powikłaniakardiologiczne – Medicalpress

Serce pod ochroną w trakcie chemioterapii? Polskie badanie sprawdza nową rolę znanego leku

Redakcja Medicalpress — Wed, 22 Apr 2026 08:21:24 +0000

Uszkodzenie mięśnia sercowego jest jednym z najpoważniejszych powikłań terapii onkologicznych. Choć nowoczesna chemioterapia pozwala skutecznie leczyć wiele nowotworów, część stosowanych leków może jednocześnie negatywnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy. Naukowcy sprawdzają dziś, czy znany lek kardiologiczny może pomóc chronić serce pacjentów w trakcie leczenia raka. Odpowiedzi na to pytanie ma dostarczyć badanie EMPACT finansowane przez Agencję Badań Medycznych.

Postęp w leczeniu nowotworów sprawił, że coraz więcej pacjentów ma szansę na skuteczną terapię i wieloletnie przeżycie. Jednocześnie współczesna medycyna coraz wyraźniej dostrzega wyzwanie, jakie stanowią powikłania sercowo-naczyniowe związane z leczeniem przeciwnowotworowym. Niektóre leki stosowane w chemioterapii, choć niezwykle skuteczne w zwalczaniu komórek nowotworowych, mogą jednocześnie uszkadzać mięsień sercowy. Takie działanie określa się mianem kardiotoksyczności i w części przypadków może ono prowadzić do rozwoju niewydolności serca – zarówno w trakcie terapii, jak i wiele lat po jej zakończeniu.

Jak podkreśla główna badaczka projektu, dr n. med. Anna Borowiec, problem ten stanowi dziś jedno z największych wyzwań rozwijającej się dziedziny kardioonkologii.

Kardiotoksyczność terapii onkologicznych stanowi obecnie jeden z najważniejszych problemów współczesnej kardioonkologii, ponieważ może uniemożliwić dokończenie optymalnego leczenia przeciwnowotworowego oraz negatywnie wpływać na odległe rokowanie pacjentów. Uszkodzenie mięśnia sercowego związane z chemioterapią oddziałuje więc nie tylko na jakość życia chorego, lecz także może bezpośrednio ograniczać możliwości skutecznego leczenia onkologicznego – komentuje główna badaczka dr n. med. Anna Borowiec.

Problem ten dotyczy szczególnie terapii opartych na antracyklinach. Ich skuteczność terapeutyczna jest dobrze udokumentowana, jednak równocześnie wiadomo, że wysokie dawki tych leków mogą zwiększać ryzyko uszkodzenia mięśnia serca. W praktyce oznacza to, że lekarze często muszą równoważyć skuteczność leczenia nowotworu z potencjalnym ryzykiem powikłań kardiologicznych.

Właśnie dlatego coraz większe znaczenie zyskuje rozwijająca się dziedzina medycyny, jaką jest kardioonkologia. Jej celem jest nie tylko leczenie chorób serca u pacjentów onkologicznych, ale przede wszystkim zapobieganie powikłaniom kardiologicznym związanym z terapią przeciwnowotworową. Jednym z projektów wpisujących się w ten kierunek badań jest EMPACT (EMPAgliflozin in prevention of chemotherapy-related CardioToxicity) realizowany przez Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie i finansowany przez Agencję Badań Medycznych.

Celem projektu jest sprawdzenie, czy stosowanie empagliflozyny może zmniejszyć ryzyko uszkodzenia mięśnia serca u pacjentów leczonych chemioterapią opartą na antracyklinach.

Empagliflozyna należy do grupy inhibitorów SGLT-2. Początkowo została opracowana jako lek stosowany w terapii cukrzycy typu 2, jednak w ostatnich latach wykazano, że ma również bardzo korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Badania kliniczne potwierdziły jej skuteczność w leczeniu niewydolności serca oraz w zmniejszaniu ryzyka hospitalizacji i zgonów sercowo-naczyniowych.

Jak wyjaśnia dr Anna Borowiec, właśnie te właściwości sprawiły, że zespół badawczy zdecydował się sprawdzić potencjał tego leku w nowym kontekście klinicznym:

Empagliflozyna należy do inhibitorów SGLT2, które w ostatnich latach wykazały wysoką skuteczność w leczeniu i profilaktyce niewydolności serca, także u pacjentów bez cukrzycy. W licznych badaniach klinicznych udowodniono, że zmniejszają ryzyko hospitalizacji z powodu niewydolności serca oraz poprawiają funkcję lewej komory. Co szczególnie istotne w kontekście leczenia onkologicznego, mechanizmy działania empagliflozyny obejmują m.in. redukcję stresu oksydacyjnego, działanie przeciwzapalne oraz poprawę funkcji mitochondriów – procesów, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju kardiotoksyczności wywołanej przez antracykliny – dodaje Głowna Badaczka.

Wyniki badań przedklinicznych sugerują również, że lek ten może wykazywać działanie kardioprotekcyjne, czyli chronić mięsień sercowy przed uszkodzeniem wywołanym przez chemioterapię. Projekt EMPACT ma odpowiedzieć na pytanie, czy taki efekt można potwierdzić także u pacjentów onkologicznych.

Badanie ma charakter prospektywny i randomizowany, a jego konstrukcja zakłada zastosowanie podwójnie ślepej próby oraz kontroli placebo. Oznacza to, że zarówno pacjenci, jak i lekarze prowadzący nie będą wiedzieli, kto otrzymuje lek badany, a kto placebo, co pozwala na najbardziej obiektywną ocenę skuteczności terapii.Jak podkreśla główna badaczka projektu, konstrukcja badania została zaprojektowana tak, aby możliwie najdokładniej ocenić wpływ leku na funkcję serca pacjentów.

Badanie EMPACT zaprojektowano tak, aby porównać dwie możliwie podobne grupy pacjentów leczonych onkologicznie i ocenić, czy dodanie empagliflozyny pozwala lepiej zachować funkcję serca w trakcie ekspozycji na antracykliny. Kluczowe znaczenie mają tu randomizacja, zastosowanie placebo oraz zaślepienie badania oraz ocena obiektywnych parametrów sercowych. W badaniu zastosowano szeroką, wielowymiarową ocenę kardiologiczną. W trakcie obserwacji pacjenci pozostają pod regularną opieką kardiologiczną, wykonywane są badania laboratoryjne (w tym biomarkery sercowe), badania EKG i echokardiograficzne, a także ocena jakości życia z wykorzystaniem standaryzowanych kwestionariuszy. Dodatkowo, przed rozpoczęciem leczenia oraz po roku wykonywane jest badanie rezonansu magnetycznego serca, pozwalające na dokładną ocenę funkcji mięśnia sercowego – komentuje główna badaczka dr n. med. Anna Borowiec.

Do badania włączono 220 pacjentów z rozpoznaną chorobą nowotworową, którzy zostali zakwalifikowani do leczenia antracyklinami i nie mają w wywiadzie niewydolności serca. Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do dwóch grup: jednej przyjmującej empagliflozynę w dawce 10 mg raz dziennie i drugiej otrzymującej placebo.

Podawanie badanego leku rozpoczyna się przed pierwszą dawką chemioterapii i jest kontynuowane przez rok. Następnie pacjenci pozostają pod obserwacją przez kolejne 12 miesięcy, dzięki czemu całkowity czas monitorowania uczestników badania wyniesie dwa lata.

W tym czasie lekarze kardiolodzy regularnie oceniają funkcję serca pacjentów. W badaniu wykorzystywane są zarówno klasyczne metody diagnostyczne, jak i bardziej zaawansowane techniki obrazowania.

W trakcie obserwacji pacjenci pozostają pod regularną opieką kardiologiczną. Wykonywane są badania laboratoryjne, w tym biomarkery sercowe, badania EKG i echokardiograficzne, a także ocena jakości życia z wykorzystaniem standaryzowanych kwestionariuszy. Dodatkowo przed rozpoczęciem leczenia oraz po roku wykonywane jest badanie rezonansu magnetycznego serca, pozwalające na bardzo dokładną ocenę funkcji mięśnia sercowego – mówi główna badaczka.

Najważniejszym celem projektu jest sprawdzenie, czy empagliflozyna może zapobiec wystąpieniu dysfunkcji skurczowej lewej komory serca. Badacze będą również analizować inne istotne zdarzenia kliniczne, takie jak zawał serca, udar mózgu czy zgony z przyczyn sercowo-naczyniowych.

Jeśli badanie EMPACT potwierdzi skuteczność empagliflozyny w profilaktyce kardiotoksyczności, jego wyniki mogą mieć bardzo istotne, wręcz przełomowe znaczenie dla codziennej praktyki klinicznej. Oznaczałoby to pojawienie się dobrze udokumentowanej i stosunkowo łatwej do wdrożenia strategii ochrony serca u pacjentów leczonych antracyklinami – komentuje główna badaczka dr n. med. Anna Borowiec.

Jak dodaje badaczka, empagliflozyna jest lekiem dobrze znanym i szeroko stosowanym w praktyce klinicznej, dlatego w przypadku potwierdzenia jej skuteczności wdrożenie takiego rozwiązania mogłoby nastąpić stosunkowo szybko.

Projekt EMPACT jest przykładem niekomercyjnego badania klinicznego, którego celem jest rozwiązanie ważnego problemu zdrowotnego i poprawa bezpieczeństwa terapii stosowanych w praktyce klinicznej.

Realizacja takich projektów jest możliwa dzięki wsparciu Agencji Badań Medycznych, która finansuje badania kliniczne odpowiadające na najważniejsze wyzwania współczesnej medycyny. Właśnie dlatego Tydzień dla Serca, obchodzony między 17 a 24 kwietnia, jest dobrym momentem, aby przypomnieć, jak ogromną rolę w rozwoju nowych metod leczenia odgrywają badania kliniczne prowadzone w polskich ośrodkach naukowych.

Źródło: ABM

Infekcje wirusowe i bakteryjne a powikłania sercowe. Sprawdź jak ich uniknąć

Redakcja Medicalpress — Wed, 20 Jul 2022 07:36:29 +0000

Nieleczone lub tzw. przechodzone infekcje wirusowe i bakteryjne to poważne zagrożenie dla serca. Dowiedz się, dlaczego lepiej ich nie bagatelizować i w jaki sposób można się chronić przed powikłaniami po banalnej nawet chorobie wywołanej przez wirusy czy bakterie.

Serce człowieka w ciągu przeciętnie trwającego życia wykonuje około 2,5 miliarda uderzeń i przepompowuje około 170 mln litrów krwi.

„Żaden inny narząd nie jest tak pracowity. Jak żaden inny narząd serce musi współdziałać z innymi – dopiero to daje możliwość normalnego funkcjonowania całego organizmu. To oznacza, że jeśli je zaniedbamy, musimy liczyć się z bardzo poważnymi konsekwencjami nie tylko dla niego samego, ale także dla całego organizmu” – ostrzega kardiolog prof. dr hab. n. med. Aleksander Goch.

Nie jest tajemnicą, że są powikłania infekcyjne, które odbijają się na stanie serca. Jednym z nich jest zapalenie mięśnia sercowego, które – na szczęście – najczęściej ustępuje samo, bez leczenia. Aby tak się stało, konieczne jest spowolnienie tempa życia – odpoczynek, ograniczenie aktywności fizycznej, powstrzymanie się od picia alkoholu. Czasem lekarz zaleci niesteroidowe leki przeciwzapalne. Zdarza się jednak, że zapalenie mięśnia sercowego jest na tyle poważne, że wymaga hospitalizacji.

„Temat infekcji zapalnych mięśnia sercowego dzisiaj jest bardzo częsty poruszanym tematem z uwagi na COVID 19, ale musimy mieć świadomość, że nie tylko covid może powodować kłopoty dla naszego serca. Częstą przyczyną są powikłania pogrypowe, anginy i wszystkie stany zapalne naszego organizmu – praktycznie każda infekcja o charakterze wirusowym, bakteryjnym, czy grzybiczym może skończyć się dla naszego serca bardzo niekorzystnym powikłaniem” – ostrzega specjalista.

Zapalenie mięśnia sercowego może skończyć się niewydolnością serca, która prowadzi do trwałego kalectwa, dlatego tak istotna jest profilaktyka zakażeń oraz szczepienia ochronne (np. przeciwko grypie).

Infekcja a powikłania w sercu

Zapalenie mięśnia sercowego w wyniku COVID-19 dotyczy 11 na 100 tysięcy osób.
Kardiologiczne powikłania grypy dotyczą 5-10 proc. pacjentów.
Zapalenie mięśnia sercowego w przebiegu gorączki reumatycznej (powikłanie anginy) stwierdza się u 40-60 proc. chorych.

Kardiologiczne konsekwencje infekcji

W przebiegu infekcji może dojść do następujących powikłań:

zapalenie mięśnia sercowego,
zapalenie osierdzia, zapalenie wsierdzia,
zaostrzenie przewlekłej niewydolności serca i ostre zespoły wieńcowe,
uszkodzenie zastawek serca,
niewydolność krążenia,
zaburzenia rytmu serca.

Kiedy można podejrzewać powikłania kardiologiczne

Istotnym sygnałem jest męczliwość – tzw. zmniejszenie tolerancji wysiłku fizycznego, czyli np. zadyszka przy czynnościach, która przed infekcją nie miała miejsca na takim etapie ich wykonywania. Może się pojawiać „krótki oddech”, duszność, kaszel i podwyższona temperatura ciała. Pacjenci są osłabieni, doświadczają też bólów zamostkowych i kołatania serca. W łagodnie przebiegającym zapaleniu mięśnia sercowego objawy mogą nie występować.

Tym bardziej należy wziąć sobie (nomen omen) do serca zalecenie lekarza, by po przebyciu infekcji wirusowej czy bakteryjnej dać sobie czas na rekonwalescencję – nie podejmować zbytniego wysiłku fizycznego, prowadzić oszczędzający tryb życia. W razie wystąpienia objawów lepiej zgłosić się do lekarza – prawdopodobnie zleci wówczas dodatkowe badania, takie jak echo serca i EKG. W przebiegu ostrego zapalenia mięśnia sercowego wykonywana jest jego biopsja.

Objawy zapalenia mięśnia sercowego zależą od przyczyny choroby, nasilenia zajęcia mięśnia sercowego oraz od współwystępowania zakażenia.

Pamiętaj!

W razie stwierdzenia jakiejkolwiek infekcji daj sobie czas na spokojne chorowanie i przestrzegaj zaleceń lekarskich.
Po przechorowaniu infekcji nie wracaj do życia na pełnych obrotach – konieczna jest rekonwalescencja, czyli prowadzenie oszczędzającego trybu życia. Lekarz powie ci, jak długo ma ona trwać.

Najczęściej powikłania infekcyjne zdarzają się u osób starszych, po 65. roku życia oraz osoby z innymi chorobami współistniejącymi, przede wszystkim cukrzycą, chorobą wieńcową, nadciśnieniem tętniczym, chorobami krwi, po zawale oraz przewlekle leczone z powodu chorób o podłożu autoimmunologicznym, przyjmujące leki obniżające odporność. U tych osób konieczne jest natychmiastowe wdrożenie terapii i opieka lekarza specjalisty.

Kardiologiczne powikłania relatywnie częste są także u zupełnie zdrowych, młodych osób, dlatego nie powinny lekceważyć infekcji niezależnie od czynnika je wywołującego.

Źródło: Serwis Zdrowie