Cukrzycowa choroba stóp należy do poważnych powikłań cukrzycy. Uszkodzenie nerwów obwodowych i zaburzenia ukrwienia mogą prowadzić do utraty czucia, powstawania trudno gojących się ran, zakażeń, a w najcięższych przypadkach nawet do amputacji kończyny. Problem polega na tym, że pierwsze zmiany nie zawsze wywołują ból, dlatego pacjenci mogą przez długi czas nie być świadomi rozwijających się powikłań.

Według danych przywoływanych przez Polskie Towarzystwo Leczenia Ran w Polsce z raną stopy cukrzycowej zmaga się około 200–250 tys. pacjentów. Wczesne rozpoznanie nieprawidłowości pozwala odpowiednio szybko wdrożyć działania profilaktyczne i skierować chorego na dalszą diagnostykę.

Podczas bezpłatnego badania specjalista ocenia czucie w stopach za pomocą monofilamentu oraz sprawdza tętno na tętnicach stóp. Na tej podstawie określa ryzyko rozwoju powikłań i przekazuje pacjentowi zalecenia dotyczące dalszego postępowania.

Z badań mogą skorzystać osoby z rozpoznaną cukrzycą. Akcja ma charakter profilaktyczny i nie jest przeznaczona dla pacjentów aktualnie leczonych z powodu ran związanych z cukrzycową chorobą stóp.

Badania odbywają się w placówkach uczestniczących w przedsięwzięciu. Każdy ośrodek samodzielnie ustala terminy przyjęć i sposób rejestracji. Liczba dostępnych miejsc jest ograniczona.

Lista placówek prowadzących bezpłatne badania dostępna jest na stronie Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran: https://ptlr.org/tydzien-swiadomosci-stopy-cukrzycowej/mapa-placowek

Organizatorzy przypominają, że regularna kontrola stóp, odpowiednia pielęgnacja oraz szybkie reagowanie na niepokojące zmiany mają istotne znaczenie w zapobieganiu poważnym powikłaniom cukrzycy.

Źródło: Polskie Towarzystwo Leczenia Ran

Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, w 2025 roku przeciętne trwanie życia noworodka (wskaźnik oznaczający, ile średnio lat przeżyłyby noworodki urodzone w danym roku, gdyby wzorzec umieralności według wieku nie zmienił się do końca trwania ich życia) wyniosło 75,37 roku w przypadku mężczyzn i 83,48 roku w przypadku kobiet. To odpowiednio o 0,4 i 0,2 roku dłużej niż w 2024 roku. Dla porównania w 1960 roku przeciętna długość życia mężczyzn wyniosła ok. 65 lat, natomiast kobiet prawie 71 lat. W ciągu ostatnich niemal czterech dekad średnia co do zasady rosła. W latach 1991–2019 oczekiwana długość życia w momencie urodzenia wzrosła o 8,2 roku w przypadku mężczyzn oraz o 6,7 roku w przypadku kobiet. Jedynym momentem, w którym spadła o odpowiednio 2,3 i 2,1 roku, była pandemia COVID-19 (2020–2021).

– Wydłużenie czasu życia, jakie obserwujemy na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci w Europie i większości krajów świata, związane z postępem medycyny, wiąże się nieuchronnie również z pytaniem drugim, jakim jest życie w zdrowiu. Dzisiaj widzimy wyraźnie, że tak jak dość łatwo wprowadzenie technologii związanych np. z leczeniem ostrych zespołów wieńcowych spowodowało wydłużenie czasu życia w Polsce na przestrzeni ostatnich 30 lat, tak znacznie trudniej się mierzyć z poprawą jakości życia, czyli tzw. życiem z zachowaną sprawnością – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria gen. broni prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie.

Dystans do krajów starej Unii

Jak podaje GUS, w 2024 roku (najświeższe raportowane przez urząd dane) trwanie życia w zdrowiu w momencie urodzenia wyniosło 61,62 roku dla mężczyzn i 65,32 roku dla kobiet. Oznacza to wzrost o 0,3 roku dla mężczyzn i o 0,7 roku dla kobiet w stosunku do 2023 roku, kiedy to liczby te wynosiły odpowiednio 61,3 oraz 64,6.

– W przypadku Polski mamy tutaj niestety wskaźniki, które pokazują nasz dystans do tego, co prezentują sobą dane pochodzące z krajów tzw. starej Unii: życie w niepełnosprawności mężczyzn na poziomie 13 lat, w przypadku kobiet aż 17, gdzie średnia unijna mówi o około dziewięciu latach. To pokazuje, że mamy do wykonania dużą pracę – zaznacza prof. Grzegorz Gielerak. – Życie w sprawności jest zasobem populacyjnym państwa. I teraz pytanie, czy państwo ambitnie podchodzi do tego, aby ten zasób był możliwie najpełniejszy i budował szeroko rozumianą strategię, w tym również siłę ekonomiczną i strategię bezpieczeństwa państwa, czy jednak chcemy oddać to pole naturze ze wszystkimi tego negatywnymi skutkami, które poniesiemy jako państwo tak w obszarze ekonomicznym, jak i w obszarze bezpieczeństwa.

Główne przyczyny utraty sprawności

W raporcie Lalonde’a (kanadyjski minister zdrowia i opieki społecznej w latach 1972–1977) z 1974 roku czytamy, że za stan zdrowia każdego człowieka w największej mierze odpowiada styl życia. Wskazywane przez niego czynniki pogarszające trwanie życia w zdrowiu właściwie nie zmieniły się do dziś. To m.in. otyłość, niewłaściwa dieta czy zaniechanie aktywności fizycznej. Podobne obszary ryzyka definiują współcześnie również polscy lekarze.

– Czynnikami, które w największym stopniu odpowiadają za poczucie niepełnosprawności, są szeroko rozumiane, definiowane potocznie, bóle krzyża, ale również depresja, poczucie lęku. To jest również otyłość. Jeżeli spojrzymy natomiast na dwa czynniki, które mają największe znaczenie jako czynniki przyczynowe, to są nimi nieprawidłowa glikemia oraz otyłość i nadwaga. Poza tym mamy proste wytyczne, nieskomplikowane, niedrogie, dotyczące tego, w którym kierunku jako państwo powinniśmy w tym względzie zmierzać – wskazuje dyrektor WIM-PIB w Warszawie.

Wydatki na profilaktykę a bezpieczeństwo

Jak dodaje, dyskusja na temat tego, jak wygląda długość życia w niepełnosprawności, jest okazją do tego, by zrewidować podejście do nakładów przeznaczanych w Polsce na działania profilaktyczne. Według danych Eurostatu w 2023 roku wydatki na profilaktykę stanowiły w Polsce 1,7 proc. bieżących wydatków na opiekę zdrowotną, wobec 3,7 proc. średnio w UE.

– Czy godzimy się na to, aby państwo wydawało pieniądze głównie na politykę obronną – przypomnę, że to jest aż 4,8 proc. PKB – w sytuacji, kiedy na profilaktykę wydajemy tylko 1,7 proc. budżetu zdrowotnego [cały budżet na publiczną ochronę zdrowia to zgodnie z tzw. ustawą nakładową 6,8 proc. PKB sprzed dwóch lat w bieżącym roku i 7 proc. w przyszłym – red.]. Zestawiając te dwie wartości ze sobą, powiem tak: kupujemy sprzęt, zbroimy się, ale miejmy świadomość, że za kilka–kilkanaście lat nie będziemy dysponować potencjałem ludzkim, który ten sprzęt będzie w stanie wykorzystać i obsłużyć – podkreśla dyrektor WIM-PIB.

Z raportu „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania”, opracowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, wynika, że w 2025 roku 64 proc. mężczyzn w Polsce w wieku powyżej 20 lat miało zbyt wysoką masę ciała (BMI wyższe niż 25), a u 15 proc. występowała otyłość (BMI przekraczał wartość 30). Co istotne, już w grupie 20–39 lat ponad połowa mężczyzn miała zbyt wysoką masę ciała (45 proc. wykazywało nadwagę, a 8 proc. otyłość).

– Jeżeli mielibyśmy efektywnie zmienić podejście do profilaktyki w Polsce, powinniśmy zacząć od nakładów, ale też i od tego, że musi ona być prowadzona na każdym poziomie. Ona nie może się sprowadzać wyłącznie do reklam, do informowania o tym, że coś jest zdrowe, czy nie. Musi stać się stylem życia, również dzieci i młodzieży, i to musi dziać się w szkole – wskazuje gen. Grzegorz Gielerak. – To dotyczy również armii, która jest bardzo zainteresowana tym, aby mieć zdrowych 20-latków, a potem ten potencjał jedynie wzmacniać. Elementem, który może pozytywnie wpłynąć na tę kwestię, jest np. nauka o starzeniu się. To jest rzecz bardzo popularna na Zachodzie.

Profilaktyka dla dwudziestolatków i edukacja

Większość młodych dorosłych może od maja 2025 roku skorzystać z rządowego programu profilaktycznego Moje Zdrowie. Jest kierowany do osób, które ukończyły 20 lat. W ramach tego programu można wykonać badania pozwalające wcześnie zidentyfikować obecność czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, m.in. lipidogram, oznaczenie poziomu glukozy czy lipoproteiny (a).

Z danych Centrum e-Zdrowia na 8 listopada br. wynika, że ankietę kwalifikującą do skorzystania z programu wypełniło nieco ponad 19 proc. uprawnionych. Wskaźnik dla grup wiekowych 20–29 i 30–39 wyniósł odpowiednio 19,63 proc. i 19,2 proc. Te dwie grupy nie były objęte wcześniej działającym rządowym programem „Profilaktyka 40 plus”. Najwyższy wskaźnik (21,26 proc.) jest wśród osób w przedziale wiekowym 70–79 lat. Statystyki wskazują, że częściej z programu korzystają kobiety niż panowie – ich udział w liczbie ankiet wynosi prawie 62 proc.

– Proste, wykonywane powszechnie badania mogą istotnie wpłynąć na populacyjną poprawę w tym zakresie. To wszystko ma szansę się zmienić pod warunkiem odpowiednich nakładów, ale też i edukacji, zarówno w społeczeństwie, jak i wśród personelu medycznego w kontekście nauki na temat starzenia się. Personel medyczny, aby być właściwie przygotowany do budowania potencjału zdrowotnego w zakresie skrócenia czasu życia w niepełnosprawności, przede wszystkim musi dysponować narzędziami w postaci stosownych programów medycznych – podsumowuje ekspert.

Źródło: Newseria

4 listopada odbył się panel dyskusyjny poświęcony zdrowiu mężczyzn i profilaktyce nowotworów występujących u panów. Tym samym ministerstwo zdrowia włącza się w międzynarodową akcję „Movember” poświęconą profilaktyce przeciwnowotworowej oraz zachęcającej do regularnych badań, wczesnej diagnostyki i szybkiej reakcji na niepokojące objawy.

Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda podkreślała: „Widzę dużą różnicę w męskim podejściu do zdrowia. Dziś profilaktyka jest w zasięgu ręki. Każde źródło dotarcia jest dobre. Można się zbadać w specjalnych punktach na imprezach masowych, mamy aplikację MojeIKP, a w niej „10 dla zdrowia”. No i styl życia. To także zmienia się na plus w kolejnych pokoleniach.”

Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski zaznaczył, że w Polsce nadal mężczyźni żyją krócej niż kobiety: „Dobrze byłoby towarzyszyć naszej partnerce jak najdłużej. Dlatego zdrowy styl życia, regularne badania mogą nam w tym pomóc. Powinniśmy stosować zasadę obowiązującą w lotnictwie – żeby pomagać innym najpierw musimy zadbać o siebie”. Wiceminister zwrócił również uwagę na zdrowie psychiczne: „Bardzo mocno powinniśmy pochylić się nad naszym stanem emocjonalnym i nie bać się prosić o pomoc. Zbyt długie tłumienie w sobie emocji powoduje groźne konsekwencje dla naszego zdrowia i życia.”  

O tym, jak wysoko stawiane jest zdrowie w męskich priorytetach rozmawiali: prof. Paweł Wiechno, kierownik Kliniki Nowotworów Układu Moczowego NIO, prof.  Piotr Gałecki, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii, Bartosz Bednorz, reprezentant Polski w siatkówce, olimpijczyk, mistrz Europy oraz Kamil Dolecki, prezes Zarządu Fundacji Sarcoma, a także st. kpt. Tomasz Milczarczyk z Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej.

Na problem zdecydowanie wyższych statystyk suicydalnych wśród mężczyzn zwracał uwagę psychiatra prof.  Piotr Gałecki. „Dwa razy więcej kobiet leczy się na depresje, za to pięć razy więcej mężczyzn popełnia samobójstwo. Mężczyźni od małego uczeni są, żeby radzić sobie samemu, gorzej też niż kobiety rozpoznają swoje emocje. Dlatego ważne jest, żeby lekarz rodzinny pytał mężczyzn, jak się czują”. Dodał, że psychika i somatyka są od siebie zależne: „Każda zmiana normalnego funkcjonowania, zmęczenie, zaburzenia snu, drażliwość, nadużywanie leków przeciwbólowych, sięganie po alkohol, to elementy, które pokazują, że coś niepokojącego się dzieje.”

Prof. Paweł Wiechno z Narodowego Instytutu Onkologii podzielił się swoimi obserwacjami z gabinetu i stwierdził, że na badania zgłasza się coraz więcej młodszych pacjentów. Problem jest ze starszą grupa wiekową. Zwracał uwagę, że w przypadku raka prostaty objawy występują późno, dlatego koło 50. roku życia należy zachować szczególną czujność. „Kiedy wystąpią jakiekolwiek objawy związane z układem moczowym, nieprawidłowości w narządach płciowych należy natychmiast zgłosić się do lekarza” – apelował. Profesor zwracał też uwagę jak istotne jest otoczenie pacjenta. Często to partnerka pierwsza zauważa coś niepokojącego i kieruje do lekarza.  

O wsparciu najbliższych mówił też Kamil Dolecki, prezes Zarządu Fundacji Sarcoma: „Ważne jest by chodzić do lekarza, ale także słuchać bliskich. Wczesna profilaktyka ratuje życie. Jako organizacja pacjencka obserwujemy, jak duża jest chłonność na wiedzę o profilaktyce. Widzimy jak duży wpływ ma edukacja i zachęcanie”.

St. kpt. Tomasz Milczarczyk z Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej mówił o specyfice zawodu strażaka. „Jesteśmy grupą zawodową narażoną na dużo zagrożeń. Nie tylko przy akcjach, ale i w miejscach, w których przebywamy. Według Międzynarodowego Stowarzyszenia Strażaków nawet 67% z nas zachoruje na nowotwór”. Jako kierujący Zespołem Komendanta Głównego ds. Nowotworowych podejmuję działania dotyczące promocji profilaktyki. „Ważne jest nie tylko rozpoznać zagrożenia, ale też minimalizować je. Musimy być otwarci jako koledzy i musimy umieć ze sobą rozmawiać. Dotyczy to również stanu psychicznego. Chcemy być bohaterami, a wiele rzeczy nosimy w sobie” – zaznaczył. 

O tym jak ważne jest utrzymanie formy w życiu sportowca mówił olimpijczyk Bartosz Bednorz: „Najważniejsze jest utrzymanie systematyczności. Jeden trening nie zbuduje formy, tak samo jest z badaniami. Muszą być wykonywane regularnie”. Sportowiec również zwracał uwagę na wsparcie środowiskowe: „Często myślimy, że poproszenie o pomoc albo powiedzenie, że mamy problem będzie odebrane jako przejaw słabości, a w rzeczywistości jest to przejaw odpowiedzialności.”

Spotkanie podsumował prof. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków NIO i pełnomocnik dyrektora NIO ds. Narodowej Strategii Onkologicznej: „Obecnie mężczyźni żyją krócej od kobiet. W onkologii umiera 10 tys. więcej mężczyzn niż kobiet. Można to zmienić, można wyrównać szanse. Pomoże w tym zmiana nawyków i regularne badania. Każdy mężczyzna pamięta o corocznym przeglądzie samochodu. Zatem i przegląd zdrowia każdy mężczyzna powinien wpisać do kalendarza. Pierwszym krokiem może być „10 dla Zdrowia” dostępna w aplikacji mojeIKP.”

Ogólnopolska akcja edukacyjna „Ustal Prioryte(TY)” ma zachęcać mężczyzn do większego zainteresowania własnym zdrowiem i podejmowania świadomych działań profilaktycznych. To druga odsłona kampanii. W październiku skupiała się na zdrowiu kobiet.

Akcja „Ustal Prioryte(TY)” ma zainteresować Polki i Polaków do traktowania własnego zdrowia jako jednego z najważniejszych priorytetów oraz do regularnych badań profilaktycznych. Hasło przewodnie kampanii to „Ustal Prioryte(TY)”, które nawiązuje do codziennych wyborów i decyzji wpływających na zdrowie. Przekaz kampanii opiera się na założeniu, że profilaktyka wymaga znacznie mniej czasu i wysiłku niż leczenie choroby wykrytej w zaawansowanym stadium.

Działania realizowane w ramach kampanii mają zwiększać świadomość znaczenia regularnych badań, wczesnej diagnostyki oraz szybkiej reakcji na niepokojące objawy.

W ramach kampanii przewidziano:

• panele eksperckie,
• współpracę z instytucjami partnerskimi,
• newslettery kierowane do różnych grup interesariuszy,
• działania w mediach społecznościowych Ministerstwa Zdrowia,
• plakaty oraz nośniki typu citylight.

Źródło: MZ

Foto: MZ

Dane Krajowego Rejestru Nowotworów za 2023 rok pokazują, że liczba nowych rozpoznań tej choroby u kobiet i mężczyzn była zbliżona. Wśród mężczyzn zarejestrowano 96 925 zachorowań, a wśród kobiet – 95 997. Różnica była znacznie większa w przypadku zgonów: z powodu nowotworów złośliwych zmarło 53 322 mężczyzn i 46 354 kobiety. Oznacza to, że wśród mężczyzn odnotowano o około 15% więcej przypadków śmiertelnych.

Rak płuca, jelita grubego i prostaty – największe zagrożenia onkologiczne dla mężczyzn

Różnice te wynikają między innymi z rodzaju nowotworów występujących u kobiet i mężczyzn oraz rokowań związanych z poszczególnymi diagnozami. Wśród mężczyzn największym zagrożeniem pozostaje rak płuca, który odpowiada za 25,8% wszystkich zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Na kolejnych miejscach znajdują się rak jelita grubego (13%) oraz rak prostaty (10,8%).

Powyższe dane pokazują, że choć Movember najczęściej kojarzy się z rakiem prostaty i jąder, uwaga powinna obejmować również inne nowotwory, które przyczyniają się do wysokiej śmiertelności wśród mężczyzn. Rak płuca i rak jelita grubego należą do najważniejszych wyzwań w tym obszarze.

Styl życia a ryzyko nowotworów – na co warto zwrócić uwagę?

Palenie tytoniu, spożywanie alkoholu i otyłość należą do głównych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na choroby onkologiczne. Palenie tytoniu zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju nie tylko raka płuca, ale także m.in. raka krtani, jamy ustnej, pęcherza moczowego, wątroby i żołądka. Alkohol wiąże się ze zwiększonym ryzykiem m.in. nowotworów jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, wątroby i jelita grubego. Z kolei nadmierna masa ciała i otyłość zwiększają ryzyko rozwoju kilku typów nowotworów, w tym raka jelita grubego. Ograniczenie spożycia alkoholu, rezygnacja z palenia tytoniu oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała to ważne elementy profilaktyki, które mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania.

Ważnym uzupełnieniem działań zapobiegających zachorowaniom są regularne badania (np. kolonoskopia czy tomografia komputerowa) oraz szybka reakcja na niepokojące sygnały. Pomijanie wizyt profilaktycznych oraz późne zgłoszenie się do lekarza z objawami mają ogromny wpływ na rokowania w chorobie nowotworowej.

Warto zaznaczyć, że w październiku 2026 roku w Polsce uruchomiono bezpłatny program badań przesiewowych w kierunku raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Mogą z niego skorzystać osoby spełniające określone kryteria wieku i historii palenia, a w wybranych przypadkach także dodatkowe czynniki ryzyka. Badanie jest wykonywane bez skierowania, jednak wymaga wcześniejszej wizyty kwalifikującej. Pozwala wykryć zmiany w płucach, zanim pojawią się objawy choroby.

Rak prostaty i jąder – kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Rak prostaty to najczęściej diagnozowany nowotwór wśród mężczyzn – według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku rozpoznano 23 710 przypadków. We wczesnym stadium choroba może nie powodować wyraźnych objawów, dlatego ich brak nie oznacza, że choroby nie ma. Ryzyko raka prostaty wzrasta z wiekiem, znaczenie ma również historia nowotworów w rodzinie. Warto porozmawiać z lekarzem o indywidualnym ryzyku i zasadności badań, w tym oznaczenia stężenia PSA we krwi.

Rak jądra występuje przede wszystkim u młodszych mężczyzn. Niepokój powinny wzbudzić nowe zgrubienie lub guzek, obrzęk, zmiana wielkości jądra albo inne nietypowe zmiany. Takie objawy wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, nawet jeśli nie towarzyszy im ból.

Warto znać wygląd i budowę własnych jąder oraz regularnie zwracać uwagę na wszelkie nowe zmiany. Samobadanie pomaga lepiej poznać własne ciało i zauważyć niepokojące sygnały, ale nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku zauważenia niepokojącej zmiany nie należy zwlekać z wizytą u lekarza.

Profilaktyka nie tylko od święta

Niemal 7 tys. więcej zgonów onkologicznych wśród mężczyzn niż kobiet to ważny sygnał, że o męskim zdrowiu trzeba mówić szerzej. Nowotwory, na które najczęściej chorują mężczyźni – płuca, jelita grubego i prostaty – często rozwijają się po cichu, a brak bólu nie oznacza braku choroby. Czekanie, aż „samo przejdzie” lub pojawią się silne objawy, odbiera szansę na szybkie i skuteczne leczenie.

Movember doskonale łamie tabu nowotworów męskich, ale troska o zdrowie musi trwać przez cały rok. Regularne badania przesiewowe, ograniczenie czynników ryzyka oraz szybka reakcja na niepokojące sygnały to wyraz dojrzałości i odpowiedzialności za siebie i bliskich. Wczesne wykrycie zmian znacząco zwiększa prawdopodobieństwo wyzdrowienia. Warto zadbać o siebie, zanim choroba zdąży się rozwinąć.

W ramach tegorocznej kampanii Movember 2026 Onkofundacja Alivia zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki nowotworów męskich i zachęca do regularnego dbania o zdrowie. W listopadzie Fundacja będzie publikować w swoich mediach społecznościowych cykl materiałów wideo poświęconych profilaktyce onkologicznej. Ich celem jest zwiększanie świadomości na temat czynników ryzyka, badań i wczesnego wykrywania nowotworów, a także zachęcanie mężczyzn do przełamywania barier związanych z troską o własne zdrowie.

Źródło: inf pras

Forum otworzyła dr Kavita Ramji, prezes HBA Warsaw Chapter, podkreślając, że zdrowie kobiet wymaga współpracy wielu stron. – Kiedy mówimy o zdrowiu kobiet, to rozmowa, w której powinno uczestniczyć wielu interesariuszy: nie tylko branża, ale także sektor publiczny i organizacje zajmujące się konkretnymi obszarami chorobowymi – mówiła.

Irma Veberič, dyrektor generalna Roche Polska, zwróciła uwagę na tzw. paradoks opiekunki. Kobiety umawiają wizyty lekarskie dla dziecka, partnera lub rodzica, a znacznie rzadziej robią to dla siebie. – Troszczymy się, umawiamy wizyty, opiekujemy się. A kiedy chodzi o nas same, mówimy: zrobię to, ale później. W ochronie zdrowia „później” jest niebezpieczną strategią – powiedziała.Dodała, że dbanie o siebie nie jest egoizmem, lecz czymś niezbędnym. – Zapamiętajmy to: nie odkładajmy badań i najpierw zadbajmy o siebie – zaapelowała.

Profilaktyka jako wspólna odpowiedzialność

Karolina Demus, prezes Polsko-Szwajcarskiej Izby Gospodarczej, mówiła o programie „Urlop na profilaktykę”, realizowanym przez firmy Sandoz, Roche i Novartis. Pracownicy otrzymują dodatkowy dzień wolny na badania profilaktyczne. Działania na rzecz profilaktyki nie powinny być zarezerwowane dla dużych korporacji. – Wielkość firmy naprawdę nie ma znaczenia. To kwestia podejścia pracodawcy do pracownika – mówiła. Także małe firmy mogą udostępniać pracownikom czas na badania, a wiedzę o dostępnych programach czerpać z bezpłatnych materiałów przygotowywanych przez instytucje publiczne. Ważne jest również dzielenie się dobrymi praktykami między przedsiębiorstwami. – Ten benefit tak naprawdę nic nie kosztuje pracodawcy, a najskuteczniej działa dobry przykład. To jest inwestycja – dodała.

Jacek Maciejewski, członek Zarządu Fundacji Rak’n’Roll, przedstawił kampanię i program „Dzień na U”, które zachęcają do wykonywania badań i oferują rozwiązania dla pracodawców chcących zapewnić pracownikom na nie czas. Do programu należy ok. 80 firm, a z benefitu korzysta ok. 53 tys. pracowników. Z kolei Medbus fundacji dotarł m.in. na Podlasie, Mazury i Opolszczyznę, gdzie wykonano prawie 5 tys. badań. J. Maciejewski przekonywał, że zmiany wymaga sam język komunikacji. – Przekaz prozdrowotny powinien mówić językiem pielęgnacji i dbania o siebie. Tak jak chodzi się do fryzjera czy dentysty, tak można też pójść na badanie – mówił. Zamiast straszyć, warto zachęcać do potwierdzenia, że wszystko jest w porządku.

Dr n. med. Katarzyna Pogoda z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie przypomniała, że programy pracodawców obejmują wciąż niewielką grupę kobiet. – Mam pacjentki, które boją się powiedzieć, że idą na badanie albo że są chore, bo stracą pracę. Czasem z własnej bańki warto popatrzeć na innych – mówiła. Podkreśliła, że wczesne wykrycie raka piersi oznacza „skuteczne, szybkie leczenie, dużo mniej obciążające”, dużą szansę na wyleczenie i powrót do normalnego życia. – I tego nie daje sytuacja, kiedy ciągle odraczamy badania – dodała. Tak działa magia profilaktyki.

Senator Joanna Sekuła, przewodnicząca senackiego zespołu ds. innowacji w gospodarce, mówiła o konieczności przekładania wiedzy o profilaktyce na konkretne działania. Odwołała się do własnych doświadczeń z chorobą nowotworową. Podkreślała, że odpowiedzialność za zdrowie ma wymiar zarówno indywidualny, jak i społeczny, bo wpływa na rodzinę, relacje i funkcjonowanie w pracy. Wskazała też na program „Moje Zdrowie”, który zastąpił „Profilaktykę 40 PLUS”, jest skierowany do osób od 20. roku życia i do którego zapisało się już ponad 3 mln osób.

Ile jest warta jej podróż

Dr n. med. Jakub Gierczyński, MBA, ekspert systemu ochrony zdrowia i członek Rady Ekspertów przy Rzeczniku Praw Pacjenta, przypomniał, że ocena technologii medycznych skupia się głównie na kosztach terapii. – Postulat jest jeden: musimy refundować i finansować skuteczne leczenie, ale liczyć koszty całościowo – mówił. Koszty choroby ponoszą też pracodawcy, rodziny i same pacjentki, a konsekwencje mogą obejmować przerwanie aktywności zawodowej, ograniczenie dochodów i przejęcie obowiązków opiekuńczych przez inne osoby w rodzinie. Wskazał również, że liczba pacjentek z rakiem piersi leczonych w programie lekowym wzrosła z ok. 6 tys. w 70 ośrodkach do ok. 23 tys. w 99 ośrodkach, a do dyspozycji jest 15 terapii, w tym podskórne i doustne. Jednocześnie podkreślał, że do pełnej oceny wartości innowacji trzeba uwzględnić koszty pośrednie, takie jak utracona produktywność, nieobecność w pracy i obciążenie opiekunów. Pozwala to lepiej ocenić znaczenie skutecznego leczenia nie tylko dla systemu ochrony zdrowia, lecz także dla całego społeczeństwa.

Prof. Joanna Tyrowicz, ekonomistka, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i współzałożycielka GRAPE (Group for Research in Applied Economics), przesunęła akcent z samej choroby na organizację rynku pracy. – Ludzie wychodzą z rynku pracy nie dlatego, że choroba im to uniemożliwia, tylko dlatego, że rynek pracy jest dziś niedostosowany do tego, co oni są w stanie robić. Musimy przestać traktować pracowników, jakbyśmy wszyscy byli dwudziestopięcioletnimi zdrowymi mężczyznami – podkreślała. Potrzebne są elastyczne warunki pracy, uwzględniające różne możliwości i ograniczenia zdrowotne, zarówno w przypadku osób wracających po leczeniu, jak i żyjących z chorobami przewlekłymi. – Jeżeli chcemy myśleć o rynku pracy, który jest faktycznie włączający, to musi on otworzyć oczy na różnego rodzaju deficyty zdrowotne – dodała.

Prof. Andrzej Nowakowski, ginekolog i ekspert w dziedzinie profilaktyki raka szyjki macicy oraz szczepień przeciw HPV z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, mówił o zmianie w profilaktyce raka szyjki macicy. Zalecanym badaniem przesiewowym jest dziś molekularny test na obecność HPV wysokiego ryzyka, a nie cytologia. – To, czego jesteśmy świadkami w Polsce w ciągu ostatniego roku, to rewolucja w profilaktyce – powiedział. Jako barierę wskazał brak rozwiązań dla kobiet z małych miejscowości, np. samopobrań przez POZ i położne oraz brak Centralnego Rejestru Badań Profilaktycznych w zakresie szyjki macicy.

Dotarcie do pacjentek z mniejszych miejscowości jest jednym z kluczowych wyzwań. Przykład działania przedstawiła dr n. med. Bogumiła Czartoryska-Arłukowicz, onkolog kliniczna z Białostockiego Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie. Opracowana przez ośrodek platforma internetowa pozwala lekarzom rodzinnym – za zgodą pacjentek – zgłaszać kobiety, które powinny wykonać mammografię. Pracownicy ośrodka kontaktują się z nimi i umawiają badanie. Rozwiązanie działa, ale wymaga regularnego przypominania lekarzom o możliwości kierowania pacjentek.

Zdrowie kobiet to inwestycja społeczna

Profilaktyka zdrowotna kobiet nie powinna być sprowadzana wyłącznie do indywidualnej odpowiedzialności i świadomości pacjentek. Skuteczne działania muszą uwzględniać zarówno bariery organizacyjne, jak i obawy związane z samym badaniem oraz możliwością wykrycia choroby. Długość życia to ważny wskaźnik, ale równie istotne jest to, ile lat kobiety mogą przeżyć w zdrowiu, pozostać aktywne zawodowo i uczestniczyć w życiu społecznym. Choroba kobiety w wieku produkcyjnym generuje koszty, których nie widać w budżecie ochrony zdrowia: absencję, prezenteizm, utraconą produktywność i opiekę sprawowaną przez bliskich. Zdaniem ekspertów skuteczne leczenie trzeba finansować, a koszty należy liczyć całościowo. Ocena wartości innowacji, oprócz QALY, powinna uwzględniać korzyści dla pacjentek, ich rodzin i gospodarki.

O HBA

Healthcare Businesswomen’s Association (HBA) to międzynarodowa organizacja, która wspiera kobiety w sektorze ochrony zdrowia i nauk o życiu. Powstała w USA i działa od ok. 50 lat, a dziś jest obecna w ok. 80 lokalizacjach na świecie i współpracuje z ok. 150 partnerami korporacyjnymi. Realizuje trzy filary: rozwój przywództwa, zdrowie kobiet oraz różnorodność i reprezentację. HBA Warsaw, pierwszy oddział organizacji w Polsce, rozpoczęło działalność w kwietniu 2025 r.

Źródło: inf pras

W sobotę w Świętokrzyskim Centrum Onkologii odbyła się trzecia edycja Akademii Pacjenta. Spotkanie, zorganizowane przez Fundację Carita we współpracy z kieleckim ośrodkiem, skierowane było do osób z chorobami hematoonkologicznymi oraz ich bliskich.

– Nie zdajemy sobie sprawy, jak ogromny wpływ na nasz organizm ma styl życia, środowisko i odżywianie. Brakiem aktywności fizycznej robimy sobie wielką krzywdę – powiedział PAP kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach prof. Marcin Pasiarski.

Wyjaśnił, że wysiłek fizyczny wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, który uczestniczy w rozpoznawaniu i eliminowaniu nieprawidłowych komórek. Zwrócił uwagę, że równie istotne dla zdrowia są prawidłowe odżywianie i unikanie używek, w szczególności alkoholu i papierosów.

– Odpowiednia dieta i aktywność fizyczna wydają się banałem, ale to naprawdę nie jest banalne – podkreślił.

Zaapelował o regularne wykonywanie podstawowych badań laboratoryjnych. Jak wskazał, większości osób wystarcza kontrola morfologii krwi z rozmazem oraz podstawowych parametrów biochemicznych raz w roku. Częstsze badania, nawet co sześć miesięcy, mogą być wskazane u osób z rodzinnym obciążeniem chorobami układu krwiotwórczego lub zaburzeniami odporności, a także narażonych na działanie substancji toksycznych i promieniowania jonizującego.

Prof. Pasiarski ocenił, że wiedza społeczeństwa na temat chorób krwi pozostaje niewystarczająca. – Wiele osób potrafi wskazać swój poziom cholesterolu czy wartości ciśnienia tętniczego, znacznie rzadziej zna podstawowe parametry morfologii – zwrócił uwagę.

Zaznaczył, że hematologia często kojarzona jest wyłącznie z leczeniem nowotworów, takich jak białaczki, chłoniaki czy szpiczaki. Tymczasem obejmuje również diagnostykę i leczenie niedokrwistości, zaburzeń krzepnięcia oraz innych chorób krwi.

Zwrócił również uwagę na utrzymujące się problemy kadrowe w tej dziedzinie medycyny. Jak podał, w Polsce jest około 650 hematologów, przy czym w tej grupie znajdują się zarówno lekarze rozpoczynający pracę w specjalizacji, jak i osoby w wieku emerytalnym.

– Mamy więc kolosalny problem kadrowy i brakuje nam rąk do pracy, aby sprawnie diagnozować i leczyć tak dużą liczbę pacjentów – zaznaczył.

Wyjaśnił, że współczesna hematologia wymaga korzystania z coraz szerszej wiedzy, m.in. z zakresu badań molekularnych, cytogenetycznych i immunologicznych. W rezultacie diagnostyka jest bardziej złożona, a właściwa ocena stanu zdrowia pacjenta wymaga odpowiednio długiej wizyty lekarskiej.

Prof. Pasiarski przestrzegł jednocześnie przed dezinformacją medyczną rozpowszechnianą w internecie, szczególnie w mediach społecznościowych. Wskazał, że rozwój narzędzi sztucznej inteligencji dodatkowo ułatwia szybkie tworzenie i rozpowszechnianie niezweryfikowanych treści.

– Każde doniesienie medyczne należy wielokrotnie weryfikować, a wiedzę czerpać wyłącznie ze sprawdzonych źródeł oraz od swojego lekarza prowadzącego – powiedział.

Według danych Polskiego Rejestru Onko-Hematologicznego w 2023 roku w Polsce odnotowano 16 302 nowe zachorowania na nowotwory onkohematologiczne oraz 6 968 zgonów z ich powodu. W grupie nowotworów złośliwych układu chłonnego i krwiotwórczego zarejestrowano 11 434 nowe przypadki. Najliczniejszą grupę stanowiły chłoniaki i białaczki.(PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

– Długowieczność jest gałęzią medycyny, dlatego że fundamentalnym celem dla systemu ochrony zdrowia jest zabezpieczenie długiego życia w zdrowiu. Zatem proces, który wynika z genezy medycyny, dzisiaj zostaje uzbrojony w zupełnie nowe narzędzia i metody, które pozwalają nam mieć dużo więcej wiedzy na temat potencjału do długiego życia w zdrowiu każdego z nas. Jednocześnie pojawia się wiele nowych narzędzi, które pozwalają nam zmniejszyć ryzyko zachorowania na wiele chorób, zakaźnych i niezakaźnych, które w sposób naturalny dają szansę na utrzymanie dobrostanu w długiej linii naszego życia – mówi agencji Newseria dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka, rektor Uczelni Łazarskiego.

W 2025 roku przeciętne trwanie życia mężczyzn w Polsce wyniosło 75,4 roku w porównaniu do 72,6 roku w 2020 roku i 69,7 roku w 2000 roku. W przypadku kobiet wskaźnik ten jest wyższy – w ubiegłym roku wyniósł 82,5 roku (80,7 roku w 2020 roku i 78 lat w 2000 roku). Tak wynika z ostatnich danych GUS.

– Dowody naukowe jednoznacznie wskazują, że największy wpływ na uzysk zdrowotny, czyli wydłużenie życia i ograniczenie ryzyk, miały przede wszystkim szczepienia. W tej materii niewiele się zmienia. Wciąż uznajemy je za metodę, która pozwala ochronić nas przed zagrożeniami istotnie skracającymi życie, rodzącymi ryzyko przedwczesnej śmierci – podkreśla dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka.

Na łamach czasopisma „The Lancet” w 2024 roku opublikowano analizę 50 lat globalnych programów szczepień. Badacze oszacowali, że w latach 1974–2024 uratowały one ok. 154 mln osób, w tym 101 mln niemowląt. Na każde uratowane ludzkie istnienie przypadało średnio 66 lat życia w pełnym zdrowiu.

– Innymi rozwiązaniami są na pewno immunoterapie czy terapie genowe. Wszystkie technologie, które adresują przyczynę rozwoju choroby, zwiększają szansę na to, aby w sposób skuteczny, jednoznaczny się z nią zmierzyć, a tym samym dać szansę na to, aby funkcjonować w stanie bez choroby, a nie w stanie choroby przewlekłej – wyjaśnia rektor Uczelni Łazarskiego.

Z danych Eurostatu wynika, że w 2024 roku 35,3 proc. mieszkańców Unii Europejskiej zgłosiło, że ​​cierpi na przewlekłą chorobę lub problem zdrowotny. W Polsce odsetek ten wyniósł 35,1 proc. Największy odsetek odnotowano w Finlandii (56 proc.), a najniższy we Włoszech (17 proc.). Te spore różnice nie muszą wynikać z faktycznego stanu zdrowia obywateli, ale z ich świadomości zdrowotnej i częstotliwości badań.

– Wiele nowego musi się wydarzyć w systemie ochrony zdrowia, jego organizacji, ale i finansowania, żebyśmy przestawili go z paradygmatu leczenia choroby na paradygmat zachowania zdrowia – uważa dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka. – Promocja zdrowia, profilaktyki, wczesnej diagnostyki, która ma nie służyć wykryciu choroby, ale potwierdzeniu zdrowia – to są zupełnie nowe atrybuty systemu ochrony zdrowia, które będą zmuszały regulatorów do tego, aby przebudować katalog świadczeń gwarantowanych w ramach ubezpieczenia, ale również organizację pracy systemu ochrony zdrowia.

Jak podkreśla, w nowym modelu do troski o zdrowie obywateli powinny być zaangażowanie nie tylko zasoby sektora ochrony zdrowia, ale również wielu innych dziedzin, m.in. edukacji, sportu, kultury, infrastruktury czy mediów, które będą promować profilaktykę w społeczeństwie.

Prawie dziewięciu na 10 Polaków dba o swoje zdrowie, jednak co trzeci robi to poza gabinetem lekarskim. Działania prozdrowotne bez profilaktyki medycznej podejmuje 39 proc. mężczyzn i 25 proc. kobiet. Najczęstszym powodem niewykonywania badań są dobre samopoczucie i brak potrzeby. To wnioski z raportu „Wellbeing po polsku – jak naprawdę dbamy o siebie? Profilaktyka w liczbach 2026” PMR Market Experts by Hume’s Institute.

– W profilaktyce musi się zmienić bardzo wiele, przede wszystkim podejście Polaków. Dzisiaj system ubezpieczenia zdrowotnego oferuje powszechny dostęp do badań profilaktycznych finansowanych ze środków publicznych bez żadnych ograniczeń. Mimo że często mówimy o kryzysie i reglamentowaniu dostępu do wielu świadczeń medycyny naprawczej, to w odniesieniu do profilaktyki tego limitowania nie ma. Borykamy się z postawą samego Polaka i samej Polki, którzy bardzo często przez nieuwagę, brak wiedzy czy zabieganie rezygnują z tego, co jest fundamentem zachowania dobrej kondycji zdrowotnej – podkreśla rektor Uczelni Łazarskiego.

Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi m.in. profilaktykę raka piersi i szyjki macicy, badania przesiewowe raka jelita grubego, profilaktykę chorób odtytoniowych i gruźlicy. Od 5 maja 2025 roku działa również program Moje Zdrowie, czyli bezpłatny bilans zdrowia dostępny dla ubezpieczonych osób od 20. roku życia, bez górnej granicy wieku. 14 września br. Kancelaria Premiera za pośrednictwem mediów społecznościowych poinformowała, że z programu do tej pory skorzystało 3,6 mln osób.

– Pozostaje pytanie, co zrobić, aby Polakom się chciało, aby byli świadomi tego, jaką inwestycją w przyszłość, bezpieczeństwo, również finansowe, jest ich decyzja o udziale w badaniach profilaktycznych – wskazuje dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka. – Do skutecznej profilaktyki potrzeba przede wszystkim świadomego i zaangażowanego obywatela. Być może brakuje nam narzędzi albo one są jeszcze niewystarczające, ponieważ dopiero teraz uruchamiamy chociażby lekcje o zdrowiu w edukacji powszechnej.

Zdaniem ekspertki duża jest tu rola personelu medycznego, ale i w tym zakresie potrzebne są zmiany, np. w modelu kształcenia.

– Przywykliśmy do koncentrowania się lekarza na diagnozie i leczeniu. Tymczasem każdy profesjonalista medyczny powinien być osobą, która w pierwszej kolejności promuje zdrowy styl życia i aktywność profilaktyczną – wyjaśnia rektor Uczelni Łazarskiego. – Aby rola lekarzy mogła w tym systemie zostać wykorzystana w pełni, muszą oni mieć dodatkowe narzędzia, które pozwalają im zareagować na tlący się problem dużo szybciej niż dotychczas oraz zaopiekować się na przykład pacjentem z nadwagą wchodzącą w stan otyłości nie wtedy, kiedy będzie miał on już powikłania cukrzycy czy chorób układu krążenia, tylko wtedy, kiedy choroba daje swoje pierwsze symptomy albo nawet jeszcze działa w ukryciu.

Źrodło: Newseria

Nowy program profilaktyki raka płuca zaczyna działać w praktyce. We wrześniu oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia we wszystkich województwach ogłosiły konkursy dla placówek zainteresowanych jego realizacją. Teraz Fundusz poinformował o podpisaniu pierwszych umów. Obowiązują one od 1 października 2026 roku.

Pierwsze placówki wyłoniono w województwach małopolskim, świętokrzyskim i wielkopolskim. NFZ zapowiada, że lista będzie sukcesywnie rozszerzana wraz z rozstrzyganiem kolejnych konkursów.

– Dążymy do zabezpieczenia tych świadczeń we wszystkich województwach. Chcemy zakontraktować co najmniej 32 placówki, ale nie wykluczamy, że będzie ich więcej – zapowiada Paweł Florek, dyrektor Biura Komunikacji Społecznej i Promocji w Centrali NFZ.

Pierwsi pacjenci mają móc zgłaszać się na badania w drugiej połowie października 2026 roku. Program docelowo ma być dostępny w całym kraju.

Kto będzie mógł skorzystać z bezpłatnego badania?

Podstawowym badaniem wykonywanym w ramach programu będzie niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). To badanie wykorzystywane do wykrywania zmian w płucach na wczesnym etapie, kiedy choroba może jeszcze nie powodować żadnych charakterystycznych objawów.

Program jest skierowany przede wszystkim do osób z wieloletnią historią palenia tytoniu. Zakwalifikować mogą się:

• osoby w wieku 55–74 lata, które mają historię palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat i nadal palą lub przestały palić nie wcześniej niż 15 lat temu;
• osoby w wieku 50–74 lata, które spełniają takie same kryteria dotyczące palenia, a dodatkowo występują u nich określone czynniki ryzyka.

Paczkolata pozwalają określić łączną ekspozycję na dym tytoniowy. Jedno paczkorok oznacza palenie jednej paczki, czyli 20 papierosów dziennie przez rok. Osoba paląca paczkę dziennie przez 20 lat ma więc historię 20 paczkolat. Taki sam wynik dotyczy osoby, która paliła dwie paczki dziennie przez 10 lat.

Bez skierowania i bez opłat

Do programu nie będzie potrzebne skierowanie od lekarza. Osoba spełniająca kryteria będzie mogła zgłosić się bezpośrednio do placówki posiadającej umowę z NFZ na jego realizację.

Badania będą bezpłatne. Co istotne, świadczenia w programie są nielimitowane – NFZ ma zapłacić za każde prawidłowo wykonane badanie u osoby spełniającej kryteria kwalifikacji.

Lista placówek będzie dostępna w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć” i aktualizowana wraz z podpisywaniem kolejnych umów.

Nie we wszystkich województwach program wystartuje jednocześnie

Uruchamianie programu będzie odbywać się stopniowo. W części województw postępowania konkursowe nadal trwają, a w niektórych NFZ musi je powtórzyć.

Dotyczy to m.in. województw dolnośląskiego, opolskiego i podlaskiego. Według NFZ w tych regionach program prawdopodobnie rozpocznie się w listopadzie. W województwie opolskim do pierwszego konkursu zgłosiła się jedna placówka, ale nie spełniła wymaganych warunków.

Placówki chcące realizować program muszą spełnić określone wymagania dotyczące m.in. sprzętu i wykwalifikowanej kadry medycznej.

Dlaczego niskodawkowa tomografia jest tak ważna?

Rak płuca pozostaje w Polsce najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów. Według przytoczonych przez NFZ danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce odnotowuje się około 20,7 tys. nowych zachorowań rocznie, a około 26 tys. osób umiera z powodu raka płuca. Z paleniem tytoniu związanych jest 85–90 proc. zachorowań. NFZ wskazuje również na prognozy, według których w 2029 roku liczba zachorowań może sięgnąć około 32,5 tys.

Jednym z największych problemów pozostaje późne rozpoznawanie choroby. Rak płuca we wczesnych stadiach może przez długi czas nie powodować charakterystycznych dolegliwości. Właśnie dlatego program kierowany jest do osób, które ze względu na wiek i historię palenia mają zwiększone ryzyko zachorowania.

– Wczesne wykrycie zmian nowotworowych jest bardzo ważne, ponieważ znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył niskodawkową tomografię komputerową do bezpłatnych programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia – podkreśla lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ

Źródło: NFZ

– Zdrowie jest jednym z najważniejszych elementów życia Polaków, dlatego wszyscy chcemy wiedzieć, jak ono wygląda. W PZU Zdrowie przygotowaliśmy na ten temat specjalny raport, który dotyczył ponad tysiąca Polaków. 64 proc. z nich ocenia swój stan zdrowia jako dobry i bardzo dobry – mówi w rozmowie z agencją Newseria Czesław Ducki, członek zarządu PZU Zdrowie, współautor raportu.

Według raportu PZU Zdrowie „Epidemia zmęczenia. Polacy nie mają czasu na zdrowie” młodsze pokolenie zdecydowanie częściej deklaruje bardzo dobry stan zdrowia. W grupach 18–24 i 25–29 lat jest to odpowiednio 24 proc. i 23 proc. Ich ocena zdrowia fizycznego jest lepsza niż ocena dobrostanu psychicznego. Jako zły lub bardzo zły określa go 18 proc. w grupie 18–24 lat, a jako dobry lub bardzo dobry – 32 proc.

Odwrotnie jest wśród osób starszych. Respondenci po 60. roku życia najrzadziej deklarują bardzo dobry stan zdrowia (4 proc.), ale jednocześnie najczęściej pozytywnie oceniają swoją kondycję psychiczną (74 proc.).

– Młode pokolenie ma znacznie gorszy dobrostan psychiczny i tutaj widać dużą zmianę in minus. Częściej mają problemy w sferze mentalnej, ale częściej też korzystają z pomocy profesjonalistów, co jest dobrym sygnałem – uważa Czesław Ducki.

W ciągu ostatnich 12 miesięcy z pomocy psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry korzystał co piąty Polak (21 proc.). W grupach 18–24 lat, 25–29 lat oraz 30–39 lat odsetek ten wyniósł kolejno 29 proc., 32 proc. i 33 proc., podczas gdy wśród osób po 60. roku życia tylko 9 proc. 

Jak wskazuje badanie PZU Zdrowie, nawet dobra deklarowana kondycja nie oznacza braku problemów z energią, stresem czy regeneracją.

– Jako Polacy gorzej oceniamy zdrowie psychiczne niż fizyczne, ale zdrowie to nie tylko brak choroby lub jej nasilenie. To również ryzyko jej wystąpienia, które będzie miało konsekwencje w kolejnych latach. Jeżeli popatrzymy na te parametry głębiej, na środowisko, w jakim żyjemy, stres, przemęczenie, zaburzenia, smutek, ta sytuacja wygląda już znacznie gorzej – podkreśla członek zarządu PZU Zdrowie. – Powinniśmy patrzeć na zdrowie szerzej. To jest też poziom naszego komfortu życia, jeżeli chodzi o sen czy naszą kondycję psychiczną. Nie da się rozpatrywać zdrowia jako fizycznego i psychicznego. Nasza fizykalność wpływa na naszą psychikę i odwrotnie.

W ciągu ostatnich trzech miesięcy 80 proc. Polaków deklarowało odczuwanie przewlekłego zmęczenia przynajmniej co jakiś czas, w tym 28 proc. często. Tylko 18 proc. badanych przyznało, że w tym okresie go nie odczuwało.

W grupie osób aktywnych zawodowo często obserwowane są stres, przemęczenie i trudności związane z zachowaniem równowagi między pracą a życiem prywatnym. Co trzeci badany pracownik deklaruje, że odczuwa stres związany z pracą co najmniej kilka razy w tygodniu, a 68 proc. przyznaje, że co najmniej czasami pracuje mimo choroby lub złego samopoczucia, które uzasadniałyby odpoczynek lub zwolnienie lekarskie. Jednocześnie dwie trzecie pracowników deklaruje, że doświadcza symptomów wypalenia zawodowego przynajmniej od czasu do czasu.

– To jest bardzo poważny sygnał alarmowy dla nas wszystkich. Przewlekłe zmęczenie i stres przekładają się na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne, często to jest kwestia wielu lat, zanim nastąpią objawy choroby – podkreśla Czesław Ducki. – Powinniśmy się zatrzymać, zastanowić się i mieć świadomość, że przewlekłe zmęczenie jest czymś bardzo negatywnym, również w sensie medycznym. Będzie się przyczyniało do powstawania chorób albo nasilało te już występujące.

Respondenci najczęściej śpią 6–7 godzin na dobę (39 proc.) lub między 7 a 8 godzin (28 proc.). Jednocześnie co czwarty badany przesypia nie więcej niż 6 godzin na dobę. Sen trwający ponad 8 godzin deklaruje tylko 7 proc. osób.

– Bardzo ważna jest aktywność fizyczna, która wspiera nasze zdrowie, zmniejsza stres i pozwala odreagować napięcia. Istotne jest też budowanie pozytywnych relacji społecznych. W poszczególnych grupach wiekowych jest to niełatwe. To na pewno jest wyzwanie dla młodych osób, które są bardziej narażone na przewlekłe zmęczenie – wyjaśnia Czesław Ducki.

Zdrowotne obawy Polaków skupiają się głównie wokół chorób, które kojarzą się z najpoważniejszymi konsekwencjami dla życia i codziennego funkcjonowania. Największy niepokój budzą nowotwory (40 proc.). Na drugim miejscu znajduje się utrata sprawności i samodzielności w starszym wieku (33 proc), a podium zamykają choroby serca i układu krążenia (30 proc.).

– Profilaktyka jest jednym z najważniejszych elementów dbania o zdrowie. Co istotne, mamy coraz większą świadomość znaczenia profilaktyki dla naszego zdrowia. Już duża część Polaków wie, że trzeba się badać i to jest dobre dla ich zdrowia w perspektywie długoterminowej – wymienia członek zarządu PZU Zdrowie.

Najczęściej wykonywanym badaniem profilaktycznym wśród Polaków są badania krwi (63 proc.). Jednocześnie 15 proc. badanych deklaruje, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie wykonało żadnego z takich badań.

– Profilaktyka ma sens wtedy, kiedy czujemy się zdrowi i nic nam nie dolega. Zależy nam na tym, aby przy zgłaszaniu się na badania diagnostyczne wyłapywać jak najmniejsze zmiany, bo wtedy możemy pójść w głębszą diagnostykę i pokierować pacjenta do konkretnego specjalisty. Wtedy leczenie jest najskuteczniejsze – przypomina Anna Nikołajew-Diak, pielęgniarka i koordynatorka ds. położnictwa w PZU Zdrowie. – W profilaktyce największe znaczenie ma pierwszy kontakt. Bardzo często są nim pielęgniarki i położne. To my częściej widzimy pacjenta niż lekarz i jesteśmy w stanie wyłapać więcej problemów zdrowotnych.

Największymi barierami, które utrudniają wykonywanie badań profilaktycznych, są długi czas oczekiwania na wizytę lub badanie (32 proc.), koszty badań (31 proc.) oraz trudny dostęp do specjalistów (30 proc.). Wśród czynników zniechęcających do wykonywania badań profilaktycznych respondenci wymieniali również brak czasu (20 proc.) i obowiązki zawodowe (10 proc.).

– Z raportu jednoznacznie wynika, że dużą barierą jest dostępność do służby zdrowia. Dlatego zakup pakietów profilaktycznych przez pracodawcę jest bardzo dobrym krokiem. Drugim jest to, co część pracodawców robi, czyli udziela kilku godzin urlopu na badania, żeby pracownik mógł je wykonać w godzinach pracy. To jest bardzo korzystne dla pracownika, ale też w długiej perspektywie dla pracodawcy – tłumaczy Czesław Ducki.

40 proc. badanych uważa, że ich pracodawca dba o zdrowie pracowników, natomiast 41 proc. jest odmiennego zdania. Pracownicy oczekują od pracodawców większego zaangażowania w obszarze zdrowia, szczególnie poprzez rozwój profilaktyki, dodatkowe dni wolne związane ze zdrowiem, wsparcie psychologiczne czy opiekę medyczną dla członków rodziny.

– Nie wolno odkładać profilaktyki na tak zwane jutro. Jutro też będziemy mieć pełny grafik, nie będziemy mieć czasu, natomiast zdrowie nie poczeka. Jako pacjenci powinniśmy się interesować tym, co się dzieje, możemy zgłosić się do programu profilaktycznego, zapytać, będąc przy okazji w przychodni niekoniecznie we własnej sprawie, co jest dla nas dedykowane – radzi Anna Nikołajew-Diak.

Najsilniejszą motywacją do wykonywania badań profilaktycznych jest chęć kontrolowania stanu zdrowia (46 proc.), a jej znaczenie rośnie wraz z wiekiem. Dla młodszych ankietowanych większe znaczenie mają historia chorób w rodzinie, informacje znalezione w mediach oraz wsparcie bliskich. Starsi kierują się natomiast głównie zaleceniami lekarza i własnymi doświadczeniami zdrowotnymi.

– Jeśli zbudujemy wśród młodych osób pozytywne nastawienie do badania się, to jest szansa, że oni później przekażą to dalej swoim dzieciom, osobom z rodziny. W ten sposób będziemy budować wielopokoleniowe pozytywne nastawienie do zdrowia – podkreśla pielęgniarka i koordynatorka ds. położnictwa w PZU Zdrowie. 

Publikacji raportu „Epidemia zmęczenia. Polacy nie mają czasu na zdrowie” – dostępnego na stronie pzuzdrowie.pl – towarzyszyła akcja „Pociąg do Zdrowia” realizowanej przez PZU Zdrowie na dworcach kolejowych w pięciu miastach Polski.  

– W ramach akcji w ciągu jednego dnia przebadaliśmy ok. 700 osób. Mogły one skorzystać z porady specjalistów, kardiologa, dermatologa, ale też pielęgniarki czy dietetyka, mogły wykonać badanie EKG, zbadać poziom glukozy, cholesterolu czy witaminy D – podkreśla członek zarządu PZU Zdrowie. – W ciągu jednego dnia wśród badanych odnieśliśmy ewidentne korzyści. Wykryto jedną chorobę serca u dziecka, dwie osoby miały podejrzenie poważnej choroby onkologicznej i zostały skierowane do dalszej diagnostyki. Wiele zbadanych osób miało negatywne parametry i skierowaliśmy je do dalszego leczenia.

Źrodło: Newseria

Rak piersi wykryty wcześnie może być skutecznie wyleczony

Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet w Polsce i w całej Unii Europejskiej. Obecnie wśród kobiet diagnozuje się ponad 21 tys. nowych zachorowań rocznie. Jednocześnie jest to nowotwór, który – wykryty odpowiednio wcześnie – daje ponad 90% szans na skuteczne wyleczenie.

Dlatego tak duże znaczenie ma profilaktyka i wykrywanie choroby, zanim pojawią się jej objawy. Mammografia pozwala znaleźć zmiany, które mogą być jeszcze niewyczuwalne i daje szansę na rozpoczęcie leczenia na wczesnym etapie. Problem w tym, że w Polsce wciąż korzysta z niej zdecydowanie zbyt mało kobiet.

33,5% zamiast 60%

Na koniec 2025 roku na profilaktyczną mammografię zgłosiło się 33,5% uprawnionych kobiet. To wynik niższy niż na początku realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej – w 2020 roku zgłaszalność wynosiła około 39%. Tymczasem Strategia zakładała osiągnięcie poziomu 60% do końca 2024 roku. Oznacza to, że nie tylko nie zbliżamy się do celu 60%, ale zgłaszalność spadła poniżej poziomu odnotowanego w 2020 roku.

Warto podkreślić, że w latach 2012–2016, kiedy kobiety otrzymywały imienne zaproszenia, zgłaszalność wynosiła około 42–44% rocznie. Po 2016 roku zrezygnowano z wysyłki imiennych zaproszeń, a Polska nie wprowadziła ciągłego systemu zapraszania i przypominania o badaniach na wzór rozwiązań stosowanych w części państw europejskich.

• Wczesne wykrycie raka piersi może zdecydować o przebiegu leczenia, dlatego tak trudno zaakceptować sytuację, w której  z mammografii korzysta zaledwie co trzecia uprawniona kobieta. Od lat słyszymy, że trzeba zwiększać świadomość i zachęcać do badań. Tymczasem dane pokazują, że sama komunikacja nie wystarcza. Potrzebujemy systemu, który aktywnie przypomina kobietom o mammografii i maksymalnie ułatwia wykonanie badania – mówi Paulina Gadomska-Dzięcioł, Koordynatorka ds. relacji zewnętrznych w Onkofundacji Alivia.

W jednych regionach bada się więcej kobiet, w innych – zdecydowanie mniej

Niska zgłaszalność to nie jedyny problem. Różnice w korzystaniu z mammografii są bardzo widoczne w zależności od miejsca zamieszkania.

W województwach pomorskim, lubuskim i wielkopolskim zgłaszalność wynosi około 39%, podczas gdy w województwie opolskim – około 29%. Jeszcze większe różnice widać na poziomie pojedynczych gmin. W niektórych z nich na badania zgłasza się mniej niż 10–15% kobiet, podczas gdy w innych uczestnictwo przekracza 55–60%. Oznacza to, że miejsce zamieszkania nadal może mieć znaczenie dla tego, czy kobieta skorzysta z profilaktyki.

Istotną rolę odgrywają także mammobusy. Około 54–56% mammografii w ramach programu wykonywanych jest mobilnie. To pokazuje, jak ważne jest utrzymywanie sieci mobilnych punktów badań, szczególnie w miejscach, gdzie dostęp do stacjonarnych pracowni jest trudniejszy.

Polki potrzebują skutecznego i sprawnego systemu

Twórcy raportu Polskiego Towarzystwa Onkologicznego “Profilaktyka raka piersi. Zwiększanie uczestnictwa w mammografii: diagnoza problemu i propozycje działań” szacują, że osiągnięcie poziomu uczestnictwa na poziomie około 70% może skutkować zmniejszeniem ryzyka zgonu z powodu raka piersi nawet o około 40% w porównaniu z kobietami, które nie uczestniczą w mammografii przesiewowej.

Zdaniem Onkofundacji Alivia Polska powinna wykorzystać dostępne rozwiązania technologiczne, aby profilaktyka była prostsza i bardziej przystępna. Potrzebne są systemowe rozwiązania, które aktywnie przypomną o badaniu i ułatwią jego wykonanie – poprzez imienne zaproszenia, SMS-y, telefony czy Internetowe Konto Pacjenta, a także dzięki większemu zaangażowaniu położnych i lekarzy pierwszego kontaktu. Ważne jest również proste umawianie wizyt i ograniczenie barier organizacyjnych. 

Równolegle należy zmniejszać różnice w dostępie i zgłaszalności między województwami, tak aby miejsce zamieszkania nie decydowało o szansie na wczesne wykrycie choroby. Potrzebujemy także skutecznego systemu raportowania badań wykonywanych prywatnie, aby państwo miało pełny obraz rzeczywistej skali badań profilaktycznych i mogło lepiej planować działania. 

Pink October to więcej niż różowa wstążka

Pink October jest okazją, by przypomnieć, że profilaktyka raka piersi nie może być odkładana na później. Wczesne wykrycie choroby daje kobietom ogromne szanse na skuteczne leczenie, dlatego tak ważne jest, by wiedza o badaniach prowadziła do konkretnych działań.

Potrzebujemy zarówno sprawniejszego systemu profilaktyki, jak i komunikacji, która nie straszy chorobą, ale pokazuje, dlaczego warto się zbadać i pomaga zrobić pierwszy krok. Dlatego Onkofundacja Alivia angażuje się w działania edukacyjne, które mają zwiększać wiedzę na temat raka piersi i zachęcać kobiety do regularnych badań.

W ramach tegorocznego Pink October powstała strona internetowa z pakietem rzetelnych informacji i praktycznych wskazówek dotyczących profilaktyki i potrzebnych badań. Treści promujące profilaktykę przeciwnowotworową będę obecne na kilkuset nośnikach digitalowych w całej Polsce, a cykl wideo w mediach społecznościowych Fundacji będzie zachęcał kobiety do regularnych kontroli oraz dbania o zdrowie. W akcję zaangażowała się między innymi Barbara Kurdej-Szatan – ambasadorka Onkofundacji Alivia.

Źródło: inf pras

Jak przypomnieli w informacji prasowej przesłanej PAP, spirometria jest badaniem, które pomaga zdiagnozować i monitorować poważne choroby układu oddechowego, w tym przede wszystkim przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) i astmę.

Badania będzie można wykonać 30 września w godzinach od 8.00 do 16.00 (w sali obsługi interesantów) w centrali Narodowego Funduszu Zdrowia oraz siedzibach 10 oddziałów wojewódzkich NFZ – w Warszawie, Opolu, Wrocławiu, Katowicach, Rzeszowie, Krakowie, Lublinie, Szczecinie, Gdańsku i Bydgoszczy. Można się zgłosić bez wcześniejszej rejestracji. Jest ono całkowicie bezpłatne.

Badanie spirometryczne jest bezbolesne, całkowicie nieinwazyjne, wymaga jedynie dobrej współpracy pacjenta z osobą wykonująca spirometrię – przekonują.

„Przed badaniem technik przeprowadzi ankietę, żeby wykluczyć przeciwwskazania do wykonania spirometrii. Jeśli badanie wykaże zaburzenia obturacyjne, czyli zaburzenia przepływu powietrza w drogach oddechowych, to taka osoba dostanie list do swojego lekarza rodzinnego z prośbą o dalszą diagnostykę w kierunku chorób obturacyjnych – astmy lub POChP» – poinformował dr Dąbrowiecki w imieniu organizatorów akcji.

Zaproszenie na spirometrię organizatorzy kierują przede wszystkim do osób po 40. roku życia, palących tytoń, żyjących w zanieczyszczonej atmosferze, które odczuwają duszność, mają przewlekły kaszel, trwający od co najmniej 8 tygodni.

W Polsce na choroby układu oddechowego cierpi kilka milionów osób. Szacuje się, że połowa o tym nie wie. Tymczasem z powodu samego POChP umiera rocznie ok. 14 tys. Polek i Polaków – alarmują eksperci. Na chorobę tę cierpi nawet 2,5 mln osób.

„Niestety tylko 1,3 mln pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc ma postawione rozpoznanie (…) a jest ona trzecią przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Nierozpoznana POChP skraca życie o około 10 lat» – powiedział cytowany w informacji prasowej dr hab. Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POChP z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii WIM-PIB.

Ekspert przypomniał, że zaburzenia obturacyjne są także typowe dla astmy. „W Polsce ponad 4 miliony chorych ma jej objawy – kaszel, świsty w drogach oddechowych, duszności, ale tylko około 2,2 miliona osób wie, że u podstaw tych dolegliwości leży astma. Wykonanie spirometrii pozwoli znaleźć obturację (zwężenie lub zablokowanie dróg oddechowych – PAP) i skierować pacjenta z tym wynikiem do lekarza, który podejmie dalsze działanie» – wyjaśnił specjalista.

Astma jest najczęstszą przewlekłą chorobą układu oddechowego u dzieci. Natomiast POChP – chociaż kojarzona z osobami starszymi, palącymi papierosy, dotyka coraz częściej osoby po 40 r. życia. Obecnie szacuje się, że około 30 procent chorych na POChP nigdy nie paliło tytoniu. Coraz więcej badań wskazuje, że istotną rolę w rozwoju tej choroby odgrywa też życie w zanieczyszczonym środowisku. POChP jest przyczyną blisko 4 proc. wszystkich przyjęć do szpitala i 25 proc. hospitalizacji z powodu chorób układu oddechowego.

„Zarejestrowanych jest 1,3 mln pacjentów. System »nie widzi« więc co najmniej ponad 700 tysięcy osób, które chorują na POChP i o tym nie wiedzą. A choroba ta generuje ogromne koszty ekonomiczno-społeczne» – zwróciła uwagę konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc dr Małgorzata Czajkowska-Malinowska, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc kadencji 2022-26.

Wczesne wykrycie choroby obturacyjnej płuc pozwala podjąć natychmiastowe leczenie, co w przypadku astmy może pozwolić na normalne, swobodne życie bez żadnych dolegliwości i ograniczeń, a w przypadku POChP – może spowolnić rozwój schorzenia i poprawić rokowania pacjenta. Choroby płuc są przyczyną niepełnosprawności – POChP prowadzi do inwalidztwa oddechowego, tj, stanu, w którym chory wymaga wspomagania oddychania za pomocą tlenoterapii, a w skrajnych sytuacjach wentylacji mechanicznej.

Spirometria jest czynnościowym badaniem układu oddechowego, które pozwala ocenić pojemność płuc i przepływ powietrza w drogach oddechowych oraz wykryć obturację, czyli przeszkody w tym przepływie. W powiązaniu z wywiadem lekarskim spirometria jest kluczowa w diagnozowaniu POChP. Pozawala też monitorować skuteczność leczenia.

Eksperci zwrócili uwagę, że badania spirometryczne nie cieszą się w naszym kraju popularnością, choć aparatura jest łatwo dostępna, a koszt jej wykorzystania niski. W 2025 roku wykonano tylko ok. 3500 badań spirometrycznych.

Do 2022 roku badanie to mógł zlecić każdy lekarz pierwszego kontaktu. Obecnie spirometria jest dostępna w podstawowej opiece zdrowotnej w ramach opieki koordynowanej, a taką prowadzi jedynie 30 proc. Pozostałe kierują pacjentów na spirometrię do poradni specjalistycznej, co niestety może opóźniać diagnozę, od której zależy dalsze postępowanie.

Polski Dzień Spirometrii, którzy przypada na 30 września, jest w tym roku organizowany pod hasłem „Spirometria szansą na wczesne rozpoznanie chorób obturacyjnych» w ramach trwającego od 26 września do 4 października Europejskiego Tygodnia Profilaktyki 2026 – EU Screening Week 2026. (PAP)

Źródło: Nauka w Polsce

Internetowe Konto Pacjenta (IKP) ma już ponad 21 mln., aplikację mojeIKP ponad 5,5mln. użytkowników, ponad 3,15 mld. wystawionych e-recept i 344 mln. e-skierowań – polska ochrona zdrowia jest już w dużej mierze cyfrowa.

Sam dostęp do technologii nie oznacza jednak, że pacjent potrafi wykorzystać dostępne informacje do świadomego dbania o zdrowie. Szczególnie dobrze widać to w profilaktyce: mimo dostępności badań i setek tysięcy wolnych terminów nadal korzysta z nich tylko część uprawnionych osób. Kolejnym wyzwaniem cyfryzacji staje się więc nie tylko zapewnienie dostępu do informacji, ale także wspieranie pacjenta w przełożeniu wiedzy na konkretne działania.

Polacy przyzwyczaili się już do e-recept, e-skierowań czy dostępu do dokumentacji przez IKP. Cyfrowa infrastruktura coraz skuteczniej zapewnia dostęp do informacji o naszym zdrowiu i ułatwia korzystanie z systemu ochrony zdrowia. Sam dostęp do informacji nie oznacza jednak jeszcze, że pacjent wie, jak wykorzystać ją w praktyce.

Tu kluczowe znaczenie ma świadomość zdrowotna, określana również jako health literacy. To nie tylko wiedza o zdrowiu, ale także zdolność rozumienia informacji zdrowotnych i wykorzystywania ich przy podejmowaniu decyzji. W profilaktyce oznacza m.in. świadomość, jakie działania dotyczą konkretnego pacjenta, dlaczego są potrzebne i kiedy należy je podjąć.

Znaczenie health literacy dla skutecznej profilaktyki i aktywnego uczestnictwa pacjenta w dbaniu o zdrowie wskazują również dr Robert Mordaka i współautorzy w artykule poświęconym długowieczności i profilaktyce w dobie transformacji cyfrowej.

– Przez ostatnie lata wykonaliśmy ogromną pracę nad cyfrowym dostępem do ochrony zdrowia. Dzisiaj potrzebujemy kolejnego kroku. Pacjent nie powinien być wyłącznie odbiorcą recepty, skierowania czy wyniku badania. Powinien rozumieć, co dana informacja oznacza dla jego zdrowia i jakie działania powinien na jej podstawie podjąć. Technologia może mu w tym pomóc – mówi dr Robert Mordaka, lekarz – specjalista zdrowia publicznego, pomysłodawca aplikacji Doctor Robert Asystent profilaktyki zdrowotnej.

Samo zaoferowanie badań to jeszcze nie gwarancja, że pacjent faktycznie z nich skorzysta.

Ten paradoks szczególnie wyraźnie pokazują najnowsze dane dotyczące profilaktyki. Z programu profilaktyki raka piersi w ciągu ostatnich dwóch lat skorzystało 32,77% uprawnionych kobiet, a poziom objęcia programem profilaktyki raka szyjki macicy z wykorzystaniem testu HPV HR wynosił na początku sierpnia 15,22%. Tymczasem 6 sierpnia w centralnej e-rejestracji dostępnych było ponad 384 tys. terminów na mammografię i ponad 445 tys. na test HPV HR w perspektywie kolejnych 90 dni.

Problem nie zawsze polega więc na braku dostępu do badania. Między możliwością jego wykonania, a rzeczywistym działaniem pozostaje jeszcze pacjent – musi wiedzieć, że badanie go dotyczy, rozumieć jego znaczenie i pamiętać o jego wykonaniu, mimo że często nic mu nie dolega.

Sam system zaczyna dostrzegać tę lukę. W sierpniu Ministerstwo Zdrowia i Centrum e-Zdrowia rozpoczęły spersonalizowaną komunikację dotyczącą profilaktyki, wykorzystując SMS-y oraz powiadomienia w aplikacji mojeIKP. To istotna zmiana: nie wystarczy udostępnić świadczenie i informację o nim, trzeba jeszcze pomóc pacjentowi przejść od informacji do działania.

Profilaktyka to proces rozłożony na lata

W przypadku profilaktyki jest to szczególnie istotne. Zalecenia dotyczące badań zależą m.in. od wieku, płci, chorób współistniejących, historii rodzinnej, wcześniejszych wyników czy stylu życia. Poszczególne badania wykonuje się w różnych odstępach czasu, a potrzeby zdrowotne zmieniają się wraz z wiekiem.

W praktyce duża część odpowiedzialności za pilnowanie tego procesu spoczywa na samym pacjencie. Musi pamiętać, kiedy ostatnio wykonywał konkretne badanie, kiedy powinien je powtórzyć i czy pojawiły się czynniki, które zmieniają dotychczasowe zalecenia.

– Profilaktyka nie jest pojedynczym badaniem, tylko procesem rozłożonym na lata. Sama wiedza, że warto się badać, nie wystarcza. Pacjent powinien wiedzieć, jakie działania dotyczą właśnie jego i kiedy powinien je podjąć. Oczekiwanie, że każdy będzie samodzielnie śledził wszystkie rekomendacje i pamiętał o terminach przez kolejne lata, jest mało realistyczne. Potrzebujemy rozwiązań, które pomagają przełożyć wiedzę na konkretne, systematyczne działania – podkreśla dr Kamil Trambowicz.

Od informacji do działania

Właśnie w tym kierunku mogą rozwijać się cyfrowe rozwiązania wspierające profilaktykę. Ich rolą nie jest zastępowanie lekarza ani podejmowanie decyzji medycznych, ale pomaganie pacjentowi w codziennym dbaniu o zdrowie, zwiększanie systematyczności badań i wspieranie realizacji zaleceń. Taką rolę cyfrowych narzędzi wskazują również autorzy artykułu „Świadomość zdrowotna jako fundament długowieczności – nowa era profilaktyki w dobie transformacji cyfrowej”.

Taką funkcję ma pełnić aplikacja Doctor Robert Asystent profilkatyki zdrowowtnej. Na podstawie informacji dotyczących m.in. wieku, płci, chorób współistniejących i stylu życia tworzy indywidualny plan badań obejmujący kolejne 5 lat. Porządkuje zalecenia, wskazuje, jakie działania należy podjąć i kiedy, oraz przypomina o kolejnych krokach. Rozwiązanie ma wspierać edukację zdrowotną i zwiększać realizację badań profilaktycznych, a po stronie pacjenta zapewniać m.in. przypomnienia oraz plan badań dopasowany do wieku i stylu życia.

– Lekarz podejmuje decyzje medyczne. Technologia może natomiast pomagać pacjentowi zrozumieć zalecenia i konsekwentnie realizować profilaktykę pomiędzy wizytami. Jeśli wiemy, że określone badanie powinno zostać wykonane za rok czy kilka lat, nie ma powodu, żeby cała odpowiedzialność za pamiętanie o nim spoczywała na pacjencie – mówi dr Robert Mordaka.

Cyfryzacja ma prowadzić do realnej zmiany

Polska zbudowała w ostatnich latach rozbudowaną infrastrukturę e-zdrowia. Kolejnym wyzwaniem staje się wykorzystanie jej nie tylko do obsługi zdarzeń medycznych, ale również do zwiększania zaangażowania pacjentów w dbanie o własne zdrowie. Spersonalizowane przypomnienia o badaniach profilaktycznych są jednym z pierwszych przykładów takiego podejścia.

W dłuższej perspektywie cyfrowe narzędzia mogą wspierać pacjenta w sposób bardziej systematyczny i dopasowany do jego indywidualnej sytuacji. To szczególnie istotne w profilaktyce chorób przewlekłych, sercowo-naczyniowych i nowotworowych – obszarach, w których regularność działań podejmowanych przez wiele lat ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia i długowieczności. Znaczenie skutecznej profilaktyki, świadomości zdrowotnej i aktywnego uczestnictwa pacjenta w procesie leczenia jest również jednym z głównych wniosków artykułu dr Mordaki i współautorów.

– Cyfryzacja osiąga swój cel nie wtedy, kiedy pacjent ma wszystkie informacje w telefonie, ale wtedy, kiedy potrafi je zrozumieć i wykorzystać, żeby lepiej zadbać o swoje zdrowie. Technologia daje nam dziś możliwość nie tylko informowania pacjenta, ale także wspierania jego świadomości zdrowotnej i systematyczności. I właśnie w tym kierunku powinniśmy rozwijać cyfrową profilaktykę – podsumowuje dr Robert Mordaka.

Źródło: inf pras

„10 dla zdrowia” to rozwinięcie narzędzia informatycznego tworzonego w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Ankieta została teraz rozszerzona tak, aby pomagać spojrzeć na zdrowie w sposób bardziej kompleksowy. Oprócz profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych uwzględnia także kwestie związane ze zdrowiem psychicznym, profilaktyką chorób nowotworowych oraz innymi czynnikami, które mają wpływ na długość i jakość życia.

Poważne choroby często rozwijają się przez wiele lat. Na niektóre czynniki ryzyka możemy wpływać poprzez codzienne decyzje, a inne możemy odpowiednio wcześnie wykrywać, kontrolować i ograniczać. Dlatego „10 dla zdrowia” łączy własnego stanu zdrowia oraz konkretne działania profilaktyczne.

„10 dla zdrowia” opiera się na dziesięciu ważnych dla zdrowia obszarach: kontroli ciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu LDL i glukozy, utrzymaniu prawidłowej masy ciała, zdrowym żywieniu, regularnej aktywności fizycznej, zdrowym śnie, radzeniu sobie ze stresem, a także rezygnacji z używania tytoniu, nikotyny i alkoholu. Po wypełnieniu ankiety użytkownik otrzymuje wynik oraz indywidualne rekomendacje pokazujące, które obszary warto poprawić.

Nowa odsłona narzędzia wpisuje się w działania Ministerstwa Zdrowia, które stawia na nowoczesne rozwiązania wspierające profilaktykę i budowanie świadomości zdrowotnej. Celem jest nie tylko zapewnienie pacjentom łatwego dostępu do informacji o własnym zdrowiu, ale także zachęcanie ich do regularnych badań i codziennych wyborów, które sprzyjają zdrowiu.

Rozszerzeniu narzędzia towarzyszy kampania edukacyjna „Bądź 10 na 10”, która startuje 18 września i pokazuje, że dbanie o zdrowie nie zaczyna się dopiero w gabinecie lekarskim, ale od codziennych decyzji i regularnej profilaktyki. Kampania zachęca do sprawdzenia swojego wyniku w „10 dla zdrowia”, poznania własnych czynników ryzyka i podejmowania działań, które pomagają dłużej cieszyć się zdrowiem. Ankieta jest dostępna bezpłatnie w aplikacji mojeIKP.

10 obszarów zdrowia

1. Optymalne ciśnienie tętnicze 

Regularnie kontroluj ciśnienie tętnicze.

2. Optymalny poziom cholesterolu LDL

Dbaj o utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu LDL i regularnie go kontroluj.

3. Optymalny poziom glukozy

Dbaj o utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi i regularnie kontroluj jej stężenie.

4. Prawidłowa masa ciała

Kontroluj masę ciała i dbaj o utrzymanie jej na prawidłowym poziomie.

5. Zdrowe żywienie

Odżywiaj się zdrowo.

6. Zero tytoniu i nikotyny

Nie pal papierosów ani nie używaj innych wyrobów tytoniowych lub nikotynowych.

7. Zero alkoholu

Nie pij alkoholu.

8. Zdrowy sen

Dbaj o zdrowy i odpowiednio długi sen.

9. Radzenie sobie ze stresem

Ucz się radzić sobie ze stresem i dbaj o zdrowie psychiczne.

10. Regularna aktywność fizyczna

Bądź aktywny fizycznie.

Czy jesteś 10 na 10? Sprawdź!

Wypełnij ankietę „10 dla zdrowia” w aplikacji mojeIKP i dowiedz się, o które obszary swojego zdrowia warto zadbać.

Źródło: MZ