna na dwuwalentną szczepionkę przypominającą, mRNA-1273.211, wykazał lepsze miana przeciwciał neutralizujących w porównaniu z mRNA-1273 wobec wszystkich badanych wariantów wirusa, w tym Omikron.  Przewaga utrzymywała się przez sześć miesięcy po podaniu dawki przypominającej w przypadku wariantów Beta i Omikron. Tolerancja i bezpieczeństwo stosowania dwuwalentnej szczepionki przypominającej były zgodne z obserwowanymi w przypadku zatwierdzonej dawki przypominającej 50ug szczepionki mRNA-1273.
 
Moderna rozwija kilka różnych kandydatów na dawki przypominającej, w tym prototypową dawkę przypominającą, dawkę przypominającą swoistą dla wariantu Omikron oraz dwuwalentną dawkę przypominającą. W USA zakończono rekrutację do badania fazy II nad kandydatem na dawkę przypominającą swoistą dla wariantu Omikron (mRNA-1 1273.529) jako trzecią lub czwartą dawkę. Również w USA trwa rekrutacja do badania fazy II oceniającego stosowanie dawki przypominającej dwuwalentnej szczepionki (mRNA-1273.214), łączącej dawkę przypominającą kandydata na szczepionkę swoistą dla wariantu Omikron (mRNA-1273.529) ze szczepionką prototypową (mRNA-1273). W Wielkiej Brytanii trwa rekrutacja do badania fazy III mającego na celu ocenę kandydatów na szczepionki zawierające wariant Omikron stosowanych jako trzecia lub czwarta dawka u osób po dowolnej serii szczepienia podstawowego.
 
Trwają również prace nad szczepionką przeciwko COVID-19 (mRNA-1283) nowej generacji, zachowującą stabilność w trakcie przechowywania w lodówce, która ma ułatwić dystrybucję i podawanie preparatu przez personel medyczny. W badaniu fazy I dotyczącym szczepionki mRNA-1283 wstępne wyniki wskazują, że po podaniu w serii podstawowej w niższych dawkach (10 µg i 30 µg) szczepionka mRNA-1283 wywołuje silną odpowiedź przeciwciał neutralizujących przeciwko SARS-CoV-2, porównywalną do uzyskanej w serii podstawowej dla dawki 100 µg szczepionki mRNA-1273. Częstość występowania miejscowych i ogólnoustrojowych określonych działań niepożądanych szczepionki mRNA-1283 podawanej w serii podstawowej w niższych dawkach (10 µg, 30 µg) była ogólnie porównywalna z mRNA-1273.
 
U młodzieży w wieku 12–17 lat seria podstawowa (obejmująca 2 dawki 100 µg) została zarejestrowana/dopuszczona do stosowania w ponad 40 krajach. Moderna przygotowuje się do przedłożenia danych dotyczących stosowania dawki przypominającej szczepionki przeciwko COVID-19 wynoszącej 50 μg w tej grupie wiekowej. U dzieci w wieku 6–11 lat seria podstawowa (obejmująca 2 dawki 50 μg) została zarejestrowana/dopuszczona do stosowania w Australii, Kanadzie i UE. Moderna ocenia stosowanie dawki 25 µg w serii podstawowej oraz jako dawki przypominającej w tej grupie wiekowej. W badaniu fazy II/III KidCOVE z udziałem dzieci w wieku od 6 miesięcy do < 6 lat osiągnięto pierwszorzędowy punkt końcowy. Analiza pośrednia wykazała silną odpowiedź przeciwciał neutralizujących po zastosowaniu serii podstawowej obejmującej dwie dawki 25 µg szczepionki mRNA-1273, wraz z korzystnym profilem bezpieczeństwa. Na podstawie tych danych w najbliższych tygodniach Moderna złoży wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu serii podstawowej szczepionki mRNA-1273 obejmującej dwie dawki 25 μg do stosowania u dzieci w wieku od 6 miesięcy do < 6 lat do Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA), Europejskiej Agencji Leków (EMA) i innych organów regulacyjnych na świecie. Podobnie jak w przypadku osób dorosłych, Moderna przygotowuje się do oceny potencjału dawki przypominającej stosowanej we wszystkich populacjach dzieci i młodzieży, w tym dzieci w wieku od 6 miesięcy do < 6 lat, dzieci w wieku od 6 do < 12 lat oraz u młodzieży.
 
Grypa
Na całym świecie każdego roku grypa prowadzi do 3–5 milionów ciężkich zachorowań i 290–650 tys. zgonów z powodu chorób dróg oddechowych. Trzy główne typy wirusów grypy (A, B i C) zakażają ludzi. Chociaż epidemie grypy sezonowej wywołują wirusy grypy typu A i B, za ponad 95% hospitalizacji związanych z grypą u osób dorosłych odpowiada wirus grypy typu A. Wirusy grypy typu A dzielą się na podtypy ze względu na dwa białka powierzchniowe: hemaglutyninę i neuraminidazę, które są rozpoznawane przez układ odpornościowy i mogą wywoływać odpowiedź immunologiczną.
 
Moderna opracowuje trzy strategie rozwoju szczepionek przeciwko grypie, w każdej z nich uwzględniono zwiększenie poziomu wzmocnienia w celu uzyskania lepszej odpowiedzi immunologicznej. Po pierwsze w czterowalentnej szczepionce przeciwko grypie sezonowej (mRNA-1010) wykorzystano szczepy zalecane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Moderna dodała również więcej antygenów hemaglutyniny (np. H3, H1) w celu rozszerzenia dopasowania szczepów (mRNA-1011/1012), a także dodała antygeny neuraminidazy w celu ukierunkowania na mocniej konserwowane regiony białka powierzchniowego i rozszerzenia zakresu immunologicznego (mRNA-1020/1030).
 
W analizie okresowej danych z badania fazy II dotyczącego szczepionki mRNA-1010 nie stwierdzono istotnych zagrożeń dotyczących bezpieczeństwa, a dane dotyczące immunogenności odpowiadają potencjalnej przewadze nad standardową dawką szczepionki przeciwko szczepom wirusa grypy typu A (która odpowiada za większość zachorowań wśród osób dorosłych). Dane okresowe odpowiadają potencjałowi skuteczności co najmniej równoważnej (non-inferior) skuteczności standardowej dawki szczepionki przeciwko szczepom wirusa grypy typu B (stanowiącego główny problem w populacji dzieci i młodzieży).
 
Syncytialny wirus oddechowy (RSV)
Syncytialny wirus oddechowy (RSV) jest główną przyczyną chorób układu oddechowego u małych dzieci i osób starszych. Są oni szczególnie narażeni na ciężki przebieg choroby. Zakażenie RSV wiąże się nie tylko z nagłą umieralnością i chorobowością, ale także z długoterminowymi następstwami, takimi jak astma czy upośledzenie czynności płuc w populacji dzieci i młodzieży, oraz zaostrzeniami przewlekłej obturacyjnej choroby płuc u osób starszych. Każdego roku w Stanach Zjednoczonych z powodu zakażenia RSV odnotowuje się około 177 000 hospitalizacji osób dorosłych w wieku od 65 lat oraz około 14 000 zgonów.
 
Trwa badanie fazy I dotyczące RSV (mRNA-1345) oceniające tolerancję, reaktogenność i immunogenność u dzieci, młodszych dorosłych, starszych dorosłych i kobiet w wieku rozrodczym. Wstępna analiza pokazała, że szczepionka mRNA-1345 wzmacnia odpowiedź przeciwciał neutralizujących i jest dobrze tolerowana przez młodsze i starsze osoby dorosłe, niezależnie od dawki. Trwa również badanie ConquerRSV – kluczowe badanie fazy III z udziałem osób dorosłych w wieku ≥ 60 lat; spodziewana liczba uczestników badania wyniesie ok. 34 000.
 
Szczepionki multiwalentne: COVID-19, grypa oraz RSV
W 2022 r. planowane jest rozpoczęcie badania fazy I dla kandydata nad szczepionką skojarzoną przeciwko COVID-19 i grypie (mRNA-1073) u zdrowych osób dorosłych w wieku od 18 do 75 lat. Moderna uruchomiła również program dotyczący skojarzonej szczepionki przeciwko chorobom układu oddechowego ukierunkowanej na trzy główne wirusy wywołujące choroby układu oddechowego u osób starszych. Nowy kandydat na skojarzoną szczepionkę przeciwko chorobom układu oddechowego (mRNA-1230) jest przewidziany do stosowania raz w roku jako dawka przypominająca szczepionki przeciwko SARS-CoV-2, wirusowi grypy i RSV.
 
Endemiczne ludzkie koronawirusy
Moderna wprowadziła program badań rozwojowych mający na celu opracowanie kandydata na szczepionkę (mRNA-1287) przeciwko endemicznym ludzkim koronawirusom (HCoV). HCoV, chociaż mniej znane niż pozostałe koronawirusy, stanowią istotną przyczynę chorób układu oddechowego na całym świecie. Cztery wirusy HCoVs (HCoV-229E, -NL63, -OC43 i -HKU1) są endemiczne na całym świecie i odpowiadają za około 10–30% zakażeń górnych dróg oddechowych u osób dorosłych.
 
Nowe wyzwania w zakresie wirusowych zakażeń latentnych
Wirus latetny jest obecny w organizmie człowieka, ale znajduje się w stanie utajenia na ogół nie powodując żadnych zauważalnych objawów. Wirusy latentne mogą ulegać reaktywacji, powodując objawy kliniczne w okresach narażenia na stres lub w przypadku upośledzenia odporności. Zdolność do latencji jest charakterystyczna dla ludzkiego wirusa niedoboru odporności (HIV) i członków rodziny Herpesviridae, w tym wirusa cytomegalii (CMV), wirusa Epsteina-Barr (EBV), wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV) oraz wirusa opryszczki zwykłej (HSV). Moderna pracuje nad potencjalnymi szczepionkami przeciwko każdemu z tych latentnych wirusów, ukierunkowanymi na przeciwdziałanie zarówno krótkoterminowym, jak i długoterminowym skutkom zakażenia.
 
Wirus cytomegalii (CMV)
CMV to najczęstsza przyczyna wrodzonego zakażenia na świecie, a koszty opieki zdrowotnej związanej z tym wirusem wynoszą ponad 1 miliard USD rocznie. Do możliwych krótko- i długoterminowych następstw zakażenia CMV należą małogłowie, zapalenie naczyniówki i siatkówki, drgawki, niedosłuch czuciowo-nerwowy, zaburzenia poznawcze, porażenie mózgowe i zaburzenia napadowe. Wady wrodzone nie są jedynym skutkiem zakażenia CMV, Moderna planuje też ocenę szczepionki mRNA-1647 pod kątem długoterminowych skutków (takich jak choroby autoimmunologiczne, nowotwory czy choroby układu sercowo-naczyniowego) w badaniach fazy III.
 
W badaniu fazy II (mRNA-1647) szczepionka przeciwko CMV firmy Moderna była ogólnie dobrze tolerowana, a dane z okresu siedmiu miesięcy wskazują na wysoką immunogenność zarówno u uczestników CMV-seronegatywnych i CMV-seropozotywnych. CMVictory to kluczowe badanie fazy III oceniające szczepionkę mRNA-1647 przeciwko pierwotnemu zakażeniu CMV u kobiet w wieku 16–40 lat. Przewiduje się, że do badania zostanie włączonych nawet 6900 kobiet z około 150 ośrodków klinicznych.
 
 
Wirus Epsteina-Barr (EBV)
EBV, powszechnie występujący na całym świecie herpeswirus, jest główną przyczyną mononukleozy zakaźnej i związanym z nią ryzykiem rozwoju różnych schorzeń przewlekłych. Długotrwałe zakażenie EBV wiąże się określonymi zaburzeniami limfoproliferacyjnymi, zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów i chorób autoimmunologicznych oraz około 32-krotnie większym ryzykiem rozwoju stwardnienia rozsianego (SM).
Moderna opracowuje szczepionkę mRNA-1189 mającą na celu zapobieganie rozwojowi mononukleozy zakaźnej i aktualnie prowadzi badanie fazy I, które znajduje się po korzystnej wstępnej ocenie profilu bezpieczeństwa. Ponadto w fazie badań przedklinicznych jest też szczepionka terapeutyczna (mRNA-1195) przeciwko długotrwałym następstwom zakażenia EBV, takim jak SM czy potransplantacyjna choroba limfoproliferacyjna (PTLD).
 
Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV)
Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), przyczyna AIDS, nadal ma niszczycielski wpływ na zdrowie ludzi na całym świecie, każdego roku jest przyczyną około 700 000 zgonów. Moderna wraz ze swoimi partnerami prowadzi trzy badania kliniczne dotyczące szczepionek przeciwko HIV. Trwa rekrutacja do dwóch badań fazy I dotyczących szczepionki mRNA-1644, prowadzonych we współpracy z IAVI oraz Fundacją Billa i Melindy Gatesów. Szczepionka mRNA-1644 ma na celu indukcję wytwarzania przeciwciał neutralizujących o szerokim zakresie przeciwko HIV-1 (ang. broadly neutralizing antibodies bnAbs) – cel ten jest powszechnie uważany za kluczowy w profilaktyce zakażenia HIV poprzez szczepienie. Testowane immunogeny zostały opracowane przez zespoły naukowe z IAVI oraz Scripps Research i będą dostarczane z wykorzystaniem technologii mRNA firmy Moderna.
 
Trwa również ocena dawkowania w trwającym badaniu fazy I (mRNA-1574), którego celem jest ocena bezpieczeństwa stosowania i immunogenności eksperymentalnych szczepionek mRNA opartych na trimerach HIV. Zgodnie z główną hipotezą szczepionki mRNA przeciwko HIV oparte na rozpuszczalnym, związanym z błoną trimerze otoczki będą bezpieczne i dobrze tolerowane przez osoby niezakażone HIV i będą indukować wytwarzanie autologicznych przeciwciał neutralizujących. Do badania ma zostać włączonych około 100 osób dorosłych w wieku 18–55 lat z ujemnym wynikiem testu na obecność HIV.
 
Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) i wirus opryszczki zwykłej typu 2 (HSV-2)
Obecnie trwają również badania przedkliniczne dotyczące kandydatów na szczepionki przeciwko VZV (mRNA-1468) i przeciwko HSV (mRNA-1608) – wirusom z rodziny Herpesviridae, wywołujących latentne zakażenia utrzymujące się przez całe życie.
 
Pierwotne zakażenie VZV prowadzi do rozwoju ospy wietrznej, a następnie wirus ustanawia latencję. Wraz z obniżaniem się odporności u starszych dorosłych może dochodzić do reaktywacji wirusa w postaci półpaśca, w przebiegu którego występują bolesne i swędzące zmiany. Jedna na trzy dorosłe osoby zachoruje na półpasiec w ciągu swojego życia. Kandydat na szczepionkę przeciwko ospie wietrznej/półpaścowi firmy Moderna indukuje odpowiedź immunologiczną w postaci wytwarzania przeciwciał anty-gE porównywalną z obserwowaną dla ajuwantowej, podjednostkowej szczepionki zawierającej swoisty antygen dla VZV (gE) (zastępująca ShingrixTM) u myszy i ssaków naczelnych (innych niż człowiek).
 
HSV-2 wywołuje utrzymujące się całe życie latentne zakażenie w obrębie neuronów czuciowych, z których może się reaktywować, prowadząc do opryszczki narządów płciowych. W badaniach przedklinicznych na zwierzętach kandydat na szczepionkę przeciwko HSV-2 firmy Moderna indukuje silną odpowiedź immunologiczną, na poziomie porównywalnym lub wyższym niż w przypadku naturalnego zakażenia u zdrowych osób dorosłych.
 
Priorytety firmy Moderna w obszarze dostępu do innowacyjnych szczepień
Moderna rozwija swoją globalną strategię w zakresie zdrowia publicznego i podjęła trzy nowe inicjatywy na rzecz rozwoju szczepionek mRNA:
źródło: Moderna
Moderna Inc. będąca pionierem w zakresie produkcji leków i szczepionek opartych na informacyjnym RNA (mRNA), ogłosiła najnowsze dane z programów i badań klinicznych obrazujące postępy w pracach nad portfolio produktów opartych na mRNA. Pokazuje to zaangażowanie firmy Moderna w rozszerzanie swojego portfolio z wykorzystaniem doświadczeń zdobytych przy opracowywaniu szczepionki przeciwko COVID-19 – Spikevax®. Najnowsze informacje dotyczą postępów w zakresie portfela produktów wskazanych do stosowania w chorobach układu oddechowego i latentnych zakażeniach wirusowych, globalnych programów zdrowotnych oraz uruchomionego niedawno programu mRNA Access.
„Uważamy, że nasza platforma mRNA zmienia rynek tradycyjnych szczepionek. Umożliwia ona prace nad jeszcze bardziej bezpiecznymi i skutecznymi szczepionkami. Moderna ma realną szansę na udostępnienie preparatów odpowiadających na kilka kluczowych niezaspokojonych potrzeb medycznych. Dzięki wykorzystaniu platformy mRNA aktywowane zostały 31 programy rozwojowe, z których 19 znajduje się w fazie klinicznej” – powiedział Stéphane Bancel, dyrektor zarządzający firmy Moderna.
 
„Mamy przyjemność poinformować o postępach w pracach rozwojowych nad nowymi produktami oraz zawarciu istotnych porozumień partnerskich na rzecz badań naukowych mających na celu przyspieszenie rozwoju szczepionek przeciwko patogenom, które stanowią największe zagrożenie dla zdrowia na całym świecie” – powiedział lek. med. Stephen Hoge, prezes spółki Moderna. „Koncentrujemy się na niezaspokojonych potrzebach związanych ze szczepionkami przeciwko wirusom oddechowym i wirusom wywołującym zakażenia latentne. Co ważne, nadal prowadzimy prace nad różnymi szczepionkami przeciwko COVID-19 dla osób dorosłych, młodzieży i dzieci”.
 
 
Portfolio firmy Moderna w zakresie zakażeń układu oddechowego
 
Zakażenia układu oddechowego są główną przyczyną zgonów na całym świecie i mają szczególnie duży wpływ na osoby starsze, które są szczególnie narażone są na cięższy przebieg choroby i większą umieralność. Moderna wdraża wielokierunkowe podejście mające na celu zmniejszenie globalnego obciążenia zakażeniami układu oddechowego na świecie dzięki szczepionkom skierowanym przeciwko głównym czynnikom etiologicznym, takim jak SARS-CoV-2, wirus grypy, syncytialny wirus oddechowy (RSV) oraz cztery endemiczne ludzkie koronawirusy (HCoV).
 
COVID-19
Obecnie COVID-19 przechodzi w fazę endemiczną, Moderna koncentruje się na pracach zmierzających do wynalezienia szczepionki mającej na celu obronę przed kolejnymi wariantami SARS-CoV-2, opracowując multiwalentne dawki przypominające w celu uzyskania szerokiej odporności i ochrony osób z gryp wysokiego ryzyka oraz rozwijając szczepionki nowej generacji, zachowujące stabilność w czasie przechowywania w lodówce.

Pierwszy kandydat firmy Moderna na dwuwalentną szczepionkę przypominającą, mRNA-1273.211, wykazał lepsze miana przeciwciał neutralizujących w porównaniu z mRNA-1273 wobec wszystkich badanych wariantów wirusa, w tym Omikron.  Przewaga utrzymywała się przez sześć miesięcy po podaniu dawki przypominającej w przypadku wariantów Beta i Omikron. Tolerancja i bezpieczeństwo stosowania dwuwalentnej szczepionki przypominającej były zgodne z obserwowanymi w przypadku zatwierdzonej dawki przypominającej 50ug szczepionki mRNA-1273.
 
Moderna rozwija kilka różnych kandydatów na dawki przypominającej, w tym prototypową dawkę przypominającą, dawkę przypominającą swoistą dla wariantu Omikron oraz dwuwalentną dawkę przypominającą. W USA zakończono rekrutację do badania fazy II nad kandydatem na dawkę przypominającą swoistą dla wariantu Omikron (mRNA-1 1273.529) jako trzecią lub czwartą dawkę. Również w USA trwa rekrutacja do badania fazy II oceniającego stosowanie dawki przypominającej dwuwalentnej szczepionki (mRNA-1273.214), łączącej dawkę przypominającą kandydata na szczepionkę swoistą dla wariantu Omikron (mRNA-1273.529) ze szczepionką prototypową (mRNA-1273). W Wielkiej Brytanii trwa rekrutacja do badania fazy III mającego na celu ocenę kandydatów na szczepionki zawierające wariant Omikron stosowanych jako trzecia lub czwarta dawka u osób po dowolnej serii szczepienia podstawowego.
 
Trwają również prace nad szczepionką przeciwko COVID-19 (mRNA-1283) nowej generacji, zachowującą stabilność w trakcie przechowywania w lodówce, która ma ułatwić dystrybucję i podawanie preparatu przez personel medyczny. W badaniu fazy I dotyczącym szczepionki mRNA-1283 wstępne wyniki wskazują, że po podaniu w serii podstawowej w niższych dawkach (10 µg i 30 µg) szczepionka mRNA-1283 wywołuje silną odpowiedź przeciwciał neutralizujących przeciwko SARS-CoV-2, porównywalną do uzyskanej w serii podstawowej dla dawki 100 µg szczepionki mRNA-1273. Częstość występowania miejscowych i ogólnoustrojowych określonych działań niepożądanych szczepionki mRNA-1283 podawanej w serii podstawowej w niższych dawkach (10 µg, 30 µg) była ogólnie porównywalna z mRNA-1273.
 
U młodzieży w wieku 12–17 lat seria podstawowa (obejmująca 2 dawki 100 µg) została zarejestrowana/dopuszczona do stosowania w ponad 40 krajach. Moderna przygotowuje się do przedłożenia danych dotyczących stosowania dawki przypominającej szczepionki przeciwko COVID-19 wynoszącej 50 μg w tej grupie wiekowej. U dzieci w wieku 6–11 lat seria podstawowa (obejmująca 2 dawki 50 μg) została zarejestrowana/dopuszczona do stosowania w Australii, Kanadzie i UE. Moderna ocenia stosowanie dawki 25 µg w serii podstawowej oraz jako dawki przypominającej w tej grupie wiekowej. W badaniu fazy II/III KidCOVE z udziałem dzieci w wieku od 6 miesięcy do < 6 lat osiągnięto pierwszorzędowy punkt końcowy. Analiza pośrednia wykazała silną odpowiedź przeciwciał neutralizujących po zastosowaniu serii podstawowej obejmującej dwie dawki 25 µg szczepionki mRNA-1273, wraz z korzystnym profilem bezpieczeństwa. Na podstawie tych danych w najbliższych tygodniach Moderna złoży wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu serii podstawowej szczepionki mRNA-1273 obejmującej dwie dawki 25 μg do stosowania u dzieci w wieku od 6 miesięcy do < 6 lat do Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA), Europejskiej Agencji Leków (EMA) i innych organów regulacyjnych na świecie. Podobnie jak w przypadku osób dorosłych, Moderna przygotowuje się do oceny potencjału dawki przypominającej stosowanej we wszystkich populacjach dzieci i młodzieży, w tym dzieci w wieku od 6 miesięcy do < 6 lat, dzieci w wieku od 6 do < 12 lat oraz u młodzieży.
 
Grypa
Na całym świecie każdego roku grypa prowadzi do 3–5 milionów ciężkich zachorowań i 290–650 tys. zgonów z powodu chorób dróg oddechowych. Trzy główne typy wirusów grypy (A, B i C) zakażają ludzi. Chociaż epidemie grypy sezonowej wywołują wirusy grypy typu A i B, za ponad 95% hospitalizacji związanych z grypą u osób dorosłych odpowiada wirus grypy typu A. Wirusy grypy typu A dzielą się na podtypy ze względu na dwa białka powierzchniowe: hemaglutyninę i neuraminidazę, które są rozpoznawane przez układ odpornościowy i mogą wywoływać odpowiedź immunologiczną.
 
Moderna opracowuje trzy strategie rozwoju szczepionek przeciwko grypie, w każdej z nich uwzględniono zwiększenie poziomu wzmocnienia w celu uzyskania lepszej odpowiedzi immunologicznej. Po pierwsze w czterowalentnej szczepionce przeciwko grypie sezonowej (mRNA-1010) wykorzystano szczepy zalecane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Moderna dodała również więcej antygenów hemaglutyniny (np. H3, H1) w celu rozszerzenia dopasowania szczepów (mRNA-1011/1012), a także dodała antygeny neuraminidazy w celu ukierunkowania na mocniej konserwowane regiony białka powierzchniowego i rozszerzenia zakresu immunologicznego (mRNA-1020/1030).
 
W analizie okresowej danych z badania fazy II dotyczącego szczepionki mRNA-1010 nie stwierdzono istotnych zagrożeń dotyczących bezpieczeństwa, a dane dotyczące immunogenności odpowiadają potencjalnej przewadze nad standardową dawką szczepionki przeciwko szczepom wirusa grypy typu A (która odpowiada za większość zachorowań wśród osób dorosłych). Dane okresowe odpowiadają potencjałowi skuteczności co najmniej równoważnej (non-inferior) skuteczności standardowej dawki szczepionki przeciwko szczepom wirusa grypy typu B (stanowiącego główny problem w populacji dzieci i młodzieży).
 
Syncytialny wirus oddechowy (RSV)
Syncytialny wirus oddechowy (RSV) jest główną przyczyną chorób układu oddechowego u małych dzieci i osób starszych. Są oni szczególnie narażeni na ciężki przebieg choroby. Zakażenie RSV wiąże się nie tylko z nagłą umieralnością i chorobowością, ale także z długoterminowymi następstwami, takimi jak astma czy upośledzenie czynności płuc w populacji dzieci i młodzieży, oraz zaostrzeniami przewlekłej obturacyjnej choroby płuc u osób starszych. Każdego roku w Stanach Zjednoczonych z powodu zakażenia RSV odnotowuje się około 177 000 hospitalizacji osób dorosłych w wieku od 65 lat oraz około 14 000 zgonów.
 
Trwa badanie fazy I dotyczące RSV (mRNA-1345) oceniające tolerancję, reaktogenność i immunogenność u dzieci, młodszych dorosłych, starszych dorosłych i kobiet w wieku rozrodczym. Wstępna analiza pokazała, że szczepionka mRNA-1345 wzmacnia odpowiedź przeciwciał neutralizujących i jest dobrze tolerowana przez młodsze i starsze osoby dorosłe, niezależnie od dawki. Trwa również badanie ConquerRSV – kluczowe badanie fazy III z udziałem osób dorosłych w wieku ≥ 60 lat; spodziewana liczba uczestników badania wyniesie ok. 34 000.
 
Szczepionki multiwalentne: COVID-19, grypa oraz RSV
W 2022 r. planowane jest rozpoczęcie badania fazy I dla kandydata nad szczepionką skojarzoną przeciwko COVID-19 i grypie (mRNA-1073) u zdrowych osób dorosłych w wieku od 18 do 75 lat. Moderna uruchomiła również program dotyczący skojarzonej szczepionki przeciwko chorobom układu oddechowego ukierunkowanej na trzy główne wirusy wywołujące choroby układu oddechowego u osób starszych. Nowy kandydat na skojarzoną szczepionkę przeciwko chorobom układu oddechowego (mRNA-1230) jest przewidziany do stosowania raz w roku jako dawka przypominająca szczepionki przeciwko SARS-CoV-2, wirusowi grypy i RSV.
 
Endemiczne ludzkie koronawirusy
Moderna wprowadziła program badań rozwojowych mający na celu opracowanie kandydata na szczepionkę (mRNA-1287) przeciwko endemicznym ludzkim koronawirusom (HCoV). HCoV, chociaż mniej znane niż pozostałe koronawirusy, stanowią istotną przyczynę chorób układu oddechowego na całym świecie. Cztery wirusy HCoVs (HCoV-229E, -NL63, -OC43 i -HKU1) są endemiczne na całym świecie i odpowiadają za około 10–30% zakażeń górnych dróg oddechowych u osób dorosłych.
 
Nowe wyzwania w zakresie wirusowych zakażeń latentnych
Wirus latetny jest obecny w organizmie człowieka, ale znajduje się w stanie utajenia na ogół nie powodując żadnych zauważalnych objawów. Wirusy latentne mogą ulegać reaktywacji, powodując objawy kliniczne w okresach narażenia na stres lub w przypadku upośledzenia odporności. Zdolność do latencji jest charakterystyczna dla ludzkiego wirusa niedoboru odporności (HIV) i członków rodziny Herpesviridae, w tym wirusa cytomegalii (CMV), wirusa Epsteina-Barr (EBV), wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV) oraz wirusa opryszczki zwykłej (HSV). Moderna pracuje nad potencjalnymi szczepionkami przeciwko każdemu z tych latentnych wirusów, ukierunkowanymi na przeciwdziałanie zarówno krótkoterminowym, jak i długoterminowym skutkom zakażenia.
 
Wirus cytomegalii (CMV)
CMV to najczęstsza przyczyna wrodzonego zakażenia na świecie, a koszty opieki zdrowotnej związanej z tym wirusem wynoszą ponad 1 miliard USD rocznie. Do możliwych krótko- i długoterminowych następstw zakażenia CMV należą małogłowie, zapalenie naczyniówki i siatkówki, drgawki, niedosłuch czuciowo-nerwowy, zaburzenia poznawcze, porażenie mózgowe i zaburzenia napadowe. Wady wrodzone nie są jedynym skutkiem zakażenia CMV, Moderna planuje też ocenę szczepionki mRNA-1647 pod kątem długoterminowych skutków (takich jak choroby autoimmunologiczne, nowotwory czy choroby układu sercowo-naczyniowego) w badaniach fazy III.
 
W badaniu fazy II (mRNA-1647) szczepionka przeciwko CMV firmy Moderna była ogólnie dobrze tolerowana, a dane z okresu siedmiu miesięcy wskazują na wysoką immunogenność zarówno u uczestników CMV-seronegatywnych i CMV-seropozotywnych. CMVictory to kluczowe badanie fazy III oceniające szczepionkę mRNA-1647 przeciwko pierwotnemu zakażeniu CMV u kobiet w wieku 16–40 lat. Przewiduje się, że do badania zostanie włączonych nawet 6900 kobiet z około 150 ośrodków klinicznych.
 
 
Wirus Epsteina-Barr (EBV)
EBV, powszechnie występujący na całym świecie herpeswirus, jest główną przyczyną mononukleozy zakaźnej i związanym z nią ryzykiem rozwoju różnych schorzeń przewlekłych. Długotrwałe zakażenie EBV wiąże się określonymi zaburzeniami limfoproliferacyjnymi, zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów i chorób autoimmunologicznych oraz około 32-krotnie większym ryzykiem rozwoju stwardnienia rozsianego (SM).
Moderna opracowuje szczepionkę mRNA-1189 mającą na celu zapobieganie rozwojowi mononukleozy zakaźnej i aktualnie prowadzi badanie fazy I, które znajduje się po korzystnej wstępnej ocenie profilu bezpieczeństwa. Ponadto w fazie badań przedklinicznych jest też szczepionka terapeutyczna (mRNA-1195) przeciwko długotrwałym następstwom zakażenia EBV, takim jak SM czy potransplantacyjna choroba limfoproliferacyjna (PTLD).
 
Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV)
Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), przyczyna AIDS, nadal ma niszczycielski wpływ na zdrowie ludzi na całym świecie, każdego roku jest przyczyną około 700 000 zgonów. Moderna wraz ze swoimi partnerami prowadzi trzy badania kliniczne dotyczące szczepionek przeciwko HIV. Trwa rekrutacja do dwóch badań fazy I dotyczących szczepionki mRNA-1644, prowadzonych we współpracy z IAVI oraz Fundacją Billa i Melindy Gatesów. Szczepionka mRNA-1644 ma na celu indukcję wytwarzania przeciwciał neutralizujących o szerokim zakresie przeciwko HIV-1 (ang. broadly neutralizing antibodies bnAbs) – cel ten jest powszechnie uważany za kluczowy w profilaktyce zakażenia HIV poprzez szczepienie. Testowane immunogeny zostały opracowane przez zespoły naukowe z IAVI oraz Scripps Research i będą dostarczane z wykorzystaniem technologii mRNA firmy Moderna.
 
Trwa również ocena dawkowania w trwającym badaniu fazy I (mRNA-1574), którego celem jest ocena bezpieczeństwa stosowania i immunogenności eksperymentalnych szczepionek mRNA opartych na trimerach HIV. Zgodnie z główną hipotezą szczepionki mRNA przeciwko HIV oparte na rozpuszczalnym, związanym z błoną trimerze otoczki będą bezpieczne i dobrze tolerowane przez osoby niezakażone HIV i będą indukować wytwarzanie autologicznych przeciwciał neutralizujących. Do badania ma zostać włączonych około 100 osób dorosłych w wieku 18–55 lat z ujemnym wynikiem testu na obecność HIV.
 
Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) i wirus opryszczki zwykłej typu 2 (HSV-2)
Obecnie trwają również badania przedkliniczne dotyczące kandydatów na szczepionki przeciwko VZV (mRNA-1468) i przeciwko HSV (mRNA-1608) – wirusom z rodziny Herpesviridae, wywołujących latentne zakażenia utrzymujące się przez całe życie.
 
Pierwotne zakażenie VZV prowadzi do rozwoju ospy wietrznej, a następnie wirus ustanawia latencję. Wraz z obniżaniem się odporności u starszych dorosłych może dochodzić do reaktywacji wirusa w postaci półpaśca, w przebiegu którego występują bolesne i swędzące zmiany. Jedna na trzy dorosłe osoby zachoruje na półpasiec w ciągu swojego życia. Kandydat na szczepionkę przeciwko ospie wietrznej/półpaścowi firmy Moderna indukuje odpowiedź immunologiczną w postaci wytwarzania przeciwciał anty-gE porównywalną z obserwowaną dla ajuwantowej, podjednostkowej szczepionki zawierającej swoisty antygen dla VZV (gE) (zastępująca ShingrixTM) u myszy i ssaków naczelnych (innych niż człowiek).
 
HSV-2 wywołuje utrzymujące się całe życie latentne zakażenie w obrębie neuronów czuciowych, z których może się reaktywować, prowadząc do opryszczki narządów płciowych. W badaniach przedklinicznych na zwierzętach kandydat na szczepionkę przeciwko HSV-2 firmy Moderna indukuje silną odpowiedź immunologiczną, na poziomie porównywalnym lub wyższym niż w przypadku naturalnego zakażenia u zdrowych osób dorosłych.
 
Priorytety firmy Moderna w obszarze dostępu do innowacyjnych szczepień
Moderna rozwija swoją globalną strategię w zakresie zdrowia publicznego i podjęła trzy nowe inicjatywy na rzecz rozwoju szczepionek mRNA:
źródło: Moderna