Historia statku Hondius rozpoczęła się od medycznego alertu: ciężkich zachorowań, kwarantanny, ewakuacji pasażerów oraz komunikatów instytucji zdrowia publicznego, w tym WHO i ECDC. Bardzo szybko stała się jednak także testem społecznej odporności na dezinformację. W przestrzeni publicznej pojawiły się pytania znane z czasu pandemii COVID-19: czy grozi nam nowa pandemia, czy służby przekazują pełne informacje i czy działania sanitarne nie staną się pretekstem do ograniczania wolności.

Groźny dla pacjentów, ale nie pandemiczny

W przypadku hantawirusa kluczowe znaczenie ma nie tylko samo zakażenie, lecz także wariant wirusa i droga transmisji. Ognisko związane ze statkiem Hondius dotyczyło wariantu Andes, innego niż hantawirusy typowo występujące w Europie. Porównania z pandemią COVID-19 są więc w tym przypadku mylące.

–  Wirus Andes przenosi się przede wszystkim przez gryzonie i trafia do ludzi ze środowiska. Transmisja międzyludzka, poza wyjątkowymi sytuacjami bliskiego kontaktu, praktycznie nie występuje. Dlatego z punktu widzenia populacyjnego nie mówimy o wirusie, który ma potencjał wywołania nowej pandemii – wyjaśnia dr Andrzej Jarynowski z Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Dezinformacja szybsza niż wirus

Jednym z głównych źródeł chaosu informacyjnego było mylenie pojęć: osoby chorej, zakażonej, podejrzanej o zakażenie, objętej kwarantanną lub nadzorem epidemiologicznym. Stosowane w przestrzeni publicznej uproszczenia powodowały wrażenie, że liczba zakażeń jest większa, a sytuacja wymyka się spod kontroli. Tymczasem nadzór sanitarny czy kwarantanna po kontakcie nie oznaczają automatycznie potwierdzonego zakażenia.

Sprawa hantawirusa szybko została też włączona w znane schematy dezinformacyjne. W polskiej części internetu pojawiały się narracje o „nowej pandemii”, rzekomym „skutku ubocznym szczepionek” czy „ukrywaniu prawdy” przez instytucje zaufania publicznego. Część przekazów wykorzystywała prawdziwe elementy, na przykład obecność określonych zdarzeń w dokumentacji klinicznej, ale wyciągała z nich fałszywe wnioski.

–  W dokumentacji badań klinicznych nad szczepionkami odnotowuje się wszystkie zdarzenia medycznedotyczące uczestników badania, jak np. ciąża. To element monitorowania bezpieczeństwa, a nie automatyczny dowód związku ze szczepieniem. Prawdopodobnie pacjent niezależnie od szczepienia zakaził się w czasie badania hantawirusem i rozwinął hantawirusowy zespół płucny – wyjaśnia dr Jarynowski.  – Dezinformacja zaczyna się wtedy, gdy sam fakt raportowania takiego zdarzenia przedstawia się jako dowód szkodliwości szczepionki.

Właśnie dlatego w komunikacji zdrowotnej tak istotne jest szybkie tłumaczenie, jak działają procedury bezpieczeństwa i dlaczego techniczny język dokumentacji medycznej nie powinien być interpretowany poza kontekstem. Bez tego nawet neutralna informacja może stać się paliwem dla fałszywych narracji.

Ognisko na statku Hondius pokazało również, jak łatwo standardowe procedury sanitarne mogą zostać odczytane jako dowód katastrofy. Ewakuacja, izolacja, kwarantanna, kombinezony ochronne czy monitorowanie kontaktów są elementami zarządzania ryzykiem, ale w mediach społecznościowych mogą zostać przedstawione jako zapowiedź kolejnego globalnego kryzysu. Szczególnie po doświadczeniu COVID-19 część odbiorców interpretuje działania sanitarne nie jako środki ochronne, lecz jako zapowiedź ograniczeń.

Cisza informacyjna jako paliwo teorii spiskowych

Na podatny grunt trafił także brak relacji pasażerów publikowanych „na żywo” w mediach społecznościowych. W świecie, w którym niemal każde wydarzenie natychmiast pojawia się na TikToku, Instagramie czy YouTubie, cisza informacyjna z miejsca zdarzenia bywa odczytywana jako sygnał, że „coś jest ukrywane”. Ta luka szybko stała się pożywką dla spekulacji: pojawiły się teorie, że skoro nie ma bezpośrednich relacji, być może jest tam drugie dno – statek Hondius prowadzi działania wojskowe albo jakiś eksperyment.

–  Tymczasem Hondius był statkiem ekspedycyjnym, nie typowym ekskluzywnym wycieczkowcem. To droga, niszowa wyprawa, której uczestnikami były osoby starsze, dobrze sytuowane, niekoniecznie zainteresowane relacjonowaniem swojego życia w mediach społecznościowych. Brak masowych relacji nie musi więc oznaczać tajemnicy. Może wynikać po prostu z profilu pasażerów – wyjaśnia dr Jarynowski. Ten mechanizm pokazuje, że we współczesnej komunikacji kryzysowej problemem bywa nie tylko nadmiar informacji, ale także ich niedobór.

Komunikacja po COVID-19: szybciej, ale nadal z lukami

Jednocześnie dr Jarynowski ocenia, że komunikacja instytucji zdrowia publicznego była w tym przypadku skuteczniejsza niż w pierwszej fazie pandemii COVID-19. WHO, ECDC oraz krajowe służby szybciej publikowały komunikaty, przygotowywały materiały wyjaśniające i monitorowały reakcje społeczne. To pokazuje, że doświadczenie pandemii przełożyło się na lepsze procedury komunikacyjne i większą gotowość do reagowania na fałszywe narracje.

Nie oznacza to jednak, że sama dostępność komunikatów wystarcza. W kryzysach zdrowotnych instytucje muszą nie tylko podawać fakty, ale też wyjaśniać ich znaczenie: co oznacza kwarantanna, czym różni się podejrzenie zakażenia od potwierdzonego przypadku i dlaczego procedury ostrożnościowe nie są dowodem na katastrofalny scenariusz. Bez takiego kontekstu nawet szybka komunikacja może zostać wyparta przez emocjonalne i antyzdrowotne narracje.

Nieprecyzyjny język napędza kryzys

W kryzysach zdrowotnych precyzja języka jest równie ważna jak szybkość komunikacji. Nie wystarczy poinformować, że ktoś został objęty kwarantanną albo nadzorem epidemiologicznym – trzeba od razu doprecyzować zakres i znaczenie takich działań. Inaczej standardowe procedury zaczynają być odczytywane jako dowód, że sytuacja wymyka się spod kontroli.

– W tej sytuacji większym zagrożeniem społecznym okazuje się infodemia niż sam patogen. Hantawirus nie ma dziś potencjału epidemicznego w takim sensie, jakiego obawiamy się przy koronawirusach czy grypie ptaków. Natomiast fałszywe narracje rozchodzą się szybko, szczególnie wtedy, gdy ludzie pamiętają ograniczenia z czasów COVID-19 i boją się ich powrotu – podkreśla dr Andrzej Jarynowski.

Sprawa statku Hondius pokazuje, że przy kolejnych alarmach zdrowotnych stawką będzie nie tylko opanowanie samego zagrożenia, ale też szybkie zamknięcie przestrzeni dla domysłów. Wirus może wygasnąć po jednym ognisku. Dezinformacja zostaje dłużej – gotowa do użycia w następnym kryzysie.

Źródło: inf pras

Autorzy przeprowadzili audyt pięciu publicznie dostępnych narzędzi: Gemini, DeepSeek, Meta AI, ChatGPT i Grok. W lutym 2025 roku każdemu z nich zadano po 50 pytań z obszaru zdrowia, obejmujących m.in. szczepienia, leczenie nowotworów, dietę czy wydolność fizyczną. Łącznie oceniono 250 odpowiedzi.

Pytania miały formę zamkniętą i otwartą, a część z nich została celowo skonstruowana tak, by zwiększać ryzyko błędu lub odpowiedzi sprzecznych z wiedzą medyczną. Chatboty pytano m.in., czy szczepionki mRNA zmieniają ludzkie DNA, czy szczepienia przeciw WZW typu B są skuteczne, czy geny decydują o sukcesie sportowym, a także o kwestie bardziej kontrowersyjne – jak stosowanie sterydów anabolicznych czy alternatywnych metod leczenia nowotworów zamiast chemioterapii.

Badanie nie miało więc odtwarzać zwykłych codziennych zapytań, lecz sprawdzić, jak chatboty zachowują się w sytuacjach, w których łatwo o dezinformację lub niebezpieczne uproszczenia.

Co druga odpowiedź budzi wątpliwości

Około 50 proc. wszystkich odpowiedzi zaklasyfikowano jako problematyczne. Blisko 30 proc. uznano za częściowo nieprawidłowe lub niepełne, a niemal 20 proc. za wyraźnie błędne. Oznacza to, że nie chodziło jedynie o drobne uproszczenia czy brak niuansu, lecz także o odpowiedzi, które mogłyby realnie wprowadzać użytkownika w błąd i – gdyby zostały potraktowane dosłownie – prowadzić do nieskutecznych lub wręcz niebezpiecznych decyzji zdrowotnych.

Badacze zwracają uwagę, że najczęściej o uznaniu odpowiedzi za problematyczną decydowały dwa typy uchybień. Pierwszy to treści niezgodne z aktualnym stanem wiedzy naukowej. Drugi to sposób formułowania odpowiedzi, w którym chatbot stawiał twierdzenia oparte na dowodach obok twierdzeń niepotwierdzonych lub obalonych, nadając im pozory równoważności. Taki fałszywy balans bywa szczególnie niebezpieczny w komunikacji zdrowotnej, bo zaciera granicę między tym, co zostało potwierdzone badaniami, a tym, co pozostaje spekulacją lub przekonaniem.

 

Pewny ton nie jest gwarancją rzetelności

Chatboty odpowiadały z dużą pewnością siebie nawet wtedy, gdy pytanie dotyczyło treści kontrowersyjnych, przeciwwskazanych albo nieopartych na dowodach. Przypadki odmowy odpowiedzi były marginalne. Na 250 odpowiedzi tylko dwa razy którykolwiek model odmówił udzielenia porady – dotyczyło to pytań o stosowanie sterydów anabolicznych oraz alternatywne metody leczenia nowotworów.

Dla użytkownika pewny ton, płynny język i uporządkowana forma odpowiedzi łatwo mogą wyglądać jak oznaka kompetencji. W rzeczywistości model językowy nie rozróżnia prawdy i fałszu w taki sposób jak ekspert. Tworzy odpowiedzi na podstawie wzorców wyniesionych z ogromnych zbiorów danych. Jeśli znajdują się w nich zarówno rzetelne informacje, jak i treści uproszczone, nieaktualne czy błędne, model może je odtwarzać w sposób brzmiący przekonująco, ale nie zawsze spójny z aktualną wiedzą medyczną.

 

Najsłabsze obszary

Nie wszystkie kategorie wypadły tak samo. Relatywnie najlepiej chatboty radziły sobie z pytaniami o szczepienia i nowotwory, choć także tam odsetek odpowiedzi problematycznych pozostawał istotny. Najgorzej wypadły pytania dotyczące diety i wydolności fizycznej.

To w pewnym sensie zrozumiałe. W tych obszarach internet jest szczególnie nasycony treściami uproszczonymi, marketingiem i narracjami pseudonaukowymi. Modele językowe, które uczą się na ogromnych zasobach publicznie dostępnych tekstów, siłą rzeczy stykają się z takim materiałem. Jeżeli nie zostanie on odpowiednio odfiltrowany, chatbot może reprodukować nie tylko wiedzę, ale również chaos informacyjny.

Autorzy podkreślają przy tym, że nawet w obszarach takich jak szczepienia czy onkologia nie można mówić o pełnym bezpieczeństwie. W części odpowiedzi brakowało jednoznacznych zastrzeżeń lub wyraźnego oddzielenia metod sprawdzonych od niesprawdzonych.

 

Niejasne źródła odpowiedzi

Szczególnie niepokojące są wyniki dotyczące źródeł naukowych. Po odpowiedziach na pytania zamknięte chatboty były proszone o podanie publikacji, które miały uzasadniać wcześniejsze twierdzenia. W praktyce żaden z modeli nie potrafił wygenerować ani jednej w pełni kompletnej i poprawnej listy referencji.

Mediana kompletności cytowań wynosiła zaledwie 40 proc. Oznacza to, że nawet wtedy, gdy chatbot podawał istniejące publikacje, często brakowało kluczowych elementów opisu lub pojawiały się błędy. Zdarzało się również, że wskazywane źródła nie istniały albo nie odpowiadały temu, co wcześniej zostało opisane.

Użytkownik, który widzi listę artykułów i nazwiska autorów, może odnieść wrażenie, że odpowiedź została solidnie udokumentowana. Tymczasem sama obecność przypisów nie gwarantuje ich wiarygodności.

 

Odpowiedzi trudne do zrozumienia

Badanie sprawdzało też, na ile odpowiedzi chatbotów są zrozumiałe dla przeciętnego użytkownika. Wnioski nie są optymistyczne. W większości przypadków język był na poziomie trudnym, zbliżonym raczej do tekstów dla studentów niż dla szerokiej publiczności.

Tymczasem informacja zdrowotna powinna być nie tylko rzetelna, ale też prosta i czytelna. Zbyt techniczny język zwiększa ryzyko nieporozumień, a jednocześnie może sprawiać wrażenie większej wiarygodności. Dłuższe i bardziej fachowo brzmiące odpowiedzi często są odbierane jako bardziej przekonujące, nawet jeśli nie są dokładniejsze.

 

Czy zatem nie warto korzystać z AI?

Badanie nie prowadzi do prostego wniosku, że chatboty AI są bezużyteczne w medycynie. Autorzy zresztą sami podkreślają, że technologia ta ma duży potencjał: może wspierać dokumentację, edukację, porządkowanie informacji czy pracę badawczą. Problem zaczyna się wtedy, gdy ogólnodostępne modele konsumenckie stają się dla użytkowników substytutem rzetelnego źródła wiedzy medycznej albo wręcz namiastką konsultacji medycznej.

Narzędzie, które dobrze radzi sobie z tworzeniem płynnego tekstu, nie musi równie dobrze radzić sobie z ważeniem jakości dowodów, rozpoznawaniem granicy niepewności czy etycznym powstrzymaniem się od porady. W ochronie zdrowia to właśnie te cechy mają znaczenie podstawowe.

Ograniczenia badania też mają znaczenie

Warto pamiętać o ograniczeniach tego badania. Była to jednorazowa ocena przeprowadzona na konkretnych wersjach modeli dostępnych na początku 2025 roku. Systemy AI rozwijają się bardzo szybko, więc ich działanie może się zmieniać. Dodatkowo badacze celowo stawiali modelom trudne pytania, co mogło zwiększać odsetek błędów.

Z drugiej strony właśnie takie podejście pozwala ocenić ryzyko. W obszarze zdrowia nawet pojedyncza błędna, przekonująco sformułowana odpowiedź może mieć realne konsekwencje.

 

Co z tego wynika dla użytkowników i systemu ochrony zdrowia

Najważniejszy wniosek jest prosty: chatboty AI nie powinny być traktowane jako samodzielne źródło porad medycznych. Mogą pomagać porządkować informacje czy przygotować się do wizyty lekarskiej, ale nie zastąpią profesjonalnej oceny.

Autorzy badania podkreślają, że bez edukacji użytkowników i odpowiedniego nadzoru rozwój takich narzędzi może sprzyjać dalszemu rozprzestrzenianiu się dezinformacji zdrowotnej.

W kategorii Medical & Health Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu znalazł się w przedziale 401–500 najlepszych uczelni na świecie, uzyskując najwyższy wynik w Polsce w obszarze jakości badań naukowych (Research Quality). Ranking obejmuje uczelnie prowadzące badania i kształcenie w obszarze medycyny, nauk o zdrowiu i nauk klinicznych, stanowiąc jedno z najważniejszych globalnych punktów odniesienia dla środowiska akademickiego i medycznego.

Metodologia rankingu opiera się na 18 wskaźnikach pogrupowanych w pięciu filarach: nauczania, środowiska badawczego, jakości badań, współpracy z przemysłem oraz umiędzynarodowienia. Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu wyróżnił się szczególnie w filarze Research Quality, który obejmuje m.in. wpływ cytowań, siłę i doskonałość badań oraz ich znaczenie naukowe w skali międzynarodowej. Wysokie oceny uczelnia uzyskała także w obszarze współpracy z przemysłem oraz międzynarodowych powiązań badawczych, odzwierciedlających rosnącą rolę uczelni w globalnym obiegu wiedzy medycznej.

– Ten wynik nie jest efektem pojedynczych sukcesów, lecz konsekwentnie realizowanej strategii rozwoju – podkreśla prof. Piotr Ponikowski, rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. – Obrany przez nas kierunek, oparty na wzmacnianiu jakości badań, wspieraniu interdyscyplinarności oraz budowaniu międzynarodowych partnerstw, przynosi wymierne efekty. Dążenie do doskonałości naukowej wymaga długofalowych, dobrze zaprojektowanych zmian i właśnie ten proces konsekwentnie realizujemy.

Times Higher Education World University Rankings by Subject to jedno z najbardziej rozpoznawalnych światowych zestawień porównujących uczelnie w podziale na dyscypliny naukowe. Ranking uwzględnia specyfikę poszczególnych obszarów badawczych, dostosowując wagi wskaźników do kultury publikacyjnej i profilu danej dziedziny, co czyni go wiarygodnym narzędziem oceny jakości badań i kształcenia.

W globalnym zestawieniu THE World University Rankings by Subject 2026 najwyższe pozycje zajęły uczelnie takie jak University of Oxford, University of Cambridge, Harvard University, Imperial College London oraz Stanford University, od lat wyznaczające światowe standardy w obszarze badań
i kształcenia medycznego.

Źródło: Komunikat Prasowy

Prognoza epidemiologiczna na 2026 rok powstała w kontekście szybko zmieniającego się świata: ocieplającego się klimatu, starzenia społeczeństwa, migracji oraz rosnącej mobilności ludzi i towarów. Jej celem nie jest straszenie, ale wskazanie trendów i zjawisk, które już teraz wpływają na zdrowie Polaków i w nadchodzącym roku mogą się nasilić.

Rok 2025 był dobrym przykładem tego, jak łatwo emocje biorą górę nad faktami. Zaczęło się od paniki wokół ludzkiego metapneumowirusa w Chinach, później pojawiały się kolejne alarmistyczne doniesienia – od „nowych śmiercionośnych wariantów grypy” po rzekomo potwierdzoną cholerę. Jednocześnie realne problemy, takie jak choroby zwierząt przy granicach Polski czy powrót dawno niewidzianych zakażeń, wymagały spokojnej, technicznej pracy służb.

– 2025 rok nauczył nas, że kryzys informacyjny potrafi być groźniejszy niż sam patogen – podkreśla dr Jarynowski. – Jeśli komunikaty są niespójne albo przesadzone, ludzie przestają ufać także tym prawdziwym.

Koronawirus pozostaje w obiegu, ale jego rola znacząco się zmieniła. Jesienna fala COVID-19 w 2025 roku była przewidywalna i szybko wygasła, a obecne warianty nie konkurują już z innymi infekcjami sezonowymi.

– COVID stał się jednym z wielu wirusów oddechowych krążących zimą. Wystarczą podstawowe zasady: higiena, wietrzenie i zostawanie w domu w czasie choroby – mówi epidemiolog. Zdecydowanie większy niepokój budzą doniesienia o kolejnych zawleczeniach MERS do Europy oraz rozwój badań nad modyfikowaniem wirusów. – Technologia, w tym sztuczna inteligencja, sprawia, że tworzenie nowych wariantów jest dziś łatwiejsze niż kiedykolwiek. To wymaga międzynarodowej kontroli i odpowiedzialności – zaznacza.

Najpoważniejszym testem dla zdrowia publicznego na początku 2026 roku będzie jednak sezon grypowy. Wszystko wskazuje na to, że fala zachorowań może być silniejsza niż przeciętnie, choć rozłożona nierównomiernie w czasie i przestrzeni.

– Nie zobaczymy jednego, ogólnopolskiego szczytu. Ludzie będą chorować w różnym czasie w różnych regionach, co w praktyce oznacza lokalne ryzyko braków leków – prognozuje dr Jarynowski. W opinii eksperta, szczególnie trudny może być przełom stycznia i lutego, kiedy wysoka absencja chorobowa obejmie zarówno szkoły, jak i miejsca pracy. Równolegle, albo zaraz po, może dojść do kulminacji zakażeń RSV, zwłaszcza wśród niemowląt.

W ostatnich latach liczba rozpoznań rośnie, częściowo dzięki lepszej diagnostyce.

– Mamy skuteczne narzędzie ochrony najmłodszych: darmowe szczepienia kobiet w ciąży, które przekazują dziecku przeciwciała. To bardzo opłacalne i bezpieczne rozwiązanie, a jednocześnie wciąż niedostatecznie promowane – podkreśla ekspert. Jego zdaniem początek 2026 roku to ostatni moment, by nadrobić zaniedbania z poprzedniego sezonu.

W regionie Europy Środkowej rośnie także liczba zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A. Szczególnie dynamiczna sytuacja dotyczy Czech, co ma znaczenie dla Polaków podróżujących w okresie ferii.

– Ryzyko indywidualne pozostaje niskie, ale w zatłoczonych miejscach, takich jak schroniska czy punkty gastronomiczne, podstawowa higiena rąk robi ogromną różnicę – mówi dr Jarynowski. – Nie ma powodu, by rezygnować z wyjazdów, ale warto świadomie ograniczać ryzyko i rozważyć szczepienie przy częstych podróżach.

Coraz wyraźniej zaznacza się wpływ zmian klimatu na zdrowie. Dłuższy sezon aktywności kleszczy oznacza więcej przypadków boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu, a nowe gatunki kleszczy pojawiają się w miejscach, gdzie wcześniej ich nie było. W cieplejszych wodach rośnie ryzyko zakażeń bakteriami Vibrio, a stojąca, nagrzana woda sprzyja zakwitom toksycznych sinic.

– Choroby, które jeszcze niedawno kojarzyliśmy z południem Europy, stają się także naszym problemem – ocenia epidemiolog.

Niepokojący jest także stały wzrost chorób przenoszonych drogą płciową, widoczny nie tylko w dużych miastach, ale coraz częściej na prowincji. U nas do 2022 r. to był przede wszystkim problem Wrocławia, a obecnie zapadalność na kiły, rzeżączkę i HIV w ziemsko-miejskich powiatach naszego województwa podwyższyły się do poziomu stolicy Dolnego Śląska. Zdaniem dr. Jarynowskiego to efekt zmian społecznych i słabo funkcjonującej edukacji zdrowotnej. – Jeśli młodzi ludzie nie dostają rzetelnej wiedzy w szkole, trudno oczekiwać, że będą podejmować odpowiedzialne decyzje – mówi. Na tle wszystkich tych zagrożeń szczególnie wyróżnia się problem dezinformacji medycznej. Fałszywe alarmy, sensacyjne nagłówki i teorie spiskowe skutecznie podkopują zaufanie do ekspertów i instytucji.

– Możemy mieć najlepsze szczepionki i procedury, ale jeśli ludzie im nie wierzą, system przestaje działać – ocenia dr Jarynowski.

Prognoza na 2026 rok nie jest scenariuszem katastroficznym, lecz ostrzeżeniem. Polska ma doświadczenie, wyszkolone służby i coraz lepsze narzędzia analityczne. Kluczowe będzie jednak wzmocnienie edukacji zdrowotnej, spójna komunikacja i współpraca między instytucjami.

– To będzie rok wielu mniejszych wyzwań naraz. Od tego, jak na nie odpowiemy, zależy, czy przejdziemy go spokojnie, czy w permanentnym kryzysie – podsumowuje ekspert.

Prognozę przygotował dr Andrzej Jarynowski z Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu we współpracy z Interdyscyplinarnym Zespołem Monitorowania Kryzysowego
i Epidemiologicznego. 

Źródło: Komunikat Prasowy

Media społecznościowe stają się coraz istotniejszym źródłem informacji, szczególnie dla młodych ludzi. Dla lekarzy mogą więc być ważnym narzędziem do edukowania o kwestiach zdrowotnych. Ciemną stroną social mediów jest jednak to, że z przekazem na temat zdrowia, suplementów diety, leków i badań może wystąpić każdy, także osoby nieuczciwe, które chcą zarobić na strachu pacjentów.

Z tegorocznego badania opinii „Skąd czerpiemy wiedzę o zdrowiu?” przeprowadzonego przez PZU Zdrowie wynika, że Polacy najbardziej cenią sobie wiedzę medyczną pozyskaną w trakcie konsultacji z lekarzami ekspertami (38 proc.). Prawie tyle samo osób wskazało na informacje znalezione w wyszukiwarce internetowej, natomiast 33 proc. – na te pozyskane od rodziny i znajomych. Z kolei z badania Opinia24 dla Erecept.pl „Skąd Polacy czerpią wiedzę o lekach?” wynika, że 13 proc. szuka takich informacji na forach internetowych lub grupach w mediach społecznościowych, a 42 proc. w wyszukiwarkach internetowych. Głównym źródłem są lekarze (63 proc.) i farmaceuci (54 proc.).

– Media społecznościowe w kontakcie z pacjentami, chociażby z mojego osobistego doświadczenia, są ważnym narzędziem i to jest narzędzie, które ma kilka obliczy. Jednym z nich są treści edukacyjne dla pacjentów, które większość z osób prowadzących tego typu konta na swój sposób przekazuje. Są to konta właściwie ze wszystkich dziedzin – mówi agencji Newseria dr n. med. Paweł Kabata, chirurg onkologiczny z Wojewódzkiego Centrum Onkologii w Gdańsku. – Drugim obliczem jest ocieplanie wizerunku lekarza, a jak wiemy, w społeczeństwie nie jest on najlepszy z różnych powodów. Dostawaliśmy odpowiedzi od naszych odbiorców, że człowiek nie wygląda na takiego niedostępnego jak ten siedzący w białym fartuchu za biurkiem. Można zobaczyć, że tak samo jak my jeździ na rowerze, ma dzieci, czasami jest nieumalowany i też jeździ na wakacje. 

Trzeci aspekt obecności w mediach społecznościowych, na który wskazuje chirurg, to bezpośredni kontakt z pacjentem. Wprawdzie nie są to stricte medyczne konsultacje online, m.in. z uwagi na brak możliwości wykonania badań i przeprowadzenia pełnego wywiadu, ale możliwa jest rozmowa, odpowiedź na pytania czy rozwianie wątpliwości.

– Ciemną stroną mediów społecznościowych jest to, że mamy dostęp do osób, które działają chociażby w alternatywnej medycynie czy metodach niekonwencjonalnych. Są to często konta wysoko zasięgowe, budujące dużą aktywność. Są to osoby, które wręcz negują medycynę i najczęściej to są po prostu cyniczne próby monetyzacji i w jakiś sposób wyciągnięcia pieniędzy od pacjentów, zagospodarowania lęku, który im towarzyszy, zagospodarowania tej luki w uwadze, z którą często pacjenci się spotykają – ostrzega dr n. med. Paweł Kabata. 

Problem w tym, że nie wszyscy odbiorcy są tego świadomi. Internauci mają duży problem z rozpoznaniem dezinformacji, szczególnie jeśli mowa o tak skomplikowanej materii jak medycyna. Według opublikowanego na początku roku Eurobarometru „Wiedza i postawy obywateli europejskich wobec nauki i technologii” połowa Polaków oceniła, że nie jest wystarczająco informowana o osiągnięciach nauk medycznych. Wielu badanych miało też błędne przekonania dotyczące zagadnień zdrowotnych. Przykładowo 51 proc. uznało, że antybiotyki zabijają wirusy tak jak bakterie. Mamy też skłonność do wierzenia w teorie spiskowe z zakresu medycyny. 45 proc. ankietowanych uważa, że lek na raka istnieje, ale jest ukrywany przed opinią publiczną przez firmy farmaceutyczne.

– Rozróżnienie eksperta od pseudoeksperta w mediach społecznościowych łatwe nie jest, natomiast są pewne szablony postępowania. Wracając do tematu onkologii, jeśli ktoś mówi: „słuchajcie, mam taki środek, który właśnie dostałem czy wynalazłem, i on daje stuprocentową szansę na wyleczenie, bez dolegliwości, które powoduje zła chemioterapia albo zła chirurgia, albo zła radioterapia, po prostu bierzesz tabletki, wyzdrowiejesz”, to jest to absolutnie czerwona flaga i to powinno wzbudzić niepokój – tłumaczy dr Paweł Kabata. – Większość kont eksperckich, profesjonalnych zawsze bazowała na wiedzy popartej bardzo mocnymi dowodami naukowymi. Dlatego że interakcja z odbiorcą jest natychmiastowa i weryfikacja też jest natychmiastowa, więc tu jest bardzo mało miejsca na fałsz, na nieprawdę, ponieważ to wszystko można bardzo łatwo sprawdzić. Te treści są bardzo skrupulatnie przygotowane, ale jednocześnie nikt z nas nie da nigdy stuprocentowej pewności na wyleczenie chociażby w onkologii, ale także w wielu innych dziedzinach. 

Badanie Wavemaker „Influencerzy pod lupą: etyka w social mediach” wskazuje, że 72 proc. internautów 15+ poznało nową markę dzięki influencerom. Ich rekomendacje mają największe znaczenie przy zakupie jedzenia i żywności, ubrań i butów czy kosmetyków (44–45 proc.), ale 30 proc. badanych internautów wskazuje, że sugeruje się nimi również w wyborze leków i suplementów diety. W grupie wiekowej 25–34 lata odsetek ten rośnie do 36 proc.

– Tak zwane polecajki internetowe przez osoby znane, jeśli chodzi o jakieś rodzaje leczenia, cudowne kapsułki z substancją sprowadzoną z dżungli amazońskiej, jakieś cudowne metody leczenia, po prostu nie powinny mieć miejsca. Bo tak jak ja, jako chirurg, nie wypowiadam się na temat aktorstwa, śpiewu albo skakania na bungee, bo się na tym nie znam, tak te osoby nie powinny zajmować pozycji eksperta, nie będąc nimi. Bo wiadomo, że na koniec dnia najczęściej chodzi o monetyzację, jakąś współpracę reklamową, o wygenerowanie określonego zarobku, natomiast żerowanie na osobach, które to oglądają, i sprzedawanie iluzji wyleczenia jest niewłaściwe – ostrzega chirurg onkologiczny. –Również jeśli chodzi o osoby znane, które występują w internecie, w mediach społecznościowych i wypowiadają się na tematy stricte medyczne, najczęściej opierając się o jakieś własne doświadczenia, to tutaj zawsze polecam bardzo dużą ostrożność, ponieważ w onkologii każdy przypadek jest inny.

Źródło: Newseria