leczenieonkologiczne – Medicalpress

Guzy mózgu jednym z najpoważniejszych wyzwań w onkologii

Redakcja Medicalpress — Mon, 08 Jun 2026 08:34:45 +0000

Jednym z najpoważniejszych wyzwań w onkologii są guzy mózgu, których wykrycie dla pacjentów, jak też dla ich rodzin jest zwykle szokiem – alarmują eksperci z okazji przypadającego 8 czerwca Światowego Dnia Guzów Mózgu.

Dzień ten w 2000 r. zapoczątkowało Niemieckie Towarzystwo Pomocy Osobom z Guzem Mózgu (Deutsche Hirntumorhilfe) z siedzibą w Lipsku, by uświadomić, z jak dużymi problemami borykają się chorzy z guzami mózgu, a także ich rodziny. – Guz mózgu to nie tylko choroba pacjenta, choruje też cała rodzina, dlatego rozmowy o leczeniu prowadzone są często z chorym, jak i z jego najbliższą rodziną – wyjaśnił podczas spotkania z dziennikarzami dr hab. Tomasz Dziedzic z Kliniki Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytety Medycznego.

Guzy mózgu w porównaniu do innych nowotworów, takich jak rak płuca, piersi czy jelita grubego, występują rzadko. Na świecie co roku guzy centralnego układu nerwowego wykrywane są u około 330 tys. osób. W USA pierwotne guzy mózgu diagnozuje się rocznie u 84 tys. pacjentów, a ponad 700 tys. osób żyje z tą chorobą.

W Polsce co roku pierwotne guzy mózgu wykrywane są u około 2,5 tys. osób. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2022 r. (najnowsze dane) odnotowano 2375 przypadków zachorowań na pierwotne nowotwory złośliwe mózgu. Najczęściej były to glejaki – w 2022 r. wykryto je u 1783 chorych.

Dla pacjentów z guzem mózgu wyzwaniem jest zarówno terapia, która może powodować poważne powikłania, jak też życie codzienne. – Nadal jestem aktywny zawodowo – powiedział Konrad Drozdowski, pacjent chorujący na glejaka i ambasador niedawno zainicjowanej kampanii edukacyjnej „Widzimy się jutro. Glejak. Choruję. Jestem…”. – Nie jeżdżę jednak samochodem ani motocyklem, jedynie rowerem.
Wciąż podróżuję, ale jedynie wtedy, gdy dojazd jest niezbyt długi i odległy. I nie może to być podróż samolotem – opisał.

Chorzy z guzem mózgu są przede wszystkim poddawani zabiegom neurochirurgicznym, jeśli tylko guz jest operacyjny i nie będzie się wiązał ze zbyt dużym okaleczeniem neurologicznym. Guza mózgu nie zawsze udaje się usunąć w całości. Stosowana jest też radioterapia oraz chemioterapia, a od niedawna również terapia celowana (we wczesnych postaciach glejaka).

Guzy mózgu nie zawsze są złośliwe. Niektóre postacie są łagodne, ale też mogą wymagać operacji neurochirurgicznej, szczególnie wtedy gdy się rozrastają i zaczynają naciskać na sąsiednie tkanki. Są to najczęściej oponiaki umiejscowione w oponach mózgowych, gruczolaki przysadki oraz nerwiaki rozwijające się z osłonek nerwów czaszkowych.

Największym wyzwaniem dla neurochirurgów nie są jednak guzy pierwotne, lecz te, które powstają z przerzutów do mózgowia i rdzenia kręgowego. Takie guzy wykrywane są ponad 10-krotnie częściej i występują u 25 proc. chorych leczonych z przyczyn nowotworowych. Zwykle dochodzi do nich na skutek rozwoju raka płuca, czerniaka, raka nerki oraz raka piersi. W przypadku czerniaka przerzuty do mózgowia oraz rdzenia kręgowego występują u 40-60 proc. chorych, a raka płuca – u 40 proc. W raku piersi przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego zdarzają się u 30 proc. pacjentek. Z kolei w raku nerki dochodzi do nich u 24 proc. chorych.

Zachorowalność na guzy mózgu będzie rosnąć. Jest to związane z coraz częściej występującymi nowotworami złośliwymi, które mogą powodować przerzuty do mózgu. Ale zwiększa się też zachorowalność na pierwotne guzy mózgu. Według International Agency for Research on Cancer w Europie do 2045 r. należy się spodziewać przyrostu liczby tych zachorowań o 7 tys., czyli do 75,5 tys.

Źródło: Nauka w Polsce

Onkolog: choroba nowotworowa nie jest wskazaniem do przedwczesnego rozwiązania ciąży

Redakcja Medicalpress — Tue, 12 May 2026 07:59:11 +0000

Współistnienie choroby nowotworowej nie jest wskazaniem do przedwczesnego rozwiązania ciąży – przekonuje onkolog, dr Anna Skrzypczyk-Ostaszewicz. Zaznacza, że w czasie ciąży można bezpiecznie prowadzić odpowiednie leczenie onkologiczne.

– Mam nadzieję, że większość specjalistów nie zatrważa się już, widząc kobietę z nowotworem i wie, jak z nią rozmawiać, a także jak ją diagnozować oraz leczyć – powiedziała dr Anna Skrzypczyk-Ostaszewicz z Mazowieckiego Szpitala Onkologicznego w Warszawie oraz z Hospicjum „Ewdomed” w Konstancinie–Jeziorna.

Specjalistka mówiła o tym podczas konferencji „Onkologia 2026 – Perspektywy”. Wyraziła nadzieję, że onkolodzy potrafią samodzielnie leczyć będącą w ciąży pacjentkę i nie muszą jej odsyłać kilkaset kilometrów do większego ośrodka onkologicznego.

Już przed 20 laty opublikowano pierwsze rekomendacje dotyczące diagnostyki i terapii kobiet z rakiem piersi, które oczekują dziecka. W 2010 r. te rekomendacje uaktualniono i rozszerzono na inne nowotwory. – Obecnie dostępne są liczne opracowania z doświadczeń w tym zakresie różnych ośrodków na całym świecie – dodała dr Skrzypczyk-Ostaszewicz.

Specjalistka zaznaczyła, że nowotwory w czasie ciąży rzadko się zdarzają, bo zaledwie u 50-100 kobiet na 100 tys. ciąż, ale wykrywa się je coraz częściej. Najczęściej wykrywany jest rak piersi. Występują także inne choroby nowotworowe, takie jak czerniak skóry oraz rak szyjki macicy. Najrzadziej zdarzają się chłoniaki i nowotwory tarczycy oraz nowotwory przewodu pokarmowego, płuc i ośrodkowego układu nerwowego.

Najważniejsze, że leczenie onkologiczne w czasie ciąży jest możliwe i bezpieczne, musi być jedynie odpowiednio dostosowane. – Jeśli chodzi o diagnostykę obrazową, to postępowanie jest podobne jak u kobiet nie będących w ciąży – zapewniła onkolog z Warszawy. Obowiązuje jedynie zasada o nazwie ALARA (as low as reasonably achievable), czyli zastosowanie w badaniach tak niskiej dawki, jak tylko jest to możliwe.

Wykonywane mogą być takie badania jak USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej, a także rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa oraz scyntygrafia kości. Warunkiem jest maksymalne ograniczenie narażenia pacjentki w ciąży na negatywne czynniki.

U pacjentek onkologicznych będących w ciąży mogą być wykonywane operacje. – Z anestezjologicznego punktu widzenia można je bezpiecznie przeprowadzić na każdym etapie ciąży – stwierdziła dr Skrzypczyk-Ostaszewicz. Trzeba tylko dobrać moment i zakres zabiegu z uwagi na bezpieczeństwo matki i dziecka. Należy zastosować metody oszczędzające, mniej inwazyjne.

Mitem jest dość powszechne wciąż przekonanie, że chemioterapia nie może być stosowana u kobiet w ciąży z powodu jej działań ubocznych. – W czasie ciąży jest możliwe zastosowanie leczenia cytostatycznego – zapewniła specjalistka. – To odmieniło losy ciężarnych z nowotworami i dało szansę nie tylko zachowania ciąży, ale i zastosowania najbardziej optymalnego leczenia matki.

Kobiety w ciąży na ogół dobrze znoszą chemioterapię. – Większość klasycznych cytostatyków może być podanych w czasie ciąży. Leczenie takie można rozpocząć po około 14. tygodniu ciąży, a najbardziej optymalne odstawienie cytostatyków powinno nastąpić pod koniec 34. tygodnia ciąży – tłumaczyła specjalistka. Dodała, że pacjentki w ciąży mogą również zażywać leki przeciwwymiotne oraz czynniki wzrostu granulocytów.

W czasie ciąży przeciwskazana jest natomiast hormonoterapia, gdyż może ona doprowadzić do powstania wad płodu, na przykład połowiczego niedorozwoju twarzy, dysplazji uszno-ocznej oraz zaburzeń w układzie płciowym. Są też wątpliwości co do stosowania przeciwciał monoklonalnych i wielu tzw. terapii celowanych. Podobnie jest z nowymi lekami, w tym także z nowymi cytostatykami.

– Im nowszy lek, tym mniej danych klinicznych i tym częściej obowiązuje podejście „unikać w czasie ciąży, jeśli istnieje alternatywa” – tłumaczyła dr Skrzypczyk-Ostaszewicz. Również radioterapię lepiej jest odroczyć na czas po porodzie, na przykład w raku piersi, choć nie jest wykluczone napromienianie we wczesnej ciąży.

Leczenie onkologiczne może być kontynuowane niemal natychmiast po porodzie, który się odbył siłami natury i najwcześniej po około tygodniu po cięciu cesarskim, jeśli tylko nie doszło do powikłań. Specjalistka zaznaczyła jednak, że nie należy celowo przedwcześnie doprowadzać do rozwiązania.

– Samo współistnienie choroby nowotworowej i ciąży nie jest wskazaniem do przedwczesnego jej rozwiązania i zastosowania cesarskiego cięcia – podkreśliła dr Skrzypczyk-Ostaszewicz. Przeciwskazane jest natomiast karmienie piersią podczas chemioterapii i hormonoterapii oraz w ciągu miesiąca po jej zakończeniu, z powodu przedostawania się tych leków do mleka matki.

Źródło: Nauka w Polsce

Nowe możliwości w leczeniu glejaków. Co przełom w terapii zmieni w praktyce klinicznej?

Redakcja Medicalpress — Fri, 27 Feb 2026 12:50:23 +0000

Glejaki od lat pozostają jednym z największych wyzwań współczesnej neuroonkologii – zarówno ze względu na agresywną biologię, jak i ograniczone możliwości terapeutyczne. Mimo postępu w neurochirurgii, radioterapii i diagnostyce molekularnej, przez dwie dekady brakowało realnie nowych opcji leczenia. Pojawienie się inhibitorów IDH otwiera nowy rozdział w terapii dla części chorych i prowokuje pytania o miejsce leczenia celowanego w dotychczasowych standardach. To przełom, który może zmienić nie tylko praktykę kliniczną, ale także organizację opieki nad pacjentami.

Glejaki należą do najbardziej wymagających nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, ponieważ łączą agresywną biologię z ryzykiem trwałych następstw neurologicznych oraz ograniczeniami leczenia wynikającymi z lokalizacji guza. Choć w skali populacji są to nowotwory rzadkie, wiążą się z bardzo wysoką śmiertelnością. W Polsce rozpoznaje się rocznie około 6000 nowych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, w tym ok. 1500-1700 glejaków, a liczba zgonów sięga około 3000. W tej grupie guzy glejowe stanowią szeroką kategorię; w świadomości pacjentów termin „glejak” bywa najczęściej utożsamiany z glejakiem wielopostaciowym, czyli nowotworem o najwyższym stopniu złośliwości i najgorszym rokowaniu.

Z punktu widzenia praktyki klinicznej istotne jest jednak rozróżnienie między poszczególnymi typami i stopniami złośliwości guzów glejowych. U części chorych, zwłaszcza młodszych, rozpoznaje się nowotwory o niższym stopniu złośliwości, które mogą przebiegać wolniej i wiążą się z dłuższym przeżyciem. To nie oznacza, że leczenie jest prostsze. Przeciwnie: w tej grupie szczególnego znaczenia nabiera dobór strategii postępowania tak, aby równoważyć skuteczność onkologiczną z długoterminową jakością życia, w tym funkcjonowaniem poznawczym.

W tym kontekście pojawienie się inhibitora IDH1/IDH2 (worasidenibu) jest istotnym wydarzeniem, ponieważ poszerza wachlarz dostępnych metod terapii oraz po raz pierwszy wskazuje na możliwość szerszego wykorzystania terapii celowanych w neuroonkologii, które obecnie są powszechnie stosowane w innych obszarach onkologii i hematologii. Dzięki temu środowisko eksperckie ma możliwość ustalenia kryteriów kwalifikacji, kiedy będzie najlepszy moment wdrożenia leczenia oraz jak wpleść terapię celowaną do procesu terapeutycznego tych schorzeń.

Diagnoza zwykle zaczyna się od objawów

W glejakach nie dysponujemy badaniami przesiewowymi umożliwiającymi wczesne wykrycie choroby w populacji ogólnej.

„Obecnie nie ma badania przesiewowego, które pozwalałoby monitorować populację pod kątem wczesnego wykrywania guzów glejowych. Teoretycznie można byłoby rozważać okresowe wykonywanie rezonansu magnetycznego mózgu u całej populacji – także u osób młodszych – jednak z perspektywy organizacyjnej i finansowej jest to rozwiązanie nierealne” – podkreśla prof. dr hab. n. med. Radosław Rola, Kierownik Katedry i Kliniki Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej, Katedra i Klinika Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej, Wydział Lekarski, Uniwersytet Medyczny w Lublinie.

W praktyce rozpoznanie najczęściej następuje dopiero wtedy, gdy guz zaczyna powodować objawy neurologiczne.

„Najczęściej pacjent trafia do szpitala z powodu pierwszego w życiu napadu padaczkowego, który okazuje się objawem nowotworu glejowego. Zdarza się również, że diagnostyka rozpoczyna się z powodu uporczywych, narastających bólów głowy, a wykonany rezonans magnetyczny ujawnia obecność guza” – wyjaśnia ekspert.

U młodszych dorosłych pierwszym sygnałem bywa napad padaczkowy, u innych – przewlekłe bóle głowy, zaburzenia koncentracji, niedowłady lub inne objawy ogniskowe. Rzadziej guz wykrywany jest przypadkowo, podczas badań obrazowych wykonywanych z innego powodu.

Badaniem z wyboru pozostaje rezonans magnetyczny, który pozwala potwierdzić obecność zmiany, ocenić jej charakter oraz zaplanować leczenie operacyjne. Problem kliniczny nie sprowadza się jednak wyłącznie do wielkości guza w momencie rozpoznania. Glejaki mają charakter naciekający – komórki nowotworowe mogą migrować wzdłuż dróg nerwowych i znajdować się poza obszarem dominującej zmiany widocznej w obrazowaniu. To w dużej mierze tłumaczy, dlaczego nawet radykalne leczenie miejscowe nie zawsze oznacza trwałą kontrolę choroby.

Równolegle prowadzone są badania nad markerami wykrywalnymi we krwi lub innych płynach ustrojowych, które mogłyby sygnalizować obecność guza i kierować pacjenta do pogłębionej diagnostyki.

„Trwają intensywne prace nad testami opartymi na analizie krwi lub innych płynów ustrojowych, które umożliwiałyby identyfikację markerów sugerujących obecność nowotworu glejowego. Takie badanie mogłoby stanowić sygnał do wykonania diagnostyki obrazowej u wybranych pacjentów” – dodaje prof. Rola.

Na dziś pozostaje to jednak kierunek rozwoju, a nie narzędzie rutynowej praktyki klinicznej.

Neurochirurgia: maksymalna bezpieczna resekcja i realna poprawa wyników

Pierwszym etapem leczenia jest neurochirurgia. Jej celem jest maksymalnie radykalne usunięcie guza przy jednoczesnej ochronie funkcji neurologicznych, a także pobranie materiału tkankowego do diagnostyki histopatologicznej i molekularnej.

„Nowotwory glejowe są wykrywane zazwyczaj na etapie, gdy osiągają już znaczną wielkość. Pojęcie zaawansowania jest tu jednak względne, ponieważ problemem jest charakter ich wzrostu. Widzimy w rezonansie określoną zmianę zlokalizowaną w mózgu, ale glejak ma charakter naciekający. Komórki nowotworowe migrują wzdłuż dróg nerwowych i mogą znajdować się w znacznej odległości od głównego ogniska widocznego w badaniu obrazowym” – wyjaśnia prof. Radosław Rola.

Z tego powodu współczesnym standardem postępowania jest maksymalna bezpieczna resekcja, rozumiana jako usunięcie jak największej objętości guza bez wywołania nowych deficytów neurologicznych.

„Naszym zadaniem jako neurochirurgów jest usunięcie głównego ogniska choroby w taki sposób, aby nie spowodować u pacjenta nowych objawów neurologicznych. To właśnie oznacza maksymalną bezpieczną resekcję. W tym zakresie dokonał się znaczący postęp, ponieważ do neurochirurgii wprowadzono nowoczesne technologie, z których część stosujemy już od wielu lat” – podkreśla ekspert.

Rozwój technologiczny istotnie zwiększył zarówno precyzję, jak i bezpieczeństwo zabiegów. Neuronawigacja umożliwia śródoperacyjną orientację przestrzenną na podstawie indywidualnego planu przygotowanego w oparciu o badania obrazowe. Do oceny zakresu resekcji wykorzystuje się m.in. rezonans śródoperacyjny lub ultrasonografię śródoperacyjną zintegrowaną z systemem neuronawigacji. Standardem jest również neuromonitoring, pozwalający na bieżącą kontrolę funkcji takich jak ruch czy mowa.

„Od wielu lat dysponujemy dowodami, że im bardziej radykalna resekcja, czyli im większą część pierwotnej masy guza usuniemy, tym lepsza jest skuteczność dalszego leczenia. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych narzędzi jesteśmy w stanie bezpiecznie usunąć większą część guza, a niekiedy całość zmiany widocznej w rezonansie planującym zabieg. Całkowita lub radykalna resekcja w istotny sposób wpływa na przeżycie pacjenta” – zaznacza prof. Rola.

Dlatego dostęp do nowoczesnych technologii oraz doświadczenie ośrodka mają znaczenie nie tylko dla przebiegu operacji, lecz także dla dalszego rokowania i skuteczności kolejnych etapów terapii.

Diagnostyka molekularna jako warunek właściwej klasyfikacji i leczenia

Współczesna neuroonkologia nie opiera się wyłącznie na klasycznej ocenie histopatologicznej.

„Wiemy dziś znacznie więcej na temat biologii komórki nowotworowej, w tym komórki glejaka, dlatego współczesne klasyfikacje nowotworów glejowych opierają się na tej wiedzy, zdobytej m.in. dzięki wieloletnim analizom pacjentów leczonych w badaniach klinicznych. Określenie kluczowych mechanizmów molekularnych w patogenezie glejaków w istotny sposób wpłynęło na to, jak obecnie klasyfikujemy guzy glejowe ośrodkowego układu nerwowego. W 2009 roku poznano rolę mutacji genu dehydrogenazy izocytrynianowej (IDH), co zasadniczo zmieniło nasze rozumienie biologii tych nowotworów” – podkreślała dr n. med. Elżbieta Nowicka, Przewodnicząca Sekcji Glejakowej Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, III Klinika Radioterapii i Chemioterapii, NIO-PIB Oddział w Gliwicach.

Konsekwencją tego przełomu było wprowadzenie standardu tzw. diagnozy zintegrowanej, łączącej obraz mikroskopowy z badaniami immunohistochemicznymi i genetycznymi.

„Od 2016 roku Światowa Organizacja Zdrowia wprowadziła pojęcie zintegrowanej diagnozy histopatologicznej. Oznacza ono, że ocena guza nie może opierać się wyłącznie na obrazie mikroskopowym w klasycznych barwieniach, lecz wymaga także badań molekularnych, w tym oznaczenia statusu mutacji IDH. Na tej podstawie wyodrębniono podtypy guzów glejowych, różniące się przebiegiem klinicznym i rokowaniem” – dodała ekspertka.

Status mutacji IDH ma dziś bezpośrednie znaczenie praktyczne: pozwala precyzyjnie określić podtyp guza, oszacować rokowanie oraz kwalifikować chorych do terapii ukierunkowanych molekularnie. W praktyce oznacza to, że pacjent po leczeniu operacyjnym powinien mieć wykonany pełny profil diagnostyczny. Dopiero na tej podstawie zespół wielodyscyplinarny może zaplanować dalsze postępowanie – od obserwacji po radioterapię, chemioterapię czy leczenie celowane.

„Określenie kluczowych zaburzeń molekularnych nie ogranicza się wyłącznie do postawienia rozpoznania. Wyniki badań molekularnych są narzędziem dla klinicystów – pozwalają podejmować decyzje terapeutyczne, planować badania kliniczne w obszarze guzów glejowych oraz identyfikować potencjalne cele terapeutyczne. Dlatego każdy pacjent operowany z powodu guza glejowego powinien mieć wykonane pełne badanie histopatologiczne, uzupełnione o diagnostykę immunohistochemiczną i genetyczną. To bezpośrednio wpływa na wybór leczenia i ocenę rokowania” – podsumowała dr Nowicka.

Inhibitor IDH: dla kogo i z jakim celem?

Worasidenib jest inhibitorem zmutowanych enzymów IDH1 i IDH2. Mutacje te prowadzą do produkcji nieprawidłowego metabolitu (2-hydroksyglutaranu), który sprzyja procesom nowotworzenia i progresji guza. Zahamowanie aktywności IDH ma ograniczać ten szlak metaboliczny i spowalniać przebieg choroby.

Podstawą oceny skuteczności worasidenibu w tej grupie chorych było badanie III fazy INDIGO. Oceniano w nim rolę terapii u pacjentów z glejakiem II stopnia z mutacją IDH1/IDH2, po leczeniu operacyjnym, bez wcześniejszej radioterapii i chemioterapii oraz bez konieczności natychmiastowego wdrożenia tych metod. Klinicznie istotnym celem tej strategii jest wydłużenie czasu wolnego od progresji oraz opóźnienie momentu, w którym pacjent będzie wymagał kolejnej interwencji terapeutycznej.

W tej perspektywie szczególne znaczenie ma fakt, że u części chorych rozpoznawanych w młodszym wieku dąży się do zachowania jakości życia i ograniczenia odległych powikłań leczenia, w tym zaburzeń poznawczych. Jeśli leczenie celowane umożliwia bezpieczne przesunięcie w czasie bardziej obciążających interwencji, może to mieć realną wartość kliniczną.

Pytania, które pozostają otwarte

Pojawienie się inhibitora IDH1/IDH2 jest postrzegane jako pierwszy od ponad 20 lat przełom w leczeniu pacjentów z guzami glejowymi niskiego stopnia, wymaga podjęcia określonych decyzji, które pozwolą na jego stosowanie w grupach pacjentów, które mogą odnieść z tego tytułu korzyści kliniczne.

„Określenie roli mutacji IDH w patogenezie guzów glejowych stworzyło możliwość wykorzystania tej zmiany molekularnej w terapii. Inhibitor IDH jest jednym z pierwszych leków, które osiągnęły etap badania klinicznego III fazy. Wyniki INDIGO pokazały, że u chorych po nieradykalnej resekcji glejaka z mutacją IDH zastosowanie tego leczenia istotnie wydłuża czas wolny od progresji oraz opóźnia konieczność wdrożenia kolejnej terapii” – podkreśla dr Elżbieta Nowicka.

Jak zaznacza ekspertka – interpretacja wyników wymaga zastanowienia, aby efektywnie przełożyć je na praktykę kliniczną.

„Badanie nie porównywało tej strategii bezpośrednio ze standardowym leczeniem uzupełniającym, czyli radioterapią i chemioterapią, których skuteczność w wydłużaniu czasu wolnego od progresji i przeżycia całkowitego została potwierdzona w wieloletnich badaniach klinicznych. Dlatego entuzjazm musi iść w parze z analizą, którzy pacjenci rzeczywiście odniosą największą korzyść i w którym momencie leczenia należy rozważyć inhibitor IDH” – dodaje.

Istotnym elementem tej dyskusji jest również kwestia jakości życia.

„Musimy brać pod uwagę, że zarówno radioterapia i chemioterapia, jak i leczenie ukierunkowane molekularnie mogą wiązać się z toksycznością wpływającą na jakość życia, szczególnie u chorych z glejakami o niższym stopniu złośliwości. To pierwszy lek ukierunkowany molekularnie w tej grupie, na który środowisko długo czekało, tym bardziej musimy odpowiedzieć na pytania dotyczące kwalifikacji pacjentów i momentu wdrożenia terapii” – podkreśla dr Nowicka.

Z perspektywy neurochirurgii pojawienie się nowej terapii również budzi nadzieje.

„Pojawienie się czegokolwiek nowego w leczeniu guzów glejowych wywołało zrozumiały entuzjazm, ponieważ przez ostatnie dwie dekady nie dysponowaliśmy nowymi opcjami. Trzeba jednak pamiętać, że kryteria badania INDIGO były ściśle zdefiniowane. Lek jest zarejestrowany do stosowania u pacjentów po nieradykalnej resekcji, pozostających pod nadzorem pooperacyjnym. Mimo ograniczonego wskazania otwiera on nowy potencjał terapeutyczny dla chorych z mutacją IDH1 lub IDH2” – wskazuje prof. Radosław Rola.

A co niesie przyszłość?

„Planowane są kolejne badania, obejmujące m.in. pacjentów z tzw. glejakiem molekularnym, czyli z mutacją IDH, ale o cechach większej złośliwości. W tej grupie potencjalna korzyść może być nawet większa. Drugim kierunkiem jest łączenie inhibitora IDH ze standardową radioterapią lub chemioterapią, aby ocenić, czy takie skojarzenie poprawi wyniki leczenia” – zaznacza prof. Rola.

W praktyce decyzje o leczeniu uzupełniającym nadal opierają się na ocenie ryzyka nawrotu, uwzględniającej rozległość resekcji, obecność resztkowej masy guza, dynamikę zmian w kontrolnych badaniach obrazowych oraz profil molekularny. Wprowadzenie terapii celowanej nie zmienia tych zasad, lecz wymaga ich doprecyzowania i dostosowania do nowych możliwości terapeutycznych.

Wznowa: ograniczone możliwości i potrzeba nowych danych

Wznowa glejaka jest sytuacją szczególnie trudną. Punkt wyjścia stanowi ponowna ocena neurochirurgiczna: czy możliwe jest bezpieczne usunięcie wznowy. Następnie decyzje zależą od leczenia stosowanego wcześniej, w tym od możliwości ponownego napromieniania oraz od zastosowania chemioterapii. Standardowo wykorzystuje się temozolomid, a w określonych sytuacjach rozważa się schematy alternatywne, takie jak PCV.

W odniesieniu do inhibitora IDH brakuje na dziś podstaw w postaci randomizowanych danych pozwalających zdefiniować jego rolę w leczeniu wznowy w sposób porównywalny do standardów w innych nowotworach. To dopiero przyszłość. Z perspektywy biologii choroby i mechanizmu działania można zakładać, że u pacjentów z mutacją IDH terapia może znaleźć zastosowanie także w późniejszych liniach, jednak wymaga to potwierdzenia w badaniach klinicznych.

W obecnych realiach celem leczenia, przy ograniczonych możliwościach trwałego wyleczenia, pozostaje możliwie długotrwała kontrola choroby przy zachowaniu możliwie dobrego funkcjonowania neurologicznego.

Największa potrzebna zmiana może być organizacyjna

W Polsce nie funkcjonuje jednolity model opieki skoordynowanej dla chorych z glejakami. Ośrodki opierają się na wytycznych międzynarodowych, jednak praktyka postępowania oraz dostęp do diagnostyki i leczenia różnią się w zależności od regionu. W środowisku coraz częściej podkreśla się, że kluczową zmianą powinna być reorganizacja opieki nad tą grupą pacjentów.

„Obecnie nie mamy w Polsce jednolitego standardu postępowania dla chorych z glejakami. Bazujemy na wytycznych międzynarodowych, w tym zaleceniach NCCN, i staramy się je stosować, jednak w praktyce wygląda to różnie w poszczególnych częściach kraju” – wskazuje prof. Radosław Rola.

Postulowanym kierunkiem jest tworzenie wyspecjalizowanych ośrodków typu Brain Tumor Unit, które skupiałyby w jednym miejscu pełne zaplecze diagnostyczno-terapeutyczne: neurochirurgię, radioterapię, onkologię kliniczną, neuroradiologię, neuropatologię oraz diagnostykę molekularną, a także rehabilitację i wsparcie psychologiczne. W glejakach ma to szczególne znaczenie, ponieważ choroba i jej leczenie wpływają nie tylko na sprawność fizyczną, lecz również na funkcje poznawcze i stan psychiczny pacjenta, a konsekwencje obejmują także jego rodzinę.

„Chcielibyśmy, aby taki model opieki skoordynowanej powstał. W środowisku toczy się nad tym intensywna praca – zarówno w ramach Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, jak i Polskiego Towarzystwa Neuroonkologii. Liczymy, że wdrażanie Krajowej Strategii Onkologicznej, rozwój konsyliów wielodyscyplinarnych oraz współpraca między ośrodkami przyniosą realną poprawę jakości opieki. Ważnym elementem jest również współpraca z europejskimi towarzystwami naukowymi, aby wypracować model, który będzie możliwy do wdrożenia w skali całego kraju” – podkreśla dr Elżbieta Nowicka.

Z perspektywy praktyki ambulatoryjnej kluczowe znaczenie ma także sprawność przechodzenia pacjenta między kolejnymi etapami diagnostyki i leczenia oraz zapewnienie powszechnego dostępu do badań molekularnych. Bez nich nie jest możliwa racjonalna kwalifikacja do terapii ukierunkowanych, które stają się coraz istotniejszym elementem współczesnej neuroonkologii.

Dostęp do terapii celowanej w Polsce: warunek przełożenia innowacji na praktykę

Pierwszy inhibitor IDH jest zarejestrowany w wielu krajach, a w Europie przeszedł proces oceny regulatora i ma określone wskazania dla chorych z glejakiem II stopnia z mutacją IDH po leczeniu operacyjnym, u których nie ma konieczności natychmiastowego wdrożenia radioterapii ani chemioterapii. W polskich realiach kluczowym wyzwaniem pozostaje jednak zapewnienie dostępu do terapii w ramach finansowania publicznego oraz stworzenie jasnej ścieżki kwalifikacji, obejmującej potwierdzenie mutacji IDH.

„Oczekujemy, że inhibitor IDH będzie dostępny także dla pacjentów w Polsce. Lek jest zarejestrowany w Europie i w wielu krajach świata, natomiast w naszych warunkach nie jest obecnie refundowany ze środków publicznych. Jako środowisko naukowe – zarówno w ramach Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, jak i Polskiego Towarzystwa Neuroonkologii – prowadzimy działania i dialog z instytucjami odpowiedzialnymi za finansowanie świadczeń, aby wypracować ścieżkę dostępu dla pacjentów, którzy rzeczywiście mogą odnieść korzyść z tego leczenia” – podkreśla dr Elżbieta Nowicka.

Bez powszechnego dostępu do diagnostyki molekularnej, sprawnie funkcjonujących konsyliów wielodyscyplinarnych oraz dobrze zorganizowanej ścieżki leczenia nawet najbardziej obiecująca terapia nie przełoży się na poprawę wyników w skali populacyjnej. Dlatego pojawienie się inhibitora IDH należy traktować nie tylko jako przełom kliniczny, ale również jako impuls do przyspieszenia zmian systemowych w obszarze neuroonkologii.

Nowy etap, wymagający doprecyzowania standardów i organizacji opieki

Glejaki pozostają jedną z najtrudniejszych grup nowotworów, między innymi z powodu naciekającego charakteru wzrostu i ograniczeń w dostarczaniu wielu leków do ośrodkowego układu nerwowego. Wprowadzenie terapii ukierunkowanej na IDH nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale może istotnie zmienić sytuację części pacjentów: wydłużyć czas wolny od progresji, opóźnić konieczność kolejnych interwencji i umożliwić bardziej precyzyjne planowanie sekwencji leczenia.

Aby ten potencjał został wykorzystany, konieczne jest doprecyzowanie miejsca terapii celowanej w schematach postępowania oraz zapewnienie pacjentom spójnej, wielodyscyplinarnej opieki, obejmującej zarówno leczenie, jak i wsparcie w następstwach neurologicznych i poznawczych.

Wypowiedzi ekspertów pochodzą z debaty eksperckiej MedicalPress „Przełomy w terapii glejaków oraz nowotworów głowy i szyi – co zmienia się w praktyce klinicznej”: https://www.youtube.com/watch?v=XABHe1dZsIs

Rak prostaty: trzy lata rozmów, a większość postulatów wciąż bez realizacji

Redakcja Medicalpress — Fri, 08 Aug 2025 06:54:55 +0000

Mijają trzy lata od pierwszej dyskusji ekspertów na temat systemowych zmian w leczeniu raka gruczołu krokowego. Jak wynika z najnowszej edycji „Monitora stanu systemu opieki nad pacjentami z rakiem gruczołu krokowego” przygotowanej przez Federację Przedsiębiorców Polskich, wiele z kluczowych postulatów wciąż pozostaje na papierze.

Monitor to narzędzie służące do analizy postępów zmian w systemie profilaktyki, diagnostyki oraz leczenia raka prostaty w Polsce. Porównanie z ubiegłoroczną publikacją nie pozostawia złudzeń – stan realizacji poszczególnych rekomendacji nie uległ znaczącym zmianom. Nie oznacza to jednak, że w obszarze zmian systemowych mamy do czynienia z całkowitą stagnacją.

FPP przypomina, że w odpowiedzi na dynamicznie rosnącą liczbę nowych rozpoznań raka gruczołu krokowego oraz wzrost śmiertelności z powodu tego nowotworu, w 2022 r. zainicjowała projekt „Wprost o prostacie”. Powstała wówczas mapa drogowa potrzebnych reform, opracowana we współpracy z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji pacjentów i ekspertami medycznymi. W maju 2025 r. minęły trzy lata od pierwszego spotkania ekspertów, a w lutym — dwa lata od publikacji mapy drogowej zmian.

Dane Krajowego Rejestru Nowotworów przywołane w raporcie są alarmujące. „W latach 2002-2022 liczba zgonów z powodu raka gruczołu krokowego w Polsce stopniowo wzrastała z poziomu 3 488 do 5 625”. W tym samym okresie wykrywalność nowotworu wzrosła o 321%, a w 2022 r. liczba nowych zachorowań po raz pierwszy przekroczyła 20 tysięcy w ciągu roku.

Eksperci FPP dostrzegają pozytywne zmiany, takie jak wdrożenie ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej, modyfikacje w programie lekowym leczenia raka prostaty czy zastąpienie programu „Profilaktyka 40 Plus” nowym programem „Moje zdrowie” od 1 maja 2025 r. Jednak problemy finansowe Narodowego Funduszu Zdrowia mają bezpośrednie przełożenie na dostępność świadczeń. Liczba pacjentów oczekujących na wizytę w poradni urologicznej w trybie pilnym wzrosła o 33% w ciągu jednego roku — do 23 436 osób, a mediana czasu oczekiwania w trybie pilnym wydłużyła się o 40%, osiągając 28 dni.

Z 19 postulatów zawartych w Mapie Drogowej, obecnie tylko 2 uznano za w pełni zrealizowane, 7 ma status „częściowo zrealizowane”, a aż 10 wciąż czeka na realizację.

„Monitor stanu systemu opieki nad pacjentami z rakiem gruczołu krokowego” to cykliczna publikacja Komitetu ds. Ochrony Zdrowia FPP. Jej celem jest umożliwienie bieżącego śledzenia i weryfikacji działań podejmowanych przez instytucje publiczne na rzecz pacjentów. Kolejna edycja nie pozostawia wątpliwości — rak prostaty w Polsce wciąż wymaga poważnych, systemowych decyzji, a czas działa na niekorzyść chorych.

Cały raport dostępny TU

Źródło: Federacja Przedsiębiorców Polskich

ASCO 2025 Prof. Maciej Krzakowski: Immunoterapia zmienia standardy leczenia onkologicznego

Redakcja Medicalpress — Tue, 24 Jun 2025 11:50:40 +0000

Prof. Maciej Krzakowski, Konsultant Krajowy w dziedzinie Onkologii Klinicznej, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, komentuje najważniejsze doniesienia z tegorocznego Kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej – ASCO 2025.

Narodowy Portal Onkologiczny już działa – nowoczesne wsparcie informacyjne dla pacjentów i ich bliskich

Redakcja Medicalpress — Tue, 27 May 2025 09:55:38 +0000

Dostęp do sprawdzonych i aktualnych informacji o chorobach nowotworowych to dla wielu pacjentów jeden z najważniejszych elementów terapii. Dziś – w dobie cyfrowej transformacji – jakość informacji przekłada się bezpośrednio na jakość opieki. Z tego względu uruchomienie Narodowego Portalu Onkologicznego to długo oczekiwany krok w kierunku wzmocnienia edukacji zdrowotnej, profilaktyki i partnerskiej relacji między pacjentem a systemem ochrony zdrowia.

Narodowy Portal Onkologiczny dostępny dla pacjentów – szybki dostęp do rzetelnych informacji

We wtorek, 28 maja 2025 r., w Warszawie oficjalnie zainaugurowano działalność Narodowego Portalu Onkologicznego – nowoczesnej platformy internetowej stworzonej z myślą o pacjentach onkologicznych, ich rodzinach i wszystkich osobach szukających wiarygodnych informacji na temat chorób nowotworowych.

Portal działa pod adresem onkologia.gov.pl i został przygotowany pod nadzorem Ministerstwa Zdrowia.

Nowe narzędzie cyfrowe ma być odpowiedzią na realne potrzeby informacyjne pacjentów i ich bliskich. Oferuje m.in.:

sprawdzone treści na temat poszczególnych typów nowotworów,
informacje o metodach leczenia,
porady dotyczące profilaktyki i zdrowego stylu życia,
wskazówki, jak odnaleźć się w systemie opieki onkologicznej w Polsce,
możliwość szybkiego dotarcia do programów profilaktycznych oraz placówek świadczących specjalistyczną opiekę.

Strona została zaprojektowana w sposób intuicyjny, dostosowany zarówno do potrzeb osób młodszych, jak i starszych. Jest przystosowana do urządzeń mobilnych, co umożliwia korzystanie z niej w dowolnym miejscu i czasie – także w gabinecie lekarskim, w trakcie konsultacji czy podczas rozmowy z bliskimi.

Edukacja, profilaktyka, partnerstwo

W trakcie inauguracji portal został zaprezentowany jako element budowy bardziej zintegrowanego i świadomego społeczeństwa w zakresie chorób onkologicznych. Jak podkreślają przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, platforma ma na celu nie tylko edukację zdrowotną, ale także wzmocnienie roli pacjenta w procesie diagnostyki i leczenia.

„Dostęp do wiarygodnych źródeł informacji jest fundamentem świadomego podejmowania decyzji terapeutycznych. Portal onkologia.gov.pl ma za zadanie nie tylko informować, ale też budować zaufanie do systemu opieki onkologicznej i wspierać pacjenta na każdym etapie jego ścieżki” – zaznaczają przedstawiciele resortu zdrowia.

Część większej strategii

Uruchomienie Narodowego Portalu Onkologicznego jest jednym z filarów realizowanej od 2020 roku Narodowej Strategii Onkologicznej (NSO). Twórcy portalu podkreślają, że jego zawartość będzie regularnie aktualizowana i rozbudowywana o nowe treści oraz funkcjonalności. Docelowo planowane jest włączenie do portalu także narzędzi umożliwiających szybszy kontakt z placówkami Krajowej Sieci Onkologicznej, przeglądanie aktualnych programów profilaktycznych, a także – być może – konsultacje zdalne w wybranych przypadkach.

Powstanie Narodowego Portalu Onkologicznego to ważny krok w kierunku pacjento-centrycznego systemu ochrony zdrowia. Dzięki nowoczesnym technologiom, każdy zainteresowany może łatwiej dotrzeć do wiedzy, która wcześniej była rozproszona, niespójna lub trudna do zrozumienia. Transparentna, merytoryczna i dostępna informacja to fundament nowoczesnej onkologii, a onkologia.gov.pl ma szansę stać się jej centrum.

Kiedy technologia ratuje życie – rozmowa o nowoczesnej radioterapii

Redakcja Medicalpress — Mon, 05 May 2025 08:38:48 +0000

Radioterapia jest jedną z trzech podstawowych metod leczenia nowotworów i jednocześnie jest trudna do zrozumienia. Radioterapii jest poddawanych aż około 60% chorych na nowotwory, ale wokół tej zaawansowanej technologicznie, bezpiecznej i precyzyjnej formy leczenia wciąż narastają mity oraz nieuzasadnione obawy. Aby przybliżyć fakty i rozwiać najczęstsze wątpliwości, Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych (KSON) zorganizował webinar edukacyjny z okazji Europejskiego Dnia Praw Pacjentów. Gościem spotkania był Profesor Mateusz Spałek, specjalista z Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, który na co dzień wykorzystuje radioterapię w leczeniu chorych.

Podczas spotkania skupiono się na faktach dotyczących nowoczesnej radioterapii, omawiając jej skuteczność, bezpieczeństwo oraz rolę w kompleksowym postępowaniu przeciwnowotworowym. KSON, organizując tego typu inicjatywy, konsekwentnie wspiera edukację zdrowotną i promuje równy dostęp do wiedzy dla osób z niepełnosprawnościami — choroby nowotworowe mogą prowadzić do rozwoju niepełnosprawności.

Radioterapia jest to jedna z trzech podstawowych metod leczenia onkologicznego i znajduje zastosowanie u około 60% chorych na nowotwory na pewnym etapie leczenia, co dotyczy leczenia radykalnego lub paliatywnego. Radioterapia może uzupełniać leczenie chirurgiczne, może być metodą samodzielną, może być także skojarzona z chemioterapią, immunoterapią lub leczeniem celowanym. Jest cały szereg zastosowań radioterapii na różnych etapach leczenia. Może być realizowana z zewnątrz za pomocą przyśpieszaczy, od wewnątrz organizmu z wykorzystaniem brachyterapii. Wykorzystywana jest również niekiedy radioterapia śródoperacyjna.

Większość nowotworów można leczyć z wykorzystaniem radioterapii. Są nowotwory, które można wyleczyć z zastosowaniem radioterapii lub radiochemioterapii lub radioimmunoterapii. Do takich nowotworów należą – przykładowo – nowotwory narządów głowy i szyi (np. rak krtani), nowotwory ginekologiczne (np. rak szyjki macicy) oraz bardziej zaawansowane stadia raka płuca. – Radioterapia jest efektywna wtedy, kiedy jesteśmy w stanie podać wystarczającą dawkę do „zniszczenia” wszystkich komórek nowotworowych – powiedział podczas spotkania Profesor Mateusz Spałek. Na skuteczność radioterapii – oprócz dawki – wpływa wiele innych czynników. Należy wymienić stopień zaawansowania choroby nowotworowej oraz możliwość podania odpowiednio wysokiej dawki, co zależy – między innymi – od współwystępowania innych chorób lub wieku chorego. Istnieją również czynniki modyfikowalne, na które wpływ ma sam chory – przykładem jest palenie papierosów, które w istotny sposób pogarsza tolerancję radioterapii i obniża jej skuteczność – dodaje Profesor Spałek.

Dostępność radioterapii w Polsce

Nowoczesna radioterapia pozwala uniknąć niepotrzebnych, dodatkowych hospitalizacji chorych dzięki większej precyzji leczenia oraz możliwości podania wyższych dawek promieniowania i oszczędzenia zdrowych tkanek z ograniczeniem występowania powikłań i skutków ubocznych oraz skrócenia czasu leczenia (mniejsza ilość frakcji).

– W Polsce mamy doskonały sprzęt do radioterapii. W Polsce popularna w ostatnich latach stała się radioterapia stereotaktyczna. Jest to metoda, która pozwala na podanie bardzo wysokiej dawki w jednej lub paru sesjach tylko w objętość samego nowotworu, dzięki postępowi technologicznemu. (…) Umożliwia leczenie np. wczesnego raka płuca bez przerzutów do węzłów chłonnych na równi skutecznie jak chirurgia – powiedział Profesor Mateusz Spałek. – Mamy doskonałą technologię do leczenia niewielkich przerzutów do mózgu i łagodnych nowotworów mózgu – np. Gamma Knife. Mamy dostęp do zminiaturyzowanych przyśpieszaczy do radiochirurgii, jak CyberKnife, czy też przyśpieszaczy liniowych dedykowanych radiochirurgii, jak Edge.

Ekspert zwrócił uwagę, że w Polsce dostępne są zaawansowane techniki radioterapii adaptacyjnej. – W trakcie zabiegu, gdy chorego układa się na stole terapeutycznym, przygotowany plan naświetlania jest codziennie adaptowany do aktualnej anatomii ciała – tłumaczył podczas spotkania.

CyberKnife dzięki systemowi „synchrony” umożliwia poprzez wykorzystanie obrazowania w czasie rzeczywistym, ciągłe monitorowanie ruchów osoby napromienianej (w tym oddychania). Oznacza to, że w przypadku przesunięcia się guza podczas terapii wiązki promieniowania będą i tak precyzyjnie na nim skupione.

W Polsce mamy również dostęp do protonoterapii – aktualnie jest jeden ośrodek, ale będą powstawać kolejne. Protonoterapia ma uzasadnienie w wybranych rodzajach nowotworów, które są umiejscowione w sąsiedztwie tzw. narządów krytycznych (narządy z największym ryzykiem powikłań popromiennych). Przyśpieszacz liniowy połączony z rezonansem magnetycznym jest również dostępny u nad w kraju.

Czy osoby z niepełnosprawnościami muszą szczególnie przygotowywać się do leczenia?

Zwykle nie. Leczenie jest tolerowane zwykle tak samo u większości chorych. Zmiany wynikają z czynników takich jak: stan zaawansowania nowotworu, wiek chorego, występowanie chorób współistniejących, ale nie stopnia sprawności. Niepełnosprawność może wpłynąć na techniczne aspekty już podczas samego napromieniania – przykładowo – przez brak możliwości wybrania konkretnej pozycji chorego na stole do radioterapii. – Ale dzięki bardzo doświadczonym zespołom techników, wybrana zostanie inna i komfortowa pozycja do utrzymania przez chorego – wyjaśnił Profesor Mateusz Spałek. To po stronie zespołu jest zaproponowanie rozwiązania, które zapewni osobie z niepełnosprawnością takie samo leczenie jak choremu w pełni sprawnemu.

Niezależnie od tego z jakim rodzajem niepełnosprawności przychodzi chory, są dostępne rozwiązanie techniczne, które umożliwiają zastosowanie radioterapii. Należy podkreślić, że niepełnosprawność nie wyklucza zastosowania tej metody leczenia.

I co ważne, chorzy mogą także w trakcie leczenia za pomocą radioterapii kontynuować pracę zawodową, jeśli pozwala na to ich stan ogólny. Radioterapia w trakcie samego leczenia (z małymi wyjątkami) nie powoduje istotnego pogorszenia jakości życia. Radioterapia nie wpływa na codzienne funkcjonowanie (z małymi wyjątkami). Na jakość życia wpływa sama choroba nowotworowa, a nie zastosowanie tej metody leczenia.

95% naszych chorych napromienianych jest w trybie ambulatoryjnym, podkreślał Profesor Mateusz Spałek. Najlepszym rozwiązaniem jest dla chorych jest to, aby poza sesją 15-20 minutową codziennie wrócić do rodziny i codziennych aktywności zawodowych.

Jakie są różnice pomiędzy poszczególnymi technikami radioterapii?

Teleradioterapia jest stosowania częściej, ponieważ ma szersze zastosowanie. Natomiast brachyterapię stosuje się tam, gdzie chcemy podwyższyć dawkę w środku samego guza, tam gdzie nowotwory są bardziej promieniooporne lub gdy napromienianie jest stosowane jako metoda wyłączna do wyleczenia danego nowotworu (np. rak stercza, nowotwory ginekologiczne lub rak skóry). Brachyterapia jest też kojarzona z teleradioterapią na przykład u zaawansowanego miejscowo raka prostaty.

W nowoczesnym leczeniu chorych na nowotwory coraz większą rolę odgrywa prehabilitacja, czyli przygotowanie do rozpoczęcia terapii. Zajmuje się tym zespół specjalistów – psychiatrzy i psycholodzy, dietetycy, fizjoterapeuci, technicy oraz specjaliści leczenia bólu. Wymienieni specjaliści wspólnie pomagają chorym możliwie najlepiej przygotować się do leczenia (np. przez zalecenia dietetyczne).

Mity o radioterapii

Radioterapia wpływa na całe ciało – fałsz, ponieważ radioterapia działa tam, gdzie została zastosowana i nie wpływa na funkcjonowanie pozostałych części ciała poza tą poddaną radioterapii (radioterapia całego ciała jest stosowana bardzo rzadko).
Utrata włosów – nie występuje, wyjątkiem jest napromienianie skóry głowy, wówczas utrata włosów może wystąpić.
Chory poddawany radioterapii promieniuje – absolutnie chory nie promieniuje i może przytulić się do rodziny, wyjść na zewnątrz.
Nie należy się myć – mit. Absolutnie należy zachować higienę miejsc poddawanych radioterapii, zaleceniem jest, aby stosować środki do skóry atopowej bez sztucznych zapachów, sztucznych barwników (skóra w miejscu napromieniania staje się skórą atopową). Warto te kosmetyki stosować przed rozpoczęciem radioterapii, aby przygotować skórę do napromieniania. Co ważne skóry nie należy moczyć, czyli leżeć w wannie z powodu efektu kosmetycznego.
Radioterapia boli – mit. Radioterapia sama w sobie jest metodą bezbolesną i w trakcie napromieniania chory nic nie czuje.
Działania niepożądane – pojawiają się w miejscu napromieniania. U niektórych chorych w ogóle nie występują żadne, u części pojawiają się takie, które możemy przewidzieć i już wcześniej wprowadzić metody prewencyjne (np. odczyny skórne). Radioterapia narządów głowy i szyi czasem powoduje odczyny śluzówkowe – zespół ekspertów (w tym od dietetyki i leczenia bólu) łagodzi objawy, które po 2-3 tygodniach zaczynają się goić. Dzięki nowoczesnym technikom radioterapii, dawki, które otrzymują zdrowe tkanki są minimalne, leczenie jest bardzo bezpieczne.

Co może poprawić dostęp do nowoczesnej radioterapii w Polsce?

Aktualnie realizowana jest Krajowa Sieć Onkologiczna, w ramach której lekarze różnych specjalizacji muszą ze sobą współpracować. W ramach konsylium muszą ustalić plan leczenia, w tym miejsce radioterapii i go realizować. Wprowadzenie koordynowanej opieki nad chorymi oraz wprowadzenie koordynatorów, którzy będą monitorować i wspierać chorych w systemie jest bardzo dobrym rozwiązaniem wspierającym chorych na nowotwory.

Piętą achillesową są obszary Polski, gdzie w promieniu 100 km nie ma żadnego ośrodka radioterapii. Nie ma, więc dostępnego tego leczenia w pobliżu domu i jest to istotne ograniczenie.

Brak kadr – największe ograniczenie w systemie ochrony zdrowia. Jest konieczność inwestowania w kadry – zachęcanie młodych lekarzy do wyboru ścieżki związanej z onkologią (w tym radioterapią). Ważne jest również inwestowanie w kadry, które uczestniczą w procesie stosowania radioterapii – należą do ich fizycy medyczni, których jest bardzo mało oraz technicy elektoradiologii i pielęgniarki onkologiczne. Niestety specjalizacje onkologiczne nie cieszą się dużą popularnością.

Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych zachęca do przesyłania pytań i zagadnień, które warte są omówienia w kolejnych spotkaniach edukacyjnych, także tych dotyczących radioterapii, które podczas tego webinaru nie zostały poruszone. – Radioterapia leczy nowotwory skutecznie i bezpiecznie – na koniec podkreślił Profesor Mateusz Spałek.

Więcej o KSON: https://kson.pl/

Rozmowa z Prof. Mateuszem Spałkiem: https://www.facebook.com/share/r/1BEjoXSR2b/

Przypisy:
https://www.youtube.com/watch?v=X5ykmcCUH6k

https://medicalpress.pl/rynek/n-cybernetyczny-precyzyjne-i-bezpieczne-napromienianie-guzw-nowotworowych-przy-oszczdzeniu-zdrowych-tkanek-i-narzdw-krytycznych_JLynK2bA4K/

źródło: redakcja Medicalpress

Foto: NIO-PIB

Od świadomości do działania – im więcej badań profilaktycznych, tym więcej historii z happy endem

Redakcja Medicalpress — Wed, 19 Feb 2025 11:07:56 +0000

Polska jest na dobrej drodze do stworzenia systemu onkologicznego na miarę XXI wieku, ale konieczne są dalsze inwestycje i systemowe zmiany, aby osiągnąć ten cel – Nowoczesna onkologia daje nam narzędzia do skutecznej walki z nowotworami, ale to od nas wszystkich zależy, czy będą one w pełni wykorzystywane. Kluczowe jest nie tylko leczenie, ale także profilaktyka i szybkie wykrywanie choroby. Świadomość, edukacja i dostęp do badań to trzy filary skutecznej walki z rakiem. – mówił prof. Piotr Rutkowski, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, podczas konferencji z okazji Światowego Dnia Walki z Rakiem zorganizowanej w Narodowym Instytucie Onkologii 4 lutego br.

Dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii dr hab. Beata Jagielska w swoim wystąpieniu podczas konferencji, podkreśliła, że żadne zmiany w onkologii nie mogą dziać się z pominięciem pacjentów – Nie chcemy tworzyć systemu i rozwiązań bez pacjentów, to pacjenci wiedzą najlepiej jak powinien system działać.

– Dzięki wspólnym działaniom lekarzy, organizacji pacjenckich, administracji publicznej i całego społeczeństwa możemy doprowadzić do sytuacji, w której nowotwory będą diagnozowane wcześniej, leczenie będzie bardziej skuteczne, a pacjenci będą mieli większe szanse na całkowite wyleczenie. – dodał Marek Kustosz, prezes Fundacji TO SIĘ LECZY, która wraz z Narodowym Instytutem Onkologii i Polskim Towarzystwem Onkologicznym organizowała Konferencję.

– Rak pozostaje drugą najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce, dlatego wydaje się, że nie ma ważniejszej sprawy. Nasi naukowcy i lekarze mogą wymyślić mnóstwo najnowocześniejszych terapii i możemy zaopiekować się pacjentami jak najlepiej, ale jeśli nie będzie tego pierwszego filaru walki z rakiem, czyli życia, które minimalizuje zagrożenie choroby nowotworowej, to tej walki nie wygramy. – mówiła Minister Zdrowia Izabela Leszczyna. Jak podkreśliła, resort zdrowia kładzie ogromny nacisk na profilaktykę pierwotną i wtórną. Już wkrótce zostaną zrefundowane w Polsce testy genetycznych w profilaktyce HPV (HPV-HR) oraz cytologia na podłożu płynnym, które stanowią krok ku bardziej skutecznej diagnostyce, umożliwiając wykrycie stanów przednowotworowych i nowotworów na jak najwcześniejszym etapie

Profilaktyka – lepiej zapobiegać niż leczyć

– Wcześniejsza diagnoza nowotworów znacząco poprawia wyniki leczenia. Każdego roku rośnie liczba pacjentów, którzy dzięki nowoczesnym terapiom pokonują nowotwory. Kluczowe jest jednak, aby jak najwięcej osób korzystało z badań profilaktycznych i miało świadomość dostępnych możliwości leczenia – zaznaczył prof. Piotr Rutkowski.

Istotnym wsparciem w informacji społeczeństwa nt. profilaktyki nowotworowej i postępowaniu w przypadku podejrzenia nowotworu będzie Narodowy Portal Onkologiczny, który przechodzi już testy funkcjonalności, a jego uruchomienie jest planowane na maj 2025 roku. Eksperci podkreślili, że portal będzie zawierać aktualne informacje o programach profilaktycznych, diagnostyce oraz leczeniu nowotworów. Zaproponowano także jego integrację z Internetowym Kontem Pacjenta, aby każdy użytkownik mógł w prosty sposób znaleźć informacje dotyczące dostępnych badań profilaktycznych i terminów wizyt u specjalistów.

Rok 2025 decyzją Senatu został ogłoszony Rokiem Edukacji Zdrowotnej Profilaktyki. Zdaniem Senator Beaty Małeckiej-Libery, przewodniczącej Senackiej Komisji Zdrowia, edukacja zdrowotna powinna być wprowadzana od najmłodszych lat – Rok 2025 uznaliśmy za rok profilaktyki. Wypracowaliśmy rekomendacje dotyczące profilaktyki i wierzymy, że należy zacząć od dzieci. Edukacja o zdrowiu powinna stworzyć atmosferę prozdrowotną w szkołach.

Świadomość społeczna – jak zachęcić Polaków do badań

Najnowsze wyniki badania opinii publicznej, przeprowadzonego z okazji tegorocznego Światowego Dnia Walki z Rakiem, na temat profilaktyki onkologicznej^[1] potwierdzają, że coraz więcej Polaków ma świadomość znaczenia badań profilaktycznych:

72% Polaków wie, że w kraju dostępne są programy badań przesiewowych,
81% ankietowanych zgadza się, że wcześnie wykryte nowotwory są w większości przypadków uleczalne,

Niemniej jednak, aż 37% respondentów nigdy nie wykonywało badań profilaktycznych pod kątem nowotworów.

W związku z tym, eksperci wskazali, że kluczowe znaczenie ma nie tylko sam dostęp do badań, ale także skuteczna kampania informacyjna, która dotrze także do mniejszych miejscowości i terenów wiejskich. Największym autorytetem, który mógłby przekonać respondentów do badań jest lekarz (specjalista (39% i lekarz rodzinny 37%). Ankietowani podkreślili także, że motywację do badań profilaktycznych mogłoby poprawić otrzymywanie regularnych przypomnień, np. poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP), SMSy oraz kampanie społeczne. Wysyłka regularnych alertów zdrowotnych i przypomnień o badaniach jest jednym z postulatów Polskiego Towarzystwa Onkologicznego oraz Fundacji TO SIĘ LECZY.

Z badań wynika także, że aż 60% Polaków uznaje lekarza pierwszego kontaktu za główne źródło informacji o profilaktyce, jednak tylko 35% osób otrzymało konkretne zalecenia dotyczące badań od swojego lekarza. Oznacza to konieczność lepszego wyposażenia lekarzy pierwszego kontaktu w narzędzia i zasoby do przekazywania informacji o dostępnych badaniach przesiewowych.

Wielu Polaków deklaruje, że czynnikiem ograniczającym dostęp do badań jest brak czasu (45%) oraz strach przed diagnozą (32%). Eksperci zgodzili się, że konieczne są działania edukacyjne, które rozwieją mit, że „lepiej nie wiedzieć”, podkreślając, że wcześnie wykryty nowotwór daje szanse na całkowite wyleczenie.

W opinii uczestników konferencji, działania edukacyjne powinny być skierowane do różnych grup społecznych – zarówno do ludzi młodych, jak i seniorów, którzy mogą nie być na bieżąco z nowoczesnymi metodami profilaktyki. Eksperci zwrócili również uwagę na znaczenie wsparcia rodzinnego w decyzjach o wykonaniu badań.

Palenie tytoniu – główny czynnik ryzyka wielu nowotworów

Prof. Paweł Koczkodaj, z Zakładu Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów NIO-PIB zaznaczył, że kluczowym czynnikiem ryzyka nowotworów pozostaje palenie tytoniu, które wciąż odpowiada za znaczną część przypadków zachorowań i zgonów, nie tylko z powodu raka płuca, ale też nowotworów głowy i szyi, pęcherza moczowego czy jelita grubego. Wskazał na rosnące zagrożenie wynikające z popularności nowoczesnych wyrobów nikotynowych wśród młodzieży i konieczność skuteczniejszych działań prewencyjnych. Profesor Koczkodaj podkreślił także rolę edukacji zdrowotnej, wskazując na konieczność wdrożenia kompleksowych programów informacyjnych, które nie tylko podniosą świadomość społeczną, ale również skutecznie zniechęcą do sięgania po używki. Profesor zwrócił również uwagę na fakt, że walka z epidemią tytoniową wymaga zdecydowanych działań legislacyjnych. Wskazał też na konieczność ograniczenia dostępności wyrobów tytoniowych i nikotynowych dla najmłodszych oraz eliminacji ich agresywnego marketingu.

Nowoczesna diagnostyka i leczenie – przełomowe technologie

Eksperci uczestniczący w konferencji zwrócili uwagę na znaczenie precyzyjnych, innowacyjnych rozwiązań, które pozwalają na wcześniejsze wykrycie nowotworów i skuteczniejsze leczenie pacjentów.

Dr hab. Beata Jagielska poinformowała, że w najbliższym czasie Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie rozporządzenia dotyczącego finansowania kompleksowego profilowania genomowego NGS. Technologia ta pozwala na dokładniejsze dopasowanie terapii do indywidualnych cech nowotworu pacjenta, co znacząco zwiększa skuteczność leczenia.

Prof. Dariusz M. Kowalski, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca, podkreślił, że wczesne wykrycie raka płuca dzięki nowoczesnym badaniom przesiewowym z zastosowaniem niskodawkowej tomografii komputerowej, znacząco zwiększa szanse pacjenta na przeżycie – Rozwój diagnostyki obrazowej i technik molekularnych pozwala wcześniejsze wykrycie zmian i określenie z jakiej terapii pacjent odniesie korzyści, co bezpośrednio przekłada się na skuteczność leczenia i rokowania pacjenta. – zaznaczył.

– Czekamy na wprowadzenie programu wczesnego wykrywania raka płuca do koszyka świadczeń gwarantowanych. Dzięki zastosowaniu niskodawkowej tomografii komputerowej możliwe jest wykrycie bardzo wczesnych zmian w płucach i przekierowanie pacjenta do leczenia radyklanego, które obecnie obok chirurgii obejmuje też nowoczesne leczenie okołooperacyjne, co jeszcze bardziej zwiększa szanse na wyleczenie – mówiła Aleksandra Wilk, dyrektor Sekcji Raka Płuca Fundacji TO SIĘ LECZY.

Z kolei Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe zaznaczyła, że opieka nad pacjentami powinna obejmować nie tylko leczenie farmakologiczne, ale także wsparcie psychologiczne i edukacyjna – choroba nowotworowa wpływa na wszystkie aspekty życia pacjenta, dlatego istotne jest zapewnienie kompleksowego wsparcia, w tym rehabilitacji i pomocy psychologicznej.

Wyzwaniem jest także niski odsetek osób wykonujących kolonoskopię – dlatego tak ważne jest wprowadzenia powszechnych testów FIT (test na krew utajoną w kale), które mogą skutecznie wykrywać raka jelita grubego na bardzo wczesnym etapie – wskazywał prof. Jarosław Reguła, Konsultant Krajowy w dziedzinie Gastroenterologii. Projekt aktualizacji programu profilaktyki tego nowotworu od kilku lat czeka na realizację.

Eksperci zgodzili się, że kampanie informacyjne mające na celu zwiększenie uczestnictwa społeczeństwa w badaniach profilaktycznych, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka, powinny być prowadzone w sposób ciągły i finansowane z budżetu państwa. W dobie braków kadrowych w ochronie zdrowia, w tym w onkologii, i stałego wzrostu zachorowań na nowotwory, wskazano także na potrzebę wdrożenia nowoczesnych rozwiązań cyfrowych wspomagających system ochrony zdrowia. Dyskutowano o wykorzystaniu sztucznej inteligencji w analizie badań obrazowych i laboratoryjnych, co mogłoby skrócić czas diagnozy i zwiększyć jej trafność. Zwrócono także uwagę na fakt, że niezwykle ważną rolę lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej – zarówno w zachęceniu pacjentów do badań jak i w przyspieszeniu diagnozy, a odpowiednie szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu mogą znacząco skrócić czas do postawienia diagnozy i zwiększyć skuteczność leczenia.

Eksperci kliniczni i przedstawiciele organizacji pacjentów zgodnie uznali, że dalszy rozwój onkologii w Polsce powinien opierać się na ścisłej współpracy pomiędzy lekarzami, organizacjami pacjenckimi i instytucjami rządowymi. Zwrócono uwagę na konieczność długofalowych inwestycji w profilaktykę, edukację oraz wdrażanie innowacyjnych metod diagnostyki i leczenia, co w perspektywie długoterminowej pozwoli zmniejszyć zachorowalność i śmiertelność z powodu nowotworów.

Retransmisja konferencji

^[1] Badanie zrealizowane na zlecenie Institute for Health we współpracy z Polskim Towarzystwem Onkologicznym w dniach 21-22 stycznia 2025 r. techniką CAWI na reprezentatywnej próbie 1007 dorosłych Polaków przez agencję SW Research.

źródło: Fundacja TO SIĘ LECZY

Nowoczesna radioterapia w Polsce – wyzwania w 2025 roku

Redakcja Medicalpress — Thu, 23 Jan 2025 10:16:39 +0000

Współczesne systemy opieki onkologicznej stoją przed wieloma wyzwaniami, a jednym z kluczowych jest zapewnienie pacjentom dostępu do nowoczesnych technologii leczniczych, w tym innowacyjnej radioterapii. Polska, która rozpoczęła przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej w 2025 roku, ma niepowtarzalną okazję, aby pozytywnie wpłynąć na europejską politykę zdrowotną, wskazując na kluczowe aspekty ochrony zdrowia, takie jak cyfrowa transformacja, zdrowie psychiczne czy profilaktyka chorób. Wśród tych priorytetów nie można jednak pominąć potrzeby rozwoju i poprawy dostępu do skutecznych technologii medycznych.

Radioterapia jako fundament leczenia onkologicznego

Radioterapia stanowi nadal jeden z podstawowych elementów leczenia onkologicznego dla około 50-70% pacjentów z nowotworami. Co ważne, to nie tylko metoda precyzyjna i skuteczna, ale również bezpieczna, w przypadku nowoczesnych technologii, takich jak: radioterapia stereotaktyczna, radioterapia protonowa czy techniki umożliwiające bardzo precyzyjne dostarczanie dawki promieniowania do zmienionych chorobowo tkanek np. radiochirurgia.

– Obecnie są do dyspozycji coraz nowocześniejsze aparaty, coraz lepsze metody obliczeniowe realnie otrzymywanej dawki przez pacjenta, możemy też adaptować plan leczenia do aktualnej anatomii pacjenta – mówił w wywiadzie dla redakcji Medicalpress[1], dr n. med. Andrzej Kukiełka z Zakładu Radioterapii, NU-MED w Zamościu oraz Zakład Brachyterapii i Zakładu Radioterapii, Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

Tego rodzaju podejście pozwala na minimalizację skutków ubocznych, skrócenie czasu leczenia oraz prowadzenie terapii w trybie ambulatoryjnym. Niestety, w Polsce dostęp do tych innowacyjnych rozwiązań pozostaje ograniczony.

Na czym polega innowacyjna radioterapia onkologiczna?

Innowacyjna radioterapia onkologiczna to zaawansowana metoda leczenia nowotworów, która wykorzystuje nowoczesne technologie i precyzyjne techniki dostarczania promieniowania do tkanek zmienionych chorobowo. Jej celem jest skuteczne zniszczenie komórek nowotworowych przy jednoczesnym zminimalizowaniu uszkodzeń zdrowych tkanek. W porównaniu z tradycyjną radioterapią, nowoczesne rozwiązania oferują większą precyzję, krótszy czas leczenia oraz zmniejszenie skutków ubocznych, często nie ma również potrzeby hospitalizacji chorego.

– Współczesna radioterapia jest jedną z najnowocześniejszych metod leczenia nowotworów. Około 60-70% pacjentów, którzy chorują na nowotwory, kwalifikuje się do leczenia napromienianiem. Radioterapia może być stosowana w leczeniu nowotworów jako metoda samodzielna, ale najczęściej jest elementem leczenia skojarzonego, rekomendowanego przez polskie i międzynarodowe towarzystwa naukowe. Jest kojarzona w różnych sekwencjach z chirurgią, chemioterapią, immunoterapią lub hormonoterapią np. w przypadku nowotworów głowy i szyi, raka przełyku, odbytnicy lub raka gruczołu krokowego[2]. – wskazywał lek. med. Jacek Kulik, Kierownik Zakładu Radioterapii, Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli.

Kluczowe cechy innowacyjnej radioterapii obejmują:

Precyzję dostarczania promieniowania: Techniki takie jak radioterapia stereotaktyczna (SBRT), radioterapia z modulacją intensywności wiązki (IMRT) czy protonoterapia pozwalają na skierowanie wysokiej dawki promieniowania bezpośrednio na guz, oszczędzając zdrowe tkanki.
Personalizację terapii: Dzięki zaawansowanym systemom obrazowania i planowania leczenia, dawki promieniowania są dostosowywane indywidualnie do kształtu, rozmiaru i lokalizacji guza.
Krótszy czas leczenia: W niektórych przypadkach innowacyjna radioterapia umożliwia skuteczne leczenie w zaledwie kilku sesjach.
Minimalizację skutków ubocznych: Nowoczesne techniki zmniejszają ryzyko uszkodzenia zdrowych tkanek, co przekłada się na lepszą jakość życia pacjentów podczas i po leczeniu.

Wykluczenie geograficzne i nierówności w dostępie do leczenia

Jednym z kluczowych wyzwań, przed którymi stoi Polska, jest eliminacja nierówności w dostępie do pełnego spektrum nowoczesnych metod leczenia onkologicznego, w tym radioterapii. W naszym kraju nadal 10-15% chorych nie korzysta z tej metody leczenia[3], pomimo wskazania. Niestety wciąż niektórzy mieszkańcy mniejszych miejscowości czy terenów wiejskich często zmuszeni są do długich i uciążliwych podróży do ośrodków onkologicznych, co stanowi dodatkowe obciążenie, zwłaszcza dla osób starszych czy z niepełnosprawnościami. Część województw nie ma lub ma niewielki dostęp do innowacji. Tymczasem leczenie blisko miejsca zamieszkania mogłoby nie tylko poprawić jakość życia pacjentów, ale również zwiększyć efektywność terapii, zmniejszając poziom stresu związanego z procesem leczenia.

– Doposażenie w spaecjalne aparaty do teleradioterapii służące do radiochirurgii czy radioterapii śródoperacyjnej powinny w pierwszej kolejności dotyczyć dużych ośrodków onkologicznych. – pozwoliłoby to na zapewnienie w pierwszej kolejności dostępu do innowacyjnych metod leczenia w całej Polsce[4] – podkreślał prof. Krzysztof Składowski, konsultant krajowy w dziedzinie radioterapii onkologicznej.

Bezpieczeństwo zdrowotne jako priorytet polskiej prezydencji

Myślą przewodnią polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w 2025 roku jest bezpieczeństwo, w tym bezpieczeństwo zdrowotne. W kontekście onkologii oznacza to wyrównanie dostępu do odpowiedniej diagnostyki i skutecznych metod leczenia, takich jak innowacyjne leki czy innowacyjna radioterapia i chirurgia. Warto podkreślić, że radioterapia jest wielokrotnie niezbędnym elementem kompleksowego leczenia skojarzonego i warunkuje możliwość podania innowacyjnych leków np. immunoterapii po radiochemioterapii, a w konsekwencji, takie podejście znacznie poprawia rokowania pacjentów w wielu nowotworach, w tym do niedawna bardzo opornych na leczenia jak np. rak płuca.

Cyfrowa transformacja opieki zdrowotnej a radioterapia

Ministerstwo Zdrowia wskazuje cyfrową transformację jako jeden z kluczowych aspektów ochrony zdrowia. W przypadku radioterapii cyfryzacja jest jej nieodzownym elementem, innowacje w tym zakresie, pozwalają na lepsze planowanie terapii, monitorowanie postępów leczenia oraz wymianę danych między ośrodkami. Wdrożenie rozwiązań takich jak: systemy sztucznej inteligencji do analizy obrazów medycznych może dodatkowo zwiększyć precyzję terapii, zmniejszając ryzyko błędów i poprawiając efektywność leczenia.

Bezpieczeństwo lekowe a rozwój radioterapii

Poprawa bezpieczeństwa lekowego w Unii Europejskiej, o której mowa w polskich priorytetach, powinna obejmować nie tylko farmakoterapię, ale też dostęp do innych technologii medycznych. Wykorzystanie nowoczesnych urządzeń oraz prowadzenie szkoleń dla personelu medycznego to istotne elementy budowania bezpieczeństwa zdrowotnego. . W kontekście radioterapii ważnym elementem jest również potrzeba wzmocnienia kadry medycznej. „Wobec niewielkiego zainteresowania absolwentów medycyny tzw. „trudnymi” specjalizacjami lekarskimi, do których również należy radioterapia onkologiczna i zagrożenia ośrodków RT niedoborem kadry lekarskiej, w 2023 zmodyfikowano system egzaminowania, a w 2024 zaplanowano zmiany szkolenia w tej specjalizacji.”[5] Ten kierunek należy kontynuować i promować kierunki, które są deficytowe. Inwestycje w infrastrukturę oraz kadrę medyczną mogą przyczynić się do podniesienia standardów leczenia, ograniczenia ryzyka powikłań oraz lepszej dostępności do opieki onkologicznej generalnie, m.in. dzięki skróceniu czasu leczenia, ograniczeniu potrzeby dodatkowych hospitalizacji i leczenia powikłań.

Promocja zdrowia i profilaktyka

Wśród priorytetów polskiej prezydencji znajduje się również promocja zdrowia i profilaktyka chorób. W przypadku nowotworów szczególny nacisk należy położyć na wczesne wykrywanie zmian nowotworowych, co pozwala na wdrożenie leczenia w stadiach wczesnych i zastosowanie leczenie radyklanego, jak chirurgia lub radioterapia przy możliwościach także uzupełniającej terapii okołooperacyjnej, prowadzącego do całkowitego wyleczenia. Szeroko zakrojone kampanie edukacyjne oraz zwiększenie uczestnictwa w programach przesiewowych mogą przyczynić się do zwiększenia świadomości społecznej i wzrostu odsetka wczesnych diagnoz onkologicznych.

Wyzwania dla Polski i Europy

Zapewnienie dostępu do nowoczesnej radioterapii jest wyzwaniem nie tylko dla Polski, ale również dla innych krajów europejskich. Wspólne działania na poziomie UE, takie jak wymiana dobrych praktyk, wspieranie badań naukowych czy finansowanie inwestycji w infrastrukturę medyczną, wzmocnienia kadry medycznej mogą przyczynić się do poprawy sytuacji. Polska może odegrać wiodącą rolę w promowaniu tych inicjatyw, wskazując na potrzebę rozwijania nowoczesnych metod leczenia w ramach europejskiej polityki zdrowotnej i narodowych programów walki z rakiem.

– Dlaczego jest ważne, żeby pacjent miał do takiego właśnie leczenia dostęp? Myślę, że jest to myśl naszych czasów. Dążymy do tego, żeby pacjenci byli leczeni na światowym poziomie w sposób taki, jaki dyktują nam aktualne doniesienia z najnowszych badań, aby pacjent wyleczony był człowiekiem zdrowym, a nie okaleczonym tym leczeniem, żeby po okresie rekonwalescencji i rehabilitacji mógł wrócić do życia lub te objawy leczenia nie były gorsze niż objawy samej choroby. Dlatego bez innowacyjności w leczeniu, bez poszukiwania takich, a nie innych technologii leczenia, jest to po prostu niemożliwe[6]. – mówiła dr Barbara Lisiecka, Kierownik Zakładu Radioterapii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

Nowoczesne radioterapia: korzyści dla świadczeniodawców, pacjentów i systemu ochrony zdrowia

Nowoczesna radioterapia przynosi liczne korzyści dla świadczeniodawców, pacjentów oraz systemu ochrony zdrowia. Z punktu widzenia świadczeniodawców, zaawansowane technologie pozwalają na zwiększenie skuteczności leczenia. Dzięki precyzyjnym metodom terapeutycznym możliwe jest osiąganie lepszych wyników klinicznych, co przekłada się na wyższą jakość opieki nad pacjentem. Dodatkowo, optymalizacja zasobów wynikająca z krótszego czasu terapii umożliwia leczenie większej liczby pacjentów w danym ośrodku, co skutkuje efektywniejszym wykorzystaniem zarówno infrastruktury, jak i personelu. To także możliwość mniejszej ilości hospitalizacji pacjentów. Wprowadzenie innowacyjnych metod radioterapii podnosi również prestiż placówki medycznej, co przyciąga pacjentów oraz wykwalifikowanych specjalistów.

Dla pacjentów nowoczesna radioterapia oznacza wyraźną poprawę jakości życia. Zaawansowane techniki minimalizują skutki uboczne leczenia, takie jak uszkodzenie sąsiednich narządów czy długotrwałe zmęczenie, co pozwala na łagodniejsze przejście przez proces terapeutyczny. Skrócenie czasu terapii zmniejsza także obciążenie fizyczne i psychiczne pacjentów, umożliwiając szybszy powrót do codziennego życia. Innowacyjne metody leczenia coraz częściej oferują możliwość terapii w trybie ambulatoryjnym, eliminując konieczność hospitalizacji i zwiększając wygodę pacjentów. Personalizacja terapii, dostosowana do indywidualnych potrzeb chorego, poprawia skuteczność leczenia i zwiększa szanse na wyleczenie, jednocześnie zmniejszając ryzyko powikłań dzięki precyzyjnemu ukierunkowaniu promieniowania.

Korzyści wynikające z zastosowania nowoczesnej radioterapii są również zauważalne na poziomie systemu ochrony zdrowia. Chociaż wdrożenie zaawansowanych technologii wiąże się z początkowymi inwestycjami, ich długoterminowe efekty pozwalają na redukcję kosztów bezpośrednich i pośrednich, takich jak leczenie powikłań, hospitalizacje, absencja zawodowa. Precyzyjne metody radioterapii zwiększają efektywność leczenia, co zmniejsza potrzebę dodatkowych interwencji medycznych. Możliwość prowadzenia terapii w krótszym czasie i w trybie ambulatoryjnym odciąża placówki medyczne, skracając listy oczekujących i zwiększając dostępność świadczeń. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia można także osiągnąć poprawę ogólnych wyników zdrowotnych populacji, co przekłada się na wyższe wskaźniki wyleczalności chorób onkologicznych. Ważnym aspektem jest również zmniejszanie nierówności w dostępie do nowoczesnej radioterapii – inwestycje w rozwój ośrodków medycznych w mniejszych miejscowościach przyczyniają się do redukcji różnic regionalnych w dostępie do zaawansowanego leczenia.

– Innowacyjne technologie radioterapii onkologicznej powinny być finansowane ze środków publicznych. Wykazano, że są one efektywne kosztowo, zapewniając poprawę wyników kontroli chorób nowotworowych[7]. – wskazywał dr Łukasz Kuncman z Polskiego Towarzystwa Radioterapii Onkologicznej.

Nowoczesna radioterapia stanowi zatem kluczowy element współczesnej medycyny, przynosząc znaczące korzyści dla całego społeczeństwa, podnosząc standardy leczenia oraz optymalizując funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia.

Przypisy:

[1] https://medicalpress.pl/zdrowie-wspolna-sprawa/nowoczesna-radioterapia-w-leczeniu-raka-prostaty_JnRXgEevpO/

[2] https://medicalpress.pl/rynek/wspczesna-radioterapia-jest-jedn-z-najnowoczeniejszych-metod-leczenia-nowotworw_XgR7dQjyZO/

[3] Za: Raport na temat stanu radioterapii w Polsce na dzień 31.12.2023 r. https://kkro.io.gliwice.pl/do-pobrania/

[4] https://wygrajmyzdrowie.pl/aktualizacja-raportu-radioterapia-w-polsce-w-swietle-zmian-systemowych-z-2021-r/

[5] Za: Raport na temat stanu radioterapii w Polsce na dzień 31.12.2023 r. https://kkro.io.gliwice.pl/do-pobrania/

[6]https://medicalpress.pl/rynek/n-cybernetyczny-precyzyjne-i-bezpieczne-napromienianie-guzw-nowotworowych-przy-oszczdzeniu-zdrowych-tkanek-i-narzdw-krytycznych_JLynK2bA4K/

[7] https://wygrajmyzdrowie.pl/aktualizacja-raportu-radioterapia-w-polsce-w-swietle-zmian-systemowych-z-2021-r/

źródło: red. Medicalpress, B.A.

PTO ostrzega przed działalnością tzw. "szarlatanów" i naturopatów, którzy oferują niesprawdzone terapie przeciwnowotworowe

Redakcja Medicalpress — Thu, 23 Jan 2025 08:29:07 +0000

Polskie Towarzystwo Onkologiczne (PTO) z niepokojem obserwuje rosnącą popularność metod niekonwencjonalnych w leczeniu nowotworów, które nie mają naukowego potwierdzenia skuteczności i bezpieczeństwa. PTO stanowczo sprzeciwia się działalności tzw. „szarlatanów” czy naturopatów, którzy oferują niesprawdzone terapie przeciwnowotworowe, narażając pacjentów na poważne konsekwencje utraty zdrowia, a nawet życia. – wskazują eksperci w stanowisku z 21 stycznia 2025 r.

W stanowisku czytamy:

Prowadzone od wielu dekad badania naukowe jednoznacznie wskazują, że skuteczność leczenia nowotworów zależy od wczesnej diagnozy, opartej na badaniach obrazowych i histopatologicznych, oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia onkologicznego zgodnie z aktualnymi standardami medycznymi. Niestety, osoby stosujące metody niekonwencjonalne często odradzają pacjentom poddanie się procedurom w ramach onkologii konwencjonalnej. Przykładem skrajnej nieodpowiedzialności jest odradzanie pacjentom zrobienia biopsji, która jest podstawą diagnostyki, a jej niewykonanie prowadzi do opóźnienia postawienia prawidłowej diagnozy oraz rozpoczęcia skutecznej terapii.

Odwlekanie lub rezygnacja z konwencjonalnego leczenia onkologicznego, takiego jak chirurgia, chemioterapia, radioterapia czy terapie celowane, może prowadzić do progresji choroby oraz zmniejszenia szans na wyleczenie. PTO podkreśla, że istnieje wiele skutecznych metod leczenia nowotworów, które mogą znacząco poprawić rokowania pacjentów, jeśli są wdrożone na odpowiednim etapie choroby.

Polskie Towarzystwo Onkologiczne apeluje do pacjentów o zachowanie ostrożności wobec ofert terapii niekonwencjonalnych, które często bazują na obietnicach bez pokrycia i wprowadzają w błąd osoby szukające ratunku. Zachęcamy do korzystania z konsultacji z wykwalifikowanymi specjalistami onkologii oraz do podejmowania decyzji terapeutycznych opartych na rzetelnej wiedzy medycznej.

Rosnąca popularność internetowych „uzdrawiaczy” powinna stanowić dla rządzących sygnał, iż potrzebne są rozwiązania w celu ochrony i bezpieczeństwa pacjentów onkologicznych. Natomiast wszelkie przejawy wykorzystywania trudnej sytuacji, w której znalazły się osoby, u których wykryto nowotwór należy uznać za głęboko nieetyczne i powinny być zakazane.

Jednocześnie PTO zwraca się do organów państwowych o podjęcie skutecznych działań mających na celu ograniczenie działalności osób i podmiotów oferujących niesprawdzone metody leczenia nowotworów. W trosce o zdrowie pacjentów niezbędne jest wzmożone działanie na rzecz edukacji społeczeństwa oraz promowanie rzetelnej informacji o nowoczesnych metodach leczenia onkologicznego.

Polskie Towarzystwo Onkologiczne zawsze stoi na straży dobra pacjentów i zachęca do korzystania z terapii opartych na dowodach naukowych, które zapewniają najwyższą jakość opieki onkologicznej.

źródło: PTO

Dr Katarzyna Stencel: terapie podskórne w placówkach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej szansą na odciążenie szpitali

Redakcja Medicalpress — Tue, 26 Nov 2024 09:10:56 +0000

Zwiększająca się liczba pacjentów onkologicznych to dziś jedno z większych obciążeń systemu ochrony zdrowia – podkreśla specjalista onkologii klinicznej dr Katarzyna Stencel. Według niej szansą na poprawę kondycji służby zdrowia jest „odwrócenie piramidy świadczeń”. Główne założenie tego modelu to przeniesienie części świadczeń, związanych z podawaniem leków, z poziomu szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Celem jest odciążenie szpitali i zwiększenie dostępności leczenia.

Dane epidemiologiczne wskazują, że liczba pacjentów onkologicznych w Polsce będzie się zwiększała. Jest to efekt rosnącej zapadalności na nowotwory, a także postępu w medycynie – pacjenci mają dostęp do nowoczesnych, efektywnych klinicznie terapii, które prowadzą do wyleczenia lub wydłużenia życia chorych.

„Jesteśmy ofiarami własnego sukcesu: leczy się coraz więcej osób. Chorzy są leczeni najczęściej w ramach regularnych jednodniowych hospitalizacji, a leczenie to odbywa się do progresji choroby, co obciąża system opieki zdrowotnej” – mówi dr Katarzyna Stencel.

Podkreśla, że w polskich szpitalach brakuje kadry, zarówno lekarzy, jak i pielęgniarek i pielęgniarzy.

„Jest mało onkologów, nowi nie napływają tak szybko, jakbyśmy chcieli. Brakuje też pielęgniarek. Mamy złe warunki lokalowe, a trzeba gdzieś pacjentów położyć. Także farmaceuci mają coraz więcej pracy, bo muszą każdego dnia przygotowywać coraz większą ilość wlewów” – mówi dr Katarzyna Stencel.

Jej zdaniem system opieki zdrowotnej w Polsce wymaga zmian systemowych, a jedną z najbardziej skutecznych jest „odwrócenie piramidy świadczeń”.

„To nic innego jak przesunięcie pacjentów z leczenia szpitalnego do ambulatoryjnego – w poradni specjalistycznej, bez konieczności hospitalizacji. Wizyta trwa krócej i jest mniej dokumentacji. Rozwiązanie korzystne dla lekarza i pacjenta” – mówi dr Katarzyna Stencel.

Podkreśla, że obecnie w Polsce pacjenci z rakiem płuca w ramach refundacji mają dostęp do immunoterapii w formie wlewu dożylnego. Podanie dożylne leku wiąże się jednak ze znacznym obciążeniem pacjenta zarówno fizycznym, jak i psychicznym.

„Wlewy i konieczność wielogodzinnych wizyt w szpitalu ograniczają aktywność zawodową, zarówno pacjentów, jak i ich bliskich, którzy często towarzyszą im podczas podania terapii” – mówi dr Katarzyna Stencel.

Ponadto – argumentuje ekspertka – w wyniku terapii we wlewach dożylnych u pacjentów często dochodzi do zapalenia naczyń żylnych. Żyły stają się słabe, pękają, a personel medyczny często nie jest w stanie wkłuć się, by podać lek. Część pacjentów w celu ułatwienia wlewów ma zakładane porty naczyniowe.

Zdaniem dr Katarzyny Stencel alternatywą dla wlewu jest terapia tym samym lekiem, ale w nowej, wygodniejszej i bardziej praktycznej formule podskórnej, co skraca czas potrzebny na podanie. Mimo większej objętości dawki leku czas terapii podskórnej to 4-8 min. – w przypadku wlewu dożylnego potrzeba około 60 min. W efekcie zastosowania terapii podskórnej zmniejsza się obciążenie personelu medycznego i koszty związane z podaniem leku, przy zachowaniu parametrów jakościowych leczenia i efektywności terapii.

„Mamy nadzieję, że ta opcja będzie wkrótce dostępna dla naszych pacjentów. Czekamy więc na refundację leku, którego substancją czynną jest atezolizumab. W przypadku chorych na raka płuca to niewątpliwie duża korzyść” – argumentuje dr Katarzyna Stencel.

I wylicza zalety terapii podskórnej: „Bezpieczeństwo jest takie samo, możemy przejść z jednej formy na drugą bez zwiększonego ryzyka powikłań i utraty skuteczności. Nie wymaga zaangażowania farmaceuty, lek jest nabierany z fiolki przed podaniem” – mówi dr Katarzyna Stencel.

Podkreśla, że udostępnienie korzystniejszych sposobów podania leku w postaci podskórnej, przy zachowaniu tego samego efektu klinicznego, to nie tylko korzyści dla pacjenta, ale również oszczędności dla systemu zdrowotnego z powodu optymalizacji pracy ośrodków, zmniejszenia liczby hospitalizacji jednodniowych, odciążenia kadry medycznej.

Ekspertka dodaje, że podanie pacjentowi leku w nowej formule wiąże się z mniejszym stresem dla chorego, gdyż nie wymaga wkłucia się w żyły, które – szczególnie u pacjentów w zaawansowanym stadium choroby nowotworowej – są bardziej kruche, mniej widoczne, a przez to wkłucie się bywa kłopotliwe i wymaga wielu prób.

Źródło: PAP MediaRoom

Debata o młodych ludziach z doświadczeniem nowotworu we Wrocławiu

Redakcja Medicalpress — Fri, 15 Nov 2024 14:03:33 +0000

28 listopada 2024 roku o godzinie 17:00 w Domu Europy, przy ul. Widok 10 we Wrocławiu, odbędzie się wydarzenie poświęcone jakości życia młodych osób, które doświadczyły choroby nowotworowej – debata pod tytułem “Z Widokiem na młode życie po chorobie nowotworowej”. Jego współorganizatorami są Komisja Europejska – Przedstawicielstwo Regionalne we Wrocławiu, Fundacja Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową, Fundacja Pani Ani i Uniwersytet Medyczny w Lublinie.

Podczas wydarzenia organizatorzy pochylą się nad wieloma wyzwaniami, z jakimi mierzą się młode osoby, które przeszły trudną drogę leczenia onkologicznego. Po zakończeniu terapii, która często trwa lata, pacjenci zmagają się nie tylko z fizycznymi skutkami ubocznymi leczenia, ale również z trudnościami w powrocie do codziennego życia, pełnego wyzwań i oczekiwań. Problemy te obejmują m.in. kwestie związane z edukacją, karierą zawodową, życiem społecznym, a także psychicznymi następstwami przebytej choroby.

Edukacja i kariera zawodowa

Dla wielu młodych osób powrót do szkoły czy studiów jest dużym wyzwaniem. Wymagania edukacyjne mogą stanowić trudność, zwłaszcza że przerwa w nauce spowodowana chorobą często wiąże się z opóźnieniami i koniecznością nadrobienia materiału. Dodatkowo, gdy przychodzi czas wyboru ścieżki zawodowej, osoby po chorobie onkologicznej często spotykają się z dyskryminacją, obawami pracodawców dotyczącymi ich zdrowia oraz wyzwaniami związanymi z dostosowaniem miejsca pracy do ich potrzeb.

Życie społeczne i emocjonalne

Choroba nowotworowa w młodym wieku wywiera ogromny wpływ na relacje społeczne. Powrót do grona rówieśników bywa trudny – część osób nie rozumie przeżyć młodego pacjenta, co może powodować wyobcowanie. Wielu młodych ludzi zmaga się również z poczuciem braku zrozumienia ze strony najbliższych, którzy nie zawsze zdają sobie sprawę z głębi ich przeżyć. Trauma związana z chorobą, lęk przed nawrotem i niepewność przyszłości są kolejnymi czynnikami, które wpływają na jakość życia psychicznego i społecznego młodych ludzi po chorobie.

Zdrowie psychiczne

Doświadczenie choroby onkologicznej to ogromne obciążenie psychiczne. Młode osoby często potrzebują wsparcia terapeutycznego, by móc przetworzyć to, co przeżyły, i odzyskać równowagę emocjonalną. Pytania o przyszłość, o sens życia i o to, jak odnaleźć się w świecie bez „stygmatu” choroby, są częścią skomplikowanego procesu powrotu do normalności. Wsparcie psychologiczne i psychoterapia stają się kluczowe, jednak dostęp do tych usług bywa ograniczony, co dodatkowo komplikuje sytuację młodych pacjentów.

Społeczna świadomość i prawo do bycia zapomnianym

Jednym z tematów, który szczególnie poruszymy podczas spotkania, jest prawo do bycia zapomnianym. Wielu młodych ludzi nie chce, aby ich doświadczenie choroby definiowało ich na resztę życia. Jakie możliwości daje prawo do bycia zapomnianym w kontekście ochrony prywatności i ułatwienia integracji społecznej? Jak Unia Europejska może wspierać takie inicjatywy?

Ekspertkami będą wybitne osoby, które nie tylko zawodowo, ale i osobiście przeszły przez doświadczenie choroby nowotworowej:

dr Anna Apel, prezes Fundacji Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową, Ambasador SIOPE
Anna Buchacz MAs., prezes Fundacji Pani Ani i członkini Steering Committee Youth Cancer Europe
dr Emilia Samardakiewicz-Kirol, psycholog, pełnomocnik rektora ds. społecznej odpowiedzialności Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Dominika Małecka, AYA Survivor (Ozdrowieńczyni z nowotworu wieku nastoletniego)

Razem z ekspertami i osobami z doświadczeniem choroby nowotworowej organizatorzy przyjrzą się sytuacji młodych „Youth Cancer Survivors” i omówią działania podejmowane w ramach European Network of Youth Cancer Survivors.

Spotkanie to będzie niepowtarzalną okazją, by zrozumieć trudności młodych osób po przebytej chorobie nowotworowej oraz spojrzeć na ich potrzeby z perspektywy europejskiej, krajowej, naukowej i społecznej. Będziemy przyglądać się aktualnym wyzwaniom, dobrym praktykom i strategiom wspierającym młodych ludzi w powrocie do pełni życia.

Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, ale warto wcześniej zapisać się drogą mailową: COMM-REP-PL-WROCLAW@ec.europa.eu lub telefoniczną (+48) 71 324 09 09.

źródło: Fundacja Na ratunek dzieciom z chorobą nowotworową

Jakie bariery utrudniają dostęp do innowacyjnego leczenia nowotworów w Polsce?

Redakcja Medicalpress — Fri, 08 Nov 2024 12:47:32 +0000

Aktualna oraz kompleksowa analiza stanu lecznictwa przeciwnowotworowego w Polsce, odwołująca się do przykładów raka płuca oraz nerki została przedstawiona w najnowszym raporcie pt.: „Bariery w dostępie do leczenia innowacyjnego w wybranych chorobach nowotworowych”.

Raport pt.: „Bariery w dostępie do leczenia innowacyjnego w wybranych chorobach nowotworowych” to jeden z projektów realizowanych przez inicjatywę All.Can Polska w roku 2024. Publikacja została opracowana przez firmę IQVIA na zlecenie All.Can Polska przy wsparciu firmy MSD Polska i prezentuje aktualną oraz kompleksową analizę stanu lecznictwa przeciwnowotworowego w Polsce, odwołując się w wybranych miejscach do przykładów raka płuca oraz nerki. Głównym celem raportu jest zidentyfikowanie barier w rozwoju leczenia innowacyjnego wynikających z finansowania oraz organizacji leczenia i diagnostyki, a także wskazanie propozycji rozwiązań systemowych i klinicznych.

W publikacji „Bariery w dostępie do leczenia innowacyjnego w wybranych chorobach nowotworowych” autorzy poddali szczegółowej analizie obecne możliwości systemowego leczenia chorych na raka płuca i raka nerki. Autorzy przedstawili wartościowe rekomendacje działań, które mogą poprawić sytuację w zakresie postępowania przeciwnowotworowego. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów liczba nowych zachorowań to około 170 tys. przypadków rocznie, liczba zgonów sięga ok. 100 tys. Obecnie ponad 1,17 mln Polaków żyje z chorobą nowotworową. Dlatego, bez względu na to jak wiele zostało już zrobione – zarówno w zakresie poprawy diagnostyki, organizacji opieki czy dostępu do innowacyjnych leków niezbędne są zmiany, które będą skutkować dalszą poprawą efektywności leczenia nowotworów w Polsce. Narastająca skala problemu powinna skłaniać nas do podejmowania działań rozważnie, ale też szybko – wyjaśnia Szymon Chrostowski, Przewodniczący Prezydium All.Can Polska.

Nowotwory są poważnym problemem zdrowotnym

Dostępność leczenia przeciwnowotworowego jest tematem aktualnym, gdyż tylko w 2021 roku w Polsce odnotowano 171,6 tys. nowych zachorowań na nowotwory i 93,6 tys. zgonów z ich powodu. Same nowotwory złośliwe stanowią drugą przyczynę zgonów w Polsce, odpowiadając w 2021 roku za 18,8% zgonów mężczyzn i 17,2% zgonów kobiet.

Nowotwory są poważnym problemem zdrowotnym, głównie dla osób w wieku od 25 do 64 lat. W szczególności dotyczy to kobiet, u których od pewnego czasu nowotwory są najczęstszą przyczyną zgonów przed 65. rokiem życia, stanowiącą aż 24,6% wszystkich zgonów w tej grupie wiekowej[1].

Rak płuca jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym oraz najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworu złośliwego w Polsce. Nowotwory nerek występują rzadziej. Według Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN), w Polsce w 2021 roku liczba nowych przypadków nowotworów oskrzeli oraz płuc (ICD10: C34) i nerek oraz miedniczki nerkowej (ICD10: C64+C65) wyniosła odpowiednio 20 572 oraz 5 342 przypadków[2].

Celem raportu „Bariery w dostępie do leczenia innowacyjnego w wybranych chorobach nowotworowych” była analiza istniejących w polskim systemie ochrony zdrowia barier związanych z dostępem do nowoczesnego leczenia onkologicznego, na przykładzie dwóch wybranych nowotworów – płuca oraz nerki.

Opracowanie skupia się na problematyce opieki onkologicznej, w której dostępność leczenia warunkowana jest nie tylko statusem refundacyjnym poszczególnych leków, ale także szeroko rozumianą organizacją opieki zdrowotnej, gdyż proces diagnostyczno-terapeutyczny dla pacjentów onkologicznych, szczególnie na etapie zaawansowanej choroby nowotworowej, w ramach którego istotną rolę odgrywa leczenie farmakologiczne, może być zrealizowany wyłącznie przy udziale interdyscyplinarnych zespołów specjalistów.

Jak zminimalizować zagrożenia i poprawić leczenie nowotworów złośliwych?

Pierwszym obszarem wymagającym poprawy jest zwiększenie skuteczności profilaktyki pierwotnej i wtórnej – większa świadomość znaczenia zachowań prozdrowotnych społeczeństwa i poprawienie wskaźników zgłaszalności na szczepienia oraz badania przesiewowe mogą znacząco zmniejszyć zachorowalność i umieralność. Kolejnym obszarem, który wymaga poprawienia, jest sprawność diagnostyki – należy doprowadzić do przyspieszenia postępowania diagnostycznego, w tym – uwzględnienia bardziej racjonalnej i kompleksowej diagnostyki molekularnej. Dostęp i realizacja diagnostyki molekularnej stopniowo zwiększa się w ostatnim czasie, jednak na tym polu widzimy obszar do pilnej poprawy – tłumaczy prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski, Kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Konsultant Krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej, Prezes PTOK, Członek Prezydium All.Can Polska.

Niewątpliwie należy poprawić system w zakresie wykorzystywania możliwości skojarzonego leczenia – w przypadku większości nowotworów złośliwych konieczne jest łączenie metod leczenia miejscowego – chirurgii, radioterapii z chemioterapią i nowoczesnymi lekami ukierunkowanymi molekularnie lub immunoterapią. Nie bez znaczenia jest poprawienie możliwości rehabilitacji po leczeniu i wspierania chorych w zakresie powracania do normalnego funkcjonowania. Obserwacja chorych po leczeniu powinna być bardziej racjonalna, co – między innymi – obejmuje udział podstawowej opieki zdrowotnej – dodaje dr hab. n. med. Adam Płużański, Naczelny Specjalista Onkologii Klinicznej Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Konsultant Wojewódzki w dziedzinie onkologii klinicznej.

Ostatnie lata przyniosły zmiany dla chorych, u których zdiagnozowano raka nerkowokomórkowego. Program lekowy umożliwia w dużej mierze realizację zaleceń diagnostyczno-terapeutycznych, przygotowanych przez Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej i Polskie Towarzystwo Urologiczne. Od września 2023 dysponujemy również możliwością zastosowania uzupełniającej immunoterapii, która pozwala zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Dużym wyzwaniem jest leczenie chorych na przerzutowego raka nerki. U 30% chorych w momencie rozpoznania stwierdza się przerzuty odległe, a u około połowy pozostałych chorych pojawiają się one w toku obserwacji. Przebieg i manifestacja choroby przerzutowej bywają bardzo różne, od powolnego i skąpoobjawowego po bardzo agresywny, stąd konieczny jest dostęp do różnych schematów leczenia, pozwalający na zastosowanie terapii adekwatnej do sytuacji klinicznej – tłumaczy dr hab. n. med. Jakub Kucharz z Kliniki Nowotworów Układu Moczowego Narodowego Instytutu Onkologii.

Autorzy raportu podkreślają, że w ostatnich latach nastąpił szybki rozwój programów lekowych w Polsce, co doprowadziło do objęcia refundacją wielu rekomendowanych substancji leczniczych. Istniejące nadal braki wynikają głównie z nieskładania wniosków refundacyjnych od producentów leków. Co ważne, nie mają one na ogół istotnego znaczenia klinicznego, ponieważ są rekompensowane dostępnością innych substancji o podobnym działaniu i skuteczności. Równocześnie jednak nie udało się dotychczas rozwiązać wielu systemowych problemów polskiej opieki onkologicznej, takich jak jej nadmierne rozproszenie, niedobory kadr i zasobów medycznych, niewłaściwa struktura finansowania wybranych procedur diagnostycznych i leczniczych czy długotrwałość podejmowania decyzji administracyjnych i finansowych. W efekcie to właśnie te czynniki, a nie polityka refundacyjna Państwa, są główną przyczyną wciąż niewystarczającego dostępu do innowacyjnych terapii – podsumowuje prof. dr hab. n. med. Jacek Jassem, Gdański Uniwersytet Medyczny, Członek All.Can Polska.

Rekomendacje autorów raportu dotyczące poprawy leczenia onkologicznego

Określenie barier w rozwoju leczenia innowacyjnego na przykładzie raka płuca i nerki pozwoliło ekspertom i autorom publikacji „Bariery w dostępie do leczenia innowacyjnego w wybranych chorobach nowotworowych” na określenie zestawu rekomendacji umożliwiających wdrożenie zmian systemowych. Wśród kwestii priorytetowych należy wymienić:

Zwiększenie całkowitego budżetu na refundację i optymalizację wykorzystania środków już dostępnych w systemie;
Poprawę przejrzystości i przewidywalności wydawania decyzji refundacyjnych;
Reorganizację procesu administracyjnego związanego z uruchamianiem oraz rozszerzaniem zakresu programów lekowych, m.in. w zakresie kontraktowania świadczeń;
Przygotowanie i promocję wytycznych dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w zakresie przeprowadzania wywiadu onkologicznego;
Pełne wykorzystanie odroczenia reformy dotyczącej Krajowej Sieci Onkologicznej do właściwego przygotowania systemu na tę istotną zmianę, jak wskazano w raporcie, właściwie wdrożona KSO jest kluczem do zaadresowania części barier w dostępie i jakości leczenia onkologicznego, m.in. w zakresie rozproszenia ośrodków diagnostyczno-terapeutycznych;
Aktualizację i dostosowanie do warunków faktycznych wycen świadczeń m.in. w zakresie świadczeń udzielanych w ramach programów lekowych (administracji leczenia, diagnostyki oraz monitorowania) czy też diagnostyki genetycznej (molekularnej i patomorfologicznej);
Kompleksową reformę systemu finansowania: Obecne warunki finansowania leczenia (w szczególności szpitalnego) w ramach systemu publicznego doprowadziły do bardzo złej sytuacji gospodarczej w większości podmiotów leczniczych. Kwestia zadłużenia placówek medycznych wymaga kompleksowej reformy systemu, wykraczającej poza dziedzinę onkologii, należy jednak podkreślić, że istotnie rzutuje ona na bariery w dostępie do leczenia innowacyjnego w Polsce.

Jednym z głównych wniosków płynących z Raportu, jest stwierdzenie, że bariery w dostępie do innowacyjnego leczenia coraz częściej wychodzą poza obszar standardowo rozumianej polityki lekowej Państwa – sytuacja w zakresie dostępności refundacyjnej, mierzonej odsetkiem nowoczesnych terapii, uległa znaczącej poprawie w ostatnich latach. Mianowicie, w przypadku raka płuca w ramach systemu publicznego finansowanych jest aż 56% substancji czynnych rekomendowanych przez wytyczne kliniczne, w raku nerki sytuacja ta jest jeszcze lepsza, gdyż odsetek ten wynosi 71%. Jak wynika z komentarzy ekspertów klinicznych, braki refundacyjne są jednak w większości zastępowalne przez inne dostępne w refundacji leki i nie można już mówić o istotnej „luce refundacyjnej” w tych obszarach, tak jak miało to miejsce w poprzednich latach. Uwagę należy natomiast skoncentrować na problemach systemowych, związanych choćby z faktyczną dostępnością do refundowanych nowoczesnych terapii. Kwalifikacja do leczenia celowanego wymaga przeprowadzenia diagnostyki genetycznej i molekularnej, której rozpowszechnienie, jak wynika z danych NFZ, wciąż jest dalekie od oczekiwanego – szacunkowo jedynie w 27% nowo rozpoznanych przypadków raka płuca przeprowadzane są badania genetyczne w kierunku oznaczenia markerów nowotworowych, będących podstawą do kwalifikacji do innowacyjnych terapii. Wynik też można przypisać wielu czynnikom, m.in. niskiej świadomości części lekarzy, istotnemu rozproszeniu ośrodków diagnostyczno-terapeutycznych w Polsce oraz niedofinansowaniu diagnostyki genetycznej, w szczególności patomorfologicznej – zaznacza Andrzej Mazurek, Associate Director Public Health & PPG IQVIA.

Odrębnym problemem jest organizacja finansowania leczenia w ramach programów lekowych, którymi objęte są nowoczesne terapie przeciwnowotworowe. W tym obszarze należy wskazać przede wszystkim na brak waloryzacji świadczeń opieki zdrowotnej od 2018 roku i ogólne niedofinansowanie programów lekowych, a także znaczącą biurokratyzację obsługi pacjenta i włączania nowych leków to programów lekowych, która powoduje istotne, bo nawet 9 miesięczne opóźnienia w faktycznym dostępnie do nowych opcji terapeutycznych. Dodatkowo, należy zwrócić uwagę na obowiązujące reguły finansowania, które prowadzą do, de facto, zjawiska „kredytowania” NFZ przez świadczeniodawców, co należy uznać za istotny problem, w szczególności w obliczu trudnej sytuacji gospodarczej szpitali w Polsce – dodaje Jacek Wieczorek, Manager Consulting IQVIA.

Wierzę, że wskazane przez autorów rekomendacje działań mogą przyczynić się do poprawy sytuacji w zakresie postępowania przeciwnowotworowego. Zachęcam do lektury wszystkie osoby, strony zaangażowane w proces opieki nad pacjentami onkologicznymi w Polsce – podsumowuje Szymon Chrostowski, Przewodniczący Prezydium Grupy Sterującej All.Can Polska.

—

All.Can Polska to inicjatywa, która zrzesza przedstawicieli ekspertów medycznych, farmaceutów, koderów medycznych, organizacji pacjentów, ekspertów systemu opieki zdrowotnej oraz reprezentantów innowacyjnego przemysłu farmaceutycznego.

Celem inicjatywy jest zwrócenie uwagi opinii publicznej oraz decydentów na konieczność poprawy efektywności i stabilności opieki onkologicznej, a także sytuacji pacjentów, poprzez efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów finansowych.

Inicjatywa All.Can Polska jest częścią All.Can International z siedzibą w Brukseli, działa od 2016 roku. Inicjatywa przygotowuje cykliczne raporty dotyczące obszaru onkologii w Polsce, min. „Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematoonkologicznej w roku 2023”, który diagnozuje zmiany, jakie nastąpiły w minionym roku, mające wpływ na poprawę jej efektywności i jakości, ale także wskazuje dalsze wyzwania i potrzeby. Więcej informacji na temat działań All.Can Polska znaleźć można na stronie internetowej https://all-can.pl/.

[1] 1 KRN. Krajowy Rejestr Nowotworów. Dostęp online: https://onkologia.org.pl/pl/raporty, data dostępu: 05.01.2024.

[2] ibidem
źrósło: All Can Polska