Pacjentem zespołu Kliniki Neurochirurgii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, kierowanej przez prof. Tomasza Mandata, był 23-letni mężczyzna, który jakiś czas temu uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu i w innym ośrodku przeszedł ratującą życie operację odbarczenia mózgu z usunięciem dużego fragmentu kości czaszki.

– Zgodnie z rutynowym postępowaniem usunięta kość została czasowo zdeponowana w powłokach brzusznych, a po kilku miesiącach wszczepiona w miejsce ubytku. W toku naturalnych procesów kość zaczęła się jednak stopniowo wchłaniać, straciła stabilność mocowania i przestała gwarantować właściwe zabezpieczenie mózgu.  Dodatkowo ubytek powodował widoczne zapadnięcie czaszki wpływające na wygląd pacjenta i jego codzienny komfort – wyjaśnia prof. Tomasz Mandat, kierujący Kliniką Neurochirurgii Onkologicznej w NIO. Chory i jego rodzina poszukiwali ośrodka, który podejmie się ponownej operacji.  Zespół naszej Kliniki został polecony przez pacjenta, u którego kilka lat temu wykonaliśmy podobny zabieg. Zespół KNUN na co dzień zajmujący się leczeniem nowotworów mózgu, ma również duże doświadczenie w leczeniu nowotworów kości czaszki, a co za tym idzie w chirurgii rekonstrukcyjnej. Po konsultacji i konsylium w Klinice zdecydowaliśmy się pomóc pacjentowi – kontynuuje profesor. 

Zespół NIO podjął decyzję o rekonstrukcji z użyciem spersonalizowanego „szytego na miarę” implantu, zaprojektowanego na podstawie aktualnej tomografii komputerowej i wytworzonego w technologii druku 3D, a następnie wszczepionego podczas zabiegu polegającego na usunięciu niewydolnego fragmentu kości i implantacji indywidualnie dopasowanego elementu, który ma zapewnić skuteczną ochronę mózgu oraz możliwie najlepiej odtworzyć naturalną krzywiznę sklepienia czaszki.

– W neurochirurgii najczęściej korzysta się ze sprawdzonych rozwiązań, takich jak materiały plastyczne samoutwardzalne czy uniwersalne płytki, ale są sytuacje, w których potrzebujemy większej precyzji. Tutaj pacjent jest młody, a ubytek bardzo duży, dlatego zależało nam jednocześnie na bezpieczeństwie i efekcie kosmetycznym – mówi dr n. med. Krzysztof Szalecki, neurochirurg, który przeprowadził operację – Druk 3D daje przewagę w przewidywalności. Implant odtwarza naturalną krzywiznę czaszki, jest „uszyty” pod konkretną anatomię i daje większą pewność stabilnego osadzenia w miejscu rekonstrukcji – dodaje dr Szalecki.

Druk 3D w neurochirurgii wciąż jest wyjątkiem

Implanty personalizowane są szeroko wykorzystywane w chirurgii szczękowo-twarzowej i ortopedii, natomiast w neurochirurgii stosuje się je tylko w szczególnych przypadkach. Decydują o tym najczęściej rozległość i nieregularność ubytku, konieczność uzyskania możliwie najlepszego dopasowania oraz oczekiwany efekt kosmetyczny, zwłaszcza u młodych pacjentów. Rozwiązania „na miarę” projektowane na podstawie tomografii i wytwarzane cyfrowo są opisywane w literaturze jako narzędzie, które zwiększa przewidywalność rekonstrukcji i pozwala wierniej odtworzyć naturalny kontur czaszki.

– Trzeba jasno powiedzieć, że implanty „na miarę” nie są dziś potrzebne w każdym przypadku, bo standardowe metody często wystarczają. Ale przy bardzo dużych ubytkach personalizacja daje nam idealne dopasowanie i kontrolę nad kształtem rekonstrukcji, której nie da się równie łatwo uzyskać rozwiązaniami uniwersalnymi – mówi dr Krzysztof Szalecki – W naszej klinice to pierwsza taka rekonstrukcja z użyciem drukowanego implantu 3D, dlatego przykładamy szczególną wagę do kontroli pooperacyjnej i długofalowej obserwacji.

Światowe standardy: kranioplastyka i rosnąca rola implantów personalizowanych

Zabiegi rekonstrukcji czaszki, czyli kranioplastyki, są na świecie dobrze ugruntowaną procedurą wykonywaną po urazach, kraniektomii odbarczającej czy w następstwie leczenia operacyjnego zmian wewnątrzczaszkowych. W wielu krajach rośnie udział implantów projektowanych w oparciu o obrazowanie i dopasowanych indywidualnie do pacjenta, wykonywanych z materiałów takich jak tytan, PEEK czy PMMA, a wytwarzanych metodami cyfrowymi, w tym drukiem 3D. Przeglądy i prace kliniczne wskazują, że ich przewagą bywa precyzja anatomiczna i przewidywalność efektu, co ma szczególne znaczenie w rozległych rekonstrukcjach oraz w sytuacjach, w których liczy się także wynik estetyczny.

– Rekonstrukcja czaszki to przywrócenie ochrony mózgu i funkcjonowania pacjenta, ale też realna poprawa jakości życia. Rozwiązania spersonalizowane, oparte na tomografii i planowaniu cyfrowym, są częścią globalnego trendu chirurgii precyzyjnej, w której dążymy do efektu możliwie najbardziej anatomicznego, stabilnego i przewidywalnego – podkreśla prof. Tomasz Mandat. 

Okres pooperacyjny: kontrola, gojenie i ocena stabilności implantu

Po zabiegu pacjent pozostaje pod czujną opieką Zespołu. Ocena powodzenia rekonstrukcji opiera się na prawidłowym gojeniu tkanek, stabilności implantu oraz braku cech infekcji i innych powikłań. W praktyce klinicznej największe znaczenie ma wczesny okres pooperacyjny, a potwierdzenie trwałego efektu odbywa się w kolejnych kontrolach, także z wykorzystaniem badań obrazowych.

Polska: rozwój technologii 3D i zastosowania w rekonstrukcjach czaszki

W Polsce technologie 3D są od lat rozwijane i wykorzystywane w medycynie, a ich zastosowania w obszarze rekonstrukcji czaszki były opisywane zarówno w kontekście pionierskich wdrożeń, jak i rozwoju krajowego zaplecza technologicznego. W otwartych źródłach wskazywano m.in. wykonywanie w Polsce implantów czaszkowych z użyciem technologii 3D, a także przypadki wykorzystania polskich rozwiązań w zabiegach rekonstrukcyjnych realizowanych we współpracy międzynarodowej. Teraz do listy ośrodków dołączył Narodowy Instytut Onkologii, który rozwija kompetencje związane z medycyną personalizowaną, technologiami 3D, wirtualnym projektowaniem operacji, co buduje zaplecze do wdrażania rozwiązań cyfrowych również w szczególnych przypadkach rekonstrukcyjnych.

– Doświadczenie ośrodków onkologicznych w rekonstrukcjach jest duże, bo często są one integralnym elementem leczenia. Te kompetencje przenoszą się również na trudne przypadki pourazowe, w których celem jest odzyskanie bezpieczeństwa i możliwie naturalnego kształtu czaszki – zaznacza prof. Tomasz Mandat – Najważniejsze jest to, aby pacjent wrócił do możliwie normalnego funkcjonowania, a technologia była bezpiecznym narzędziem pomagającym osiągnąć ten cel.

Źródło: NIO
Foto: NIO