Masz pracę, rodzinę, kredyt i od miesięcy śpisz po cztery godziny. Pewnego dnia coś pęka: atak paniki, który nie mija, myśli, które przestają być twoje, wybuch, którego nie umiesz zatrzymać. Ktoś wzywa pogotowie. Na izbie przyjęć jest tłok, rażą jarzeniówki, dzwonią telefony, z sąsiedniej sali dobiega krzyk. Każdy dźwięk uderza jak cios. Gdy napięcie sięga zenitu, trafiasz do izolatki. Gołe ściany, twarda posadzka, sufit, od którego odbija się każdy dźwięk. Twój własny krzyk wraca do ciebie ze wszystkich stron.

To nie jest scenariusz z marginesu. Kryzys psychiczny może przyjść do każdego: po stracie bliskiej osoby, po porodzie, w wypaleniu, w chorobie, z przemęczenia. A pokój, który miał przynieść ulgę, dokłada właśnie tego, co wywołało kryzys – bodźców. Polskie przepisy szczegółowo opisują, jak zabezpieczyć izolatkę przed samookaleczeniem i jak ją monitorować. O tym, jak ma brzmieć, nie mówią ani słowa.

I takich historii będzie przybywać. Według WHO z zaburzeniami psychicznymi żyje co siódma osoba na świecie, a w pierwszym roku pandemii lęk i depresja wzrosły o około 25 proc. Tym większe znaczenie ma to, co dzieje się w chwili interwencji. Bo tam, gdzie człowiek powinien odzyskać równowagę, warunki potrafią sytuację tylko zaostrzyć.

– Paradoks polega na tym, że winne są dobre intencje. Materiały wybierane dla bezpieczeństwa i higieny – odporne, łatwe do mycia, twarde – tworzą środowisko akustycznie agresywne. Z punktu widzenia prawa pokój jest bezpieczny. Z punktu widzenia człowieka w kryzysie – niekoniecznie. Pomieszczenie, które ma wyciszać człowieka w kryzysie, nie może samo wzmacniać hałasu – mówi Adam Mazur ekspert ds. health care z Saint-Gobain Ecophon.

Prawo chroni ciało, nie zmysły

Polskie przepisy znają dwa rodzaje takich pomieszczeń. Żadne z nich nie ma określonych wymagań akustycznych. Pomieszczenie izolacji służy do stosowania przymusu bezpośredniego. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (art. 18e) wymaga, by było urządzone tak, aby chronić pacjenta przed uszkodzeniem ciała. Ma odpowiadać standardom pokoi łóżkowych w szpitalu psychiatrycznym, zakładzie leczniczym lub pokoi mieszkalnych w jednostce pomocy społecznej. Musi też mieć monitoring umożliwiający stały nadzór.

Pokój wyciszeń spotkamy w środowiskowych domach samopomocy, placówkach dla osób w spektrum autyzmu, szkołach specjalnych i ośrodkach terapeutycznych. Rozporządzenie w sprawie środowiskowych domów samopomocy mówi o pokoju do indywidualnego poradnictwa, który pełni funkcję pokoju wyciszenia. Gdy uczestników w spektrum autyzmu jest więcej niż trzech, pokój wyciszeń ma być odrębnym pomieszczeniem.

W obu przypadkach przepisy nie mówią nic o dopuszczalnym poziomie hałasu, czasie pogłosu, izolacyjności akustycznej ścian, stropów i drzwi, hałasie z instalacji, prywatności akustycznej.

Rozporządzenie o ŚDS wspomina wprawdzie o zapewnieniu „bezpieczeństwa i spokoju”. Nie przekłada tego jednak na żaden mierzalny parametr. W efekcie pokój wyciszeń może istnieć formalnie – wydzielony, umeblowany, opisany na drzwiach – i jednocześnie nie spełniać swojej funkcji.

– Projektant dostaje listę: monitoring, brak punktów zaczepienia, powierzchnie odporne na zniszczenie i dezynfekcję. Akustyki na tej liście nie ma. A skoro nikt jej nie wymaga, nikt jej też nie sprawdza – ani w projekcie, ani po oddaniu pomieszczenia do użytku – zauważa Adam Mazur.

Z tej samej luki zdaje sobie sprawę środowisko architektów. Dr inż. arch. Rafał Adam Strojny z Politechniki Lubelskiej projektuje obiekty ochrony zdrowia i bada europejskie szpitale specjalistyczne. Za doktorat o ich współczesnych tendencjach otrzymał Nagrodę Naukową Izby Architektów RP (2024).

– Rozporządzenie ministra zdrowia opisuje separatkę na oddziale psychiatrycznym bardzo dokładnie: drzwi otwierane na zewnątrz, ściany i podłoga odporne na zniszczenie, oświetlenie, wentylacja i ogrzewanie poza zasięgiem pacjenta, monitoring z zasilaniem rezerwowym. Akustyki w tym wykazie nie ma. W praktyce o akustyce izolatki decyduje więc to, czy inwestor wpisze ją do programu funkcjonalno-użytkowego albo czy upomni się o nią projektant. Jeśli nikt tego nie zrobi, akustyka przegrywa z każdą pozycją, której wymaga przepis – mówi dr Strojny.

Dźwięk, który nie gaśnie

Akustyka w izolatce nie jest kwestią estetyki, tylko deeskalacji. Badania wiążą hałas ze wzrostem pobudzenia fizjologicznego, stresem, gorszym snem i słabszą regeneracją. W psychiatrii i w pracy z osobami neuroróżnorodnymi to szczególnie ważne.

Częstym zapalnikiem kryzysu jest przebodźcowanie: nagromadzenie dźwięków, światła, ruchu i ludzi, które przekracza zdolność układu nerwowego do ich przetworzenia. Dotyczy to nie tylko osób w spektrum autyzmu, ale też osób z ADHD, demencją, w psychozie, po traumie czy w ostrym lęku. Skutkiem bywa pobudzenie, panika, agresja albo całkowite zamknięcie się w sobie.

Logika interwencji powinna być więc prosta: odjąć bodźce. Źle zaprojektowany pokój wyciszeń robi odwrotnie – dokłada je. A dźwięk jest bodźcem, przed którym najtrudniej się schować: można zamknąć oczy, ale nie można zamknąć uszu. Według metaanalizy opublikowanej w „Ear and Hearing” (Williams i wsp., 2021) obniżoną tolerancję dźwięku, czyli nadwrażliwość słuchową, ma obecnie ok. 41 proc. osób w spektrum autyzmu, a w ciągu życia doświadcza jej ok. 61 proc. Jej skutki to wzrost stresu, reakcje ucieczkowe, wycofanie, trudności z koncentracją i komunikacją.

 – Przy twardym suficie i twardych ścianach dźwięk odbija się wielokrotnie, zanim wygaśnie. Dla zdrowej osoby to dyskomfort. Dla kogoś w kryzysie, z nadwrażliwością słuchową, to kolejny bodziec, z którym musi walczyć. Sufit dźwiękochłonny nie jest tu elementem wystroju. Decyduje o tym, czy pokój w ogóle może pełnić swoją funkcję – tłumaczy Adam Mazur.

– Izolatkę wciąż projektuje się głównie z listy zabezpieczeń, a przepisy to utrwalają: jedyny zapis o jej wyglądzie w rozporządzeniu to ściany „gładkie, jasne”. Tymczasem Europejski Komitet ds. Zapobiegania Torturom (CPT) oczekuje, że pomieszczenie izolacji zapewni pacjentowi nie tylko bezpieczeństwo, ale też uspokajające otoczenie. Brytyjskie wytyczne HBN 03-01 opisują je wprost jako przestrzeń o niskim poziomie bodźców: zegar widoczny z wnętrza, oświetlenie regulowane z zewnątrz, własna łazienka, najlepiej także okno z roletą sterowaną przez personel. To decyzje o świetle, widoku i poczuciu czasu, a nie o wystroju. Dźwięk powinien trafić na tę listę jako pierwszy, bo to bodziec, którego pacjent nie może od siebie odciąć – dodaje dr inż. arch. Rafał Adam Strojny.

Lekcja z Londynu

Przykład, że da się inaczej, pokazuje Springfield University Hospital w Londynie, zaprojektowany przez pracownię C.F. Møller Architects. To szpital psychiatryczny, w którym rozwiązania funkcjonalne, przestrzenne i materiałowe oparto na badaniach naukowych i konsultacjach z przyszłymi użytkownikami.

– Byłem w Springfield w trakcie budowy i rozmawiałem z jednym z projektantów. Najbardziej uderzyło mnie, że bezpieczeństwa nie oparto tam na twardości materiałów, tylko na układzie: zwarte oddziały, dobra widoczność bez ślepych zakamarków, wewnętrzny ogród terapeutyczny na każdym oddziale i widok na zieleń z każdego pokoju pacjenta. Akustykę potraktowano jako narzędzie deeskalacji: drewno i inne ciepłe materiały oraz przemyślana akustyka obniżają hałas w strefach wspólnych, co rozładowuje napięcia. Nawet ryzyko samookaleczenia w łazienkach ograniczono odpowiednio ukształtowaną ścianą, która poprawia widoczność. Opublikowane materiały nie podają parametrów akustycznych samych pomieszczeń separacji, więc nie traktowałbym Springfield jak katalogu gotowych detali. To raczej lekcja kolejności: akustyka, światło i widok weszły do projektu razem z bezpieczeństwem, a nie po nim – opowiada dr Strojny.

– Brakuje przede wszystkim stopnia pośredniego między salą a izolatką. Brytyjskie wytyczne HBN 03-01 odróżniają pokój deeskalacji – cichą przestrzeń o niskim poziomie bodźców dla pacjenta w silnym pobudzeniu, który nie wymaga izolacji – od samej izolatki. Każą też przemyśleć jego lokalizację względem sypialni, bo to potencjalnie głośne pomieszczenie. Polskie przepisy dla oddziałów psychiatrycznych takiego pomieszczenia nie przewidują: znają opcjonalną separatkę, a na oddziałach w szpitalach ogólnych gabinet przyjęć dla pacjentów w pobudzeniu psychoruchowym. Brakuje też rzeczy podstawowych. Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur po kolejnych wizytacjach szpitali psychiatrycznych powtarza zalecenie, by przyciski przywołania personelu były we wszystkich pomieszczeniach użytkowanych przez chorych, także w tych przeznaczonych do izolacji. I wreszcie brakuje akustyki: sufitu pochłaniającego dźwięk, cichej wentylacji, przegród, które odcinają izolatkę od hałasu korytarza – ocenia architekt.

Jak robią to Brytyjczycy

W Wielkiej Brytanii akustykę budynków ochrony zdrowia opisuje standard projektowy, a nie ustawa. Wytyczne NHS Health Technical Memorandum 08-01: Acoustics określają kryteria dla hałasu z instalacji, izolacyjności przegród, chłonności pomieszczeń i prywatności rozmów. Dla oddziałów psychiatrycznej intensywnej opieki uzupełniają je zalecenia projektowe stowarzyszenia NAPICU. Coraz częściej mówi się o przeniesieniu takiego modelu do Polski.

– Potrzebny jest i przepis, i standard. Do rozporządzenia, które już dziś wylicza elementy separatki – od drzwi po monitoring – trzeba dopisać minimalny wymóg akustyczny. Podobny postulat sformułowano w Norwegii: państwowa komisja badająca zdarzenia w ochronie zdrowia (Ukom) zarekomendowała w 2021 r. wiążący minimalny standard dla pomieszczeń separacji, obejmujący m.in. materiały, kolorystykę, światło i hałas. Konkretne wartości powinien podawać standard projektowy, bo łatwiej go aktualizować niż przepis. Brytyjski HTM 08-01 zaleca np., by materiał dźwiękochłonny co najmniej klasy C pokrywał powierzchnię równą 80 proc. podłogi niemal w każdym pomieszczeniu szpitala – o ile pozwalają na to higiena i bezpieczeństwo pacjenta – a hałas instalacji w salach chorych nie przekraczał poziomu NR 30, czyli w przybliżeniu ok. 35 dB(A) – i to w każdym paśmie częstotliwości, także w niskim buczeniu wentylacji – mówi dr Strojny.

Sześć warunków ciszy

Zasada jest prosta: jeśli pomieszczenie ma wyciszać, redukować pobudzenie lub bezpiecznie izolować, akustyka powinna być w nim parametrem obowiązkowym. Minimalny standard mógłby obejmować:

1. ograniczenie czasu pogłosu,
2. wysoką chłonność akustyczną sufitu i wybranych fragmentów ścian,
3. ograniczenie hałasu z instalacji, zwłaszcza wentylacji,
4. izolacyjność akustyczną od korytarza i pomieszczeń sąsiednich,
5. prywatność akustyczną,
6. materiały jednocześnie bezpieczne, odporne i dźwiękochłonne.

W psychiatrii, placówkach dla osób w spektrum autyzmu, ośrodkach terapii uzależnień i szkołach specjalnych cisza nie jest luksusem. Jest częścią terapii.

– Często słyszymy, że w izolatce nie da się zastosować materiałów akustycznych, bo wszystko musi być odporne, zmywalne i bezpieczne. To już nie jest wybór albo–albo. Są sufity dźwiękochłonne przeznaczone do pomieszczeń o podwyższonych wymaganiach higienicznych i odporne na uderzenia. Pytanie nie brzmi, czy się da, ale czy ktoś o to zapyta na etapie projektu – mówi Adam Mazur.

– Z inwestorem i dyrekcją rozmawiałbym językiem incydentów, nie komfortu. Zespół prof. Rogera Ulricha porównał szpital psychiatryczny w Göteborgu przed przeprowadzką i po przeprowadzce do nowego budynku, zaprojektowanego m.in. z myślą o ograniczeniu hałasu, z jednoosobowymi pokojami i powierzchniami dźwiękochłonnymi. Po przeprowadzce odsetek pacjentów, którym trzeba było podać zastrzyk pod przymusem, spadł z 20 do 13 proc., a w szpitalu kontrolnym w tym czasie wzrósł z 19 do 24 proc. Akustyka była jednym z dziewięciu rozwiązań nowego budynku, więc jej udziału nie da się wyodrębnić. Ale w innym badaniu, na oddziale intensywnej opieki kardiologicznej, sama wymiana płyt sufitowych na dźwiękochłonne skróciła czas pogłosu w salach z 0,9 do 0,4 s, a pacjenci leczeni w gorszych warunkach akustycznych częściej trafiali ponownie do szpitala. Dla dyrekcji to argument z tej samej rubryki co monitoring i bezpieczne drzwi: mniej sytuacji, w których trzeba sięgać po przymus, to mniej urazów pacjentów i personelu – przekonuje dr Strojny.

Bezpieczeństwo to także to, co słychać

Dobrze zaprojektowana izolatka lub pokój wyciszeń nie powinny być tylko miejscem, z którego nie da się uciec i w którym nie można zrobić sobie krzywdy. Powinny realnie pomagać człowiekowi odzyskać kontrolę nad sobą.

Skoro prawo wymaga, by pomieszczenie izolacji było bezpieczne, trzeba zadać pytanie: czy pokój, który wzmacnia hałas, stres i dezorientację, może być uznany za w pełni bezpieczny?

Źródło: inf pras

Tylko 38 proc. Polaków jest zadowolonych z funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Największym problemem – zresztą nie tylko u nas, ale w całej Europie – jest niedobór personelu medycznego, a co za tym idzie, długi czas oczekiwania na wizytę. Starzenie się społeczeństwa oraz pogarszająca się kondycji zdrowia psychicznego stawiają przed nami nie lada wyzwania.

„Z raportu wynika, że Polska na tle 20 krajów europejskich jest na 17. miejscu, jeśli chodzi o zadowolenie ze służby zdrowia. Wśród najpilniejszych potrzeb Polacy wskazują skrócenie czasu oczekiwania na świadczenie zdrowotne. Co ciekawe, wiele osób za jeden z najsłabiej ocenianych elementów uważa profilaktykę, podczas gdy z oferowanych przez państwo badań profilaktycznych korzysta zaledwie co trzecia osoba. Być może to efekt obawy, że po diagnozie nic się nie zadzieje. Te dane pokazują, jak wiele mamy do zrobienia w kontekście komunikacji dotyczącej opieki zdrowotnej i odpowiedzi na realne potrzeby pacjentów w Polsce” – uważa prof. Mateusz Jankowski ze Szkoły Zdrowia Publicznego w Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Choć dysponujemy już koordynatorami opieki, Krajową Siecią Onkologiczną, wyspecjalizowanymi ośrodkami oraz – w wielu przypadkach – dostępem do innowacyjnych terapii na europejskim poziomie, wydaje się, że kluczowym wyzwaniem jest obecnie skuteczniejsze informowanie pacjentów o tym, jak sprawnie poruszać się po systemie.

AI a opieka zdrowotna

Zdaniem specjalistów pomóc może w tym sztuczna inteligencja, z której korzysta już 50 proc. Polaków. Największy potencjał AI dostrzegamy w przyspieszaniu i wspieraniu procesu diagnozowania (46 proc.) oraz ułatwianiu dostępu do opieki zdrowotnej (32 proc.). Największe obawy związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji dotyczą ryzyka błędnej diagnozy (60 proc.) oraz niewłaściwego wykorzystania danych zdrowotnych (45 proc.).

Zdaniem ekspertów priorytetem powinno być jednak nie tyle wdrażanie nowych technologii czy powszechniejsze wykorzystanie AI w ochronie zdrowia, lecz dostrzeżenie, jakie problemy na ścieżce diagnostyczno-leczniczej napotyka pacjent i jak można je rozwiązać.

„Jeśli chodzi o cyfryzację polskiej ochrony zdrowia, to jesteśmy jednymi z liderów w Unii Europejskiej: e-recepta czy internetowe konto pacjenta to innowacyjne rozwiązania niedostępne dla wielu Europejczyków. Na tym jednak nie poprzestajemy, wciąż pracujemy nad wdrażaniem nowych rozwiązań. Jednym z przykładów jest Platforma Usług Inteligentnych. To projekt, którego zadaniem jest zintegrowanie publicznych szpitali z zaawansowanymi algorytmami sztucznej inteligencji, aby wspierać lekarzy w diagnostyce obrazowej i wczesnym rozpoznawaniu nowotworów. Ważne jednak jest nie to, żeby wdrażać jakiejkolwiek technologie, lecz myśleć o tym, jaki problem pacjenta mają one rozwiązać” – zwraca uwagę lekarka Ligia Kornowska, liderka Koalicji AI w zdrowiu.

Jej zdaniem badanie pokazuje, że Polacy podchodzą do algorytmów AI z ciekawością, ale też z mądrą ostrożnością – 26 proc. stosuje sztuczną inteligencję, aby lepiej zrozumieć otrzymaną diagnozę, 20 proc. używa jej do celów profilaktycznych, 19 proc. z pomocą technologii przygotowuje się do wizyty lekarskiej, a 15 proc. traktuje AI jako źródło drugiej opinii po odbytej wizycie.

Samoleczenie sposobem na brak dostępności specjalistów

W związku z problemami, z jakimi borykają się systemy zdrowia w wielu krajach, część pacjentów stara się rozwiązywać swoje problemy zdrowotne na własną rękę, 94 proc. Polaków niektóre dolegliwości (głównie związane z leczeniem bólu i łagodzeniem objawów przeziębienia lub grypy) leczy samemu w warunkach domowych, 72 proc. Polaków mierzy ciśnienie krwi samodzielnie, a 44 proc. używa aplikacji zdrowotnych. Zdaniem specjalistów konieczne jest w tej sytuacji wzmacnianie kompetencji społecznych w zakresie tego, w jaki sposób korzystać ze źródeł cyfrowych.

„Kiedyś był >>doktor Google<<, teraz jest AI. Algorytmy rozwijają się tak szybko, że korzysta z nich coraz więcej osób, musimy więc położyć nacisk na edukowanie pacjentów, aby potrafili rozróżnić, kiedy możliwe jest samodzielne postępowanie, a kiedy jednak należy udać się po pomoc do lekarza. Szczególnie, że modele językowe dostępne online to ruletka, w której można usłyszeć prawidłowe porady czy wnioski, ale można też otrzymać informacje nieprawdziwe, wręcz zagrażające zdrowiu. Poza tym najbardziej niepokojące jest, że 8 proc. pacjentów przyznaje się, że zmieniło dawkę leku lub jego stosowanie na podstawie odpowiedzi dużego modelu językowego” – dodaje Kornowska.

Większe uprawnienia dla farmaceutów

Coraz więcej mówi się o roli, jaką mogą odegrać tu farmaceuci.

„Ograniczona dostępność opieki lekarskiej sprawia, że to farmaceuci stają się dla wielu pacjentów pierwszym źródłem wsparcia. Warto optymalnie wykorzystać ten potencjał. Poza tradycyjną informacją o lekach, farmaceuci mogliby odpowiadać za prowadzenie pacjenta w procesie terapeutycznym oraz za edukację w zakresie nowych technologii. Chodzi o wypracowanie właściwych reakcji na sytuacje, w których pacjent przychodzi do farmaceuty lub gabinetu lekarskiego z diagnozą np. z ChatGPT. Zamiast bezwzględnie odrzucać narzędzia sztucznej inteligencji, lekarze i farmaceuci powinni nauczyć się precyzyjnie wskazywać pacjentom jej ograniczenia i granice bezpieczeństwa” – uważa Bartosz Bobrzyk, dyrektor Działu Consumer Healthcare w STADA.

To zdanie podziela Marta Prechtlova, Consumer Healthcare Director Stada Pharm.

„Podejście pacjentów do zdrowia zmienia się. Mamy lepszy dostęp do informacji i coraz więcej pacjentów chce świadomie dbać o swoje zdrowie, zapobiegać dolegliwościom i aktywnie partycypować w swoim leczeniu. Bo jeśli mam gorączkę, to czemu od razu biec do lekarza, szczególnie, że czas oczekiwania na wizytę jest długi? Łatwiej skorzystać z porad farmaceutów, którzy zajmują się już nie tylko wydawaniem leków, ale stają się konsultantami. Dlatego tak ważne staje się odpowiednie ich wyedukowanie” – uważa Prechtlova.

Z raportu wynika, że lekarze i farmaceuci wciąż mają największy wpływ na decyzje zdrowotne Polaków. Wskazuje na nich 75 proc. badanych. 71 proc. osób uważa, że to właśnie oni powinni odgrywać wiodącą rolę w edukacji zdrowotnej. Mimo rosnącej popularności kanałów cyfrowych, 57 proc. Polaków nadal preferuje zakup produktów OTC w aptece stacjonarnej.

„Na to zaufanie do nas wpływa na pewno fakt, że od kilku lat sukcesywnie zwiększają się nasze uprawnienia. Ustawa o zawodzie farmaceuty zdefiniowała, na czym dokładnie polega zawód farmaceuty i dodała kolejne świadczenia, które możemy zaoferować pacjentom. Mamy możliwość kwalifikowania i wykonywania szczepień ochronnych przy 26 chorobach, czy wykonywania badań diagnostycznych, w ostatnich miesiącach pojawił się dostęp dla nas do historii zdrowotnej pacjenta. Mamy nadzieję, że w najbliższych miesiącach pojawi się możliwość odnawiania recept, na co bardzo liczą pacjenci” – wymienia dr n. farm. Magdalena Stolarczyk, farmaceutka, autorka bloga farmaceuta-radzi.pl

Czy w przyszłości AI zastąpi lekarza?

Z raportu Stada Health 2026 wynika, że pacjenci nie chcą, aby sztuczna inteligencja zastąpiła lekarzy, lecz oczekują współpracy.

„W mojej ocenie sztuczna inteligencja jest świetna do uzupełniania wiedzy lekarza, musi on jednak umieć potwierdzić, czy informacja jest wiarygodna, czy jest halucynacją. Coraz częściej będzie się zdarzało, że lekarz będzie mógł przeprowadzać specjalistyczne konsultacje z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Mam na myśli np. lekarza na SOR bez specjalizacji, który musi zdiagnozować pacjenta, oceniając, czy są jakieś nieprawidłowości w badaniu radiologicznym. Zamiast czekać na opis radiologa, będzie mógł wesprzeć się certyfikowanym algorytmem AI, który podpowie mu, na co warto zwrócić uwagę w tym badaniu. Lekarz w POZ, korzystając z narzędzi sztucznej inteligencji, będzie mógł ocenić znamiona skórne u pacjenta, zamiast od razu kierować go do dermatologa. Myślę, że będziemy iść coraz bardziej w tym kierunku, zmniejszając barierę dostępności do specjalistycznej konsultacji lekarskiej, ale zawsze za pośrednictwem specjalisty medycznego” – uważa Ligia Kornowska.

Źródło: konferencja prasowa, na której przedstawiono wyniki raportu, 21.10.2026

Raport: https://www.stadapoland.pl/stada-health-report/stada-health-report-2026 

Źródło: PAP MediaRoom

Program połączy konferencję „MedTech czy TechMed. Driven by AI” oraz Dolnośląskie Forum Innowacji. Dwudniowe wydarzenie na Wydziale Farmaceutycznym UMW będzie okazją do rozmowy o tym, jak przekładać osiągnięcia nauki i technologii na konkretne korzyści dla pacjentów, lekarzy i przedsiębiorców.

Czy lekarską intuicję można opisać danymi?

Technologia pokochała medycynę już dawno. Medycyna powoli to uczucie odwzajemnia. To połączenie działa idealnie, gdy obie strony uważnie wsłuchują się w swoje potrzeby i mają świadomość ograniczeń. O tym od trzech lat rozmawiają uczestnicy konferencji „MedTech czy TechMed. Driven by AI” organizowanej przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu. W tym roku, 24 listopada, naukowcy, przedstawiciele szpitali i biznesu spróbują wspólnie ustalić, gdzie przebiega granica cyfryzacji medycyny.

– Największym sukcesem AI nie będzie to, że odpowie za lekarza. Będzie nim to, że lekarz dzięki niej podejmie lepszą decyzję i nadal będzie potrafił ją uzasadnić – podkreśla dr Kamila Ludwikowska.

Prodziekan ds. rozwoju i innowacji Wydziału Lekarskiego UMW oraz zastępca dyrektora ds. lecznictwa Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu od kilku lat z powodzeniem wdraża innowacje, w tym wielokrotnie nagradzaną aplikację Kid AID.

– Potrafię sobie wyobrazić coraz więcej obszarów i zastosowań AI w medycynie. Sama dążę do zdigitalizowania intuicji lekarskiej i zobiektywizowania oceny najmłodszych pacjentów pediatrycznych. Pytaniem zatem przestaje być to, czy doświadczenie kliniczne, intuicję, a nawet zaufanie da się przełożyć na dane – dodaje dr Ludwikowska.

Dyskusja o granicach cyfryzacji dotyczy więc nie tylko tego, co potrafi algorytm, lecz także tego, jak jego obecność zmienia myślenie lekarza i relację z pacjentem.

– To temat znacznie głębszy niż pytanie o to, które zadania lekarza można powierzyć technologii. Granice cyfryzacji zaczynają się już na poziomie naszej wiedzy o człowieku, która mimo ogromnego postępu nauk medycznych pozostaje niepełna. Stawiają pytania o możliwości pomiaru procesów biologicznych i zdolności do odwzorowania rzeczywistego kontaktu z pacjentem w postaci danych – podkreśla dr Agnieszka Siennicka, prodziekan ds. rozwoju Wydziału Nauk o Zdrowiu UMW, dodając, że nawet najbardziej zaawansowany system może analizować wyłącznie pewną zaimplementowaną w postaci danych reprezentację rzeczywistości klinicznej, a nie jej całość. – Szczególnie interesuje mnie to, co tracimy podczas tego odwzorowania: informacje wynikające z bezpośredniej obserwacji, doświadczenia klinicznego lekarza, jego intuicji czy wzajemnych zależności, których nie potrafimy jeszcze opisać. Dojrzeliśmy do dyskusji nie tylko o tym, jak daleko możemy posunąć cyfryzację medycyny, lecz również do zadania pytania, czy zawsze potrafimy rozpoznać granice własnych modeli i konsekwencje ich przekraczania.

Świadomość konsekwencji korzystania ze sztucznej inteligencji w środowisku medycznym to jeden z kluczowych elementów spotkania. Program obejmie kwestie odpowiedzialności zawodowej związanej z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i systemów opartych na AI, a także kierunki zmian regulacyjnych niezbędnych dla bezpiecznego wdrażania innowacji w ochronie zdrowia. Organizatorzy poza dyskusją o prawnych aspektach AI w medycynie zaplanowali także warsztaty, które pozwolą na określenie potrzeb praktyków w obszarze sztucznej inteligencji jako narzędzia wspierającego pracę kliniczną. Chcą mieć pewność, że przygotowując wytyczne, odpowiadają na potrzeby i oczekiwania środowiska, dla którego są one tworzone.

Nauka z realnym zastosowaniem w praktyce

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu od kilku lat konsekwentnie rozwija obszar innowacji. Kluczowym elementem tych działań jest praktyczne zastosowanie wypracowanych rozwiązań.

– Czasami pomysł wychodzi od naukowców, czasem z pomysłem przychodzi biznes. Przy dobrej współpracy i umiejętności zrozumienia wzajemnych potrzeb wypracowujemy rozwiązania, które realnie odpowiadają na potrzeby systemu, zmieniają go na lepsze. Mamy coraz więcej takich przykładów ze sztandarową, wielokrotnie nagradzaną aplikacją Kid AID wdrożoną we współpracy z Animativ Health – opowiada dyrektor Centrum Transferu Technologii UMW Jakub Sojka.

Pierwszy dzień będzie również okazją do prezentacji międzynarodowych startupów z sektora medtech. Podczas sesji pitchingowej młode firmy przedstawią swoje rozwiązania przedstawicielom funduszy kapitałowych, szukając możliwości rozwoju i pozyskania partnerów.

– Opowiemy też o możliwościach, które stwarza biznesowi powstające we Wrocławiu europejskie centrum doskonałości w obszarze niewydolności serca. Myślę o finansowanym z prestiżowego grantu Teaming for Excellence projekcie RAPTOR HF, który Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu koordynuje, współpracując z Uniwersytetem Oksfordzkim i berlińskim Charité. Jednym z kluczowych założeń wniosku jest komercjalizacja, to poważna oferta dla biznesu – wyjaśnia dyr. Sojka.

Wydarzenie wpisuje się także w działania samorządu województwa na rzecz rozwoju siedmiu regionalnych inteligentnych specjalizacji, wśród których znajduje się „Chemia i medycyna”.

– Rozwój innowacji wymaga współpracy nauki, biznesu i administracji publicznej. Musimy nie tylko tworzyć nowe rozwiązania, ale także szukać odpowiedzi na wyzwania, z którymi mierzymy się każdego dnia. Dolny Śląsk ma silne zaplecze naukowe, przedsiębiorców i ludzi, którzy potrafią przekuwać pomysły w konkretne działania. Chcemy ten potencjał rozwijać i tworzyć warunki, w których innowacje będą wspierać gospodarkę oraz poprawiać jakość życia mieszkańców – podkreśla Michał Rado, wicemarszałek województwa dolnośląskiego.

Od danych do globalnego wpływu

25 listopada odbędzie się kolejna edycja Dolnośląskiego Forum Innowacji, w tym roku pod hasłem „Od danych do globalnego wpływu”. Swoje projekty zaprezentują zespoły badawcze Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz studenci pracujący nad nowymi rozwiązaniami dla branży medycznej. Forum ma pomóc w nawiązywaniu kontaktów między twórcami innowacji a podmiotami, które mogą wesprzeć ich rozwój i wdrożenie.

– Dolnośląska gospodarka potrzebuje innowacji, ale równie ważne jest to, by nowe rozwiązania rzeczywiście trafiały do praktyki. Chcemy połączyć liderów biznesu, naukowców i przedstawicieli samorządu, aby ułatwić współpracę i przyspieszyć wdrażanie technologii. Takie spotkania pomagają budować relacje, z których mogą powstać konkretne projekty – mówi Bartłomiej Kubicz, dyrektor Departamentu Gospodarki i Promocji UMWD.

Uczestnicy porozmawiają o przygotowaniu polskich szpitali do kolejnej generacji cyfrowej transformacji. Wśród tematów znajdą się wykorzystanie sztucznej inteligencji, danych zdrowotnych i interoperacyjności systemów do poprawy jakości leczenia, wzmacniania bezpieczeństwa zdrowotnego państwa i budowania zaufania społecznego. Dyskusja obejmie również warunki, które pozwolą innowacyjnym rozwiązaniom medycznym wyjść poza etap badań i projektów, trafić do pacjentów, przyciągać inwestorów i zdobywać rynki międzynarodowe. Ważnym elementem rozmowy będą także strategiczne inwestycje regionu, w tym budowa Dolnośląskiego Centrum Onkologii.

Dolnośląskie Dni Innowacji w Zdrowiu mają stworzyć przestrzeń do współpracy między środowiskiem medycznym, naukowcami, przedsiębiorcami i administracją publiczną. Szczególna uwaga zostanie poświęcona odpowiedzialnemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji, bezpieczeństwu danych medycznych oraz wdrażaniu rozwiązań wspierających decyzje kliniczne. Uczestnicy poznają także projekty rozwijane przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, w tym aplikację Kid AID oraz międzynarodowy projekt RAPTOR HF dotyczący niewydolności serca. Wydarzenie odbędzie się na Wydziale Farmaceutycznym UMW przy ul. Borowskiej 211 we Wrocławiu.

Zapisy na wydarzenie Dolnośląskie Dni Innowacji w Zdrowiu, 24–25 listopada 2026 roku, Wydział Farmaceutyczny UMW, ul. Borowska 211 we Wrocławiu.

Zapisy na warsztat  „Kapitał czeka, ale najpierw formalności: warsztat SLK Partners dla startupów” – liczba miejsc ograniczona.

Zapisy na warsztat „Nie zgub dziecka w sieci” – liczba miejsc ograniczona.

Zapisy na warsztat konsultacyjny „Nie zgub dziecka w sieci” – liczba miejsc ograniczona.

Źródło: inf pras

Badania genetyczne odgrywają coraz większą rolę w diagnostyce nowotworów, chorób rzadkich i schorzeń dziedzicznych. Ich wyniki mogą decydować o wyborze leczenia, a także wskazywać na ryzyko zachorowania u członków rodziny pacjenta. Tymczasem, jak wynika z kontroli Najwyższej Izby Kontroli obejmującej lata 2022–2025, rozwój diagnostyki genetycznej w Polsce nie idzie w parze z odpowiednimi regulacjami prawnymi.

Badania genetyczne bez kompleksowych regulacji

Pierwsze założenia ustawy dotyczącej badań genetycznych powstały w 2013 roku, a w 2017 roku rozpoczęto prace nad projektem przepisów regulujących wykonywanie testów genetycznych u człowieka. Do dziś nie wprowadzono jednak kompleksowych rozwiązań określających zasady prowadzenia badań, przechowywania materiału genetycznego i nadzoru nad laboratoriami.

NIK skontrolowała Ministerstwo Zdrowia oraz 13 podmiotów leczniczych posiadających laboratoria genetyczne. Ustalono, że resort nie dysponuje pełnymi informacjami o liczbie laboratoriów, wykonywanych badań, poradni genetycznych i biobanków. W okresie objętym kontrolą Ministerstwo Zdrowia nie prowadziło również kontroli placówek wykonujących badania genetyczne.

Zastrzeżenia dotyczyły także standardów jakości. Chociaż kontrolowane laboratoria posiadały certyfikaty, często obejmowały one jedynie wybrane rodzaje badań. Z wyjątkiem jednej placówki nie wdrożono normy ISO 15189 w zakresie metod biologii molekularnej.

Materiał genetyczny trafia za granicę bez wiedzy pacjentów

Jednym z najpoważniejszych ustaleń NIK jest przekazywanie materiału genetycznego do zagranicznych laboratoriów bez wiedzy i zgody osób, od których został pobrany.

Od stycznia 2022 roku do 30 września 2025 roku prezes NFZ wydał 86 decyzji dotyczących wykonywania badań genetycznych za granicą. Według kontrolerów rzeczywista liczba takich badań jest wielokrotnie większa, ponieważ część placówek zleca je zagranicznym podmiotom bez wiedzy Funduszu.

Materiał może trafiać również poza Unię Europejską, w tym do dalekowschodnich firm biotechnologicznych. NIK zwróciła uwagę na przypadki tworzenia przez zagraniczne laboratoria własnych baz danych na podstawie otrzymanego materiału genetycznego, a następnie pobierania opłat za dostęp do zgromadzonych informacji.

Problemem jest również brak pełnej wiedzy o standardach jakości stosowanych przez zagraniczne laboratoria. Może to zwiększać ryzyko uzyskania niewiarygodnych wyników, a w konsekwencji podejmowania błędnych decyzji diagnostycznych i terapeutycznych.

Coraz dłuższe kolejki do poradni genetycznych

Kontrola wykazała także pogarszającą się dostępność poradnictwa genetycznego finansowanego przez NFZ.

Średni czas oczekiwania dorosłych pacjentów na pilną konsultację wzrósł z 48 dni w 2022 roku do 124 dni w połowie 2025 roku. W przypadkach stabilnych wydłużył się ze 115 do 223 dni.

Najdłuższe kolejki odnotowano w województwie małopolskim, gdzie na pilną poradę trzeba było czekać średnio 280 dni, a na konsultację w przypadku stabilnym – 488 dni.

Jedną z przyczyn jest niedobór specjalistów. W Polsce na 100 tys. mieszkańców przypada średnio 0,43 lekarza specjalisty genetyki klinicznej, podczas gdy rekomendowany wskaźnik wynosi 0,7. Pomimo zgłaszanych potrzeb genetyka kliniczna nie została uznana za specjalizację priorytetową.

NIK apeluje o pilne zmiany

Najwyższa Izba Kontroli zaleciła Ministerstwu Zdrowia przygotowanie kompleksowych przepisów dotyczących diagnostyki genetycznej, wprowadzenie obowiązkowego rejestru laboratoriów, określenie standardów jakości badań oraz zasad przekazywania materiału genetycznego za granicę.

Izba wskazała również na konieczność powiązania badań z poradnictwem genetycznym oraz uregulowania działalności biobanków.

Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało kontynuowanie prac legislacyjnych. Wniosek o wpis projektu do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów ma zostać złożony w IV kwartale 2026 roku.

Ustalenia NIK pokazują, że mimo rosnącego znaczenia diagnostyki genetycznej polski system ochrony zdrowia nadal nie zapewnia jednolitych zasad nadzoru nad badaniami i ochrony materiału genetycznego. Po ponad dekadzie prac nad regulacjami kluczowe pozostaje nie tylko ich przyjęcie, ale także zapewnienie pacjentom dostępu do wiarygodnej diagnostyki i specjalistycznego poradnictwa.

Źródło: Najwyższa Izba Kontroli, komunikat dotyczący jakości i bezpieczeństwa badań genetycznych, październik 2026 r.

Konferencję „Nielegalny wywóz leków – działania państwa na rzecz bezpieczeństwa pacjentów” zorganizował Główny Inspektorat Farmaceutyczny we współpracy z Ministerstwem Zdrowia. Spotkanie otworzył Łukasz Pietrzak, Główny Inspektor Farmaceutyczny.

W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele instytucji odpowiedzialnych za nadzór nad rynkiem leków oraz wykrywanie i ściganie nieprawidłowości. Ministerstwo Zdrowia reprezentował Mateusz Oczkowski, dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji. W panelach uczestniczyli również przedstawiciele Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, Ministerstwa Finansów i Krajowej Administracji Skarbowej oraz Prokuratury Krajowej.

Kiedy lek zamiast do pacjenta trafia poza legalny system

Jednym z głównych tematów konferencji był tzw. odwrócony łańcuch dystrybucji leków. To mechanizm, w którym produkty lecznicze przeznaczone dla pacjentów są niezgodnie z prawem pozyskiwane z rynku detalicznego, a następnie kierowane do dalszego obrotu, w tym za granicę.

W praktyce oznacza to, że lek, który powinien trafić z hurtowni do apteki, a następnie do pacjenta, zostaje wyprowadzony z legalnego łańcucha dystrybucji. Konsekwencją może być ograniczenie dostępności określonych produktów leczniczych dla pacjentów w Polsce.

Eksperci wyjaśnili, w jaki sposób działa ten mechanizm, jakie podmioty mogą być w niego zaangażowane oraz jak rozpoznawane są nieprawidłowości w obrocie lekami.

Współpraca instytucji w walce z nielegalnym procederem

Skuteczne przeciwdziałanie nielegalnemu wywozowi leków wymaga współpracy instytucji odpowiedzialnych za nadzór, kontrolę i ściganie przestępstw. Podczas konferencji przedstawiciele Inspekcji Farmaceutycznej, Krajowej Administracji Skarbowej i Prokuratury Krajowej przedstawili swoje zadania oraz sposób współdziałania w przypadku podejrzenia nieprawidłowości w obrocie produktami leczniczymi.

Omówiono działania nadzorcze, kontrolne i śledcze oraz wymianę informacji między instytucjami. Pokazano również, jak identyfikowane są mechanizmy wykorzystywane do nielegalnego pozyskiwania i dalszego obrotu lekami.

Dla pacjenta najważniejsza jest dostępność leczenia

Nielegalny obrót lekami nie jest wyłącznie problemem rynku farmaceutycznego. Jego konsekwencje mogą dotknąć przede wszystkim pacjentów, jeśli produkty lecznicze przeznaczone na polski rynek nie trafiają tam, gdzie są potrzebne.

Dlatego działania państwa koncentrują się zarówno na wykrywaniu nieprawidłowości, jak i ochronie legalnego łańcucha dystrybucji leków. Celem jest zapewnienie, aby produkty lecznicze przeznaczone dla polskich pacjentów były dla nich dostępne.

Fakty, kompetencje i odpowiedzi na pytania

W ostatniej części konferencji eksperci wyjaśnili najważniejsze wątpliwości związane z nielegalnym wywozem leków. Doprecyzowali również, jakie kompetencje mają poszczególne instytucje i jakie działania mogą podejmować w przypadku stwierdzenia.

Źródło: MZ

W inauguracji wzięli udział: Irakli Sasania – wiceminister ds. osób przesiedlonych z terytoriów okupowanych, pracy, zdrowia i spraw społecznych Gruzji oraz prof. Piotr Sankowski, specjalista w dziedzinie sztucznej inteligencji. Zebrani wysłuchali także nagranego wystąpienia komisarza Unii Europejskiej ds. zdrowia i dobrostanu zwierząt Olivéra Várhelyiego, Spotkanie otworzyła minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

– Łączy nas przekonanie, że zdrowie jest dziś jednym z najważniejszych obszarów polityk publicznych. Jednocześnie systemy ochrony zdrowia stoją przed wyzwaniami, które jeszcze niedawno wydawały się odległą przyszłością. Rozwój sztucznej inteligencji, rosnące znaczenie danych, potrzeba zapewnienia cyberbezpieczeństwa oraz zmieniające się potrzeby społeczeństw sprawiają, że musimy na nowo definiować sposób funkcjonowania ochrony zdrowia – powiedziała minister zdrowia Jolanta Sobierańska – Grenda.

Do Warszawy przyjechali przedstawiciele europejskich instytucji odpowiedzialnych za zdrowie i cyfryzację, środowiska naukowego, szpitali, organizacji branżowych oraz stowarzyszeń działających na rzecz bezpiecznej transformacji cyfrowej ochrony zdrowia.

W obradach wzięli udział ambasadorowie i przedstawiciele korpusu dyplomatycznego akredytowani w Polsce, a także reprezentanci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU).

Technologia ma służyć pacjentom

Polska w ostatnich latach przeznaczyła miliardy złotych na rozwój cyfrowej infrastruktury ochrony zdrowia, a dziś przechodzi do kolejnego etapu tej transformacji. Jeszcze w tym roku polskie szpitale otrzymają dostęp do krajowej platformy sztucznej inteligencji z certyfikowanymi algorytmami wspierającymi diagnostykę obrazową. Równocześnie Centrum e-Zdrowia wspiera około tysiąca szpitali i podmiotów leczniczych, dbając o bezpieczeństwo usług cyfrowych, od których każdego dnia zależy opieka nad blisko 37 milionami obywateli.

– Cyfryzacja nie jest celem samym w sobie. Jej wartość polega na tym, że pomaga lepiej odpowiadać na potrzeby pacjentów, wspierać personel medyczny oraz podejmować trafniejsze decyzje w polityce zdrowotnej. Dlatego dziś coraz częściej mówimy nie tylko o technologii, ale także o odpowiedzialnym wykorzystywaniu wiedzy, danych i współpracy – podkreśliła minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Nowoczesne narzędzia mogą pomagać szybciej wykrywać zagrożenia zdrowotne, podejmować trafniejsze decyzje i lepiej planować leczenie. Dla pacjentów oznaczają szansę na lepiej skoordynowaną i bezpieczniejszą opiekę oraz większą ciągłość leczenia. Personel medyczny zyskuje natomiast wsparcie w codziennej pracy i łatwiejszy dostęp do informacji potrzebnych do diagnozowania oraz leczenia.

Rozwój sztucznej inteligencji i coraz szersze wykorzystywanie zasobów cyfrowych zmieniają sposób organizacji opieki zdrowotnej. Nowe technologie muszą być jednak wdrażane odpowiedzialnie – z poszanowaniem praw pacjentów, ochroną danych, dbałością o cyberbezpieczeństwo oraz uwzględnieniem potrzeb personelu medycznego.

Od wiedzy do praktycznych działań

Po inauguracji w Ministerstwie Zdrowia kolejne dwa dni wydarzenia mają formę warsztatową w Centrum e-Zdrowia. Zajęcia dotyczą kompetencji i narzędzi potrzebnych do budowania nowoczesnego, bezpiecznego i odpornego systemu ochrony zdrowia.

22 września warsztaty odbywają się w ramach dwóch ścieżek tematycznych:

• „Governing AI in Health Systems” – poświęconej odpowiedzialnemu zarządzaniu sztuczną inteligencją oraz przechodzeniu od projektów pilotażowych do wdrażania AI na szeroką skalę;
• „Cybersecurity as Health Security” – dotyczącej wzmacniania cyberodporności, ochrony infrastruktury krytycznej oraz zapewniania ciągłości opieki w coraz bardziej cyfrowym środowisku.

Na 23 września zaplanowano warsztaty „Data, Governance and Resilient Health Systems”. Będą one poświęcone zarządzaniu opartemu na danych, sprawnej wymianie informacji między systemami, wzmacnianiu odporności sektora zdrowia oraz dalszej współpracy międzynarodowej.

Bezpieczna cyfryzacja dla lepszej opieki

Trzydniowe wydarzenia umożliwiają ekspertom z różnych państw wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Rozmowy dotyczą zarówno rozwoju nowych technologii i zasad ich bezpiecznego oraz odpowiedzialnego stosowania w codziennej opiece nad pacjentami.

Odpowiednie wykorzystanie sztucznej inteligencji i narzędzi cyfrowych może pomóc budować system ochrony zdrowia, który lepiej odpowiada na potrzeby pacjentów, skuteczniej wspiera personel medyczny i jest bardziej odporny na cyberzagrożenia.

Źródło: MZ

Rozmawiali o tym w piątek w Warszawie podczas debaty „Diagnoza z algorytmu, terapia z TikToka. Co zrobić z infodemią?”. W spotkaniu wzięli udział prof. Wiesław Jędrzejczak z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, prof. Dominik Batorski z Uniwersytetu Warszawskiego, Monika Waćkowska-Kabaczyńska z Głównego Inspektoratu Sanitarnego, prezes Stowarzyszenia Pravda Jakub Śliż, reporter Mirosław Wlekły oraz Paweł Nowacki, współzałożyciel Stowarzyszenia Praktyków Transformacji Cyfrowej.

Debata podsumowywała projekt „Snake Oil Nation: Investigating Pseudoscientific Health Practices in Poland”, poświęcony rosnącemu w Polsce rynkowi pseudonaukowych praktyk zdrowotnych. Jego autorzy badali, jak prywatne kliniki, influencerzy i marki sprzedają niepotwierdzone naukowo terapie i produkty oraz jak zdobywają zaufanie odbiorców.

W trakcie spotkania przytoczono dane z raportu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu pokazujące, że od stycznia 2025 r. do maja 2026 r. temat dezinformacji medycznej pojawił się w ponad 32 tys. publikacji w mediach, których łączny zasięg wyniósł ok. 2,6 mld. Na platformach społecznościowych odnotowano ponadto 347 tys. wpisów, które mogły dotrzeć łącznie do odbiorców ok. 850 mln razy. Dane obejmowały zarówno treści dezinformacyjne, jak i materiały je prostujące.

Prof. Dominik Batorski z UW zwrócił uwagę, że spora część dezinformacji medycznej jest motywowana ekonomicznie. W ramach projektu analizowano więc także reklamy produktów okołomedycznych. Jednoznacznie pseudonaukowe treści stanowiły tylko kilka procent z nich, ale osiągały ogromne zasięgi, a część reklam znikała dopiero wtedy, gdy zdążyła już dotrzeć do odbiorców.

Ekspert zauważył jednak, że problem nie ogranicza się do najbardziej oczywistych przykładów pseudonauki. – Mamy całkiem sporą szarą strefę produktów, które są produktami okołomedycznymi i ich stosowanie ma pewne korzyści, ale są reklamowane w sposób, który jest problematyczny – powiedział.

Jak wyjaśnił, chodzi m.in. o obietnice niemające pokrycia w faktach. Na samych platformach należących do Meta badacze znaleźli dziesiątki tysięcy tego typu reklam. Zdaniem prof. Batorskiego jednym ze sposobów walki z dezinformacją powinna być demonetyzacja takich treści. Potrzebna jest też większa odpowiedzialność platform za rozpowszechnianie fałszywych informacji.

Naukowiec podkreślił też, że poszczególne środowiska powinny skuteczniej reagować na pseudonaukowe praktyki we własnych szeregach. Dotyczy to nie tylko lekarzy, ale także mediów, którym – jak zauważył – zdarzało się promować osoby tworzące pseudomedyczne treści.

Jak podkreślił Mirosław Wlekły, który w ramach projektu przygotował reportaż o osobach korzystających z pseudonaukowych terapii, błędem jest przekonanie, że dezinformacji medycznej ulegają wyłącznie osoby słabo wykształcone lub mało krytyczne. Jej promotorzy często są charyzmatyczni i potrafią przekonać do siebie ludzi, którzy szukają pomocy w trudnej sytuacji. Dlatego ofiarą dezinformacji może stać się każdy, zwłaszcza gdy medycyna nie jest w stanie zaoferować mu (lub jego bliskim) prostego i pewnego rozwiązania.

– Te osoby pełnią rolę lekarzy, naukowców, spowiedników, psychologów. Ludzie z problemami zdrowotnymi szukają ratunku gdziekolwiek, a tu znajdują zazwyczaj stuprocentowe odpowiedzi. Nauka jest po prostu skomplikowana i mało w niej odpowiedzi: tak albo nie, białe albo czarne – powiedział.

Jak dodał, wejście w takie środowisko może prowadzić do przyjmowania kolejnych, coraz dalej idących teorii spiskowych. Zauważył, że treści pseudomedyczne często łączą się tam z narracjami prorosyjskimi, antyukraińskimi czy podważającymi zmiany klimatu.

Jakub Śliż ze Stowarzyszenia Pravda zwrócił uwagę na potrzebę przynależności. Wokół alternatywnych terapii tworzą się grupy ludzi, którzy wzajemnie się wspierają i spotykają także poza internetem. Jego zdaniem problem jest przez to niezwykle trudny do pokonania, bo jakakolwiek próba zewnętrznej interwencji może zostać odebrana jako atak i kolejny dowód na to, że „system” ich zwalcza.

Śliż mówił też, że fact-checkerzy są w trudniejszej sytuacji niż dezinformatorzy. Muszą sprawdzać źródła i tłumaczyć złożone zagadnienia, podczas gdy fałszywy przekaz może odwołać się do emocji i błyskawicznie rozprzestrzenić w internecie.

Prof. Wiesław Jędrzejczak wskazał, że pseudonauka często zyskuje wiarygodność dzięki językowi. Proste produkty i praktyki są opisywane za pomocą terminów brzmiących naukowo, co może sprawiać wrażenie, że stoją za nimi wiedza i badania. Jako przykłady podał „wodę modyfikowaną genetycznie” oraz określenie „suplement diety”, które brzmi znacznie bardziej specjalistycznie niż „dodatek do pożywienia”.

Monika Waćkowska-Kabaczyńska z GIS mówiła o ogromnej asymetrii między działaniem dezinformatorów i administracji publicznej. – Influencer może w ciągu 30 sekund nagrać film, puścić go na kanale i on zaczyna żyć, być podawany dalej, robić zasięgi. My każdą informację musimy zweryfikować, ustalić źródło, często skonsultować merytorycznie i prawnie. To zajmuje czas (…), bo za każdą informacją, którą wypuszczamy jako urząd, ktoś bierze odpowiedzialność prawną i służbową – wyjaśniła.

W jej opinii prawdziwe informacje są też przeważnie mniej atrakcyjne. Komunikat, że dowody naukowe nie potwierdzają skuteczności danej terapii, przegrywa emocjonalnie z historią człowieka, który twierdzi, że lekarze nie potrafili mu pomóc, ale zrobiła to określona metoda.

Waćkowska-Kabaczyńska podkreśliła też, że skutki dezinformacji mogą wykraczać daleko poza zakup suplementu. Może ona podważać zaufanie do lekarzy, urzędów i instytucji państwa, a w skrajnym przypadku prowadzić do odmowy współpracy także podczas realnego zagrożenia zewnętrznego.

Dlatego GIS stawia na edukację i budowanie odporności na dezinformację od najmłodszych lat. Prowadzi programy dla uczniów i seniorów, czyli grup szczególnie narażonych na fałszywe informacje.

Waćkowska-Kabaczyńska zwróciła również uwagę na potrzebę uproszczenia języka administracji. – Jeżeli administracja będzie się chowała za bardzo trudnym językiem, nie zbuduje zaufania. Dlatego prosty język jest kluczowy, żeby docierać do ludzi z jasnym przekazem. Musimy szkolić urzędników, bo przez lata nabyte przyzwyczajenie do mówienia ex cathedra i w trzeciej osobie bardzo trudno jest wyplenić – podkreśliła.

Żródło: Nauka w Polsce

Główny koordynator do spraw ochrony zdrowia psychicznego w Biurze RPO Błażej Kmieciak zwrócił się o wyjaśnienia do konsultanta krajowego w dziedzinie psychoterapii dr. n. med. Łukasza Müldnera-Nieckowskiego. Na tym etapie nie można więc mówić o potwierdzonym wstrzymaniu specjalizacji. RPO chce dopiero ustalić, czy taka decyzja została podjęta, a jeśli tak, z jakich powodów.

Sprawa jest istotna, ponieważ specjalizacja z psychoterapii nie jest jedynie projektem. Została formalnie dodana do wykazu specjalizacji w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia rozporządzeniem Ministra Zdrowia z czerwca 2023 roku. Przepisy określiły również, jakie wykształcenie umożliwia rozpoczęcie tej ścieżki.

Jednocześnie w systemie funkcjonują już specjalizacje z psychoterapii dzieci i młodzieży oraz psychoterapii uzależnień. Osoby kształcące się w tych dziedzinach przystępują do państwowych egzaminów. Ewentualne zatrzymanie kolejnej specjalizacji rodzi więc pytanie nie tylko o jej przyszłość, ale o spójność całego systemu kształcenia psychoterapeutów.

Sytuację dodatkowo komplikuje trwająca dyskusja nad ustawowym uregulowaniem zawodu psychoterapeuty. W Sejmie procedowany jest poselski projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty oraz samorządzie zawodowym, a Ministerstwo Zdrowia prowadzi własne prace nad propozycjami rozwiązań w tym obszarze.

Specjalizacja i ustawowa regulacja zawodu to jednak dwie różne kwestie. Specjalizacja tworzy państwową ścieżkę uzyskania określonych kwalifikacji w ochronie zdrowia. Ustawa ma znacznie szerzej odpowiedzieć na pytanie, kto będzie mógł wykonywać zawód psychoterapeuty, jakie kwalifikacje będą do tego potrzebne i jakie zasady odpowiedzialności zawodowej będą obowiązywały.

Dlatego jednym z najważniejszych pytań RPO jest to, jak przyszłe przepisy zostaną powiązane z już istniejącymi specjalizacjami. Nie mniej istotna jest sytuacja osób, które już rozpoczęły kształcenie lub przygotowują się do wejścia na określoną ścieżkę zawodową. Przy zmianie modelu potrzebne będą jasne przepisy przejściowe, aby zdobywane obecnie kwalifikacje nie znalazły się w prawnej próżni.

Problem ma też bezpośrednie znaczenie dla pacjentów. Uregulowanie psychoterapii ma pozwolić na stworzenie bardziej przejrzystych zasad dotyczących kwalifikacji osób prowadzących terapię i zwiększyć bezpieczeństwo korzystających z niej osób. Jeśli jednak równolegle funkcjonuje kilka ścieżek zdobywania kwalifikacji, system powinien jasno określać ich wzajemne relacje.

Na razie RPO oczekuje odpowiedzi konsultanta krajowego. Dopiero wtedy będzie wiadomo, czy specjalizacja z psychoterapii ma jedynie opóźnienie, czy rzeczywiście rozważane jest odstąpienie od jej uruchomienia. Kluczowe pozostaje pytanie, jak państwo chce docelowo uporządkować kształcenie psychoterapeutów, aby kolejne regulacje nie tworzyły nowych niejasności zamiast je usuwać.

Źródło: RPO

Dezinformacja medyczna nie jest już tematem publikacji w mediach branżowych. Ostatni kwartał, którego analizę zawiera Barometr dezinformacji, pokazuje, że tocząca się wokół ustawy dyskusja o pseudomedycynie przestała być wyłącznie rozmową o bezpieczeństwie pacjentów. Została połączona z polityką, wolnością słowa, „cenzurą”, „Big Pharmą” czy rzekomym zagrożeniem dla zielarzy i dietetyków. Temat medyczny stał się paliwem dla szerszego konfliktu politycznego i światopoglądowego. I jako konflikt świetnie sprzedał się w mediach.

Potrzebujemy działań systemowych – Obserwatorium Dezinformacji Medycznej UMW

– Świat medyczny to dziś za mało, by skutecznie przeciwdziałać dezinformacji. Konieczne jest działanie międzysektorowe, a przede wszystkim działanie systemowe. Deklaracje, jednorazowe akcje czy eventy nie przełożą się na wymierne rezultaty. Dlatego na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu stworzyliśmy Centrum Odkryć Medycznych, w którym wyodrębniamy teraz Obserwatorium Dezinformacji Medycznej – wyjaśnia rektor uczelni prof. Piotr Ponikowski. – Przestajemy rozmawiać na poziomie ogólnikowych haseł i przypuszczeń, odnosimy się do tworzonych przez nas analiz, narracji i liczb opisujących konkretny moment w czasie. Relacjonujemy rzeczywistość niemal na bieżąco, co pozwala lepiej zrozumieć jej dynamikę i dzięki temu przygotować działania, które mogą zapobiegać nowym stanom zapalnym. Obserwatorium jest częścią szerszego systemu działań UMW na rzecz odporności informacyjnej państwa. Obejmuje on popularyzację nauki, bezpłatny podręcznik edukacji zdrowotnej, narzędzia AI wspierające nauczycieli, ich kształcenie oraz portal weryfikujący popularne mity medyczne – podkreśla rektor prof. Piotr Ponikowski.

„Lex szarlatan” uruchomił lawinę

Pierwszy kwartalny Barometr pozwala zobaczyć, jak ta debata zmienia się pod wpływem bieżących wydarzeń. Od czerwca do końca sierpnia zidentyfikowano 8393 publikacje i wpisy dotyczące dezinformacji zdrowotnej. Wygenerowały one 883 mln potencjalnych kontaktów z przekazem. Analiza objęła również 9136 komentarzy internautów.

Najważniejszym tematem kwartału był spór o ustawę określaną jako „lex szarlatan”. Odpowiadał za 64 proc. wszystkich publikacji i wpisów oraz 76 proc. całego zasięgu analizowanej debaty. W ciągu trzech miesięcy pojawiło się 5369 materiałów dotyczących ustawy, które wygenerowały blisko 674 mln potencjalnych kontaktów i ponad 5 tys. komentarzy.

Punktem zwrotnym była decyzja prezydenta z 20 sierpnia o niepodpisaniu ustawy i skierowaniu jej do Trybunału Konstytucyjnego. Tego dnia ukazało się 1458 publikacji i wpisów, generujących 190 mln kontaktów. Dzień później, po zapowiedzi projektu prezydenckiego, odnotowano kolejne 1009 materiałów. W ciągu zaledwie dwóch dni powstało ich 2467.

– W mojej ocenie poszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta to dobry kierunek. Oczywiście można dyskutować nad zakresem tych kompetencji, definicjami praktyk pseudomedycznych czy dezinformacji medycznej, ale warto też podkreślić, że uprawnienia, jakie miał zyskać Rzecznik Praw Pacjenta, nie są uprawnieniami nowymi w polskim porządku prawnym. Zgodnie z treścią uzasadnienia do projektu „lex szarlatan” zostały one zaprojektowane na wzór kompetencji, jakie w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów już posiada Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – przypomina Dominika Szachniewicz – radca prawny i dyrektor generalna UMW. Skoro jako konsumenci jesteśmy objęci wszechstronną ochroną, to dlaczego obawiamy się podobnej ochrony w sytuacji, gdy chodzi o nasze życie czy zdrowie, a skutki pewnych działań mogą być już dla nas nieodwracalne? Dzisiaj nie ma żadnego systemu ostrzegania przed dezinformacją medyczną czy praktykami pseudomedycznymi. Dlatego sam system kar to za mało. Musimy mieć jako pacjenci legalne źródło informacji, np. w postaci rejestru podmiotów prowadzących dezinformację medyczną, a ochrona naszego życia i zdrowia musi być priorytetem w zderzeniu z nieuczciwą działalnością zarobkową – apeluje Dominika Szachniewicz. 

Dezinformacja „recyklinguje” stare narracje

 Barometr pokazuje, że fałszywe narracje nie znikają wraz z końcem wydarzenia, które je uruchomiło. Pozostają w infosferze i mogą zostać szybko wykorzystane przy kolejnym sporze, kryzysie czy decyzji politycznej.

– „Lex szarlatan” uwidocznił, jak łatwo istniejące narracje można podłączyć pod nowe wydarzenie: „Big Pharma” staje się „lex Big Pharma”, a wcześniejsze opowieści o cenzurowaniu niewygodnej wiedzy – argumentem przeciw regulacjom dotyczącym pseudomedycyny – wyjaśnia Wioletta Samborska, dyrektorka Centrum Odkryć Medycznych UMW. –  Dezinformacja nie zaczyna się od zera. Ma bibliotekę gotowych opowieści, które można uruchomić przy kolejnym, „sprzyjającym im” wydarzeniu – dodaje.

U progu nowych kryzysów

Barometr identyfikuje nie tylko tematy, ale również formuły narracyjne, które mogą zostać ponownie wykorzystane. Wokół „Lex szarlatan” pojawiły się trzy szczególnie wyraźne schematy:  ustawa miała być projektem napisanym pod dyktando koncernów farmaceutycznych, uderzać w zielarzy i dietetyków oraz prowadzić do cenzury i odebrania pacjentom prawa wyboru.

Narracja „Lex Big Pharma” pojawiła się w 226 materiałach i 304 komentarzach. Niemal równie często – w 227 materiałach – powtarzano, że regulacja zagrozi legalnej działalności zielarzy, dietetyków i praktyków medycyny naturalnej. Ten przekaz okazał się szczególnie istotny, ponieważ łączył narrację antysystemową z bardziej powszechną obawą o ograniczenie legalnych praktyk. W 56 materiałach ustawę przedstawiano natomiast jako narzędzie cenzury i ograniczania wolności. Duże ryzyko nasilenia dezinformacji medycznej wiąże się także z wygenerowanymi przez AI wizerunkami lekarzy oraz głośnymi procesami sądowymi celebrytów szerzących antynaukowe treści.

Głos nauki jest słyszalny, ale pojawia się zbyt rzadko

Eksperci wyjaśniający i prostujący treści dezinformacyjne pojawili się w mediach w badanym okresie 264 razy. Promotorzy pseudonauki mieli 578 wystąpień. Co ciekawe, materiały eksperckie miały zdecydowanie większy zasięg. Jak to możliwe? Pojawiały się w mediach, które docierały znacznie szerzej. To pokazuje, że odpowiednio zaplanowana obecność ekspertów w mediach może skutecznie równoważyć przekaz pseudonaukowy. Pod warunkiem, że nie ograniczy się wyłącznie do samych materiałów dziennikarskich, ale obejmie też pojawiające się pod nimi komentarze.

Dezinformacja żyje w komentarzach

Treści fałszywe lub wprowadzające w błąd stanowiły 7% analizowanych publikacji i postów, ale ich udział wzrastał do 12% w komentarzach. W analizie uwzględniono 9136 komentarzy.

To istotna różnica, która unaocznia,  że rzetelny materiał dziennikarski czy wypowiedź eksperta nie zamyka obiegu informacji. Pod publikacją może powstać drugi obieg: pojawiają się kontrargumenty, teorie spiskowe, osobiste świadectwa czy podważanie wiarygodności lekarzy.

– Liczby w naszym raporcie mówią same za siebie, ale warto powiedzieć wprost, co się za nimi kryje. Śledzimy media i rzadko widzimy temat zdrowotny, który w dwa dni potrafi wygenerować blisko dwa i pół tysiąca publikacji. Oczywiście stwierdzenie to nie odnosi się do wydarzeń niespodziewanych czy kryzysowych – jak pandemia Covid. To pokazuje, że dezinformacja medyczna przestała być niszą i zdecydowanie żyje tam, gdzie są emocje, konflikt i szybkie tempo newsa – przyznaje Marcin Szczupak CEO Mediaboard Polska.

– Dla nas jako firmy zajmującej się monitoringiem i analityką mediów najważniejszy wniosek jest taki, że nie wystarczy patrzeć na to, co napisała redakcja. Trzeba dostrzegać też to, co dzieje się później w komentarzach i mediach społecznościowych, w drugim, nieformalnym obiegu informacji. To tam fałszywe treści rosną najszybciej.

Cieszymy się, że mogliśmy wesprzeć Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu danymi do tego opracowania. Wierzymy, że regularne pokazywanie skali zjawiska liczbami, a nie przeczuciami to pierwszy krok do tego, żeby skutecznie na nie reagować – dodaje CEO Mediaboard Polska.

Szczegółowe analizy i metodologie badania znaleźć można w Barometrze dezinformacji medycznej na stronie: https://www.umw.edu.pl/pl/raport

Źródło: inf pras

W Polsce funkcjonuje 21 Regionalnych Centrów Krwi i Krwiolecznictwa (RCKiK). Ich zadaniem jest zarządzanie zasobami krwi i jej składników od momentu pobrania, przez przygotowanie do podania choremu, aż po dystrybucję do podmiotów leczniczych. Krew wykorzystywana jest podczas operacji oraz leczenia schorzeń związanych z układem krwiotwórczym. Z tego względu system publicznej służby krwi pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu ochrony zdrowia, zapewniając bezpieczeństwo i ciągłość leczenia pacjentów w całym kraju.

Jak wynika ze sprawozdań finansowych RCKiK, łączny zysk netto wypracowany przez placówki w 2025 roku wyniósł 10 631 435,04 zł. Dla porównania w 2024 roku było to 14 328 667,85 zł, a w 2022 roku – 63 322 037,28 zł. Oznacza to spadek łącznego zysku netto o prawie 52,7 mln zł w ciągu trzech lat. W tym samym okresie wzrosła liczba placówek wykazujących stratę netto. W 2025 roku ujemny zysk netto wykazało 8 placówek, w 2024 roku – 6, natomiast w 2022 roku żadna placówka nie zakończyła roku ze stratą netto.

Informacje o pogarszającej się sytuacji publicznej służby krwi były przekazywane Ministerstwu Zdrowia. Od początku bieżącego roku temat stał się także przedmiotem debaty publicznej i parlamentarnej. Już w lutym podczas posiedzenia sejmowej Podkomisji stałej do spraw organizacji ochrony zdrowia dyrektor Narodowego Centrum Krwi dr Sebastian Twaróg zapewniał, że sytuacja jest monitorowana i analizowana na bieżąco. Obecnie resort pracuje nad zmianą wyceny opłat za krew i jej składniki, która ma wejść w życie w przyszłym roku. Projekt rozporządzenia znajduje się na etapie konsultacji publicznych.

Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia w uzasadnieniu projektu, obowiązujące opłaty nie odpowiadają faktycznym wydatkom związanym z pozyskiwaniem, przygotowaniem i przechowywaniem krwi. Konieczność podwyższenia opłat wynika również z ustawowego wzrostu wynagrodzeń pracowników, na którego sfinansowanie placówki nie otrzymały dodatkowych środków. W rezultacie rosnące koszty wpływają negatywnie na sytuację finansową oraz organizacyjną RCKiK, a brak zapewnienia wzrostu przychodów może tę sytuację pogłębić. Konsultacje publiczne projektu potrwają do 10 sierpnia br.

Sytuacja finansowa publicznej służby krwi stała się przedmiotem debaty publicznej i parlamentarnej na początku bieżącego roku. W styczniu strona społeczna Trójstronnego Zespołu ds. Ochrony Zdrowia dotarła do danych dotyczących zadłużenia szpitali wobec RCKiK w 2025 roku, które wyniosło prawie 100 mln zł. W marcu przedstawiono kolejne informacje wskazujące, że mimo systematycznego wzrostu liczby krwiodawców i donacji krwi w ostatnich latach, wyniki finansowe Centrów ulegały pogorszeniu. W kwietniu opublikowano szacunki kosztów wprowadzenia ustawowej podwyżki wynagrodzeń. Prezentowane dane wskazywały na pogłębiające się trudności finansowe placówek publicznej służby krwi. Do tematu powracano regularnie, m. in. podczas posiedzeń Podzespołu ds. Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa Trójstronnego Zespołu ds. Ochrony Zdrowia oraz sejmowej Podkomisji stałej do spraw organizacji ochrony zdrowia.

Żródło: inf pras